17 — Cum deus, inquit, omnia bonitatis clavo gubernare mre credatur eademque omnia, sicuti docui, ad bonum naturali intentione festinent. num dubitari potest, quin voluntana regantur seque ad disponentis nutum veluti convenientia * 18 contemperataque rectori sponte convertant? — Ita, inquam. necesse est: nec beatum regimen esse videretur. si quidem detrectantium iugum foret, non obtemperantium salus. — 1» Nihil est igitur, quod naturam servans deo contra ire cone- ** l " r? — Nihil, inquam. — Quodsi conetur, ait, num tandem > proficiet quicquam adversum eum, quem iure beatitudinii potentissimum esse concessimus? — Prorsus. inquam. nihil 33 valeret. — Non est igitur aliquid, quod summo huic bono 21 *B veht vel possit obsistere? — Non, inquam, arbitror. — Est iguur summum, inquit, bonum, quod regit cuncta for- 22 ( ter suav iterque disponit. — Tum ego: Quam, inquam. me non modo ea, quae conclusa est, summa rationum, verum multo magis haec ipsa, quibus uteris, verba delectant, ut t-mdem aliquando stultitiam magna lacerantem sui pudeat! — » tas A ° Ce P isti ' ino. uit > in fabulis lacessentes caelum Gigan- ->i sed illos quoque, uti condignum fuit, benigna fortitudo sposmt. Sed visne rationes ipsas invicem collidamus? 26 orsitan ex huius modi conflictatione pulchra quaedam ^eritatis scintilla dissiliat. — Tuo, inquam, arbitratu. - ts. inquit > esse omnium potentem nemo dubitaverit. — --6 W quidem, inquam, mente consistat, nulius prorsus am- Wod ille non possit. — Nihil, inquam. — Num igitur deus _acere malum potest? — Minime, inquam. — Malum igitur, I Df,Ult? nihil est, cum id facere ille non possit, qui nihil non st.. Ludisne, inquam, me inextricabilem labyrinthum 30 rationibus texens, quae nunc quidem, qua egrediaris, in- °eas. nunc vero, quo introieris, egrediare, an mirabilem luendam divinae simplicitatis orbem complicas? Etenim 31 P-»u o ante beatitudine incipiens eam summum bonum esse cc *•) quam in summo deo sitam loquebare. Ipsum quo- 32 Jjue deum summum esse bonum plenamque beatitudinem sserebas, ex quo neminem beatum fore. nisi qui parit*r ( eus esset, quasi munusculum dabas. Rursus ipsam boni 33 J^mamjlei ac beatitudinis loquebaris esse substantiam 1 ralet F*, m mg. E ralebit f* bono ex homo T bomo F' PTL YDKE 9 lacescentes P gipantea PLVKE 1-5 potest PTD' 21 mme- 1"« egredieru iom. quidem) J* 1 24 (a) beat. V (probat Sctnpu) 28 29 76 Boethii Phil. cons.
rJl ak ipsumque unum id ipsum esse bonum docebas, quod ab 34 omni rerum natura peteretur. Deum quoque bonitatis gu- bernaculis universitatem regere disputabas volentiaque 35 cuncta parere nec ullam mali esse naturam. Atque haec nullis extrinsecus sumptis, sed ex altero (altero) fidem trahente * 36 insitis domesticisque probationibus explicabas. — Tum illa: Minime, inquit, ludimus remque omnium maximam dei mu- 37 nere, qucm dudum deprecabamur, exegimus. Ea est enim divinae forma substantiae. ut neque in externa dilabatur nec in se externum aliquid ipsa suscipiat, sed, sicut de ea * Parmenides ait, rcrum orbem mobilem rotat, dum se immobilem ipsa con- 38 servat. Quodsi rationes quoque non extra petitas. sed intra rei. quam tractabamus, ambitum collocatas agitavimus. ■ nihil est, quod ammirere, cum Platone sanciente didiceris cognatos. de quibus loquuntur, rebus oportere esse mones.
XII. Felix, qui potuit boni fontem visere lucidum. felix. qui potuit gravis terrac solvere vincula. *i Quondam funera coniugis vatcs Tlireicius gemens, postquam flebilibus modis silvas currere mobiles, amnes stare coeserat 12 VIII 43 Diels (PUt.Sopb.244e) 1« Tim. 29b 26sqq. M*rt- Cap. 481,3 (339,9;: rilvas currere monte suas cannine qno Strrmoo coutinuit latices.. et lepus immiri contuiit ora cani; ef. Ot. F»* II 83: Marx, N. Jahrb. I, 1898, 105; Hattinger 1902, 16 PTLVDKE 5 (altero; Par. 15090 (altero ex altero m.2), c. Philol. 1892.
