4. De culpa vero primorum parentum haec te- nenda sunt, quod mulier, consentiens tentationi diabo- lieae, appetiit scientiam. et. excellentiam ad. modum Dei, appetiit nihilominus experiri suavttatem (igni ve- titi, et tandem incidit in transgresstonem praecepti, — Nee hoe contenta, offerendo fructum ligni vetiti, in- duxit virum, qui, nolens delicias suas contristare, mi- lierem non corripuit, scd potius consensum praebuit male suadenti, et oblatum pomum gustando factus est trangressor divini mandati (2).
2. Ratio autem ad intelligentiam praedictorum haec est: quia, cum a primo principio, ut supra (5) dictum fuit, datus csset homini duplex sensus et ap- (1? Epist. |. loan. 2, 46. — De praecedentibus cfr. Gen. : 9, b. sqq., et de variis speciebus tentationum vide 1l. Sent.
(2) Cfr. ll. Sent. lit. Magistri, d. XXII, c. 4-4, et Com- ment. a. 4.
109 BREVILOQUIUM. PARS Ill. CAP. Ill.
peutus respectu duplicis bri et respectu. duplicis boni, uL secundum libertatem arbitrii homo posset ad utrum- que converti; mulier, audita suggestione serpentis ex- teriori, non recurrit ad librum interiorem, qui legibi- lem se praebet recto iudicio rationis, sed sensum suum cirea erteriorem librum tenuít et circa ertersus bo- num negoliari coepit. Et quia sensus eius nou accessit ad verum infallibile, appetitus eius converti coepit ad bonum commutabile. Appetit ergo quod diabolus pro- misit, et ideo consensit, ut faceret quod suggessit. Ap- petendo igitur excellentem sczenttazn. erecta est in. su- perbiam; et erecta in superbiam, hoc ipso illeeta est ad guíam; ac per hoc tertio prostrata est per inobe- dientiam. Primum fuit in mente, secundum in sensua- litate, terium in operatione. — EA sicut. tentatio, ab inferiori incipiens, pervenit usque ad summum, quia ab auditu per appetitum venit ad consensum; sic e converso, deordinat:o, a superiori incipiens, pervenit usque ad imum e fecit unum peccatum consumma- tum, quod in humana natura omnis peccati initium est et origo malorum.
9. Nam mulier illecta illexit virum, qui similiter ad Abrum exteriorem conversus et ad bonum commu- (abile, nimis appretiando mulieris consortium et suae societatis solatium, nec mulierem voluit corripere uec proprias delicias coniristare. Et quoniam debuit eam corripere et non corripuit, idcireo imputatur ei pec- eatum mulieris. Quia vero noluit suas delicias contrt- stare a se repellendo mulierem; incepit nimium se ipsum diligere, ac per hoc recedeus a divina amicitia incidit in gulam et tnobedientiam.
4. Fuit ergo traungressio praecepti utrique com- munis, licet ex alia et alia eausa, quia non vir, sed BREVILOQUIUM. PARS Ill. CAP. IV. 4105 multer. seducla. fist (A); in utroque tamen, scilicet viro et muliere, fuit dcordinatio a summo usque in imum, quía primo in mente sive in ratione, deinde in sensua- litate et. postremo in opere. ideo enim uterque pro- stratus fuit per $nobedientiam et. illectus per gu/am, quia uterque ereetus. fuit in superbiam, mulier quidem appetendo et ambiendo quod nondum acceperat, vir nimis amando et appretiando quod iam habebat; unde mulier manducando credidit. sublimari. Adam vero, existimans se aliquid magnum et Deo carum, minus graviter puniri. Nondum enim expertus fuerat rigorem divinae severitatis (2). — Et sic uterque, dum inordi- nate se erexit supra se, cecidit miserabiliter infra se 3 statu innocentiae et gratiae ad statum culpae et mi- seriac.
