Ir£M fi poffibile fimpliciter diceretur fecüdum cau- as faperiores tantum, tunc cum apud Deum non fit impolflibile omne verbum;nihil iudicandum effet im- pofsibile. | IreM fifecundum caufas füperiores, tunc cumDeus poffet facere quod czcus recipiat vifum, pofsibile eft czcum videte: fed (i poffibile effet videre, poffet videre, & fi poffet, haberet potentiam vifiuam:fed hoc falfum, ergo, 6c..
1. CoNTRA: Poffibile dicitur denominatiueà po- tentia:ergo poffibile (impliciterd potentia fimpliciter (ed potentia qua fumme & fimpliciter eft potentia, eft potentia diuina, quz dicitur fecundum caufasfuperio- res: etgo peffibile fimpliciter dicitur fecundum cau (uperiores. | | 2. Irz« mundum creari & animam Antichrifti crea- ri, vel effe, confimilia fimpliciter dicuntur poffibilia, & (unt poffibilia folum fecundum caufas fuperiores;| ergo, c. | 3. Ir&M hoc oftenditur, quia fialiquid fequitur ad aliquid, fiantecedens eft poffibile, vel confequens: fed demonftraro aliquo impoffibili, vt truncum fieri ex vitulo, fequitur, Deum facere hoc, eft poffibi'c:ergo hoc fcilicet truncum fieri ex vitulo, eft poflibilefimpliciter.
4. ITEM ;; — PP EE yen ptu mgl annees ram 14 Adorpobtil.
DL ENNNN—————ÁÉÉRRRRII UR EU E eM e eee ee eee ER E 4 "si "me, LI a al DE RurasimUcouEK EIE ECCE LE ELLEN GREEN EU quEMXXENTc IC EIDSU MEE CH E MEER MRCTDEE DEC RCM d EN CER NODE CENER a CREE MUNED OMM CONAD MEE PR MUR C P NUN D OEE CDU ArifiPe| 4. ITEM omne verum cftpoffibile, & omntquod, A dam enim potentiaeft nata reduci ad actum à pocentia niberm.
Ld Art. IL 7 erit verum, potefteíÍe verum: & omne quod potet eíle verum,eft fimpliciter poffibile,& eft potlibile folum fe- cundum cauías fuperiores:ergo, d c.
CeNcrLvsro.
Peffibile dicitus aliquid [impliciter fecundum canus fuperiores, C fecundum cau[as inferiores ratione potentia AGiue. | R 7 s e.adarg. Dicendum quod circa hocfuerunt di- ueríi modi dicendi. Quidam enim dixerunt quod fecü- dum vtrafque caufas accipitur poffibile fimpliciter: & fundant fc fuper illud: Stultam Deus fecit fapientiam, Ami». [u-|& €. Gloffa:Stultam fecit, poflibile declarando, quod i- peri Cor | pfe impoflibile iudicat, quia poflibile dicit commune tem JJ.
ad vtramque. Tamenillud non videtur conuenienter poffe (tare,cum non admittatur, quod poffibile fimpli- citer fit deczco fieri videntem,immo diciturimpoflibi- le:ergo fimul eflet poffibile,& impoeffibile, quod cft in- conueniens; nam illud cft poffibile fecundum caufas fuperiores.. Et fundamentum pofitionis eorum non cft conueniens, quia Gloffa nondicittantum declarando, fed etiam dicitfaciendo poflibile: crgo non erat poffibi- le prius.Et iterum dicit, quod ftulta tacta eft, quia fapié- tia mundana iudicabat ita impoffibile, quod nulli etlet [poffibile, & Deus declarauit fibi poffibilecfle. Etideo eftalia pofitio,quod (ecundum quod defcendunt ftien- tiz, ita & nomina ícientiarum, ita in naturali philofo- phia iudicandum eft poflibile fimpliciter fecundum caufas inferiores: fed in Theologia fecundum caufas fu- periores.Tamen adhuc non videtur conueniens cfle po- Afi lib, |litio:quia ipfe Anfelmus,& Philofophus, & Theologus ier Dess| dicit, quod Ji nean eftde trunco fieri vitulum, & bm (.17.