omai ru« u « om. p 77 iunxitque intrepidum latus (10) saevis cerva leouibus nec visum timuit lepus iam cantu placidum canem, cum flagrantior intima fervor pectoris ureret,,5) nec, qui cuncta subegerant, mulcerent dominum modi. immites superos querens infemas adiit domos. Illic blanda sonantibus (S0) chordis carmina temperans, quicquid praecipuis deae matris fontibus hauserat. quod luctus dabat impotens. quod luctum geminans amor, < BI deflet Taenara commovens et dulci veniam prece umbrarum dominos rogat. Stupet tergeminus novo captus carmine ianitor, quae sontes agitant metu ultrices scelerum deae iam maestae lacrimis madent; non Ixionium caput velox praecipitat rota et longa site perditus spernit flumina Tantalus; vultur, dum satur est modis, non traxit Tityi iecur. Tandem: 'Yincimur' arbiter umbrarum miserans ait. iTi^Herc. for. 586: Ttndem mor^ Vmeinur «rbiter r 78 Boetliii Phil. cons.
'Donamus eoniitem viro emptam carmine coniugem; sed lex dona coherceat, (4B) ne, dum Tartara liquerit, fas sit lumina llectere.'
Quis legem det amantibus?
Jlaior lex amor est sibi.
Heu noctis prope terminos (so) Orpheus Eurydicen suam vidit, perdidit, occidit.
Vos haec fabula respicit, quicumque in superum diem mentem ducere quaeritis; ( «6j nam qui Tartareum in specus victus lumina flexerit, quicquid praecipuum trahit, perdit, dum videt inferos.
LBER IV.
1 1. Haec curn Philosophia dignitate vultus et oris gravi tato servata leniter suaviterque cecinisset, tum cgo nonJum penitu* insiti maeroris oblitus intentionem dicere adhui ' S aliquid parantis abrupi et: 0, inquam, veri praevia lumint*. quac usque adhuc tua fudit oratio, cum sui speculatione divinn tum tuis rationibus invicta patuerunt eaque niilu- etsi ob iniuriae dolorem nuper oblita, non tamen antehac 3 prorsus ignorata dixisti. Sed ea ipsa est vel maxima nostn 1TLYDKE 9 erudieen P AXICII AXCII Laud, MAXLII SEVERIXI BOETIUI BOEJHI L BOETII P Laud BOECII JTi EXCOXS ORD EXCOXSOL BD I> PATRICII PHILOSOPHIAE I-PHYAE P -SOPICE K) COXSOLA; TIOXK LIBER TERTITJS EXPLICIT (COXSOLATI EXPLIC LIB III PK) IXCIPIT LIB QVARTVS | ffeliciter) PLK) PTLYX*- DK, lexcoos — patncii el lib ow-) Laud\ lib om.) E III causa maeroris, quod, cum rerum bonus rector exsistat, vel esse omnino mala possint vel impunita praetereant, quod solum quanta dignum sit ammiratione, profecto consideras. At huic aliud maius adiungitur; nam imperante florenteque 4 - nequitia virtus non solum praemiis caret, verum etiam sceleratorum pedibus subiecta calcatur et in locum facino- rum suppiicia luit. Quae fieri in regno scientis omnia, po- 5 lentis omnia, sed bona tantummodo volentis dei nemo satis potest nec ammirari nec conqueri. — Tum illa: Et esset, 6 -• inquu, iniiniti stuporis omnibusque horribilius monstris, si, rj tu ae stimas, in tanti velut patris familias dispositissima mo vUia va sa colerentur, pretiosa sordescerent. Sed non 7 Itaest; nam siea, quae paulo ante conclusa sunt, inconvulsa s serva ntur, ipso, de cuius nunc regno loquimur, auctore e <>gnosces semper quidem potentes esse bonos, malos vero •» 'lectos semper atque imbecillos nec sine poena umquam _7* vitia nec sine praemio virtutes, bonis feiicia. malis semper infortunata contingere multaque id genus, quae S0 PUis querelis firma te soliditate corroborent. Et quoniam 8 ***e formam beatitudinis me dudum monstrante vidisti, Iio etiam sita sit, agnovisti, decursis omnibus, quae prac- nuttere necessarium puto, viam tibi, quae te domuni reve- j"' os tendam. Pennas etiam tuae menti, quibus se in 9 • al 'um tollere possit, adfigam, ut perturbatione depulsa s ' Jf, pes in patriam meo ductu. mea semita, meis etiam vehi- *m revertaris.
I. Sunt etenim pennae volucres mihi, quae celsa conscendant poli; B quas sibi cum velox mens induit, terras perosa despicit.
