Rs». Dicendum quod fecundum intellectum có- ponentem, fapere diciturà fapientia, quia intellectus pitx. Vnde 1t.de Cie, Oer.c, 10.
tf esum |Componensprocedit ab abftra&o ad concretum. Secun-| folum fim |dum vero intelle&um sefoluentem eft econuerío, & bec sco.: «ij, Iquod loquitur fecundum confiderationem Grammati- mutebile |.
Pes, C$ ob Quantum ad hunc — Auguftinus: Vel poffet dici, . Quis magis efl quam ille,qui dixit famulo. Dub. IV. Videtur male dicere, quia Effe non recipit magis, & minus,& maximein Deo., | Krsr. Dicendum quod magis & minus.dupliciter poffunt confideraii,fcilicetin com parationead iden, & . S.Bonau.Tom.4. | À ficnondicuntinteníionem & remitfionem.
Prima eft B proprietates, & in his fufficienter diftinguitur. Nam ve-| hr ii td Pars I. 65 Velincom- iparatione ad diuerfas fübítantias & naturas, & fic dicunt gradum & exceflum,& ficeftbene ponere magis & mi- nusin ente refpectu Creatoris, & crcaturz,, & refpectu creaturarum ad inuicem: íedin com paratione creaturz ad Creatorem éft exceffuüs im roportionabilis, & infini- tus:reípetu creaturarum ad fe inuicem, eft proportiona- bilis. Cuius EJentia non nouit preteritum, velfuta- rum. Dub. V. m Videtur enim effe ifta proprietas & angelorum, quia Auguftin. de Ciuit. Deidicit,quod immortalitas angelo- rum non eft praterita, quafi non fit:nec futura. quafi nó- dum fit:fed femper cft praíens:ergo non eft proprium fo- lius Dei. | Ks s». Quidam dicunt quod duratio zui eft fimplex & tota fimul,nó habes prateritum &futurum:nihilomi- nus ipfum zuiternum (eu eternum habet prateritum,& futurum,quantum ad affectiones:& ita proprium eft fo- lius Dei. Alii dicunr quod in omni duratione creata quo- niam differtá durante,ctiam habet cffe poffibile cá prio- & pofteriori: fed diftinguunt de priori, & pofteriori, Qitoddam enim eft quod dicit durationis fücceffionem, quoddam fucceffionis durationem cü variatione, & in- nouationc. Primum eftin zuo. Secundumin tem pore, & hoc vult Anfelmus expreffe, & hoc credo probabilius, & patet refponfio ad vérbum Auguftini. Ipfe enim lo- quitur de priori &pofteriori: quod quidem dicit innoua- tionem,& variationem,& corrupfíonem.
Caius Effentia comperatum noffrum Effe, non eft...Dub. VI.
Videturhocfal(um. Quia quod ineft alicui fübítan- tialiter,)non adimitur comparatione aliqua: fed effe eft fubftantiale rei cuilibet: ergo,&c. Item ex comparatione ad Deum creatura melioratur, vt dicit Aug. ergo magis eft quam fi non comparetur:ergo,&c..
R Es». Dupliciter eft accipere talem comparationé. Vno modo fecundum rationem influentiz, & receptio- nis,& (ic creatura ad Deum comparata cft magis quam fi non comparetur. Alio modo comparatur fecundum ha- bitudinem zquiparantiz, & proportionis: & hoc modo verum eft quod nulla eft ratio proportionabilis fecun- dum conditionem veritatis, & nobilitatis EfIe diuini: & ideo quafi nihil eft; non omnino in fe,fed nihil à propor- tione: quia non potcft inueniri aliqua proportio quan- titatiua.
Dicatur ergo quod femper fuit, eft, Cr erit. Dub. VIII. | Videtur, hzcverba non debere dici de Deo: quia di- cunt diuería tempora:fed in Deo non cadit diuetiitas cc- R x s». Quidam voluerunt dicere quod actus ifti nó przdicant deDeo diuerfa tempora fecundum effentiam, fed fecundum concomitantiam; quia diuinum Effe om- nino inuariatü,omnce cempus concomitatur:fed hec E (itio non foluit plenc. Diciturenim vere quod Dom: fuit ante omne tépus: ergo concomitátiam nó potcft dicere.
: Ideo dicunt alii quod tempus conífignificatumqgon eft difpofitio rei acceptz, fiue intelle&z,quando ditur de Deo,fed folum modi intelligendi: quádo vero de remo-| bilijvtroque modo. Exemplum patet de mafculino ge- nere inlapide,& viro, quoniam in viro eft vt difpofitio rei accepta:: inlapide, vt modusintelligendi folum.Sed hzc irs nori videtur fufficiens: quia intelle&us non ponit preteritum circa fuü intelligere, quando intelligit Deü fuiffe; ergo oportet quod ponat circarem. -— hocnotandum quod verba diuerforum téporum aliter dicuntur de zterno, aliter de euiterno, aliter de tem po- rali. Namrefpectu temporalis important mutabilitraté, & fucceílionem,& durationem.Secundum vero, quod de zuiternis dicuntur, duo tantum important, fücceffio- F3 nem & Li. i. e, y.
