9. Ratio autem ad intelligentiam praedictorum haec est: quia, cum primum principium, eo ipso quod pri-. mum, sit optimum et perfeetissimuim, et eo ipso quod optimum, sit summe amativuu boni et summe detesta- tivum mali; sicuU summa bonitas nou patitur, quod bonum veinaneal. irremuucratum, sic. etiam pati. non debet, quod malum. remaneat impunitum (5). Quoniam igitur viri iusti aliquando decedunt, qui poenitentiam in hac vita uon totaliter impleverunt; cum meritum vitae aeternae in eis non possit remauere irremunera- (4) De quibus in hoc et seq. cap. De comcomiltantibus c. 4. 5b, de consequenlibus c. 6. 7.
(2) De hoc cap. vide IV. Sent. d. 20. p. Ll. per totain.
(3) Ctr. Bonav., tom. IV. pag. 356, nota 6. et supra pag.
BREVILOQUIUM. PARS Vil. CAP. Il. 257 tum, et vitium culpae non possit remanere impunitum, ne periurbetur pulcritudo ordinis universi: necesse est, quod ipsi finaliter praemientur; necesse est etiam, quod iidem temporaliter puniantur secundum suarum ciulpa- rum exigentiam et reatum. — Et quia culpa commissa. et offensiva fuit maiestatis divinae ct damnificativa Ec- clesiae et deformativa imaginis divinae, menti nostrae: impressae, maxime si fuit culpa mortalis, et venialis etiam disponit ad hoc; et de offensa requiritur punitio, de damno vero agenda est satisfactio, et de deforma- tione requirenda est expurgatio: hinc est, quod ne- cesse esl, quod pocna illa sit iuste. puntttva, digne sa- Bisfactoria. et sufficienter expurgativa. ' 4. Primum igitur, quoniam poena illa debet. esse iuste puniliva; et spiritus, qui, contempto bono aeterno et summo, se subiecit inflmo, iuste debet inferioribus subiici, ut ab eis suscipiat poenam, ex «quorum occa- sione perpetravit culpam, et ratione quorum et Deum contempsit et se ipsum vilem fecit: hinc est, quod ordo divinae iustitiae exigit, ut spiritus ab igne matertalt habeat puniri; ut, sicut. secundum ordinem naturae anima unitur corpori, ut in(luat vitam, sic uniatur tgnt snateriali secundum ordinem iustitiae ut punibile pu- nienti, a quo suscipiat poenam (1). — Et quia viri iusti, qui sunt in gratia, non sunt digni nisi poena transito- ria, et tanto maiori digni sunt poena, quanto maiora commiserunt peccata et minorem egerunt poenitentiam: hine est, quod ab igne materiali puniuntur temporalt- ter, quidam tamen diutius, quidam: vero brevius, qui- dam acerbius, quidam levius, seeundum «quoi reatus exigit offensarum. « Necesse enim est, ut dicit egregius 258 BREVILOQUIUM.. PARS. VII. CAD. H.
doctor. Augustinus (1), quod tantum urat. dolor, quan- tun haeserat amor ». Tanto enim diflicilius quis pur- gatur, quanto medullis cordis eius intimius amor in- haeserat imnundanoruim.
3. Amplius, quoniam poena illa debet esse satisfa- cloria; et salisfactio respicit libertatem voluntatis et statum viae; potissime cum ibi iam non sit status me- rendi, et poenae illae minime teneant. rationem volun- tarii: necesse est, quod. illud quod deficit ex parte Zt- berlalis iu. voluntate. sustinente, suppleatur. in. acerbi- late ex parte poenae. — Quia vero gratiam liabeut qui purgantur, quam quidem ultra perdere non possunt; hinc est, quod nee a tristitia penitus absorheri nec in desperationem incidere nec in blasphemiam possunt nec volunt. aliquatenus. prosilire; ac per hoe, licet gra- viter puniantur, longe tamen aliter et initius quam in inferno: et statum etiam illum indubitanter sciunt alium esse quiun istum, in quo sunt illi qui in. inferno. irre- mediabiliter. eruciantur.
6. Postremo, quia poena illa debet esse. ezpurga- tori; et purgatio illa est spiritualis: uecesse. est, vel quod ignis ille spiritualem habeat. virtutem. divinitus sibi datam, vel, ut magis eredo (2), ipsa virtus gratiae interius habitantis, adiuta à. poena. extrinseca, ipsa animam iam pro offensis punitàm et a reatuum onere alleviatam purget. purgatione. su/Jicienti, ut iam nulla remaneat dissimilitudo ad gloriam. — Et quoniam tales spiritus dispositi sunt in summo ad deiformitatem glo- riae suscipiendam in se; cum ianua sit aperta et pur- gatio consuminata, necesse. est, illos spiritus evolare, (1) Libr. XXI. de Civ. Dei, c. 96. n. 4.