80 Boethii Phil. cons.
(6) aeris immensi superat globum nubesque postergum videt, quique agili motu calet aetheris, transcendit ignis verticem, donec in astriferas surgat domos (W) Phoeboque coniungat vias aut comitetur iter gelidi senis miles corusci sideris, vel, quocumque micans nox pingitur, recurrat astri circulum («41 atque, ubi iam exhausti fuerit satis, polum relinquat extimum dorsaque velocis premat aetheris compos verendi luminis. Hic regum sceptrum dominus tenet o») orbisque habenas temperat et volucrem currum stabilis regit rerum coruscus arbiter. Huc te si reducem referat via, quam nunc requiris immemor, (w haec, dices. memini, patria est mihi.
hinc ortus. hic sistam gradum. Quodsi terrarum placeat tibi noctem relictam visere, quos miseri torvos populi timent, cernes tyrannos exsules.
1 2. Tum ego: Papae, inquam, ut magna promittis! »*j dubito, quin possis efficere, tu modo, quem excitaveris. Q e 2 moreris. — Primum igitur, inquit, bonis semper adessu P°' 1 Mart. Cap. 40, 12,26, 13): mundi exsuperat.. globum ' Xe ^[ Georg. 1 336: frigida Saturni.. stella 17 Plat. Phaedr. 216 e: 4i*vmr ■Iflfe iofia.. Juacoauuiy tentiam, malos cunctis viribus esse desertos agnoscas lice- bit. quorum quidem alterum demonstratur ex altero. Nam 3 cuni bonum malumque contraria sint, si bonum potens esse constiterit, liquet imbecillitas mali, at si fragilitas clarescat s mali, boni firmitas nota est. Sed uti nostrae sententiae fides -4 ahundantior sit, alterutro calle procedam nunc hinc, nunc mde proposita confirmans. Duo sunt, quibus omnis huma- 5 norum actuum constat effectus. voluntas scilicet ac potestas, quorum si alterutrum desit, nihil est, quod explicari queat. * Deficiente etenim voluntate ne ag greditur quidem quisque, 6 quod non vult, at si potestas absit, voluntas frustra sit. Quo fit, ut. si quem videas adipisci velle, quod minime adi- 7 piscatur. huic obtinendi, quod voluerit, defuisse valentiam dubitare non possis. — Perspicuum est, inquam, nec ullo modo negari potest. — Quem vero effeeisse. quod voluerit, 8 videas, num etiam potuisse dubitabis? — Minime. — Quod 9 vero quisque potest, in eo validus, quod vero non potest, in boc imbecillis esse censendus est. — Fateor, inquam. — -Meministine igitur, inquit, superioribus rationibus esse col- 10 lectum intentionem omnem voluntatis humanae, quae diver- 8is studiis agitur, ad beatitudinem festinare? — Memini, 'nquam. illud quoque esse demonstratum. — Num recor- 11 daris beatitudinem ipsum esse bonura eoque modo, cum beatitudo petitur, ab omnibus desiderari bonum? — Minime, •nquam, recordor, quoniam id memoriae fixum teneo. — Omnes igitur homines boni pariter ac mali indiscreta inten- l- tione ad bonum pervenire nituntur? — Ita, inquam, con- sequens est. — Sed certum adeptione boni'bonos fieri. — 13 tertum Adipiscuntur igitur boni, quod appetunt? — Sic videtur. — Mali vero si adipiscerentur. quod appetunt. M bonum, mali esse non possent. — Ita est. — Cum igitur 15 71 25 memoria Antr' (probat Schtpu 28 certum esc *»F" Ptip.