Car. IV. De primorum parentum punitione. * 4. De poena autem primis parentibus inflieta hoc tenendum est, quod vir et mulier statim post culpam senserunt poenam rebellionis et erubescentiae in carne; et ideo ad cooperiendum verenda fecerunt sibi peri- zomala (5). — Post autem divino iudicio vir incurrit (1) Epist. 1, Tim. 2, 14: Et Adam non est seductus, mu- ller autem seducta. in. praevaricatione *fuit, (2) August., XIV. de Civ. Dei, c. 11. n. 2: Inexpertus divinae severitatis [Adam] in eo falli potuit, ut veniale crede. ret esse commissum...Etsi credendo [serpentis verbo] non sunt ambo deccpti, peccando tamen ambo sunt capti et diaboli fa- queis implicati. | (3) Gen. 3, 7. — Seq. locus est ibid. v. 17. Poena mulieris Insinuatur ibid. v. 16. — Cfr. Alex. Hal., S. p. ll. q. 103. per totam.
104 BHREVILOQUIUM. PARS IIl. CAP. IV.
poenam jaboris et augustiae, poenam | fumis el indi- gentiae, poenam:rü$ et resolutionis in. einerein; sicut dicit Scriptura: Ma/edicla lerra 1n opere tuo etc. — Mulieri autem duplicaia est poena, quia iuflicta est ei poenalitas multiplicium aerumnarum in conceptu, poena dolorum in partu, poena quoque subtectionis ad virum in convictu; ac per hoc, secundum quod apparet, satis. graviter punitum fuit illud peccatum, scilicet ligni vetiti esus, licet fuerit faciliter perpe- tratum.
3. Ratio autem ad intelligentiam — praedictorum haec est: quia, cum primum principium sit providen- tissimum in gubernando et rectissimum iu praesidendo, nihil prorsus in universo dimittit inordinatum; et quia culpa recte ordinatur iu poena, ideo statim in. primis parentibus dedecus peccati subsecutum est decus tu- dicii, ut quod inordiuatum fuit cadendo ab. ordine na- turae caderet statim ín ordinem iustitiae. Hic euin duplex ordo sic cuncta complectitur, ut quod ab uno ceciderit in alterum relabatur (4).
5. Quoniam ergo uterque parens, superbiendo in mente et gustando in carne, inobedieus fuit suo. supe- riori, iusto Dei iudicio factum est, ut sibi lieret $no- -bediens suum inferius, et maxime quantum ad partes illas, secundum «quas est coniunctio utriusque sexus, quae sunt membra deservientia virtuti generativae. Et (4) Boeth., IV. de Consol. prosa 6: Ordo enim quidam cuncta complectitur, ut. quod ab assignata ordinis ratione di- scesserit, hoc idem, licet iu alium, tamen in ordinem relabatur, ne quid in regno providentiae liceat temeritati. August., Epist. 440. (alias 4120) c. 2. n. 4: Qui enim iniuste se ordinat in peccatis, iuste ordinatur in poenis. Cfr. supra pag. 101, nota 4, et I. Sent. d. 46. q. 5. seq.
BREVILOQUIUM. PARS IIT. CAP. V. 1085 quia hoc inerat eis non ex matura, sed ex propria culpa; ideo erubescebant et cooperiebant se.
4. Rursus, quia vir, spreto summo delectabili, quaesivit in carne delectari; ideo iusto Dei iudicio in- flictus est ei labor et defectus famis et sitis.
5. Postremo, quia propter bonum carnis separari elegit à bono mentis, ideo iusto Dei iudicio anima in- vita separatur a carne per mortem et tincineralionem; ac per hoc, sicut Deus dederat homini secundum or- dinem naturae corpus subiectum animae, propagabile sinc libidine, vegetabile sine defectione, tmmutabile sinc morte interveniente; sic homine peccante, secundum ordinem iustitiae factum est, ut subtraheret cuncta prae- dicta et infligeret opposita; ut sic culpa non rema- neret impunita et inordinata, quod nequaquam pati debet divina providentia.
6. Et quoniam a muliere peccatum sumsit exor- dium; ideo poena ipsius geminatur. Quia enim super- hiéns fuit In mente, Ineurrit subiectionem; «quin. vidit et appetiit lignum ad vescendum suave, incurrit do/o- rem; postremo, quia fregit iugum obedientiae, Incurrit vinculum et pondus multtpitcis aerumnae.
Et sic patet, quanto ordine divinae providentiae inflictae sunt multiplices poenae viro et duplicatae in muliere, ut sic « dedecus peccati non esset sine de- core iustitiae (1).
Car. V. De originalis peccati corruptione.
1. Rost lapsum primi parentis dicenda sunt ali- qua de traductione peccati originalis. Circa quod primo . (4) Secundum Augst.; vide supra pag. 77, notam!.