| quod impoffibi ia fimpliciter Deo funt poflibilia. Pro- pter hocaliter dicendum,quod poffibile fimpliciter po- teft dicere ordinem potentiz ad illud refpectu ctiius ít, ordinem, inquam,qui eft,vel qui futurus eft,fiue poten- .Jtiam prefentem,fiuc futuram.Si dicat futuram, tunc eft [dus dicen fenfus:Poffibile et hominem currere,hoc eft habere po- tentiam ad currendum. Si dicar potentiam prafentem, cunc eft (enfüs:poffibile eft hominem currere: id eft ho- mo habet potentiam ad currendum, & ifte duplex moi accipiturà Philofopho, qui iftam exponit Arif. 1.e- dupliciter. Omne B. contingit effe A. id cft omne quod "466 |cft B. velomnequod poteft cfe B.contingit effe A.Prout 24et€-. autem dicit potentiam de futuro, (ic poteft accipi poffias bile fecandum quafcumque caufas, fiue füperiores, ftue inferiores. Hocpatet, quianihilaliud dicitur tunc, niíi quod habebit potentiam ad hoc: & à quocumque ha- beat,fiue à Deo,fiue ab Angelo,fiueáfe,verum e(t quod potentiam habebit: & fic dicendum quod poffibile ett iftum videre, demonftrato czco illuminando,, & Virgi- nem patere,& cetera talia, quia talibus dari poteft potéta. Alio autem modo hocquod eft pofbbile;dicit actualiter potentiam in re, quo (ignaturad alterum ordinari, &íic generalis eft regula, quod fiin re cui attribuiturpof- bile fimpliciter ett potentia fimpliciter, cunc dicitur poffibile Éneliciter Siautem potentia fecundum quid tunc dicitur poffibile fecundum quid: cum enim potfi- bile dicat ordinem potentiz ad actum, fiue alicuius fiue adaliquid mediante potentia: ideo ratio dicendi in ipfo poflibili famisurà potentia.Nomen autem potentiz di- citut dupliciter, fcilicet de potentiaactiua, quz cft prin- cipium tranímutandi aliud, & de potentia paffiua, qua e(t:principium tranfimutandiab alio. Et potentia actiua reperitur & in Deo,& in creatura, & vtraque potentia eft [impliciter completa refpectu fuiactus. Nam potentia aGtiua eo ipfo quod actiua, dicit ordinationem d tamad actum quantum eftde fe. Potentia vero patfiua teperitur folum in creatura.Et hzc quidem potentia po- tefLeffe aui propinqua,& ab actu remota:ideo potentia patliua dicitur fim pliciter, & fecundum quid. Quz- pc eee eue que el C plautem dicit ordinem alicuius ad fieri (ine comparatione ipaffiua, quz poteft reduciad adum folum fecundum| B caufas (uperiores, deficiéte potentia actiua creata difpo- TQ IV. — 3p inferiore cooperante füperiori, vt quando eft cum dif- pofitione propinqua, vt potentia, quz eft in ligno ad gombuftionem, Quadam clt nata reduci à potentia fu- petiori aliquo modo confonante inferiori, vtputaimpij ad iufti&cationem,& vtraque dicitur propinqua. Qua- dam ita diftacrab actu,quod fi reducatur, non potcftnifi à potentia fuperiori reduci, & hoc quidem omnino de- ficiente,vel nullo modo confonante potentia actiua in- feriori, vtpote, quod ex mortuo poflit fieri viuus, & ex crunco fieri vitulus, & hac eft potentia fecundum quid. Ex quo patet,quod potentia paffiua (impliciter attendi-|] cur fecundum inferiores,& (uperiores. Et quia fecundü |. quid dicitur per defectum ref bectu fimpliciter:potentia nente,vel confonante, dicitur petentia fecundum quid, | & dicitur petentiaobedientiz, & dc hacdicit Au gufti- nus, quod in cofta erat, non vnde fieret mulier, fed vn-| de fieri poffet,ícilices potentia obedientia. Poffibileer- go quod diciturápolientia non dicitur vniformiter, nec| dicicuromnino zquiuoce, fed analogice,ficut fanum:& |. idco eius acceptio determinatur peradiunctum. Porefít ergo hoc quod cft polffibile dicere ordinem fubftantie ad agere, & cunc dicit potentiam actiuam, & hoc deter- minatur peradiundtum. Nam fi dicat ordinem fubftan- iz increat ad actum, dicic potentiam fecundum caufas (uperiores: vt fa dicatur Deum creare mundum eft poffi-| - bile,vel illuminare cecum. Siautem dicat ordinem fuüb- (tantie creatz ad aum, dicit potentiam actiuam crea- tam,vt fi dicatur: poffibile eft antichriftum currere, vel czcum poffibile eft videre,(ignatur potentia in czco;id- co falfa eft (impliciter.Poteft iterum dicere ordinemali- cuius ad feri: & hoc poteft effe dupliciter. Aut in com-|. paratione ad aliquid ex quo;aut fine comparatione.Si in| comparatione ad aliquid ex