82 Boethii Phil. cons.
utrique bonum petant, sed hi quidem adipiscantur, illi vero minime, num dubium est bonos quidem potentes esse. qui 16 vero mali sint, imbecillos? — Quisquis, inquam, dubitat. nec rerum naturam nec consequentiam potest considerare ratio- VMA num. — • Cl Rursus. inquit, si duo sint, quibus idem secundum natu- ram propositum sit, eorumque unus naturali officio id ipsum ag at atque perficiat, alter vero naturale illud officium minime amministrare queat, alio vero modo, quam naturae convenit, non quidem impleatpropositum suum, sedimitetur implentem, quemnam horum valentiorem esse decernis? — 18 Etsi coniecto, inquam, quid velis, planius tamen audire de- 19 sidero. — Ambulandi, inquit, motum secundum naturam 20 esse hominibus num negabis? — Minime, inquam. — Eius- que rei pedum officium esse naturale num dubitas? — ^ e u 21 hoc quidem, inquam. — Si quis igitur pedibus incedere valens ambulet aliusque. cui hoc naturale pedum desit offi- HiTOj manibus nitens ambulare conetur, quis horum iure 25 valentior existimari potest? — Contexe, inquam, cetera; DHBB quin naturalis officii potens eo, qui idem nequeat. ■ 23 vaientior sit, nullus ambigat. — Sed summum bonum. quod awjae malis honisque propositum boni quidein naturali ofticio virtulum petunt, mali vero variam per cupiditatem, quod adipisccndi boni naturale oftlcium non est. idem ipsum »* conantur adipisci; an tu aliter cxistimas? — Minimc, in- B quam; nam etiam, quod est consequens. patet. Ex his enim. quae concesserim, bonos quidem potentes, malos vero esse » necesse est imbecillos. — Recte, inquit, praecurris idque, uti medk-i sperare solent, indicium est erectae iam resistentis- 26 que naturae. Sed quoniam te ad intellegendum promptisa- 9 83 9» mum esse conspicio, crebras coacervabo rationes; vide enim, quanta vitiosorum hominum pateat infirmitas, qui ne ad noc quidem pervenire queunt, ad quod eos naturalis ducit ; 3C paene compellit intentio. Et quid, si hoc tam magno ac Paene mvicto praeeuntis naturae desererentur auxilio? Con- »i era vero, quanta sceleratos homines habeat impotentia. - eque ennn levia aut ludicra praemia petunt, quae consequi <iue obtinere non possunt, sed circa ipsam rerum summam ^ v erticemque deficiunt nec in eo miseris contingit effectus, <]uod solum dies noctesque moliuntur; in qua re bonorum ^irea eminent. Sicut enim eum, qui pedibus incedens ad eum locum usque pervenire potuisset, quo nihil ulterius per- v 'um iaceret incessui. ambulandi potentissimum esse cen- , 5ercs " ita eum > qu> expetendorum finem, quo nihil ultra est, a Pprehendit, potentissimum necesse est iudices. Ex quo fit," 30 WO huic obiacet, ut idem scelesti, idem viribus omnibus ^deantur esse deserti. Cur enim relicta virtute vitia sectan- ■ 'uscitiane bonorum — sed quid enervatius ignorantiae Ca ecitate? — an sectanda novenmt. sed transversos eos ' I )ra ccipitat? Sic quoque intemperantia fragiles, qui '''uetari vitio nequeunt. An scientes volentesquc bomim •eserunt, ad vitia defiectunt? Sed hoc modo non solum Potentes esse, sed omnino esse desinunt: nam qui commu- Df, m omnium. quae sunt, finem relinquunt, pariter quoque esse desistunt.
Quod quidem cuipiam mirum forte videatur. ut malos, 33 1 U ' plures hominum sunt, eosdem non esse dicamus; sed ita *ese res habet. Nam qui mali sunt. eos malos ease non ab- nu °; sed eosdem esse pure atque simpliciter nego. >*am uti eadaver hominem mortuum dixeris. simpliciter vero homi- ne *n appellare non possis, ita vitiosos malos quidem esse 27 28 31 89 34 35 v erg. Aen. XII Ttenq.: neque enim levi* ant lcdier» petnntnr pr.
6» 84 Boethii Phil. cons.
36 concesserim, sed esse absolute nequeam confiteri. Est enim. quod ordinem retinet servatque naturam; quod vero ab hac deficit, esse etiam, quod in sua natura situm est, derelinquit.
37 Sed possunt, inquies, mali; ne ego quidem negaverim, sed haee eorum potentia non a viribus. sed ab imbecillitate!
38 descendit. Possunt enim mala, quae minime valerent. si in 39 bonorum efficientia manere potuissent. Quae possibilitas eos evidentius nihil posse demonstrat; nam si, uti paulo ante collegimus, malum nihil est, cum mala tantummodo possint. nihil posse improbos liquet. — Perspicuum est. — 18 40 Atque ut intellegas, quaenam sit huius potentiae vis. summo bono nihil potentius esse paulo ante definivimus. — Ita est, inquam. — Sed idem, inquit. facere malum nequit. — 41 Slinime. — Est igitur, inquit, aliquis, qui omnia posse homines putet? — Nisi quis insaniat, nemo. — Atqui idem " possunt mala. — Utinam quidem, inquam, non possent!