BREVILOQUIUM. PARS VIf. CAP. IIl. 959 in quibus est caritatis ignis sursum levans, et nihil re- tardans ex parte impuritatis animae vel reatus. Nec enim decet divinat misericordiam seu iustitiam, ut amplius differat gloriam, cum íinveniit receptaculum idoneum, et magna sit poena in dilatione pracmlorum, nec amplius. puniri. debent spiritus iam purgatus.
Cav. IIT.
Be antecedentibus ad. iudicium, cuiusmodi sunt suffragia ecclesiastica..
1. De suffragiis autem ecclestasttcis hoc tenendum est, quod suffragia Ecclesiae prosunt mortuis, suffragia, dico, quae Ecclesia pro mortuis facit, sicut sunt sacri- ficia, ieiunia, eleemosynae et aliae orationes et poenae voluntarie assumtae pro eorum culpis celerius et faci- lius expiandis. — Prosunt atitem. mortuis, non quibus- cumque, sed « mediocriter bonis », utpote illis qui sunt in purgatorio; « non valde malis », scilicet illis qui sunt in inferno; « nee valde bonis (1) », scilicct his qui sunt in caelo, quin potius e converso eorum merita et ora- tiones suffragantur Ecclesiae militanti, cuius membris multa beneflcia impetrant Beati. — Prosunt autem se- cundum magis et minus vel pro diversitate meritorum in mortuis, vel pro caritate vivorum, quae magis sol- licitatur pro. aliquibus quam pro aliis; et hoe vel ad poenarum mitigationem, vel celeriorem liberationem, (3) De hac triplici distinctione cfr. IV. Sent. lit. Magistri, d. XLV. c. 2, ubi allegat August., Enchirid. c. 109. n. 99. Ibid. in Comment. a. 2. agitur de suffragiis Ecclesiae pro defunctis, et 8. 3, de suffragiis Sanctorum pro vivis.
960 BREVILOQUIUM. PARS VII. CAP. Ill.
secundum quod supernae providentiae dispensatio me- lius eis viderit expedire. | 32. Ratio autem ad intelligentiam praedictorum liaec est: quoniam primum priucipium, cum sit. optimum, ac per hoc summae severitatis contra malum, debet pariter summae suavt(alis esse ad bonum; et ideo, eum ratione severitatis iustitiae iusti, in quibus est reatus. culpae, debeant post hanc vitam in purgatorio tormeu- tari, debent etiam ratione suavitatis misericordiae re- levari et habere auxilium et. munimen, inaxime quia in miseria sunt constituti el suis operibus et meritis uon possunt ainplius se iuvare. Disponere igitur debuit regimen divinae providentiae, suffragia eis conferri ab his qui possunt, salva (tamen rec(ttudine iustitiae, a qua nec debet nec. potest du/cedo divinae misericor- diae dissentire nec aliquatenus separari. Quoniam igi- tur rectitudo iustitiae exigit conservationem honoris di- vini, regiminis universi el quaüiatis oneri. humani; ideo superni et primi principii providentia summa dis- posuit, haec suffragia valere defunctis secundum du cedinem misericordiae e& rectitudinem tustitiqe, servun- tis honoris divini dignitatem, universi regimem et hu- mani meriti qualitatem.
3. Primo igitur, quoniam in huiusmodi suffragiis servari debet $ustitia, quae divini praecipue est con- servativa honoris; ei honor diviuus nihilominus exigit opera salisfactoria et poenalia sibi persolvi pro culpis: hine est, quod per illa opera habent suffragia fleri, per quae potissime fi satisfactto, e honor recompensatur Deo. Quoniai igitur huiusmodi sunt tres partes. satis- faclionis: ieiunium, oralio et eleemosyna, e. altaris sacrificium, in quo maxime redditur honor debitus Deo propter placentiam illius «qui in sacrificio illo offertur: : BREVILOQUIUM. PARS. VII. CAP. Ifi. 961 'hinc est, quod suffragia Ecclesiae consistunt in huius- modi operibus satisfactoriis et maxime in Missis cele- brandis; secundum quod Gregorius in quarto Dialogo- rum (4) insínuat, aliquos propter Missarum beneficia «de poenis magnis celerrime liberatos. Ac per hoc pompa exsequiarum et: accuratio funeris et huiusmodi non debent inter suffragia Ecclesiae computari. Propter — qnod et sanctus Augustinus dicit in libro de Cura pro mortuis agenda (2), quod « curatio funeris, conditio se- pulturae et pompa exsequiarum magis sunt solatia vi- vórum quam subsidià mortuorum ».. « --— 4. Amplius, quoniam debet ibi servari iustitia con- servativa ordinis el regimints universi; et haec exigit, ut in. communicatione in(luentiarum.salvetur ordo ct symbolum (3) inter ea, a quibus et in quae influentiae illae manant; ac per hoc inferius non debeat in(luere in id quod est supra, nequc in id quod est per omni- modam distantiam. elongatum: hinc est, quod suffragia Ecclesiae non. possunt. valere. his qui sunt. in. inferno, quia. sunt à. corpore Christi mystico penitus separati; unde nulla spiritualis influentia. ad cos pervenit nec cis prodest, sieut nec influentia. capitis prodest. membris à corpore amputátis. — Hinc est etiam, quod non pro- "sunt Bealis, quia: sunt omnino superiores secundum '.statum ct iam in termino existentes non possunt ad altiora eonscendere; sed magis e converso ipsi prosunt " mohis et eorum orationes — nam et hoc meruerunt - (1) Cap. 55. — De praecedente etr. IV. Sent. d. 15. p. II.