106 BREVILOQUIUM. PARS II. CAP. V.
considerandus est modus corruptonis, secundo modus truductionis, Vertio modus curationis (1).
3. Modus autein, quo. genus humanam per. origi- nale peccatum corrumpitur, hic est. Nam quilibet per concubitum generatus nascitur natura fi/tus trae (2), quia privatus rectitudine originalis iustitiae; propter cuius absentiam inceurrimus quantum ad antmaji. qua- druplicem poenam, scilicet infirmitatem, iqnorantiain, malitiam et concupiscentiam;. quae. quatuor. inflicta sunt propter originale peccatum; «quas sane poenas spirituales comitatur in corpore multiplex poenalitas, multiplex defectus, multiplex labor, multiplex morbus et multiplex dolor. Ad has poenas subsequitur poena snorti3 el incinerationis, poena caren(iae visionis Dei et amissionis gloriae caelestis, uon solum in «adultis, verum etiam in parvulis non baptizatis; qui quidem parvuli « poena initissima (3) » inter ceteros puniuntur, quia solam poenam damni habent sine poena sensus.
3. Ratio autem ad intelligentiam praedictorum haec est: quia, cum primum principium omnia agat a se et secundum se et propter se; necesse est, ipsum esse optimumm et rectissimum, ac per hoe piissimum et justissimum; et inde est, quod untversae viae eius qmi- sericordia et veritas (4) sive iudicium. Si autem Deus a (1!) De his agitur hic et 2 seqq. capp. (2) Eph. 2, 3: Eramus natura fllii irae, sicut et ceteri. — "Quoinodo peccatum originale secundum Anselinuim. consistat in privatione originalis iustitiae, explicatur H. Sent. d. 30. a. 92. q. 1. — De quadruüplici poena. secundum Bedam vide ibid.
(3) Ut dicit August, Enchirid. c. 93. n. 93. Cfr. Il. Sent.
BREVILOQUIUM. PARS III. CAP. V. 107 principio hominem in tantis miseriis condidisset, nec pietas esset nec iustitia, quod scilicet tanta opus suum opprimeret misería, nulla praecedente culpa. Similiter, si tantis miseriis repleret nos vel repleri permitteret sine eulpa, nec pie nec iuste gubernaret nos divina providentia. Si igitur certissimum est, primum princi- pium et in producendo et In. providendo rectissimum ct clementissimum esse; necesse est, quod taliter ge- nus humanum fecerit, ut a principio nulla esset in eo nec culpa nec miseria; necesse est etiam, quod ta- liter. administret, ut non permittat in nobis esse mi- serium nisi propter aliquam culpam praeambulam. Quoniam igitur certissimum est, quod a nostra origine multiplicem contrahimus miseriam poenae; certum est, quod omnes nascimur natura filii irae, ac. per hoc privati rectitudine originalis iustitiae, quam privationem vocamus culpam originalem (4) 4. Et quia omnis cu/pa dicit recessum a bono in- commutabili et accessum ad bonum eommutabile (2); et recedere a bono incommutabili est recedere a summa virtute, veritate et bonitate; accedere autem ad bonum commutabile est plus debito tendere in illud per amo- rem: hinc est, quod perdens originalem iustitiam in- currit. infirmitatem, ignorantiam, malitiam et. concu- piscenltam. | 8. Rursus, quia deserens. honum incommutabile propter bonum commutabile efficitur indignus utro- que: hinc est, quod ratione carentiae originalis iusti- tiae perdit anima quietem temporalem in corpore per multiplicem corruptionem et mortem, ct tandem sepa- 108 BREVILOQUIUM. PARS Ill. CAP. VI.
ratur a visione lucis aeternae, amittendo /e/icitatem gloriae tam iu auima quam in corpore.
6. Postremo, quia carentia huius iustitiae in na- scentibus non est per motum voluntatis propriae nec per actualem delectationem; hinc est, quod origiuali peccato non debetur post hane vitain poena sensus in gehenna, pro eo quod non supra condignum, sed citra punit divina iustitia, quam semper comitatur. su- perabundans misericordia. — Hoc credendum est sen- sisse beatum Augustinum (1), licet verba eius exterius propter detestationem erroris Pelagianorum, qui ali- qualem felicitatem eis concedebant, aliud sonare vi- deantur. Ut. enim eos reduceret ad medium, abun- dantius declinavit ad. extremuimn.