42 Cum igitur bonorum tantummodo potens possit omnia. non vero queant omnia potentes etiam malorum. eosdem. q" 1 13 mala possunt, minus posse manifestum est. Huc accedit. quod omnem potentiam inter expetenda numerandam om- » niaque expetenda referri ad bonum velut ad quoddam na- H turae suae cacumen ostendimus. Sed patrandi sceleris pos- sibilitas referri ad bonum non potest. expetenda igitur non cst. Atqui omnis potentia expetenda est: liquet igitur malo- 46 rum possibilitatem non esse potentiam. Ex quibus omnibus » bonorum quidem poteutia. malorum vero minime dubitabilu apparet intirmitas veramque illam Platonis esse sententiam liquet solos, quod desiderent, facere posse sapientes. impro- bos vero exercere quidem, quod libeat, quod vero deside- 48 rent, exple re non posse. Faciunt enim quaelibet, dum P er * 8sqq. r. supra 76, 4 12 c. 75, 1 27 KUngner 85, 3 Peipero, q* adnotat: nt in Gorg. 507 c Alcib. primo 124esqq., oblocatus adferi Gorg. 466b— 481b; c. infra 90, 18. 91, 4. Sand hoc caput et proximu* Gorgiae pa raphratim esst dieit. PTLVDKE 1 eonsenserim VK 11 atqui T> nt om. T l 15 nisi q." Vtf 20»q. omnia qnae PT'L l V l ea, quibus delectantur, id bonum, quod desiderant. se adep- turos putant: sed minime adipiscuntur. quoniam ad beati- tudinem probra non veniunt.
n. Quos vides sedere celsos solii culmine reges, purpura claros nitente, saeptos tristibus armis, ore torvo comminantes. rabie cordis anhelos, detrahat si quis superbis vani tegmina cultus, iam videbit intus artas dominos ferre catenas; hinc enim libido versat avidis corda venenis, hinc flagellat ira mentem fluctus turbida tollens, maeror aut captus fatigat aut spes Iubrica torquet. Ergo cum caput tot unum cernas ferre tyrannos, non facit, quod optat ipse, dominis pressus iniquis.
3- \idesne igitur, quanto in caeno probra volvantur, «iua probitas luce resplendeat? In quo perspicuum est num- quam bonis praemia, numquam sua sceleribus deesse sup- plicia. Rerum etenim, quae geruntur, illud, propter quod unaquaeque res geritur, eiusdem rei praemium esse non iniuria videri potest, uti currendi in stadio, propter quam M c "rritur. iacet praemium corona. Sed beatitudinem esse 1U * ipsum l.onum, propter quod omnia geruntur. ostendi- ra "s; est igitur humanis actibus ipsum bonum veluti prae- rai um commune propositum. Atqui hoc a bonis non potest ^parari — neque enim bonus ultra iure vocabitur, qui careat a bono — quare probos mores sua praemia non relinquunt. Quantumlibet igitur saeviant mali, sapienti tamen corona n °n decidet, non arescet; neque enim probis animis pro- Prium decus aliena decerpit iraprobitas. Quodsi extrinsecus _ 11 Mart. Cap. 16, 1 (9,25): spes incerta fatigat 21 sq. e. «P™ 7 «iq. 26sq. Ps. 89. 6: vespere decidat et obdaret et «xescat. fror. H24: Corona snpientium divitiae eorum. Ier. 13, 18 (S> (W) PTLTDSE 86 Boethii Phil. cons.
accepto laetaretur, poterat hoc vel alius quispiam vel ipse etiam, qui contulisset. auferre; sed quoniam id sua cuique probitas confert. tum suo praemio carebit, cum probus esse 7 desierit. Postremo cum omne praemium idcirco appetatur. quoniam bonum esse creditur, quis boni compotem praemn.
8 iudicet expertem? At cuius praemii? Omnium pulcherrimi maximique; memento etenim corollarii iDius, quod paulo 9 ante praecipuum dedi, ac sic collige. Cum ipsum bonum beatitudo sit, bonos omnes eo ipso. quod boni sint, fien 10 beatos liquet. Sed qui beati sint, deos esse convenit, est » igitur praemium bonorum, quod nullus deterat dies, nullius 11 minuat potestas, nullius fuscet improbitas, deos fieri. Quae cum ita sint, de malorum quoque inseparabili poena dubi- tare sapiens nequeat; nam cum bonum malumque, ltem poenae atque praemium adversa fronte dissideant, quae in boni praemio videmus accedere, eadem necesse est in mah 12 poena contraria parte respondeant. Sicut igitur probis pro- bitas ipsa fit praemium, ita improbis nequitia ipsa supph- cium^est. Iam vero quisquis afficitur poena, malo se affec- 13 tum esse non dubitat. Si igitur sese ipsi aestimare velint, possuntne sibi supplicii expertes videri, quos — omniuni malorum extremum — nequitia non affecit modo, venun etiam vehementer infecit?