Atnfel. Mo n0lep.12.
Ls. 7. conf.
-- 1 e b ave. fup. € 4wfel. li. de Deo «t tributis, Li. de Tv: Lt. 1. de y» 66 nem & durationem, ficut vult Hieronymus, nus, P & Anfelmus. "Secundum vero quod dicuntur de Deo,important folum durationem. vnde dicitur: Deus uit, quia eiusduratio non cepit. Dcus eft, quia duratio cius non interrumpitur.Deus erit, quia non doíinit, nec corrumpitur. Proprie ergo loquendo non dicuntur de Deo,vt dicit Hieron.Largeautem loquendo dicuntur vt dicit Magifter, & Auguft. & ad hoc vadit opinio Ma- gu Efe non eff Deo accidens, &e, — Dub. V111I. Quaritut, quia cum Effe nec creatura fit aecidens (nullienim omnino rei accidit effe) quo modo ergo per hoc notatur Deus differre à creatura.
R x s r. Dicendum quod accidens dicit quid na- tum in alio effe, ab alio exire, & ab alio rece- dere. Accidensenim dicitur quod ineft (übiedto,ab il- lo trahit ortum, & propterea poteft adeffe c, & abeíle. In his tibus proprictatibus communicatefle creatum,licet noncodem modo omnino. Nam efle noftrum pédetab alio fuftinente, oriturab alio efficiente. Creaturaetiam nata eft fuum cffe perdere:ideo,Effe eius eft quafi accidés nontamen vere accidens,quia cum pendeat à Deo, non endet ficutá fubiecto. Econuerfo eft in Deo,& 1deodi- cit Hilarius quod effe non eftaccidens Deo: & hocpro ter contrarias proprietates. Quiaaccidens natum eft a- li ineffe,propter hoc dicic:fubíiftés veritas. Quia natum eftab alio exire, contra hoc dicit: manens caufa, Quia natum eít etiam ab alio recedere,contra hoc dicit: natu- ralis generis proprietas, que non dimittit effe.
DA. Il X.
Lib. I. Sent.
Solus Deus babet immortalita?em.
Quaritur, quo modo hic intclligatur immortalitas, | cum hicdicat Aug. quod accipiturpro incommurtabili- tate: fed hocnon videtur conueniens. Mors enim non dicit omnem mutabilitatem, fed folum corruptibilita- tem viuentium:ergo non idem eft dicere".
— Rrsp.Sicutyitaaccipitur communiter & oroprie,ita & mors,ita & immortalitas. Vno enim modo dicitur vi- ta actus continuus & internus, qui eft á forma fpirituali, & fic dicitur proprie, & ficimmorcalitas dicit viram tale cum impollibilitate ad eius priuationem.Alio modo di- cirurvitaactus completus potentiz, quz eft fccundum tei naturam,ficut dicitur aqua viua,quz babet operatio- nem aqua conuenientem: & hoc modo importat repu- gnantiam ad corruptionem: & ideo debet dici fecüdum hancvitam, immortale: quod eft itain a&u completo quod nullo modo poteft aliquam peiorationem recipc- re, & ficaccipit Apoft.& exponit Auguft.
Nec viciffitudinis obumbratio. | Dub. X.
— quz differentia it inter vicitfitudinem, & obumbratíonem:& qua conuenientia, ratione cuius di- catur vicifficudo obumbrare.
R zs P. Dicendum quod viciffitudo importat nume- rum vicis, & iíteeft numerus cum interruptione:fed ob- umbratio dicitur per priuationem actus lucis. Quoniam ergo áctusformz lüx eft, priuatio eius recte dicitur ob- umbratio: & quia viciffitudo ratione numeri dicit inter- ru ptiohem: & ratione interruptionis dicit priuationem, & ratione priuationis obumbrationem, hinc eft quod recte dfivur viciffitudinis obumbratio.
ARTICVLVS L [5 hac parte ad euidentiam duarum primarum pro. prieratum quas Magifter primo aífignat, (fcilicet Veri- ati5, & In commurabilitatis,duo principaliter quzrun- tur. Primo de ipfa Veritate.Secundo de Immutabilitate. De veritate iterum quaruntur duo.Primo vtrum Veritas fic proprietas diuini Effe. Secundo, vtrum fit eius proprietas in fummo, ideftadeo quod non poffit cogitari non effe.
* "T. PERSE, UD ECOR I ICEETMO NE RO RE. | - ? Àugufti-| À Nes QV/£ESTIO I An veritas fit proprietas diuini Effe.
Q; o D Veritas fit proprietas diuini effeoftenditur tuia, auctoritatibus, & rationibus.
ET!
DitVilL afirmar.
. Primo modo ficauctoritate Hieronymi ad Marcelli |"*- & habeturin littera: Solus Deus vere eft, cuius effentiz comparatum noftrum efle, non eft: fed quod alicui (oli iconuenit,eft proprium illi ergo V eritas eft proprium di- uini Effe.