Car. VI.
De originalis peccati. transfusione.
4. Modus autem /raductionis peccati. originalis hic est, quod licet an1»a non sit ex traduce, originalis (1) In libro de Fide ad Petrum (inter opera August., est Fulgentii), c. 3. n. 36. et c. 27. n. 70, ubi docetur, parvulos sine baptismatis Sacramento decedentes « Interminabilia gelien- nae supplicia sustinere » et « aeterni ignis supplicio sempiterno puniendos ». Cfr. I. Sent. d. 33. a. 3. q. 4. arg. 4. et 9. ad oppos. — AugusL, I. contra Duas Epist. Pelagian. c. 22. n. 10: Noviinus, quoinodo non secundum Paulum Apostolum, sed se- cundum Pelaogium haereticum (sta. dicatis, parvulis vldelicet baptisiiuim necessarium non propter remissionem pecatorum, sed tantummodo propter regnum caelorum. Datis enim eis extra regnum Dei locum salutis et vitae aeternae, etiam si non fue- rint baptizati etc.
BREVILOQUIUM. PARS III. CAP. VI. 109 tamen culpa ab anima Adae transit ad animas poste- rorum, mediante carne per concupiscentiam generata, ita quod, sieut ab anima peccante infecta fuit caro Adae et prona effecta ad libidinem, sic, per libidinem seminata et secum trahens infectionem vitiosam, inficit et vitiat animam; quae quidem infectio in anima non tantum est poena, verum etiam cuípa. Et sic persona corrumpit naturam, et natura corrupta corrumpit per- sonam (4), salva in omnibus divina iustitia, cui nullo modo potest imputari infectio animae, licet eam creando infundat et infundendo uniat cum carne infecta.
9. Ratio autem ad intelligentiam praedictorum haec est: quia, eum. primum principium hominem fecerit ad.suam imaginem propter sui ipsius cxpressionem; sic condidit eum ex parte corports, ut omnes homines propagarentur a primo homine tanquam ab uno radi- eai principio; sic ex parte animae, ut propter expres- sum similitudinem, tam in essendo et durando quam intelligendo et amando, immediate emanarent omnes spiritus rationales ab ipso Deo tanquam a primo prin- cipio et immediato. Et quoníam spiritus, tanquam ex- cellentior, magis accedit ad primum.principium; sic condidit Deus hominem, ut spiritus corpori praesset, et corpus subesset spiritui creato, quamdiu ille obediret Spiritui increato; et ccontra, si spiritus non obediret ApmEGEESrE ce aep em (!) Anselm., de Conceptu virgin. et orlg. pecc. c. 23: Sic spoliavit persona naturam bono iustitiae in Adam, ct natura egens facta omnes personas, quas ipsa de se procreat, eadem egestate peccatrices et iniustas facit. — De modo traductionis cfr. Il. Sent. d. 31. per totam; quod originale peccatum non tantum sit poena, sed eliam culpa, ostenditur ibid. d. 30. a. 4. q. 2; de aequitate divini iudicii in infusione animae agitur ibid.
110 BREVILOQUIUM. PANS Ill. CAP. VI.
Deo, iusto Dei iudicio corpus suuin inciperet sibi re- bellare; quod et factum est, cum Adam peccavit.
9. Sicut. igitur, si Adam stetisset, corpus suum obedieus spiritui fuisset, et tale ad posteros trausinit- teret, et Deus illi animam infunderet, ita quod, unita corpori immortali et sibi obedienti, haberet ordinem iustitiae et immunitatem omnis poenae: sie, ex quo Adam peccavit, et caro facta est rebellis spiritui, opor- tet, quod talem ad posteros transmittat, et quod Deus animam infundat secundum institutionem primarlain; anima vero, cum unitur carni rebelli, incurrit defectum ordinis naturalis iustitiae, quo debebat omnibus infe- rioribus imperare. Et quia carni unita est, oportet, quod ipsam trahat, vel trahatur ab ipsa; et quia ipsam non potest trahere tanquam rebellem, necesse est, ut ab ipsa trahatur et incurrat?norbum concupiscentiae. Et sic incurrit simul carentan debitae iustitiae et mor- bum concupiscentiae; ex quibus duobus tanquam ex aversione et conversione dicitur $niegrari, secundum Augustinum et Auselimum, peecatum originale (4).