14 Vide autem ex adversa parte bonorum. quae iinpTOOOI poena comitetur; omne namque. quod sit, unum esse ipsum- que unum bonum esse paulo ante didicisti, cui consequens 15 est, ut omne. quod sit, id etiam bonum esse videatur. Hoc igitur modo. quicquid a bono deficit, esse desistit. Quo h% 7 r.supra 66, 29 17sq. cf. Ambr. De off. I 12,46: impiu* ip*> «ibi poena est, iustns.. grati» et ntrir|ae aut bonoroni ant malorom openun mercea ex se ipso solvitur 26 c.supra 76,1 i ip« Jorum 'Laud. rt ut mali desinant esse, quod fuerant — sed fuisse homines adhuc ipsa humani corporis reliqua species ostentat — quare versi in malitiam humanam quoque amisere naturam. Sed cum ultra homines quemque provehere sola probitas 16 * possit, necesse est, ut, quos ab humana condicione deiecit, infra hominis meritum detrudat improbitas; evenit igitur, ut, quem transformatum vitiis videas, hominem aestimare non possis. Avaritia fervet alienarum opum violentus 17 ereptor: lupis similem dixeris. Ferox atque inquies linguam 18 P litigiis exercet: cani comparabis. Insidiator occultus sub- 19 npuisse fraudibus gaudet: vulpeculis exaequetur. Irae in- 20 temperans fremit: leonis animum gestare credatur. Pavidus 21 ac fugax non metuenda formidat: cervis similis habeatur.
Segnis ac stupidus torpet: asinum vivit. Levis atque incon- 22. 23 u stans studia permutat: nihil avibus differt. Foedis immun- 24 disque libidinibus immergitur: sordidae suis voluptate detinetur. Ita fit. ut qui probitate deserta homo esse desierit, 25 cum in divinam condicionem transire non possit, vertatur in beluam.
III. Vela Neritii ducis et vagas pelago rates Eurus appulit insulae, pulchra qua residens dea SoIi8 edita semine cs> miscet hospitibus novis tacta carmine pocula.
16 Loxi De phrsiognomia libram (r. Script. phrs. II 1. Lips. 1893, Schanz VIII 3*. 132' obrersatum esse opinatvr Pitra Spicil. Sol. III 323); cf. Macrob. Sat II 8, 16 23sqq. cf. Hom. x 138sqq.
13 cerviK similes P> 14 torpit PT l VDK Peip. 20 niretii T'LAur.DK nireta P naretii (a ut vid. ex uj Laud naricii (a r» ras. Fnericii (e ex i) E; ef. Schepss, Arcb. f. Srad. neuer. Sprach. XCIV 155 21 va~os pelagos T' 88 Boethii Phil. cons.
Quos ut in varios modos vertit herbipotens manus, no) hunc apri facies tegit, ille Mannaricus leo dente crescit et unguibus; hic lupis nuper additus, flere dum parat. ululat, (15) ille tigris ut Indica tecta mitis obambulat. Sed licet variis malis numen Arcadis alitis obsitum miserans ducem ao) peste solverit hospitis, iam tamen mala remiges ore pocula traxerant, iam sues Cerealia glande pabula verterant i»! et nihil manet integrum voce, corpore perditis. Sola mens stabilis super monstra, quae patitur, gemit. 0 levem nimium manum «0 nec potentia gramina, membra quae valeant licet, corda vertere non valent! Intus est bominum vigor arce conditus abdita. cs) Haec venena potentius detrahunt hominem sibi dira, quae penitus meant, nec nocentia corpori mentis vulnere saeviunt.
89 4. Tumego: Fateor, inquam, nec iniuria dici video vitio- 1 sos, tametsi humani corporis speciem servent, in beluas tamen animorum qualitate mutari: sed quorum atrox scele- rataque mens bonorum pernicie saevit. id ipsum eis licere 5 noluissem. — Nec licet, inquit, uti convenienti monstrabitur 2 loco, sed tamen. si id ipsum, quod eis licere creditur, aufe- ratur, magna ex parte sceleratorum hominum poena rele- vetur. Etenim quod incredibile cuiquam forte videatur. in- 3 feliciores esse necesse est malos, cum cupita perfecerint, ' quam si ea, quae cupiunt, implere non possint. Nam si 4 miserum est voluisse prava, potuisse miserius est, sine quo voluntatis misere langueret effectus. Itaque cum sua sin- 5 gulis miseria sit, triplici infortunio necesse est urgueantur, qaos videas scelus velle posse perficere. — Accedo. inquam, 6 sed, uti hoc infortunio cito careant patrandi sceleris possi- bihtate deserti, vehementer exopto. — Carebunt, inquit, 7 °cius, quam vel tu forsitan velis vel illi sese aestiment esse earituros; neque enim est aliquid in tam brevibus vitae metis ita serum, quod exspectare longum immortalis prae- sertim animus putet. Quorum magna spes et excelsa faci- 8 norum machina repentino atque insperato saepe tine destruitur, quod quidem illis miseriae modum statuit; nam si nequitia miseros facit, miserior sit necesse est diuturnior nequarn. Quos infelicissimos esse iudicarem, si non eorum 9 D1a 'itiam saltem mors extrema finiret; etenim si de pravi- 'atis infortunio vera conclusimus, infinitam iiquet esse miseriam, quam esse constat aeternam. — Tum ego: Mira 10 f |uidem, inquam. et concessu difficilis inlatio, sed his eam, f iuae prius concessa sunt, nimium convenire cognosco. — 9 cf. PUt Gorg. 509 d. Cic. Hort 29/39. Angustin. Civ. V 26 extr. Pksberg-28). Wilhelm 610. Klingner 85 sq.