quo, vtcum dicitur, poffi- bile eft ex aére fieri ignem, tunc importat potentiam paffiuam fecundum rem, & fi fit potentia (bua fimpli- citer,vrilla quz cft fecundum caufas fupertores, & infe- riores, dicitur poflibile fimpliciter. Si autem fit potentia paffiua reducibili íolum fecundum caufas fuperiores, eft folum poffibile fecundum quid, vt fi dicatur:ex trunco poffibile cft fieri vitulum: & ideo negandum «ft fim- pliciter. nift addatur determinatio contrahens:vt fi dica- tur poffibile potentia obedientia, vel poffibile Deo. Si ad principium ex quo, tunc importat potentiam paffiuá fecundum modum,íed a&iuam feeundum rem, vt fi di- catur poffibile cft,animam antichrifti creari, vel poffibi- le eft vitulum fieri, hoc eft dicere, aliquis poteft facere: & ideo fine determinatione eft poffibile,fiuc fccundum caulas fupcriores,(iue fecundum cauías inferiores, quia rauone potentiz actiuz vtrobique faluatur fimpliciter. Poteít etiam tertio hocquod eft poffibile dicere ordi- nem, vel comparationem entis ad effe, vc cum dicitur, hoc potefteffequocumque demonftrato: & fic nec po- tentiam actiuam, necpotentiam paffiuam dicit dcter- minate,nec fecundum caufas fuperiores, necfecundum caufas inferiores: vnde fimpliciter dicitur, quocumque horum modorum fitpoffibile. Solum ergo in vno cafa E!poffibile fecundum quid dicitur fecundum caufas fupetiores: videlicet cum dicit potentiam paffiuam fecun- dum modum, & rem,vt cum dicitur:ex czco poteft fieri videns,& ex trunco vitulus, & exa(ino poffibile eft fieri hominem. Ex his patent omnia obiectaad vtramque partem: nam birds ad primam partem procedunt de poffibili,fecundum quod dicit potentiam paffiuam. i. À D illud quod obiicitur ad oppofitum quod offibile dicirur denominatiucà potentia. Dicendum quod poffibile poteft dici denominatiue à potencia paffiua, vel actiua: & quia in Deo proprie eft potentia actiua;ideo dicitur poflibile fimpliciter fecundum quod ab illa denominatur, non fecundum quod à paífiua. P i. A p illud 2. Ap illud quod obiicitur dehoc, quod ett mun-| À | potefi facere contra tu[litiam fuam, non ergo poe 4]- dum —— » dicendum quod quamuis dicat porentiam quid Eorum fecere que dimittit. Pos er modum palfionis: tamenfecundum rem non dicit | | To: r r Refponfio ad prius dictum.
nifi s aCtiuam, quiaante mundi creationem pus E iio rci. CCIGEO GI CUP Im eller His autem vepordesus, duplicem verborum inidl. s. Ap illud quod obiicitur, quod fequitur, fi Deus gentiam aperientes e abeisinuoluta eus fuentes ic: poteft facere, quod r:spoteft fieri, dicendum quod ve-| | N69 poteft Deus facere nir quod bonum eft e iuflum, sdeff mon potefl facere nifi illud quod fi fateret bonum c iuflum e[et, verum eft: fed multa potefl Yacere qua non —S unm. —— RA. o met —— rum eft fecundum quod pote/ff dicit eandem potentiam per modum paffionis, & hoc cum fimpliciter dicitur. Si 7. wu autem vere dicat potentiam affiuam, non fequitu&| bos fant nec iufla, quiamec Junt, nec eruntynecbene fat, quia — n eft poffibile:vt patet, fidicatut:| |j; fient.quia numquam fent. Item quod fecundo oppofr-; Deus poteft facere de czco videntem: ergo cacus potcft turn fuit: Non pot eji facere nifi qued iu[litia ifia exigit: [ effe videns, vel ex cecojpoteft fieri videns:priusenimdi-| |". d eod iuliti Hé | ^ cebat potentiam a&iuam fimpliciter, & poftmodum nen poteft fa eC WM iuffitia WA exigit y "ut non fat; i patliuam: & ideo non fequitur: ergo quando dicitur, fi B Dicimus: quia exatftonis verbum de Deo congrue nen í antecedens eft poffibile, & confequens:intelligendum dicitur, nec proprie acctpttur. Et tn illis locutiortibusdu- » cíteadem poffibilitate. | | B lex eff fenfus. Sienimintellgas, nonpoteff facerenifi?