(3) Scilicet commercium sive convenientia. Fodem sensu &it Aristot, 1I. de Generat. et corrupt. text. 25. (c. &.); In ha- bentibus [elementis] symbolum facilis est transitus [transmu- tatio].
962 BREVILOQUIUM. PARS. Vll. CAP. iil.
iun earne — ideo disposuit ordo divinus, ut etiam ipsis Sanctis Dei orationes offerantur, ut et ipsi suffragentur nobis ad divina beneflcia impetranda. Non prosunt ergo eis ecclesiastiea suffragia, sed inagis nobis prosunt sua. — Restat igitur, quod prosunt solis sustis, qui sunt in poenis purgatortis. Nam ipsi ratione poenae et impo- tentiae se iuvandi sunt. vivis inferiores, ratione vero iustitiae ceteris membris Ecclesiae sunt. coniuncti; ita ut merito eis Ecclesiae sanctae inerita possint propter symbolum et ordinem suffragari.
5. Postremo, quoniam debet in his servari iustitia, quae pensat exigentiam meritorum; hine est, quod suf- fragia illa, quae communtter fiunt pro defunctis, licet omnibus bonis valeant pro modulo suo, his Gunen am-' plius valent, qui magis meruerunt, ut sibi prodessent el valerent, dum erant in statu viae (4). llla veru, quae specialiter fiunt pro aliquibus; quia intentio. facientis est recta et secundum Deum procedit, et. ecclesiastica institutio absque dubio non est cassa: ideo plus valent illis, pro quibus determinate (lunt, licet etiam aliis ali- quo modo cominunieentur. Nee tameu possunt ità addis subvenire, sicut illi principali personae, pro. eo quod, licet sint. spiritualia (2), &unen divina justitia pro maiori culpa maiorem exigit emendam et pro. pluribus culpis plures emendas. Unde exemplum de lumine, quod ae- qualiter illuminat ad unam mensam sedentes, uon pla- cet, quia huiusmodi suffragia potius assimilari habent pretiis redemptivis quam huiusinodi iufluentiis diffusi- (1!) Cfr. IV. Sent. lit. Magistri, d. XLV. c. 2, verba August. Euchirid. c. 109. n. 29, allata.
(2) Vide Bonav., tom. V. Quaest. de perfect. evang. 4.
BREVILOQUIUM. PARS Vll. CAP. IV..903 vis. — Quantum autem cuilibet determinate valeant, ille certitudinaliter definire habet, cuius est in reatibus et poenis et suffragiis pondus atteudere. ei. numerum et mensuram (4). | CAr. IV. De concomitantibus s$udicium, sicut ost conflagratio ignium.
1. Deinde aliquid adiiciendum est de conconistan- tibus iudicium, quae sunt duo, scilicet con/lagratto ignium mundanorum et resurrectio corporum (9).
2. De conflagratione igitur hoc tenendum est, quod ignis praecedet. faciem judicis, quo terrae. facies. exu- retur, ita. quod figura huius mundi (5) mundanorum ignium conflagratione peribit, sicut. factum est aqua- rum inundatione diluvium. — Dicitur autem (ranstre figura huius mundi non. quantum. ad. destructionem totalem huius mundi sensibilis, sed quia per actionem illins ignis omnia elementaria. inflammantis consumen- tur vegelabtlia et animalia, purgabuntur et innova- buntur elementa, maxime aér et. terra, purgabuntur $usti et adurentur reprobi; quibus factis, cessabit etiam motus cacli, ut. sic, completo numero electorum, flat - quodam modo 2nnovalto et praemiatio corporum mun- danorum (4).