3 atrorum P 8 cniii K cuipiam Schepss 12 misere P, ut vid. PTLVDKE miserae rtl. (infeticiter s. s. V< Peip. 22 distruitur T'K Peip. distribnitur D 26 concludimns P>r» 28 ea P 90 Boethii Phil. cons.
U Recte, inquit, aestimas. sed qui conclusioni accedere durum putat. aequum est vel falsum aliquid praecessisse demonstret vel collocationem propositionum non esse effi- cacem necessariae conclusionis ostendat; alioquin concessis praecedentibus nihil prorsus est, quod de inlatione causetur.
12 Nam hoc quoque. quod dicam, non minus mirum videatur, sed ex his, quae sumpta sunt, aeque est necessarium.
13 Quidnam? inquam. — Feliciores, inquit, esse improbos supplicia luentes, quam si eos nulla iustitiae poena coher- 14 ceat. Neque id nunc molior. quod cuivis veniat in mentem, corrigi ultione pravos mores et ad rectum supplicii terrore deduci, ceteris quoque exemplum esse culpanda fugiendi. sed alio quodam modo infeliciores esse improbos arbitror impunitos, tametsi nulla ratio correctionis, nullus respeetus habeatur exempli. — 15 Et quis erit, inquam, praeter hos alius modus? — Et illa: Bonos, inquit, esse felices. malos vero miseros nonne 16 concessimus? — Ita est. inquam. — Si igitur. inquit, mise- riae cuiuspiam bonum aliquid addatur, nonne felicior est eo, cuius pura ac solitaria sine cuiusquam boni ammixtione 17 miseria est? — Sic, inquam, videtur. — Quid si eidem misero, qui cunctis careat bonis, praeter ea. quibus miser est, malum aliud fuerit adnexum, nonne multo infelicior eo censendus est, cuius infortunium boni participatione relevatur?
18 Quidni? inquam. — Habent igitur improbi, cum puniuntur quidem, boni aliquid adnexum, poenam ipsam scilicet, quae PTLVDKE l conclasione PK 3 collationem T' Peip. propositionem V 7 neqne P, ut vid. T>, V'K l 16 (si) quis V*K' 22 ('«> praeter PT'V'K'E\ cf. Eng* 25sqq. poit inquam tranrponnnt ^ paniri — Liqaere respondi (p. 91, 5-9, Langen (S.Tmb. phil. Bonn. BSfl et Eng. Liqnere respondi non tertit PLan. malum liquere. — Kespondi tnm Peip. malum liquet esse (om. respondi: E 91 ratione iustitiae bona est, idemque cum supplicio carent. inest eis aliquid ulterius. mali ipsa impunitas, quam iniqui- tatis merito malum esse confessus es. — Negare non pos- 19 sum. — Multo igitur infeliciores improbi sunt iniusta impu- s nitate donati quam iusta ultione puniti. Sed puniri im- 20 probos iustum. impunitos vero elabi iniquum esse manifestum est Quis id neget? — Sed ne illud quidem, ait, quisquam 21 negabit bonum esse omne, quod iustum est, contraque, quod miustum est, malum. — Liquere respondi. Tum ego: Ista 22 io quidem consequentia sunt eis, quae paulo ante conclusa sunt; sed quaeso, inquam, te, nullane animarum supplicia post defunctum morte corpus relinquis? — Et magna qui- 23 dem. inquit, quorum alia poenali acerbitate, alia vero pur- gatoria clementia exerceri puto, sed nunc de his disserere " consilium non est.