Irr M Auguftinus de vera Rel. Falfitas eft in illis reb.| 4st4& quz imitantur illud vnum,quod eft vnum,quidquideft, inquantum illud implere non poffunc.Si ergo nulla crea- cura poteft illud fumme vnum implere, veritas non cft in aliqua creatura:fed in omnibus falfitas.
1r *« d Auguftirius inSoliloq. & de vera Rel. dicit,;.
quod lux increata eft ratio cognofcendi, & fola lux in- creata eft veritas:ergo veritas eft proprietas Dci folius.
p Reli. cl j61t.
sp li bio c1 f9.1. Et de $trd.c9.
ITEM € Anfelnsinli.de Veritate dicit quod omnia fé (unt vera; prima veritate: aut ergo intelligit effe&iue, aut formaliter. Noncffectiue, quia fimiliteromnia poffunt dicibona, prima bonitate: ergo intelligitur formaliter: |ui. ergo non eftalia veritas quam veritas increata: ergo fi illa | 4»t46 4 eft, etin Dco, &cer. ergo veritas eft folius Dei proprie- [^r tas. | Ir * Mtationibus probatur fic: Veritas & vanitasop- ponuntur: fed omnis creatura habetvanitatem, & per- mixtionem cum nonefle,cum fit ex nihilo:& folus Deus hac caret omnino:ergo in folo Deo eft veritas.
ITE M Veritasopponitur vmbrz.Quod enim eft vm- bra rei non habet veritatem: fed creatura fant vmbrazil- lius fummi;ergo non habent veritatem in effe.
Ir & M Vericas eft qua aliquid eft verum:fed veritas eft vera, cum fit cognotcibilis: fed conftat quod nonalio quam fe, quia alias effet abire in infinitum: fed quodeft verum feipfo,cft verum pereffentiam:ergo omnis veritas eft vera per e(lentiam:fed (ola veritas increata eft vera per e(entiam:ergo veritas eft proprietas Dei folius.
CoNr R A:Siveritaseít Dei proprictas:autergo ve- ritas complexa;aut incomplexa. Non complexa;quia ta- liseft cum compofitione:in Deo autem non eft compo- litio aliqua.Non incomplexa, quia hzc co nuertitur cum ente:ergo cum entitas non fit Dei proprietas, pari ratione nec veritas eric. | Ratlosei negat.
ITEM verum zque communecft vtbongm, & quo-|. dam modo magis: fed bonitas non cft Dei proprietas:ergo pati ratione nec veritas.: ITEM veritas efl ratio difcernendi Creatorem à crez- tura, & creaturamá creatura: fed quod eít ratio diícerné- di & diftinguendi,eft diuerfum in diueriis:ergo alia veri- taseft in Dco quam in creatura, & in vna creatura quam inalia:ergo non eft proprium folius Dei.
Ire M ÁuguítinusinSoliloq. Verum eftid quod eft; ergo veritas cít ipfa entitas: ergo non eft propriumeffendup i9 lioe [rx tiz:quia ft fic, qua ratione dicitur: Veritas eft proptietas t eflentiz,poffet dici ecenuerfo,cum omnino idem (int.
- CoNcrvsre.
Veritas provt. dif iguitur contra imparitatem, diffimilituli- Nein, Qr objcuritatem, eff proprietas di- uini Effe.
R x s p. ad arg. Dicendum quod Veotitas habet triplicem comparationem. Habet enim com parari ad fubie-| &um quod informat, ad principium quod reprafentat, & ad inrelle&tum quem excitat.In com paratione ad fub- iectü véritatis dicitur veritasactus, & potentiz indiui- fio. In com paratione ad principium dicitur veritas funt- ' mavec- A em tes.
Cotollt» : Dui.
Marg. pro patte affitmati- Maj. pro patte Dtgatiua, Qf m Dental Ar.lmz veritatis & prima reprafentatio,fiueimitatio.Incó-|A] — Ecnotandu parationead intelle&tum,dicitur veritas ratio diftingué- diEcinomnibus illis comparationibus dupliciter poteft accipi veritas. Vno modo prout diftinguitur contra falfi- tatem. Álio modo prout dittincuitur contra permixtio- nem,fecundum quod verum dicitur purum & impermi- xcum, Prout veritas diuiditur contra falfitatem, quz eft priuatio indiuifionis,imitationis,expreffionis,fic cum in creatura fitaliquo modo inuenire & indiuifionem, & i- mitationem,& exprelfionem, fic eft veritas, non tantum in Creatore fed etiá in creatura, & fic non affignatur Dei proprietas. Alio modo prout veritas diuiditur cótra per- mixtionem,fiue impuritatem,fic eft in folo Deo.Nam in folo Deo eft indiuifio pura non permixta alicui diuerfi- rati.In folo Dco eft imitatio, & (imilitudo pura non per- mixtaalicui diffimilitudini. Et infolo Deo eft expretfio luminis non permixti obícuritate. In creatura autem eft indiuifio, cum actus & porentiz diuerfitate, & imitatio cum ditfimilitudine. Eft vlterius in ea expreffio cum ob- Ícuritate, &ideo hoc modo eft veritas diuini effe proprie- tas, & ficaccipit Magifter, & Auguftinus, & Hieronymus. Vocantenim verum efle quod nihil habet de potlibilita- te,nihil habet de vanitate, nihil de non entitate. Ec ideo inDeo non cadit prsteritio,& futuritio,quz aliquo mo- do non entia funt, & fic procedunt dux primz auctori- tates,& rationes, Ap illud vero quod obiicitur,quod non fit alia veri- |. tas quam zeterna,quia ipfa fola facit intelligere, dicédum|.