4. Quoniam ergo ordinatissimuim fuit, quod natura humaua ita conderetur, et quod condita ita propaga- retur, et quod peccans ita puniretur, sicut dietum est prius(2), ita quod in conditione servatur ordo sapien- tiae, in. propagattone ordo naturae, in. punitione ordo iustitiae: patet, quod nou est contra divinam iustitiam, si ad posteros transmittitur culpa.
5. Rursus, quia cu/pa originalis in animam trauns- fundi nou posset, nisi poena rebellionis in carne prae- (1) Vide Il. 3ent. d. 30. a. 2. q. 1, ubi sententia August. el Anselmi conciliatur. (2) Hic et cap. praeced. nec non p. lH. c. 41.
BREVILOQUIUM.. PARS IIl. CAP. VII. 4144 cederet; et poena non esset, nisi culpa praecessisset; nec culpa processit a voluntate ordinata, sed inordi- nata, ac per hoc nona voluntate divina, sed humana: patet ergo, quod originalis peccati transfusio est a peccato primi hominis, non a Deo, non a natura con- dita, sed a vitio perpetrato. Et sic verum est «quod dicit Augustinus (4), quod « peccatum originale non transmittit ad posteros propagatio, sed libido ».
Car. VII. De originalis peccati curatione.
4. Postremo, modus carationis originalis hic est, quod sic curatur culpa, quod remanet poena tempo- ralis, sicut patet in parvulis baptizatis; sie curatur quantum ad reatum poenae aelernae, quod remanet quantum ad actum et molum concupiscentiae; sic cu- ratur in parente, quod nihilominus ab eo qui curatus est per baptismum, transmittitur In. prolem originale peccatum; sic tollitur originalis peccati »acula, quod remanet sequeía, cum qua oportet pugnare, quamdiu vivimus in hac vita, quia in nullo prorsus exstinguitur concupiscentia per gratiam communem; quod dico propter beatissimam Virginem, in qua in conceptione Filii Dei exstincta fuit per gratiam singularem (2). 2. Ratio autem ad intelligentiam praedictorum haec est: quia, sicut tnfectio derivatur In omnes a principio creato, a quo fit corporum propagatio, et hoc a parte (!) Potius Fulgentius, de Fide ad Petrum, c. 2. n. 16. Cfr. Bonav., Quaest. disput. tom. V. pag. 170, nota 3.
(2) Vide IIl. Sent. d. 3. p. I. per totam. De praecedentibus cfr. Il. Sent. d. 32. a. 4.
119 BHEVILOQUIUM. PARS Ill. CAP. VII.
inferiori, scilicet carnis; sic curatio lieri habet a prin- cipio increato, a quo. fit. animarum | infusio, et hoc a parte superiori, scilicet mentis. Quoniain igitur ex parte mentis distinetio est in hominibus, ita quod secunduin illam non propagatur unus ab alio, sed immediate exit a Deo(1); gratia curativa, menti nostrae a Deo infusa respicit unumquemque, in quantum Lenet rationem productivi secundum virtutem naturae. Quia ergo ori- ginale est inorbus inficiens personam pariter et natu- ram, personam in voluntate, naturam in carne; ideo sic euratur macula originalis in.?»2ente, quod remanet infectio et sequela iu carne.
3. Et quia homo generat, non secundum quod curatus in mente, sed seeundum quod corruptus in carue, non secundum quod. spirituatis, sed secundum quod carnaüs; hine est, quod quamvis. sit. baptizatus et sic ab originali mundatus in se, transmittit. tamen originale in prolem.
4. Rursus, quia reatus poenae aeternae respicit deformitatem mentis et personae, s»otus autem respicit inclinationem carnis et naturae; ideo transit originale per baptismum quantum ad reatus et remanet. (quan- tum ad actum (2). | ^). Postremo, quia teinporalis atllictio conditionem respicit ex parte carnis; cum caro remaneat. semper subieeta poenalitató: et ideo, sicut poenalitas et corru- ptio per gratiam non aufertur a carne, sie seque/a illa sive concupiscentia et languor membrorum simul stare (1!) Cfr. cap. praeced.