Id vero hactenus egimus, ut, quae indignissima tibi 21 v "idebatur malorum potestas, eam nullam esse cognosceres, quosque impunitos querebare, videres numquam improbi- tatis suae carere suppliciis. licentiam, quam cito finiri pre- *> cabaris, nec longam esse disceres infelicioremque fore, si diuturnior, infelicissimam vero, si esset aeterna: post haec miseriores esse improbos iniusta impunitate dimissos quam lusta ultione punitos. Cui sententiae consequens est, ut tum 25 demum gravioribus suppliciis urgueantur, cum impuniti ■ esse creduntur. — Tum ego: Cum tuas, inquam, rationes considero, nihil 26 dici verius puto, at si ad hominum iudicia revertar. quis ille est, cui haec non credenda modo, sed saltem audienda videantur? — Ita est, inquit illa. Nequeunt enim oculos 27 * tenebris assuetos ad lucem perspicuae veritatis attollere similesque avibus sunt, quarum intuitum nox inluminat, dies caecat; dum enim non rerum ordinem, sed suos intuen- U 92 Boethii Phil. coni.
tur affectus, vel licentiam vel impunitatem scelerum putant esse felicem.
28 Vide autem, quid aeteraa lex sanciat. Melioribus ani- mum conformaveris: nihil opus est iudice praemium "lefe- ^ 29 rente, tu te ipse excellentioribus addidisti. Studium a > peiora deflexeris: extra ne quaesieris ultorem, tu te ipse in deteriora trusisti, veluti, si vicibus sordidam humum cae- lumque respicias, cunctis extra cessantibus ipsa cerBen ^ 30 ratione nunc caeno, nunc sideribus interesse videans. ^ vulgus ista non respicit; quid igitur, hisne accedamus. qp» 31 beluis similes esse monstravimus? Quid si quis amis^ 0 penitus visu ipsum etiam se habuisse oblivisceretur intuitum nihilque sibi ad humanam perfectionem deesse arbitraretur, 32 num videntes eadem caeco putaremus? Nam ne ll ' u< ^ ^ dem adquiescent, quod aeque validis rationum nititur mamentis, infeliciores eos esse, qui faciant, quam Q ul 33 patiantur iniuriam. — Vellem, inquam, has ipsas au ir rationes. — Omnem, inquit, improbum num supplicio dignum 31 negas? — Minime. — Infelices vero esse, qui sint improbi. ^ multipliciter liquet. — Ita, inquam. — Qui igitur suppli" 0 digni sunt, miseros esse non dubitas. — Convenit, inq" 1 " 1 - 35 — Si igitur cognitor. ait, resideres, cui supplicium inferen- dum putares, eine qui fecisset an qui pertulisset iniuriam- — Nec ambigo, inquam. quin perpesso satisfacerem doio »> facientis. — Miserior igitur tibi iniuriae inlator quam 37 acceptor esse videretur. — Consequitur, inquam. Hac igitur aliisque causis ea radice nitentibus, quod turpitudo suapte natura miseros faeiat, apparet inlatam cuilibet iniuriaro non accipientb. sed inferentis esse miseriam. — 38 Atqui nunc. ait, contra faciunt oratores: pro his enim, qui grave quid acerbumque perpessi sunt, miserationem PTLVDKE 5 ipeu P 1 rruxisti P 8 cernenda P U caeco Bca. ('e* 1 * ifi Tv V i& Plan.) caecoa libri Pdp. 18 nllquS P 24 dolerero * dolorem JD» 26 hinc T>L*E* 27 aliiaqne de Par. 15090 aliis oe rel. Peip. aliisre Eng.' {Plan.-. rrotj.. r§ aixla xal tiioati. ef. ' 31 acenramqne PT'V acerhumque ut vid. L l miserationarfl r iudicum excitare conantur. cum magis admittentibus iu- stior miseratio debeatur, quos non ab iratis, sed a propitiis potius miserantibusque accusatoribus ad iudicium veluti aegros ad medicum duci oportebat, ut culpae morbos sup- * plicio resecarent. Quo pacto defensorum opera vel tota 39 frigeret, vel si prodesse hominibus mallet. in accusationis habitum verteretur. Ipsi quoque improbi, si eis aliqua 40 nmula virtutem relictam fas esset aspicere vitiorumque sordes poenarum cruciatibus se deposituros viderent, com- ■ pensatione adipiscendae probitatis nec hos cruciatus esse ducerent defensorumque operam repudiarent ac se totos accusatoribus iudicibusque permitterent. Quo fit, ut apud 41 sapientes nullus prorsus odio locus relinquatur. — nam bonos quis nisi stultissimus oderit? — malos vero odisse a rati( >ne caret. Nam si uti corporum languor ita vitiositas 42 quidam est quasi morbus animorum, cum aegros corpore nnnime dignos odio, sed potius miseratione iudicemus, multo magis non insequendi, sed miserandi sunt. quorum mentes omni Ianguore atrocior urguet improbitas. IV. Quid tantos iuvat excitare motus et propria fatum sollicitare manu? Si mortem petitis, propinquat ipsa sponte sua volucres nec remoratur equos. Quos serpens, leo. tigris, ursus, aper < 5 > dente petunt. idem se tamen ense petnnt: an distant quia dissidentque mores,