4. À» iilud LOT quod vltime obiicitur, quod om- qued [na iuffitia exioit,id effnift quod voluntas feaiufra ls ne verum poteft effe verum antequam fit, dicendum vult falfum dicis. Iu[litia enimipfius Dei equi[fima vo- Í quod verum eft, & demonftrato czco hoc dictum: ifte Joniaé aC TMINT analitéy acto 4 uf us; diners [ poteft videre,cffe verum eft poffibile,quia poffibileacci- DimbS T '4 p y "S d. Gen. 19.c pituribi refpe&u veri, & dictum eft quod poffibile qua MEHR Pic uu ad Let Ni á "p offum T ipn [7 do dicit ordinem ad effe, vel ad effe verum, dicit poten- quam facer e aonectbo intrécas, exponens: Nonp vffem- pias 3 iam communiterad actiuam, & paffiuam fuperiorem, quit fe dixit,quod feme dubie poterat per petenttam; fd deep] | & inferiorem: fed tunc non fequitur dere, ergoiftepo-| |pospoterat periu[Hitiam: Quod poterat quidem, fedmn asus] | i us videte, quia dicit potentiam paffiuam creatam, fci- volebat, illa voluntas iufla erat.Si-vero per bec verba ». icet porentiam vifiuam. Nec cu Ee de czco po- intellgis eum po[fe facere,niliillud quod fi fieret, iuffitia t terit fieri videns,fecundum quod potefl, ponit potentiam ALONE C dUrEM diu E Aiflinsgue illud: aQuin pus s dicit potentiam paffiuam difpofitam, Non potefl facere quod faa ullitia exigitur nan facit, 5 immo eft ibifallacia confequentis: quia cum peffibile|C P quee ipis 4 d ni accipiatur in fua generalitate, habct tres caufas veritatis,| 6f » om poteff facere 1d quod ipfe quieft fumma sufitia £n autin czco eft poteftas ad videndum, aut poteftas ad re- Ti vult facere falfum efl. Si autem bis verbis intellgas " cipiendum, aut quia inalio eft poteftasad dandum:ra-| ewm nonpa[fe facere id quod iuflitie eius conuenire nm " tione huius dictum eft poffibile, & fiet aliquádo verum, potefl verum dicic. m ficut patct,& ita patent cztera obiecta. | i | Tertia illorum ratio. d . Addunt quoque c alia dicentes: Non potefl Dewfa- L OPINIO QVORVNM- cere mifi quod debet, mom. autem debet facere mi i DAM DICENTIVM. DEVM quod facit. Si enim debet alia facere, nop ergo fa- in : cit omne quod debet: fi-verofacit omne quod debet, nt "| NILPOSSE NISI QVOD 7 wi 4 Pay Q v poteft facere nift quod debet: non ergo poteft facere mj fn meu E EHE quad (acit. Item: Aut debet dimittere quod dimittit nefa- - rationibus,quas omnes D 4. dii a T ro debet dimittere: ergo non debet facere. Sj autem mn ui Qj VIDA Mtamen de fao fenfu aloriantes, debet, nec decet, nonoportet eum facere, ci fi mondtet, ^w Dei potentiam [ub menfura coartayeco-| |'ecoporteteum facere:erao non potefi facere: non ergope 4 ANS SUA "attfunt-Cum enim dicunt, bucu(quepo-| teff facere,nifi quod faeit. Necpotefl illud dimittere qued " SEES SS te) Deus, Cp non amplius:quid boc efla- facit quinfaciat quia delet tllud facere: quod debet fa- d liud quarm ciue potentiam que infinita eflconcludere dy — (resto poteft illud dimittere. Sed vt mili videtur, bo le veffringere ad men[uram? Aiuntenim: Nonpotefl Deus verb um;debet,venenum babet. Muktiplitem enim C wi aliud facere quam facit, nec melius facere na facit,| tolum cotitinet intelligentiam. trec Deo proprie cem- i nec aliquid pratermittere de bis que facit. Iflamquepri.| PeP^qu noneft debuor nobis, nififorteex promiffo, vs u, mam [uarn opinionem m — cauis- n.: i - y" san H prse "e siam dt uecommentitiis,nec »on c9 [acrarum auctoritatus te -: 1 fenfus: j | " Umen munire conantur, dicentes: Nonpotefl Dew fa- miquod debet id eff nif quod vule fajfum eft: Sicenm 2 cere nifi quad bonum C iuflum efl fieri. Nonefl autzm|E ote[ ipfe dici debere Aliquid.quia vult illud.Si utem 4- j iufIum cj bonum fieri ab eo, riff quod facit. Siepigua.| (4tvr:N. onpote[l mi[i quad debet, id eff, nenpoteft nifiil- " lud inflrm efl dv bonum eum facere quam facit inoner.| | Mdequodfi faceretei bene conueniret verum efl. Addam!: go facit omne qued tulum efl c bonum eum facere, Sed| |14?q9* ui dicentesmbilfacit aut dimittit,fioptima n quis audeat bocdiereo?.—— rattoxabili caufa, licet robis occulta fit:fecundum quam: oportet eum facere ac dimittere, que facit vel dimittit. " . Secunda ratio. Ratto enim penes eum ef: quia illa facit, o illa dimittit, " gue ratio eterna efl et- femper manens,prater quamon n CAddunt ettam, non poteft facere, nift quod inflitia Ipot aliquid facere vel dizittere.Illa ergo manzte,nópotefl ^ [ee exigit;fed non extgit eius inffitia, Vt faciat ntfi quod quod facit dimtttere,nec o dimitti facere, o ita nopetel * facit:non ergo poteft faeere, nifi quod fact. E«demque| — "facere,nifi o facit. Et ad bec rejpodemwus, ambigmitaté lo- w su[litia exigit, vt id non faciat quod non facit, non autem| | |cutionis determminátes. Cum entm dicitur: Ratio velcan- 2 [a optima PS RENNES RN TETUR SP TEPONUSPLORPPSSUNIEE RUE RR esM IBRIRUSP IE Ó.