(4) Sap. (4, 21: Omnia in mensura et numero et pondere disposuisti.
(2) De his duobus agitur in hoc et seq. cap.
(3) Epist. 1. Cor. 7, 31: Praeterit enim flgura etc. — De diluvio cfr. Gen.?, 1. seqq. Vide etiam Il. Petr. 2, 5. et 3, 6. seqq.
964 BREVILOQUIUM. PARS VII. CAP. IV.
35. Ratio autem ad intelligentiam praedictorum haec est: quia principium rerum universale, cum sit sapien- tissimum; etsi in omnibus, quae agit, attendat ordinem sapientiae, potissime autem in his debet attendere, quae spectant ad consummationem; ut sic uon discordet pri- mum a medio, nec medium a postremo, sed iu cunctis congruentissime ordinatis appareat illius pritui principii sapientia ordinans et bonitas et altitudo. Quoniam ergo Deus secundum sapientiam suam ordinatissimaim cun- . ctum mundum istum sensibilem et maiorem fecit pro- pter mundum minorem, videlicet hominem (4), qui inter Deuin et res istas inferiores in. medio collocatus est; -hinc est, quod, ut. omnia sibi invicem eougruant, et habitatio eum habitatore habeat harmoniam, homine bene instituto, debuit mundus iste in. bono ct. quieto statu institui; homine. Jabente, debuit etiam mundus iste deteriorari; homine perturbato, debuit perturbari; homine expurgato, debuit expurgari; homine innovato, debuit iunovari; et homine consummato, debuit quie- 4. Primo ergo, quoniam mundus. iste. perturbari debet, homine perturbato, sicut. stetit. eum. stante. et «quodam modo cecidit eum labente; et in futuro iudicio propter. severitatem. iudicis ostendendain, necesse. est omnium corda terreri, eL peccatorum maxime, qui uni- versorum Dominum contempserunt, ut sie omuis erea- - ura. divinum aecipiat zelum (5) et conformetur auctori, s] s] -. (4) Cfr. supra Prolog. $ 2. et p. Il. c. 4. in finc. (2) Vide Glossam in Isai. 30, 26. Bonav., (om. IV. pag. (3) Respicitur Sap. 8, 48: Accipiet armaturam elus | illius et armabit creaturam ad. ultionem inimicorum. Subinde respi- citar Math. 24, 99: Virtutes caelorum commovebuntur.
BREVILOQUIUM. PARS. VI. CAP. IV...205 ceonformetur etiam habitatori: necesse est, totius orbis cardines horribilissime.comsnoveri. Et, quia nihil inten- sius et. velocius et horribilius in agendo commovet alia elementa quam ignis. hinc inde ex omni parte concur- rens; hinc est, quod necesse est, quod ipsius iudicis faciem ignis praecedat, non ex una. parte tantum, sed ex omni parte. mundi, ut. sit. ibi concursus. ignis ele- mentaris ct lerrestris, ignis purgatorti et ctiam infer- nalis, ut per infernalem reprobi adurantur, per pur- gatorium iusti purgentur, per terrestrem. haec. terrae nascentia. consumantur, per elementarem elementa sub- Tilientur et ad innovationis faciem disponantur, et simul . eum hoc cetera. eonturbentur, ut non solum homines rt daemones, verum ctiam Angeli videntes terreantur.
5. Rursus, quoniam mundus jste. purgari debet eum homine. ezpurgando; et homo in statu finalis tem- poris indiget purgari a. scoria. avaritiae et. malitiae, sicut in. primo tempore a faece luxuriae; indiget etiam purgari et. veloctter et. intime. et perfecte: hinc est, quod. sieut. mundus. prius deletus est. et quodam modo — purgatus per elementum aquae, quod est frigidum, con- tra ardorem et faecem luxuriae; sic finalis mundus per $gnem propter refrigerium caritatis (4) et frigus mali- tiae et avaritiae, quae regnabunt in fine quasi in ipsius mundi senectute, Quae quia maximae sunt, adhaeren- tíae. necesse est, quod purgans sit actionis iniimae, violentae et acceleratae:. «uod non. contingit reperiri in elemento alio quam in igne. Et ideo sicut. factum (!) Matth. 24, 12: Et quoniam abundavit iniquitas, refri- : gescet caritas multorum. — Serm. 48. ad. Fratres in eremo (inter opera Augtistini): Omnia in homine senescunt vitia, sola avaritia iuvenescit.
966 BREVILOQUIUM. PARS. Vll. CAP. 01V.
est. aquarum. iuundatioue. diluvium, sic per actionem ignis huius mundi sensibilis facies exuretur (4).