(2) August, |. de Nuptiis et concupisc. c. 26. n. 99: Sed quomodo manent [peccata actuali], si praeterita sunt, nisi quia praeterierunt. actu, manent reatu? Sic itaque fleri e contrario potest, ut etiam illud [originale] maneat actu, praetereat reatu.
BREVILOQUIUM..PARS IIl. CAP. VIII. 115 potest cum gratia curativa. Et ideo, quamvis paulatim minuatur, quia tamen radix non tollitur, numquam omnino aufertur in viatore nisi in beatissima Virgine per gratiam singularem. Quia enim Virgo concepit cum. qui erat expiatio omnis culpae, ideo data fuit ei gratia singularis, qua exstincta fuit in ea radicitus omnis con- cupiscentia, ad concipiendum Dei Filium absque omni peccati labe et corruptela. « Nempe decens erat, ut ea puritate, qua maior sub Deo nequit intelligi, Virgo illa niteret, cui Deus Pater unicum Filium, quem de corde suo genitum sibi aequalem tanquam se ipsum diligebat, ita dare disponcbat, ut naturaliter essct unus idemque communis Dei Patris et Virginis Filius; ct quam ipse Filius substantialiter facere sibi matrem celi- gebat, et de qua Spiritus sanctus volebat et operaturus erat, ut conciperetur et nasceretur ille, de quo ipse procedebat (4) ». | Car. VIII. De origine peccatorum actualium.
1. Postquam dictum est de traductione peccati originalis, dicenda sunt aliqua de ortgine peccatt actua- lis. — De ortu. igitur peccati actualis haec tenenda sunt in summa, quod actuale peccatum originem trahit a libera voluntate uniuscuiusque per suggestionem, de- lectationem, consensum et operationem, secundum illud Iacobi primo (2): Unusquisque tentatur, a concupiscen- (ia. sua abstractus et. sllectus;; deinde. concupiscentia, (!) Anselm., de Conceptu virgin. et orig. pecc. c. 18. (2) Vers. 14. seq.: Unusquisque vero teníatur etc.
8 114 BREVILOQUIUM. PARS lll. CAP. VIII.
cu. conceperit, parit. peccatum; peccatum. vero, cum consummatum fuer, generat. mortein.. — Si autein suggestio et delectatio sistat cira consensum, est. pec- catum veniale. — Si vero consequatur consensus et opus in his quae divina lege prohibita sunt, peccatum est mor(ale consummatum. — Quod si medio modo fit, ut consensus sit sine opere, aut quia vult in opus procedere, sed non potest; tuue voluntas reputatur pro faeto, nee minus culpabilis est, quam si in ipso facto deprehenderetur; aut quia non vult in opus pro- cedere, sed. vult interius voluptari in delectatioue, et tunc manducat mulier, sed uon vir; et licet peccatum non sit plene consummatum, est tamen inter mortalia computandum, quia, uere manducante, totus homo damnari meretur; quod. iaxime intelligi habet in pec- catis e vue (4).
2. Ratio autem ad intelligentiam pFaediciop haec est. Cum peccati. dieat. recessum voluntatis a. primo principio, in quantum voluntas nata est agi ab tpso, secundum ipsum et propter ipsum; omne peccatum est inordinatio mentis sive voluntatis, cirea. quam nata sunt esse virtus et vitium (2). Peccatum igitur actuale est actualis. inordinatio voluntatis. Inordinatio autein Ísta aut est tanta, quod ordinem iustitiae exterminat; et hoc modo dicitur s» ortale peccatum, quia natum est auferre vitam, separando ipsam a Deo, per quem vi- vificatur anima iusta; aut tam modica est, quod ordi- (1) Vide H. Sent. lit. Magistri, d. XXIV. c. 4. seqq., et Cominent. p. W.. per totam.
(2) Cír. ll. Sent. d. 4f. a. 2. q. 2. Aristot, de Praedicam. c. de Oppositis ct MW. Topic. c. 3. (c. 7.) docet, quod circa idein nala sunt fleri coutraria, sive quod idem est contrariorum su- sceptivum.