Pf1l. &y. bfCrntimia, Sancforum anneciunt tefHmonia: dicit emm Lib. c1. tv. 9 Cep. s.to.1.
Mat, facere sifiea qua rationabtlia funt eb ea que [rfterent, ra- tiemabilta elfentyverus est fenfus. Si autem intelligas eum "Vult Cy facit falfus est intellecfus. Iter aliud adiungum dicentes: Sipotesi Deus aliud facere quam facit,pote[l er- facrum fepree[Gimit facit:mec facit aliquid quod non pra- fiut. Quod fipreterpre[cientiam etus aliquid fteri imeit:ergo aliud freri quam [tt,nulla rationepo[]rbile ef:erco non potefl a Deofieri niffquodfit.| Hecautemqueflo de (fa funtcum de 'prejeientia ageretur.
we ficut pluramon vult quam pu ita eum nonplura 264 | Mattheum ait: An putas quta non poffum vocare Patrem dimittit caque dimittityverum quidem e[l: quia in e0 vo- luntas e51 equilfima e retfifima, quafacit ef draittit qua vult, contra quam facere nonpotefl nec prater eam facerepotest. Nec vtique contra eamfaceret, pecpreter e-| am.[i ca que facit dimitteret, vel que dimittit faceret: fe. tadem manenteratione, c caua, ulin potuit "facere, et ifla dimittere. Licet ergo vatio. (it penes euym, qua alia facit, (C alia dimittit, potest tamen [eundum eandem ratio- nem ( dimittereque facit, ei facere qua dimittit. Ipfi etiam addunt. Ratio eft,eum facere que facit, eo non alia, Cr nonpotefl facere, nifi quod ratio eit,eum facere, ci ita non poteft facere nifi quod facit. Item: Ratio efl eum dimniteff eum dirnittere, Cr itanón potest non dimittere quo dimittit. Et ad boc dicimus locutiones ambiguas effe, c ideo determinandas. Sienimcum dicitur, nonpoteit fa- cere nifi quod ratio eji eum facere, intelligas eum non poffe non po/Je facere alia rationabilia C bona, nift ea que o facere quod nonprejciuit, e? [ipoteit facere quod nou réfciuit, potes fme pre[cientiaoperari: quia omne quoa o[ffbile est: omneergo quod prefcitum et, fieri nece[Jc re[cientia facile determinaripote[l per ea qua fuperius di- Auctoritatibus vruntur inaffertionem fuz opi- nionis. H L5 autern illi ferutatores, qui defecerunt ferutantes Augufo. in libr. de Symbolo:. Hoc folum nonpotefl Deus quod non vult. Per quod videtur mon po A yebiridio ait:.— Omnipotentis «uoluntas multa. pote(!
ere que dimittit, ej non poteft non dimittere quod ratio| B Illud autem tta intelugendum D| facereo qua nan vultnecfacit: potuit enim facere ) vt duodecim legiones Angelorum pugnarent contra tllos qui In Ench.c.
Chriflum ceperunt. Item ineodem: Cur apud quofdam non faite funt virtutes,qua (ifacte fuilfent, eeiffent il homines penitentiam: C facla funt apud eos qui non e- rant credituri? Tunc non latebit quod nunc latet.Nec vti- queiniufle Deus noluit (aluos fieri, cum po[fent falui effe [i ellet. "Tuncin clari(]imafaptentie luce videbitur,quod nunc piorum fides babet, antequam manife[la cognttto- ne videatur, quam certa c immutabilis (? efficaciffiona MAJ. 1I € fit voluntas Det: que multa poft e non velit nibil au- | Cap.7.to.
temquod non post velit. Idem in libro de natura c gra- tia: Dowiinus Lazarum [(u[eitauit incorpore. Numquid dicendum efl, nonpotuit Iudam fu citare in mente? Po- tuit quidem [ed nolutt. His auctoritatibus, aliisque mulloan. uj, f tis aperte docetur, Deus multa poft facereque no vult: | quod etiam ratione probari potefl. Nonenim-vult Deus omnes bomines iu[l ficare, ei" tamen quis dubitat eum pel[&? Potefl ergo Deus aliud facere quam facit, c tamen Jr alindfaceret, alius tpfe non effet. UA "Utult, eo tAmenetus voluntas nec noua,nec puta- dil aliquo modopoteft effe. Quod etfi poffit velle quod numquam voluit,non tamentoutter, nec noua volunta te ed fempiterna tantum voluntate vellepotefh, Potefl e- nim-velle quod ab eterno potefl velui[fe: Habet emim po- tentiam volendi c? nunc c7 ab eterno, quod tamen nec modo vult,nec ab eterzo volutt..—— DISTINCT. XLIII.