quod ficut color eft obiectum vifus, & motiuü vifus ( ta- men non fine adu lucis) & differt ipfa luce: fic dicendü quod veritas creata quamuis non poflit mouere fine ve- ritate increata,nihilominus eft motiua fuo modo, & alia veritas eft ab illa. | Ap illud quod obiicitur de Anfelmo quod omnia funt vera veritate prima,dicendum quod verum de fuiimpo- [itione dicit comparationé ad caufam exemplaircein, ticut bonum ad caufam finalem. Sicut enim dicitur bonum ratione ordinis, ficverumratíone expreffionis; & ratio exprimendi eft ipfius exemplaris: ficut ergo cum dicitur debonis creatis quod fünt bona bonitate increataboni- tasprzdicat fiaem ínablariuo, non formam, quía boni- tasincreata nullius creati eft forma. Similiter cum dici- tur quod omnia funt vera veritate increata, ablatiuus di- cit caufam formalem exemplarem. Omniaenim vera funt, & nata funt fe exprimere expretlione illius fummi laminis: quod fi ceffaret influere, cetera definerent effe vera: ideo nulla veritas creata eft vera per effentiam: fed per participationem,& per hoc patent vltima.
À n illud vero quod obiicitur in contrarium quod noneít proprietas, patet ja pa: quoniam obiicit de veritate fecundum quod habet oppofitionem ad defe- Qum falíitatis,non ad permixtionem pollibilitatis: pra- dido enim modo conuenit non tantum Creatori, fed et- lam creaturge, | À n illud quod obiicitur quod veritaseft idem quod diuina effentia, dicendum quod de ratione proprietatis in creatura fünt ifta tria. Primum eft quod conuenit foli: Secundum eft,quod cft ratio innotefcendi. Tertium eft, quoddiffertab co cuius eft proprietas, Duo prima funt perfectionis. Vltimum vero imperfectionis, quia exclu-| dit fimplicitatem: & ideo veritas dicitur diuinz effentia proprietas, non quia differat, vel fitinhzrens diuinz ef | lentiz,(icut antecedens fübiecto: fed quia foli conuenit, &eftratio cognofcédi eam. Et hzc eft caufa quare econ uerío effentia non eft proprietas veritatis, quia non eft ra- to innotefcendi eam, ficut econuerío. Siautem quaras, ' jum idem fignificent effentia & veritas, quare vnum eft ratio cognofeendi alterum,& non econuerío.
Ad hocdixerunt aliqui qued quamuis idem fignifi- centeffentia & veritas, tamen vnum fcilicet veritas eft magisratio cognofcendi ratione connotati.Sed hoc non potelt ftare,quia veritas nihil connotat. Dicendum ergo im hoc eft ratione modi fignificandi, & intelligeni.
— Quafti &il ^: 6 ficant: alio modo ragione cius in quo fignificatur poni quod nominant. V nde differt dicere fenfum, & fenfum hominis:quia primo dicitur commune ad fenfum homimus huiufmodi nomina fecundum fe,alia eft rario effentizalia veritatis:quoniam effentia dicit quid; veritas có ditionem entis. Cum vero effentiam & veritatem trahiterius, & nà eft ibifynonymia, nec funt nomina fynonyintelligendi. Quia per effentiam in creatura intelligimus effentiam in Creatore: & per veritatem creaturz intelli- gimus veritatem increatam. V nde ficut veritas crcata eft increatam.
QVASTIO IL An diuinum Efe fit «deo verum quod mon poffit £e- gitariton effe.
Trum hzc proprietas conueniat Deo ín fummo, id. V eft vtrum diuinum,Efle,fitadco verum, quod non poflit cogitari non effe. | | fecundum communem animi conceptionem,eft quo ni- hii maius cogitari poteft. Sed maiuseft quod non pot maius cogitari poffit, diuinum effc ita eft quod non po- teft cogitari non cfle, - -- | Ir£M Damaíc.dicit quod cognitio effendi Deum no- bis naturaliter eft impreffa:fed naturales impreffiones nó. relinquunz,nec affucícüt in contrarium: ergo veritas Dei.