6. Amplius, quoniam mundus iste £nnovari. debet cum homine £nnovato; nec innovari potest aliquid in novam formam, nisi perdat vetustani et quodau! modo disponatur dispositione nova superinducta: hine est, quod eum ignis maxime habeat virtutem. ezxpulsavon forinae. extraneae, habeat. etiain vim. subtiliativam et caelesti naturae. coguatam: ideo per ipsum «debet (ieri purgalio simul et. /novatio, ità. quod, cum. geminam habeat. ellicaciam, quantum ad. a/tquam iudicis adveu- tum. praecedit, quantum autem ad. reliquam. liabet se- qui. lt eum innovatio sit ad novitaleim, «quae. aunplius non redit ad vetustatem; ae per lioc ad novitatem in- corruptibilem, quam dare non est iu. potentia. alicuius creaturae: hinc est, quod licet. in illa purgatione et in- - novatioue ignis aliquid. agat per naturalem. virtuteiun, ut iuflammare, purgare, rarefacere et subtiliare, tamen necesse est, quod cum illa virtute. naturali sit. virtus operaus supra naturam, cuius imperio flet. eonflagra- tionis initium, et cuius etiam virtute. (iet. nihilominus ". compleinentum. | 7. Postremo, quonisum mundus iste. debet consum- sari, homine consummato; et tuuc est homo consuu- matus, quando in gloria completus erit. numerus 'ele- ctorum, ad quem quidem statum omnia teudunt sieut ad finem ultimum et. completum: necesse est, facta completione illius numeri, terminari et. quietari motus nalurae caelestis; necesse est. etiam, terminari. (rans- (!) Epist. H. Petr. 3, 10: Caeli magno impetu trausient, elementa vero calore solventur, terra. autem et quae in ipsa sunt opera exurentur.
BREVILOQUIUM. PARS VII. CAP. V. 967 mutationes elementares; necesse. est etiam per: conse- quens, terminari generationem, «quac est in animalibus et in plantis. Cum enim omnia ista ordinentur ad for- mam nobilissimam, quae «quidem est anima rationalis; posito statu in animabus, necesse est. statum et com- plementum poni in ceteris praecedentibus. — Et ideo corpora caelestia, habita quiete et luminis plenitudine, dicuntur remunerari. Elementa vero, quae amplius non habent vim multiplicandi per transmutationem mutuam, dicuntur?nlerire, non. quantum ad substantiam, sed quantum ad actionem et passionem mutuam, et hoc maxime quantum ad qualitates activas. Vegetabilia vero et sensibilia, quia non habent potestatem ad. vitam perpetuam. et durationem sempiternam, qualis competit statui illius nobilitatis; necesse est in propria natura consumi, ità tamen, quod salvantur in principiis et quodam modo in simili, videlicet in homine, qui simi- litudinem habet cum omni genere crenturae (4); et ideo in ipsius innovatione ct glorificatione possunt dici omnia innovari ct «quodam modo. praemiari.
Car. V.
. De concomitantibus tudicium, sicul est resurrectio corporum.
: 4. De resurrectione autem corporum hoc tenen- dum est, quod omnium corpora hominum in generali resurrectione resurgent, nulla in eis existente distantia quantum ad ordinem temporis, sed magna quantum IJ Cfr. Bonav., tom. iil. pag. 40, nota 8. ex Augustino et Gregorio loci allegati.
968 BREVILOQUIUM. PARS. VIL. CAP. V.
ad ordinem dignitatis. — Nam inali surgent cum suis 4leformitatibus et poenalitatibus, miseriis et defectibus, quos habuerunt in statu viae. In. bonis autem « naturu 'servabitur, et vitia detrahentur (1) », et. omnes resur-. gent integro corpore et plena aetate et. debita men- sura membrorum: ut sic omnes Saneti. occurrant in vtrum perfectum, in. mensuram aetatis. plenitudinis Christi. — Surgent autem tam in bonis quam in malis corpora eadem numero, quae prius et ex eisdem par- tibus constituta, salva totius veritate naturae nou solum quantum ad inembra principalia et humiditatem radi- 'calem, verum etiam salvis capillis (2) et ceteris mem- bris, quae faciunt ad decentiam corporis; ita quod «in quascumque auras vel sinus naturae. pulvis humani corporis cedat, ad. eam animam redibit, quae ipsum primitus, ut viveret et eresceret, animavit ».