De potentia Deiin comparatione ad quantitatem oftendens eius immeníitatem,fiue quantum Deus poflit.!
Quidam tamen de fenfu fuo gleriantes. Expofitio textus.
Mn oftendit Magifter, quid udo rrr hac par- ce intendit oftendere quantum pofht.Et quoniá qui- dam Dei potentiam limitabant, ideo intendit Magifter oftendere huius opinionis fal(itatem,& huius pofitionis falfitate oftenía, reperitur Dei potentia effeinfinita. Et hzcpars habet tres partes, in prima proponit fiue narrat Et poteft aliud Hu Diuifo.
eorum ertoneam opinionem.In fecunda diffoluit multi-| plicem rationem eorum,ibi:If/amque prauam (uam opinio- nem verifimilibus ergumentir.In tertia concludit,& confir- mat veritatisaffertionem, qua eft in huius opinionis co- trariam partem,ibi:Fateemur ergo Deum,&c. Prima & vl- " [tima parte remanentibus indiuifis, media pats diuiditur fecundum numerum rationü quas adducit. Prima (um- pra eftà ratione boni, &iufti.Et hancformat duobus mo- dis,& ponitur,ibi:Nen potefl Deus facere,nifi quod benum cz iuflum esl fieri.Secunda fumpta eftà ratione debiti, & hác ponit,ibi: 4ddunt quoque c «lia dicentes non potefl co c. T er- tía fumpta eft à ratione faciendi, & dimittendi, hanc format duobus modis, ibi: Addunt quoque illi dicentes, cc. Quarta fumpta eft ex ratione przfcientiz Dei,& hzc po- nitur,ibi:Item aliud adiungunt dicentes, cc. Quinta fumpta eftab auctoritate Aug. & hoc duplici au&orirate, & po- nitur,ibi:His «utem ill fcrutatores. Ecin qualibet harü par- tium Magifter ponit primo obiectiones,fecüdo vero po- nit íolutionem,& partes manifcftz funt.
Hi autem vefpondemus, duplicem verborum intel- ligentiam aperientes. Dub. I.
Quazrirur vnde veniat duplicitas huiufmodi, not po- 'teftDeus nifi quod iuftum eft.Si dicas quod hoc verbum, eit, potpe ird MEN Án ta m ec rto gmddt Glofa i». |cit. VndeGloffa: Quod facere cogitabam propter iufti- 20.t&. Hie- tiam, non feci propter clementiam, TE.
348 — Lib. I Sent.
- hemp e(fecfi De? Pen enim nihil videtur:quia fi dicatur, iuftum eft hoc fierijintelligituriuftum effe, vt nunc fimi- | literin propofi to.
Rx s r.Dicendum quod diftinctie Magiftri eft ratio-|: nabilis. Ratio autem huius multiplicitatiseft, quod hoc| verbum, est, poteft dicere przfens vt nunc, vel fimplici- ter, & itaiuftitiam quz nunc eft, vel quzeffet fi res fie- rent.Poreft autem multiplicitas affignari à tribus. Prima ratione attributi, ficucenim hoc verbum, cerrit, perfe di&um dicit prefens vc nunc:fed quando additur?iin minatio,poteft ftare pro NI HET uir iaa fidi- catur de equo iacente in ftabulo: ifte equus benc currit, ita poteftefle de hocverbo, eff, ratione eius quoque ad- ditutbonum, & iuftam: — Aliter poteftaffignari à parte ampliationis huius verbi, poref?, quia fi ampliatio huius verbi,petefl, totum di&um refpiciat;ita quod implicatio cadat fub ampliatione,ita dicit prefens (implicirer.Siau- tera cadat extra, fic dicit przfens vt nunc, & fecundü hoc accipitur duplex fenfus, quem Magifter atlignat. Tertio nodo poteftaffignari ratio parie eius quod elt,ni/i quia poteft teneri excepriue,vel coníecutiue.Si exceptiue,tüc ftàt actus, fiue exceptum pro przfenti vt nunc,& eft fen? fus; Nonpoteft Deus nifi dud iuftum eft,ideft, nihil po- teft Deusprater hoc quod cft iuftum.. Vel poteft teneri confecutiue. Et nunc neceffe eft quod hoc verbum, ef7, teneatur fimpliciter,quia regula eft quod termini in con- ditione p Dantul ad omne tempus, & tunc eft fenfus: Non poteft Deus nift quod iuftum eft, ideft nifi ficiuftü, & ficampliaturibiad omne tempus.Ex quacunq; tameri caufa accipiatur locutio, vere multiplex eft.