non poteft cogitari non effe. | IrEM maioreft veritas ineffe diuino quam in aliqua dignitate: fed aliqua dignitas ita eft vera quod non eítei contradicere corde,vt,Omnetotum eft maius fua parte, & fimilia.V nde non poteft cogitari non eíIe: ergo multo fortius hoc erit verum dicere de prima veritate, IrrM intellectus nofter nihil incelligit nifi per primam lucem, & veritatem:crgo omnisactio intellectus quz eft in cogitando aliquid effe, eft per primam lucem: fed per primam lucem non conuenit cogitare primamvericatem non effe:ergo. | D RS IrEM quod non conuenit enunciare,hoc non conue-| nit cogitare:(ed non conuenit enunciare primam verita- tem non eíIc:ergo nec cogitare. Probatio mediz, omnis| fermo enunciatiuus afferit fe effe verum: Vnde Íequitut: Sihomo eftafinus, hominem effe ainum,eft verü:fed o- mne quod ponit veritatem, ponit pri mam vetitaté, quia omnis veritas iufert illam: ergo omnis fermo afferit pri- mam veritatem effe:ergo, &c.. ' EM IrEw omnis fermo enunciatiuus,auc affirmatiuus eft, aut negatiuus:fed affirmatiuus affirmat hoc de hoc, quia fequitur,fi eftens quod efthoc, eft ens quod non eft hoc. quia cum dico ens hoc, dico ens límitatum, finitum &ar- tatum: & tali pofito;ponitur ens fummum: crgo omnis F 4 | IrE«X m quod duplicitereft loqui dc his nomi- nibus Vno modo ratione cius quod nominant, feu figninis, & bruti: fecundo, proprium hominis. Si ergo accipi-: musad Dcum, quamuis idem fint, tamen ratione gene-| ralium fignifi catorum, vnum accipitur, vt proprietas alma: fed manet ratio fübieti, & proprietatis fecundum| modum fi gn ificandi,& manet etiam fecundum modum| proprietas & ratio cognofcendi effentiam creatam, fic] veritas increata fecundum rationem fignificandi & in-] telligendi eft ratio cognofcendi & intelligendi effentiam impreffa menti humanz eft infeparabilis ab ipía: ergo| Funda. menta.
Et quod fic videtur per Anfelmü qui dicit quod Deus| aw/ébm. in Pre(elep. «. Ld dy cogitari non effe, quam qued poteft:ergo cum Deo nihil |: " Dasma(1. deorth. fd.
M t€ irl oum cn apa Do. Dese, iis ae n, leti o MP apr Ditsa ED ch. Dep.
^ —- apos gis ncgatiuus quam ifte: Nulla eft veritas. Sed Augufti inusin Soliloq. probat quod fermo ifte ponit primam aliquam veritatem effe:quia (i nulla veritas e(t, verum c nullam veritatem effe:& fi hoceft verum, aliquid eft ve- r1m:& f1aliquid eft verum,aliquá veritas cít:ergo,&c.
1. SE» contra: Damafc. dicit: * In tantum preualuit perniciofa hominum malitia, vt dicat Deum non effe;fe- vbr/up.c, |cundumillud Pfalmi:* Dixit infipiens,&c.
&i 1.64,;. IrE M idolatradicit quod non eftalius Deus nifi i- » Pfa.13.4 dolum, & hoccredit, & cogitat: fed conftat idolum non effe Deum:ergo,&c.
;. Ir£ M omneillud, quointelle&o non effc, poteft aliquidinrelliei, poteft cogitari non effe. Sed dicit Boe- tius in libro de hebdomadibus, quod intelle&o per im- poffibile fummum bonum non cffe, adhuc poteft ali- quid intelligi rorundum,& album:ergo fimiliter in fum- ]mo vero, & (ic poterit cogitari non efle. . 4 IrT£Millud quod maxime nos latet, de facili po teft cogitari non cfle: fed veritas diuini effe eft huiufmo- di:quia Deus habitatlucem inacceffibilem:ergo,&c.
j. Ir 2M I wed quid eft dicere, Deum non poffe co- gitari noneffe?Si quia non poteft aliquo modo cogitari, nec vere,nec falfe,illud eft b anife(te bum. Siquia non E vere,fimiliter necanima, nec celum, &c. huiuf- modi, | , 6. ITEM quodconringit — & co- gitare:fed contingit exprimere diuinum effe non effe: er- go & cogitare. Quod contingat, hoc patet, cum dicitur in fpeciali: Deusnon eft:& in generali,nihileft: & quod neutraiftarum inferat Deum effe, patet,quia oppofitum "|noninfert oppofitum:& quod nihilinfert: quelbe au- tem iftarum nihil ponit, CoNcrvsro.
Deum efe efl adeo verum, quod non pettf cogi- tri nen effe.
R 2 5r. adarg. Dicendum quodaliquid cogitare non [effe; eft dupliciter. Aut inrationcfalíi, ficut cogito de "*' Jhacshomo eft afinus:& hoc cogitare nihil aliud e(t quam y m quid eft quod dicitur, intelligere:hoc modo poteft cogi- ^ jtatinon effe veritas diuini Efe.