2. Batio auteur ad intelligentiam praedictorum liaec est: quia peimum.principium, eo ipso quod primum et summurni, est. universalissimum et.suf/ficientissimum, ac per hoc. principium est naturarum, gratiarum et praemiorum, principium etiam potentissimum, clemen- lissimum et tusussimum,; et licet secuuduni quaudaim appropriationem (3) sit potentissimum in constitutione naturarum et clementissimum ii collatione. gratiarum el tustisstmum in retributione stipendiorum; tamen sin- gula sunt in singulis, quia summa potentia, eleinentía et iustitia nullatenus possunt ab. invicem separari. Kt S (13) August, XXII de Ciy. Dei, c. 17. | (2) Luc. 21, 18: Et capillus de capite vestro non peribit. '— Seq. sententia. est. August, Enchirld. c. 88. n. 23. — De hoc cap. vide IV. Sent. d. 43. a. t. et d. 44. p. I. per lotam.
BREVILOQUIUM. PARS VIT. CAP. V. 960 ideo in opere retributionis necesse est quod ipsa fiat, secundum quod exigit rectitudo 1ustilttae: et reformatio gratiae et completio naturae. Quoniam ergo iustitia ne-. cessario requirit, ut homo, qui meruit vel demeruit non. in anima solum nec in corpore solum, sed in anima simul et corpore, puniatur vel praemictur in utroque; reformatio etiam gratiae requirit, ut totum. corpus as- similetur Christo capiti, cuius corpus mortuum neces- sarium fuit resurgere, cum unitum esset inseparabiliter Divinitati; completio vero naturae requirit, ut. homo. constet simul ex corpore et anima tanquam ex mate- ria ct forma, quae mutuum habent appetitum et incli- nationem mutuam (4): necesse est, resurrectionem esse futuram, exigente hoe constttutione naturae, infusione gratiae et. retributione 1ustitiae, secundum «quas. tota universitas hahet regi. Et ideo ex his tribus omnia cla- mant hominem resuscitandum, ut omnis tollatur excu- satio illis qui contra hanc veritatem fldei obsurdescunt, et merito contra tales tniversus pugnet orbis terrarum (2).
5. Primo igitur, quoniam resurrectio debet esse secunduin exigentiam ordinis divinae iustitiae; et. di- vina iustitia reddit unicuique quod suum est pro loco .et tempore: et omnis anima corpori: semel et ad pun- ctum temporis unita vel habet in eo culpam, vel gra- liam; necesse est, quod omnes resurgant. — Et quia distinctus debet esse status retributionis a statu viae, et resurrectio spectat ad statum retributionis; ut non eonfundatur ordo universi, et ut fides habeat meritum, (4) Vide Aristot, 1. Phys. text. 81. (c. 9.), et August., XII.
(2) Sap. 5, 21: Et pugnabit cum illo orbis terrarum con- tra insensatos. | 970 BHEVILOQUIUM. PARS VII. CAP. V.
quae credit quod non videt, et ut. certius et. clarius appareat aequitas divinae iustitiae, et ut simul flat cou- summatio et retributio finalis iu Angelis et hominibus: requirit hoe divina iustitia, ut omnes resurgant simul, quantum est de lege cominuni. Quod dico propter Chri- stum et eius beatissimam Matrem, gloriosam Virginem Mariam. — Quia vero malis debetur poena et miseria et bouis gloria; ideo, etsi simul resurgant in tempore, valde tamen. dissimiles erunt iu. conditione. Num quia inalis resurrectio non est ad vitam, sed ad supplieiuin (1); necesse est, quod ipsi cum infirmitatibus, deformitati- hus et defectibus suscitentur.
4. Rursus, quia resurrectio debet esse. seeundum exigentiaan consummationts gratiae; et perfecta gratia facit nos conformes Christo, eapiti nostro, in «quo nul- lus. fuit. defeetus membrorum, sed perfecta aetas et sta- tura. debita et elfligies formosa: opportunum est, quod boni suscitentur iu optimis conditionibus; ac per hoc necesse est, quod in eis vitia detrahantur, et. natura servetur. — Opportunum etiam est, ut, si aliquod mem- brum deerat, suppleatur; si aliqua erat superfluitas, auferatur; si aliqua membrorum deordinatio, corriga- tur; Si parvulus erat, ad. quantitatem aetatis. Christi, quam habebat in resurrectione, licet « non in inole (2) », - divina virtute deducatur; si decrepitus, ad eandem ae- tatem reducatur; si gigas, si nanus, ad mensuram con- gruam limitetur; ut sic omnes integri et perfecti oc- eurraut 2n. virum per[ectum, 1n. mensuram aetatis ple- nitudinis Ghristi.
(1) loan. 5, 29: Et procedent qui bona fecerunt in resurre- ctionem vitae, qui vero mala egerunt, in resurrectionem iudicii. (2) Ut ait August, XXII. de Civ. Dei, c. 14.