Poterat per potentiam:/ed non poterat per iu[litiam.
CoxTR A: Quiaiuflitia flat ibi pro voluntate,videtur male dicere,quia nihil poteft Deus facere quod non pof- fit velle: ergo fi iuftitia Deicft voluntas, omne diod po- teft fimpliciter, poteft de iuftitia,& econuerío.Item:P of- fibili pofito in effe, non fequitur impoffibile:fi ergo Deus poterat perpotentiam Loth fübuertere,fiue comburere, ponatur:tunc quzro,aut hoc fuit iuftum, aut non. Si ic: ergo poterat per iuftitiam. Si non: ergo facit contraiufti- tiam,ergoinique:quod eftomnino impotlibile.- Rzs». Dicendum quod iuffitia non ftat ibi pro volun- tate diuina fimpliciter confiderata, ficenim poterat vel- le, quia & poterat facere: fed ftatibi pro voluntate pen- fante merita, & voléte retribuere fecundü merita.Et quo- niam Loth non meruerat fübmergi cum illis peccatoti- bus, non poterat iufte fübmergi quantum fuit de exigen- tia meritorum: nihilominus tamen poterat Deus hoc fa- cere, quia ex hoclaudem fuam, & Loth vtilitatem pote- rat elicere, cum non ftt malum fecundumffe, iure iuftum affligere: potefl enim hoc Deus faceread bonü fuum. Et pet hoc patet refpólio ad illud quod obiicit. Pofito enim quod hocfactum fuerit, ponitur etiam fuiffe iuftü quan tum ad condecentiam,licet non quantü ad merita.Con- tra enim exigentiam merirorumDeus ese facere, & fa- Hoc werbum, debet, venenum babet, &c, Inhuit Magifter quod hoc verbum, debet; proprie non onuenitDeo nififorte dicatur ex promiflo.Contra; Vi- detur male dicere,quia ficut qui debet ex commifTio,ob- ligatur ne incurrat ingratitudinem: ita qui debet ex pro- miffo,fi non reddit, incurrit falfitatem: ergo Deus vere cit obligatus:ergo vere & preprie eft debitor.
Rzs». Dicendum quod debitum ex commiffo eft de- bitum proprie, quia przit voluntatem, velit enim nolit, | obligat? eft qui accepit benefi cium, fi neceffarig eget be-.
- [nehco: debitumautem ex promiffo, quod eft merzli-: Dit XLIll.
1, poteft fignificareiuftitiam quz eft, vel iuftitiam quz |A |beralitatis eft debitum quod fequit.it largitaté promit.
[Chriftus peterat petere: ergo pr à voluntate Da- [non velit,fupra habitum eft.
— - tentis, & ideo fecundum rem plus hábet de ratione gra tiz quàm debiti: & hoc modo Deus eft debitor: ptimo modo non: ex fua enim liberalitate promittit vtalliciar, (ed nihil recipit. V nde obfequia naftra non acceptat pro- pter indigentiam:ideo ratio debiti fecundum quod obli- gationem dicit,propric in Dco non cadit:fiautemabura- mur nomine,vt debicum fonet incondecentiam bonira- tis Dei,fic recipitur in Deo.
Potefl tamm fccundum eandem rationem. Dub. IV.
Innuit Magifter quod cadem ratione manente,Deu; potuit alia facere, & ifta dimittere. Contra: Viderurhoc effe falfum, quia Auguftinus dicit alia ratione conditus | pg n; efthomo,alia ratione conditus eft equus:ergo alia,& alia|r. 2d ratione fiunt oppofita:ergo eadem ratione manente,non Nibrid. potuit facere oppofica. | R £ s ». Dicendum quod Magifter vocat hicratio- nem, voluntatem Dei zqui(fimam: & ficut dicum cít|Dif.ata. [upra,quod quia Deus nouitomnia;ideoypoteft (cire op- |^? pofita fine innouatione,fcientiz,ita etiam & de volunta- te. V nde nonintelligitur voluntas mutari, quando Deus poteft velle quod non vult:fed aliquod volitumad ipm comparari, ipfa vna & cadem & immutabili remanente: ícd alio modo comparata,fiue ad aliud & aliud: & itain- telligit Magifter.
Hec autem queflie de pref.ientia facile determinari po- teíl per eaqua [uperius dicla funt. Dub. V.