Alio modo eftcogitare cum affenfü, ficut cogito aliquid non effe,& fia non eíIe,& hoc modo ps cogitare non effe quod eft, poteft venire aut ex defectuin- D Prima...|conclufio. telligentis, autex defe&uintelligibilis. Defectus autem ] intelligentis eft czcitas vel ignorantia: ob quam, quia i- gnorat rem, ideo cogitat ipiam non effe, Conuenitauté dupliciter effe cogitationem de aliquo ente, videlicet fi cít,&quid eft.Incelle&us autem meu deficit in cogitatio- ne diuinz veritatis, quantum ad cognitionem quid eft, tamen nen deficit quantum ad cognitionem, fi eft. V nde degoli.. Hugo: Deus ab initio ficcognitionem fuam in homine Jem. P3 cemperauit,vt ficarnumquam quid effet. poterat ab ho- ?" [mninecomprehendi, itanumquam quiaeffet, poterati- gnorari. Quiaergointelledus nofter numquam deficit in cognitione Dei (i eft, ideo necpoteft ignorareipfum eff feailire noncogitare non efIe. Quia vero deficit in icognitione quid eft, ideo frequenter P des Deum efle, quod non eít ficut idolum, vel non effe quod ett, ficut $ecunda conclafio. quod eft, vt noniuftum. per conc uens cogitat ipfum non effe: ideo ratione defectus inrelledus, Deus poteft cogitari non effe, fiue fümma veritas, nó tamen fimplici- ter, fiue generaliter, fed ex confequenti, ficut qui negat beatitudinem effe in Dco, negatcam effe. Hocautem modo proceduntrationts probantes quod aliquis intel- le&us cogitat. vel cogitari poteft, diuinum Effe non effe. Alio modo poteít cogitari aliquid non effe propter defectum à parte intelligibilis, & huiufmodi defectus teft effe dupliciter. Aut Lane przfentiz: aut defectus cuidentiz.Defe&us przfentiz, vtpote,quia non femper, quia non vbiq;. Aut quia quamuis femper, &vbique,non Lib L Di& VIII I r Eu negatiuus fimiliter: quia nullus fermo eft ma-| A | vbiq; totaliter.Quia ni femper eft,áliquando eft;aliquá- Deumnoniuftum: &quia qui cogitat Deum non effc |E ParsI - do non: & ideo aliquádo vere poteft cogitarinon effe Si. | rei, militerde eo g nó eft vbiq;, quia eadé ratione qua poteft coxa | cogitari non effe hic,poteft cogitari non effe alibi.Simili.| 'sfi^ ter de co quod fecundum partem adeft, fecundum par. |" ^*^ per & vbique:ideo non potéft cogitari non effe.Hancra- tionem afílignat Anfelmus in libro contra infipientem: Non olum propter defectum prafentiz, oid cogitari aliquid non effc: fed etiam propter defectum euidentiz, quia non eft euidens infe, nec eft cuidens it probando Sed diuiniEffe veritas eft euidens & in fe, & in probando. Infe, quia ficut principia cognofcimus in quantum ter- b as minos:& quia caufa przdicati clauditur in fubiedto,ideo|us; (eipfis funt euidentia,fic & in propofito. Nam Deus (iue sag (umma veritas cft ipfum effe, quo nihil melius copiar «v» poteft:ergo non potcít non effe,nec cogitari nó effe.Prz- dicatum enim clauditur in fubiecto. Nectantum habet euidentiamin fe: fed etiam ex probatione, quoniam di- | e ej | uinam veritaté effe, probat & concluditomnis veritas & 4. natura creata: quia d cft ens perparticipationem & ab -| ^4 lio,eft ens per effentià & non ab alio.Probatetiam ipfam|! MUN | & concludit omnis intelligentia re&ta,quia omni animz| 4, ci? cognitio eft imprefTa, & omnis cognitio eft per ipfam [eios | Probat iterum ipfam, & cócludit omnis propofitio affir-| e matita: omnis enim talisaliquid ponit: & dius pofito fiatmum ponitur verum: & vero p ito ponitur veritas qua eft caufaomnis veri. Propofitio autem negatiua noninfert ipfam nifi fophiftice, vc dicunt. Vndeexhoc quod ít nihileffe, vel nullam veritatem effe, non contingit con- C|cludere, nec inferre veritarem effe. Hzcenim propofi tio;hihil eft,deftruit omnem veritatem. Ecideoad ipfam| non fequitur wn raprgnn, & hzceft vera: inihil eft, nulla propofitio eft, nec aliquid. Auguftinus au —— argumentum non facit approbando, fedinqui- rendo.
Concedendum eft ergo, quod tanta cft veritas diuini | Effe,quod cumaffenfu non potcft cogitari non effe, nifi propter ignorantiam cogitátis,qui ignorat quid eft quod m nomen Deidicitur. Et concedendz func rationes ad oc,licet aliqua fint fophifticz.
1. Apilludergo quod obiicitur in contrarium in tan- tum praualuit;&c dicendum quod Damafc.loquitur de cogitatione quz venit ab exczcatione, quod paret exi- pío verboeius,cum dicit,malitia. —.