BREVILOQUIUM. PARS VII. CAD. V. 971 9. Postremo, quia resurrectio debet esse secun- dum exigentiam perfectionis náturae; et. natura spiri- ts rationalis exigit, quod vivificet corpus proprium, quia « proprius actus in propria materia habet fieri (1) »: necesse est, quod idem corpus numero resurgat, alio- quim non esset resurrectio vera. Requirit etiam natura animae rationalis et immortalis, quod sicut habet esse perpetuuni, sic corpus habeat, cui perpetuo influat vi- tam; ac per hoc corpus, quod animae unitur, ex ipsa unione ordinationem habet ad incorruptionem perpe- tiam, ita Gunen, quod. illud, in «quo consistit substantia totius. eorporis, sicut sunt. membra principalia et etiam htwiniditas radicalis c( caro. secundum speciem, habeat ordinationem necessariam; alia vero, scilicet earo se- cundum materiam (23) et partes, quae sunt de bene esse corporis, habeant ordinationem de congruo: et ideo primae partes sunt ordinatae ad resurrectionem secun- dum ordinem necessitatis, aliae vero omnes secundum ordinem congruttatis. Quem quidem ordinem quia Deus impressit naturae; et. natura non potest perficere, quia non potest mortuum suscitare; et ipsa divina provi- dentia nihil debuit facere frustra (5): necesse est, quod ipsius virtute rceparetur corpus tdem numero et tmmor- lale et ex omnibus partibus constitutum, et salva tota veritate naturae. Cum autem haec natura non habent in potestate, sed solum in appetitu, «quia nec tdem cor- pus numero destructum reparare potest, cum non pos- (2) De hac Aristotelica distinctione carnis cfr. Bonav., tom. Il.
(3) Cfr. supra pag. 224, nota 2. — Quod idem numero corpus destructum reparar! non possit a natura, docet Aristot.; cfr. Bonav., tom. IV. pag. 888, notà 2.
9'13 BREVILOQUIUM. PARS VII. CAP. VI.
sit in totam rei substantiam, nec corpus $mmorlale possit efficere, cum omne per naturam generabile sit corruptibile (4), nec dispersa colligere: necesse est, quod resurrectio non seminaüibus nec naturalibus cau- sis, sed primordialibus attribuatur, nt. flat. secunduin eursum mirabilem et supernaturalem et divinae impe- rium voluntatis.
Cr. VI.
De consequentibus ad. iudicium, sicut esl poena infernalis.
1. Consequenter. de consequentibus ad iudicium est dicendum; quae sunt duo, scilieet poena. tnfernalis et gloria caelestis (2).
3. De poena igitur infernal hoc (tenendum est, quod poena infernalis est in. Joco corporali deorsum, in quo aeternaliter aflüügentur omnes reprobi, tam ho- mines quam spiritus mali. — Allligentur autem eodein igne corporali, qui concremabit et. aflliget. spiritus. et etiam eorpora — nec tamen corpora illa consuinet, sed semper alffliget — alios plus, alios minus secuu- dum exigentiun meritorum. — Huiusiuodi autem aflli- ctioni ignis coniuncta erit alfllietio secundum omues Sensus, eoniuucta erit poena vermis et carentia visio- nis Dei, ita quod in his poenis erit vartetas et cum varietate acerbitas et cum acerbitate znterminabilitas, (1) Vide supra pag. 84, notam 1. — De causis semina- libus etc. vide Il. Sent. d. 18. a. 4. q. 2. in corp., ex qua quae- dam supra pag. 54, nota 9.
(2) De quibus in hoc et seq. cap.
BREVILOQUIUM.. PANS. Vil. CAP. VI. 375 "t ad reproborum supplicium | tormentorum — fumus ascendat in. saecula saeculorum (4).
5. Ratio autem ad intelligentiam praedictorum haec est: quia, cum primum principium, eo ipso quod pri- mum, sit summum, quidquid habet habet. in summo; . ideo necesse est, ipsum esse rectissimum. Cum ergo in retribuendo agat secundum rectitudinem; sicut con- tra se facere non potest nec se negare (2) nec. suam iustitiam. impugnare: sic necessario, sua rectitudine exigente, oportet, quod peccatum puniatur secundum quantitatem. culpae, in. his maxime, qui, legem miseri- cordiae contemnentes, per impoenitentiam impegerunt in severitatem iustitiae. Quoniam. ergo severitatis iusti- tiae est considerare culpam non solum quantimt ad radicem, verum etiam quantum ad. circumstantias ag- gravantes; congruentissimum est, ut iudex iustus poe- nas debitas ab impiis exigat usque ad ultimum qua- drantem (5), ut sic non. remaneat. « dedecus. peccati sine decore iustitiae »; ct sieut. manifesta. est. potestas in creando et sapientia in. gubernando et clementia in reparando, sic manifestetur summa $tstifia in puniendo. Quoniam ergo divina iustitia peccatorem impium debet punire secundum exigentiam etlpae; et culpa mortalis, ad quam succedit finalis impoenitentia, ipsa habet ratio- nem deordinationis perpetuae, deordinationis /ibtdtnosae, deordinationis multtmodae: necesse est, quod ipsa punia- tur poenarum aeternitate, acerbitate ct multiformitate.