Quaritur per quid determinatur fuperius di&um.Vi- detur enim argumentatio neceffaria: íi ergo Deus nihil poteft operari nifiillud prafciat, & non prafcit nifi quz facit: ergo, &c. dicendum eftad hoc, quod Deus poteft prafcire plura prafcit, ficut poteft plura operari. Vnde huiufmodi folutio eft,quod przfcictiaDei poteft effe &li- cuius,cuius non eft: & ita Deus poteft facere illud:& ali- cuius non effe cuius eft,& ita Deus poteftillud non face- te, & numquam ponitur aliquid facere fine praícifntia. Ex hoc manifeftum eft quod non eft neceffarium Deum przfcire quod przícit:fi enim hoc effet, cunc impofhibile effet Deum aliud facere, quam illud quod facit: & hic eft error manifeftus.
An putas, quia non pe[fum rogare Patrem, &c. . Dub. VI.
Videtur illud non bene di&um, quia aut Pater vole- bat dare, autnon. Sivolebar, & Chriftusnon velebar: ergo in voluntate difcordabant. Si autem nolebat, & tris difcordare:ergo peccare:quod eft contra veritateni a7 perte.
R 5r. Dicendum quod Pater nolebat dare, & Chri- ftus nolebat petere:fed pater poterat velle, & Chriftusfi militerpctere, & ita non difcordare: tuncautem diícor dantia cffet,fi Chriftus poffet petere, & Pater non pollet Dif er velle: quo modo autem Deus poffit aliquid vclle quod nid Numquid dicendum efT, non potuit Iudam fufcitare n wien- , fe. Dub. V1I.
Ex hoc videtur quod Deus poffit faluare Iudam: ergo pati ratione damnare Petrum.Contra:Iuftus eft, & ncga- re feipfum non poteft: ergo nec facere contra ju(titíam. Situdicas.quod hocnon poteft.Contra:Poffet Deus de- ftruere omnia quz facit, quod maius eft: ergo multo for- tius hoc poteft, R s s». Aliquidiftinguunt hic potentiam Dei dupli- citer, dicentes Deum poffe autporentia abíoluta, & fic oteít CREER REPRURRRCRERS! cct Opis: N GERMERVEURGIUM, OnscRRCNUCSNS IR OERrIUNHD Art. I.
poteit ludam faluare, & Petrum damnate:aut depoté- |A poffe,& femper quanritatem potentizaccipientibus eft Opin.£- pjal.1e4- b Traiani mori e damnatio.
tia ordinata, & fic non pote(t.Sed hzc diftintio non vi- detur effe conueniens,cum nihil poffit Deus,quod non poffit ordinate.Doffe enim inordinate facere,eft nó pof- (e, ficut pofle peccare,& poffe mentiri. Vnde nec poten- tía abíoluta,nec erdinata poteft mentiri. Aliter dicunt alij,quod poteft (aluare Iudam, fed nó damnare Petrü, quia mi(ericordia eius fuper omnia opera eius, & mife- ricordia fuperexaltariudicium, & faluare Iudam effet (uperabundantis mifericordiz: (ed damnare Petrum ef- (et crudelitatis maximz: fed tamen cum Deus íumme iuftus fit, Íüumme mifericors,ficut non poteft tacere con: tra mifericordiam,fic nec cótra iuftitiam. Ideo aliter di- cuntalij, quod Deus neutrum poteft, Sz hoc non dero- gat eius potentiz,quia vtraque ellent iniuftitia, & inordinatio, reuocare quem finaliter damnauit, & qui fina-| p liter damnari meruit. Neceftfimile de Traiano,. quia Deusfic difpofuerat ad honoremSanctorum, & funm aliqua fpecialia facere,& ideo morsilla T raiani,& dam- natio licet fecundum caufas inferiores finalis videretur, tamen fecundum diuinam difpofitionem, & confilium aliter erat. Sed tamen quis hocaudeat dicere quin Deus de luda hac difpofttione potuerit quod difpofuit de Traiano? & quin generaliter de omnibuspotflit facere quod probatur feciffe vni? Et iterum Auguftinus dicit quodDeusipfi diabolo bonam voluntatem poffet dare. Propter hoc dicendum quod quando quaritur, vtrum Deuspoffit alware Iudam, & damnare Petrum, dicen dum quod aucloqueris faluis metitis, aut non faluis. Si faluis meritis; fic dico quod non poffit: hoc cnim idem eft dicere, & quazrare,ac fi quxreretur, vtrum poflet iu- dicare iniufte:quod quidem abfque dubio Deus non poteft. Siautem intelligatur non faluis meritis, ficabf- que dubio poffet faluare Iudam auferende per gratiam peccata, & demetita,& dando merita. Petro autem non poteft dare merita mala: fed tamen ficut liberaliter dedit bonam voluntatem Petro, ita etiam liberalitercon- (eruat: fimiliter & naturam, & fic patent obiecta: ARTICVLVS I.
ÁA D intelligentiam przfentis diftin&tionis quaritur de quantitate diuinz potentie, fiue de infinitae. Etcirca hoc queruntur quatuor.Primo quaritur,vtrum potentia Dei fitinfinita.Secundo,dato quod fic, quari