2. SiMILITER ad illud de idolo dicendum quodideo errat,quia ignorat quid fit, vnde non cogitat Deum non eíIc in vniuerfali.
3. Ap illud quodobiicitur,quod intelle&o Dco non effe, poffuntalia effe intelligi, dicendum quod Boetius loquitur de intellectu quo per impotibilealiquid cogi: tramus,fed non affentimus.
4. À » illud quod obiicitur quod maximenoslatet, patetreíponíio, quod maxime nos latet quid e(t: fed ta- men maxime patct, fi eft. | f. Ap illudquod obiicitur, quid eft dicere diuinam Veritatem non poffe cogitari nen effe: dicendum quod aliquis non poteft credere quod Deus non fit dummodo vtaturratione.Non fic de creaturis.Quia etfi certum eft, vnam creaturam effe vni,non tamen omnibus,quia non ít veritatistantz, vt fÍc omnibus offerat equaliter, ficut prima veritas.
6. Ap illud quod obiicitur: Quod conuenicexpri- mere, conuenit & cogitare, dicendum quod poteftacct pi cogitare generaliter pro actu mentis, fiue errancis, fiue non: fiueaffenuentis, fiue non: & tunc eft illud verum:|*« vel pro cogitatione cum affeníu, tunc eft falfum:quia di- N gnitatibus ideft,propofitionibus E: fc notis contigit ra | ig, 1 tionem contradicere quantum ad exterius, nontamen quantum ad interius, * vt dicit Pbilofo- phusinlibro Pofteriorum.
ww e.
ppm S | ttn. Fu ] ws "m ND - Art. II. ARTICVLV $ 1I. LI fecundoloco eft quzítio de fecunda proprietate diuini Effe, fcilicet Immutabilitate.De t qua duo quaruntur. Primo quzritur verum Immurabi- litas itin Deo, Secundo vtrum fit proprietas Dei.
s An Detu fit immutabilis. SO 50 ales. dLemfet 1.9.4.6. Membro t.
Scotum 1. Sent. d.J.9.5.
A Funda. " n..
menta. Vodimmutabilitas fitin Deo,oftenditur hoc mo- Es y. pbyf. do: Omnis mutatio,aut eft (ecundum fubftatiam, qetest-1. luclecundum accidens:íed Deus non mutatur fecundü fubftátiam,quia omne rale eft corruptibile:Deus autem, fiue diuina fübítantia, cum non habeat principium, eft IrEM necíecundum accidens,quia in Deo non eft ac- cidens:;ergo nulla in co eft mutatio. | ITEM omne quod mutatur,per prius eft in potentia quam in actu, & in tali differt ausa potentia? fed Deus eft purusactus:ergo nullo modo mutatur.'
IT EMfÍIat deductioRichatdi: Omnis mutatio,;aut eft in ftatum meliorem, aut deterior, aut parem: fed nullo iftorum modorum mutatur diuina natura, quia nonin meliorem, quia veriffimeeft. Nonin deteriorem quiaà femetipfacft. Nonin «qualem, quia perfecta cft: ergo nullo modo conuenit diuino Effe mutabilitas.
i. Cow T R a:perSapientiam: Omnibus mobilibus mobilior eft (apicatia:ergo, &c. Si dicatur quod fapien- tia dicitur mobilis per caufam eo quod facit alia moueri. CoNrRA: Nihil datquod nonhabet:fed Deus dato- mnibus motum: ergo motus, vel mutatio maxime cft in 2. IrEM omne quod nunceft aliquid quod non fuit prius,eft mutatum:fed filius Dei homo eft,ab xterno au- tem non fuit homo:ergo eft mutatus, Si dicas qued ho- - [|Adoppot.
mo przdicatur de filio Dei;non perinharentiam,fed per D £g. b).; |vnionem;& vnioeftrelatio,& relatio aduenit fine muta- (16.04. |tione,vt denummo fit pretium, vt dicit Auguftinus in 5. 4m*r.de |de Trinitate. Contra: Ambrofius ita arguit contra hare- i Judy ' ticum qui pofuit filiü ex cempore genitum Patre: Quia amd, I hoc,tuncfaétus eft de non Patre, Pater: ergo mutatur: ergofimiliterinpropofito. «— ^, 3. Ir£M quicunque de non agente fit agen$, muta- tur mutatione quz eftab otio in adtum:fed Deus de non creante factus elt creans:ergo eft mutatus. Si dicas quod Deus de non agente fit agens, non propter mutationem füi:lcd propter mutationem effe&tus produdi, ficut So!
de nonilluminante fit illuminans. x CoNTRA: Non quia creatura eft,ideo Deus creat: fed quiaDcus creat.creatura fit, (iue preducitur.Per prius eftergo Deum agere quam creaturam fieri:ergo cum po: (terius non fit caufa prioris, non quia cteaturafit de non enteens,Deus fit de non creante, creans: fed econuerío, ( & ita mutatio eft ratione agentis,non effectus.