(^) Apoc. 14, (1. — De hoc cap. vide IV. Sent d. 44. p. Ii. per totam et d. 50. p. Il. a. 3. (de verme). | (2) Epist. 11. Tim. 2, 13: Negare se ipsum non potest.
(3) Respicitur Matth. 5, 96: Non exies inde, donec reddas novissimum quadrantem. Seq. sententia est August. supra pag. 7T'l, nota 1. allegoto.
18 974 BREVILOQUIUM. PARS. VII. CAP, VI.--— . 4. Primo igitur deordinationis perpetuae poena de- bet esse perpetua, quia peccatum, quod quis committit et de quo nunquam poeuitet, perpetuo in anima durat el a vita perpetua, scilieet Deo, separat et a voluntate procedit, quae in. peccato vellet perpetuo delectari. Et licet delectatio illa transiens sit. momentanea, quia. (aà- men deordinatio teuet. rationem perpetuitatis; poena deordinationi respondens debet habere carentia finis; ut, sicut Aomo in suo perpetuo (1) finem non apposuit à peceato recedendo, sic Deus in. suo perpetuo. non desistat a puniendo; et sicut contra infinitum peccavit, sic poenam habeat infinitam; et quia non potest ha- bere poenam infinitam. 2ntensione, habeat saltem dura- lione; et sicut voluntas eius post mortem semper inalo adhaeret sine susceptione poenitentiae, sic Deus sem- per aflligal sine immutatione sententiae, requirente lioc perpeiuilate deordinalionis iu impiis damnatis.
5. Rursus, quoniam deordinationis /ibidinosae poena debet esse afflictiva, quia delectatio punitur per tristi- tiam contrariam; et spiritus rationalis in peccando cou- verlit se ad bonum proprium et ut nunc et partiale lbidinose amandum, et ex hoe eontemuit divinum im- perium et dominium: hine est, quod ad hoe, quod illa delectatio improba perfecte puniatur, in. qua simul est delectatio eum centemptu, necesse est, quod ad puni- tionem illius contemptus et delectationis peccator, sive homo sit, sive spiritus, praecipitetur in Jocum infimum et maxime a statu gloriae longinquum, hoc est in pro- fundissimum infernum. — Necesse est etiam, quod ibi exponatur. alfligendus t?nfimae naturae, ac per hoc nou . (4) Libero arbitrio seu voluntate semper peccandi. Cfr. Bonav., tom. IV. pag. 922, nota 1.
Ld BREVILOQUIUM. PARS. VIf. CAP. VI. 375 a substantia spirituali patiatumP sed a corporal! et in- fima, hoc est a faecibus corporum mundanorum, ut in faecibus deflgatur et igne et sulphure concremetur (4). Et quoniam spiritus, qui per naturam praeponitur cor- pori et in corpus habet influere et ipsum movere, di- gnitatem naturac per culpam pervertit ct se subiicit quodam modo vilitati et nihilitati peccati; hinc est, quod secundum ordinem iustitiae debet ordinari, ut tam pec- cator spiritus quam homo igni corporeo alligetur, non ut in illum influat vitam, sed ut divino decreto susci- piat poenam. Cum enim rei, quam Aorre/ per timorem divinitus immissum et quam sentit per vim naturalis Sensus, sit inseparabiliter alligatus: necesse est, quod acriter tormentetur. — Et quia ille ignis non agit nisi per dispositionem peccati et reatus et maculae ex im- probitate libidinis procedentis; et haec non est aequa- liter in omnibus: hinc est, quod ab eodem igne alii cremantur plus, alii vero minus, sicut ab eodem igne aliter uritur palea, et aliter comburitur lignum (2). — Quoniam autcm illa peccati distinctio et reatus, secundum quam actio ignis moderatur, in éodem est uniformis et nunquam crescit nec decrescit nec mutatur; hinc est, quod divino imperio ordinante, ille sic agit, quod semper urit et non consumit, semper affligit et non interimit, quia non agit ad suac formae multiplicationem, sed ad pacis aniinae in corpore perturbationem, sive ipsius spi- ritus in sc ipso. Unde non flt nova ademptio, sed ademptae pacis continuatio; ut sic in eadein poena nec acer- bitas aeternitatem, nec aeternitas tollat acerbitatem.