4. Irz« Deusaliquid vult quod prius nó voluit;quia extempore voluit crcare, quod non voluit ab ztetno: fed quicunque vultaliquid quod non prius voluit,muta- tuseft:ergo, &c. S1 Tv D1cAs quodabaterno voluit creare müdum in illo inftanti, ficut ego voloaudire mi f- famcras. CoN TR A; Voluntas Dei eft caufarerum pro- , xima, & immediata, fd pofita caufa proxima & ..' | jmmediara, ponitureffc&us:ergo f1ab «cerno voluit, ab eterno facit motum non paffiue,ficut feníibile de animali, C |ponit mutationem in altera perfonarum: & vna mutata, pfum.& effectum non cadit aliquod medium ipfum dif- E |Refpectu fubftantiz, cum inter eam & effedium non bere 69 -— Quat. J. & lI.
CoNcriVSIO.
Deus cum fit [implex, eternus, puru aus, Cr immen- fus ef immutabilis. i R £s p. ad arg. Dicendum quod ficut dicit Beecdus, | r4, do co Deus ftabilis manens dat cunda moueri, vnde diuina|/s/. PÁvisf. Effentia eft immutabilis. Nonenim mutaturloco, quia|*efre 9.7. vbique eft. Non tempore, quia zternitas (imul eft. Non de forma,quia purus actus eft. Vnde mutationem fecundü| iis formam tollit (implicitas,fecundum tempus tollit ater- | 4p. 24.8. nitas, íccundum locum tollit immenfitas. Et ideo in|4e Gen. «4 Deo eft fümma ftabilitas, & inde omnis motus caufali-|/^terem c. tas.Quia ficut probat Auguftinus, & vult Philofophus: peru de Omnis motus procedit ab immobili, vc cum mouctur incefiaa- manus ftat cubitus, & mouetur cubitus ftante humero: |o. e» de quia ergo Dci fapientia eft ftabilis,ideo omnia mouet. — |motiówe 1, Qvo obiicitur, ergo de fapientia quod dicitut|*^ mobilis,dicédum quod mobile dicitur a&iue de ea,quia vitia pbyf.eom- Ecadillud quod obücitur, nihil dat alteri quod non habet,dicendum quod triplex eft aliquid habere, fcili- cetformaliter,exemplariter, caufaliter, & quolibet ifto- rum modorum,quod habet dare poteft. Primo autem modo non habet Deus motum; Ed fecundo, & tercio fic.
1. Án illud quod obiicitur de relatione, dicendum quod relatio cum dicitur de nouo, deneceffitate ponit mutationem inaltero extremorum: nec oportet quod in vtroque: ideo ifta relatio quz eft perfonz ad períonam, mutatur & reliqua,quia eadem funt effentia:ideo de ne- ceílitatc fi de non patre fieret pater, mutaretur. Relatio autem effentrizad effentiam, non de neceffitate ponit mutationem,nift in altero extremorum. Quia cum di- ueríz fint E(lentiz,poreft vna mutarialtera non permu- tata: ideo in relatione ad creaturam femper intelligitur in creatura facta mutatio, non in Deo. Tamen propric loquendo,ficutalibi patebit, Deus non refertur ad crea- turam, nifi fecundum dici,& modum loquendi. Peffec tamen aliter dici, ficut fupra ta&um eft fimile, quia rela- tio perfonalis dat períonz exiftere,non ficautem relatio adcreaturam,& ideo fequitur,(i incipit effe pater,incipit effe. Nonautem fequitur hic: Deus incipit effe homo, i- gitur incipite(le, & ideo benc valet warp wi m- brofii quod fi paterincepiffecgignere quod e uta -[. tus, quia incepiffet effe,non quiaab vno ftatu inalterum mutatus effet. TE : 3. Ap illud quodobiicitur, quando de nonagente, &c. dicendum quod eft agens quod eft fua a&io,& cft a- gens quod non eítfüaactio. Agens quod non eft ífuaa- &io ficagit quod inter ipfum,& effectum cadit medium quod diíponit ipfum;& talc agens nunquam fit agens de non agéte quin mutetur,quia nouum quid (ibi aduenit. Sedagens ^ eft fua actio, agit feipfo, & ideo interi ponens:& idco cum de non agente fit agens, quia nihil nouü fibiaccidit, ideo non mutatur:tale agens Deuseft.
4. Ap illud quod obiicitur de voluntate, dicendum quod caufa proxima, & immediata dicitur tripliciter. Aut refpectu fubftantiz, aut difpofitionis, aut adus.
cadit alia fubftantia media caufans. Refpectu difpofitio- nis,cum nó additur noua difpofitio ad effe&um produ. cendum. Refpedu adtus,quádo aQui coniungitur.Dico ergo quod Dei voluntas fuit caufa proxima,& immedia- ta ab xterno refpetu fübftantiz & difpofitionis, & non reíp ectuactus,quiaactui non coniungitur voluntas,nifi pro tempore in quo vulcagere, vt patet cum dicitur:volo cras legere,voluntas non copulatur actui, nifi pro tem- pore craftino.
QVAESTIO IL An folu Deus immutabilis fit.
Et 1. Sent.