BREVILOQUIUM. PARS III. CAP. VIII. 115 nem illum non pertmtt, sed in aliquo perturbat; et tunc dicitur veniale peccatum; quia de ipso cito adi- pisci possumus veniam, pro eo quod per ipsum gratia non tollitur, nec incurritur inimicitia divina. Est autem ordo iustitiae, ut bonum incommutabile praeferatur bono commutabili, ut. bonum honestum pracferatur utili, et voluntas Dei praeferatur voluntati propriae, ut iudicium rectae rationis praesit sensualitati. Et quoniam lex Dei istum ordinem praecipit et vetat oppositum; quando bonum commutabile praefertur honesto, et vo- luntas nostra praefertur divinae voluntati, et sensualis appetitus praefertur rationi rectae: tunc. committitur peccatum mortale; de quo dicit. Ambrosius (4), quod est « praevaricatio legis divinae et caelestium inobe- dientia mandatorum ». Hoc autem committitur, sive omittatur quod lex divina praecipit, sive flat id quod prohibet; ex quo oritur duplex genus peccati, deltctum scilicet et commtssum (2).
5. Quando vero bonum commutabile plus debito diligitur, sed non praefertur incommutabili; et utilitas non praefertur honestati: et voluntas nostra plus de- bito amatur, ita tamen quod non praefertur divinae; et caro concupiscit, nec tamen praefertur iudicio ra- tionis rectae: tunc non est mortale, sed ventale, quia, licet hoc sit praeter legem, non tdmen directe est con- tra legem (3). Sensualis autem appetitus non praefertur 4 (2) Cfr. Bonav., tom.!l. pag. 976, nota 8, ubl habentur verba August. ex Alex. Hal., S. p. Il. q. 112. m. 2, qui etiam dicit, quod haec divisio per oppositionem respondest verbo Ps. 36, 27: Declina 8 malo et fac bonum.
116 BBEVILOQUIUM. PARS I. CAP. VIII.
rationi rectae, nisi quando ratio ei consentit; et ideo peccatum moriale non committitur citra consensum.
4. Si tamen sensualitas inordinate moveatur, cum illa inordinatio.ad malum inclinet, licet ratio non con- sentiat; peccatum est aliquod, quia aliquo modo laedit ordinein iustitiae. Et quia in statu innocentiae non imno- vebatur sensualitas nisi seeundum rationis inotum; ideo, stante homine, non poterat ibi esse veniale peccatum. — Nune autem quia rationi repugnat sensualitas, ve- limus nolimus; ideo necesse habemus committere ali- quod veniale peccatum per primos motus; qui, etsi particulariter et singillatim possint declinari, omnes tamen nullo modo possunt caveri; quia sic sunt. pec- cala, quod sunt etiam poenae peccati: et ideo merito dieuntur venialia, quia hoc ipso digua sunt venia (4).
3. Verum quia ratio his consentire non compel- litur, si post sensum delectationis consentiatur in opus; tunc est plenus consensus, ae per hoc peccatum con- summatum, quia venit usque ad virum, id est usque ad supremam partem rationis, ex qua pendet pleui- tudo. consensus.
6. Quia vero non solum in opus, verum etiam in delectationem est consensus, in quo inferior portio se- quitur sensualitatem: ideo, si in delectatione sensuali ratio sensualitati succumbat, snuüer serpenti obedit, ac per hoc (lt subversio recti ordinis, et ita subversio iustitiae; propter quod committitur peccatum mortale, licet minus grave, quod non solum imputatur mulieri, sed etiam viro, a quo mulier debuit eompesci et cohi- beri, ue obtemperaret serpenti. — Et sic patet, «quod in perpetratione omnis peccati actualis (lt. aliqualis WBREVILOQUIUM. PARS IIl. CAP. IX, 117 imitatio primi peccati, secundum explanationem Do- ctoris praecipui, scilicet Augustini, duodecimo de Tri- nitate (1).
Car. IX. De origine et distinctione capitalium peccatorum.
4. Consequenter descendendum est ad ortum pec- catorum in speciali; inter quae quaedam sunt capi- talia, quaedam poena/tia, quaedam finalia sive irremis- 'sibilia, quasi prima, media et postrema (2?.
Circa ortum capttalium peccatorum hoc in summa tendendum est, quod peccatorum actualium unum est initium, duplex radix, triplex fomentum, septiforme eaput sive capitale peccatum. — Unum est tnittum, scilicet superbia, iuxta quod scriptum est (2): Initium omnis peccati est superbia; duplex radiz, scilicet /mor male huimilians et amor male accendens; triplex /o- smientum, secundum tria, quae sunt in mundo, scilicet concupiscentia. carnis, concupiscentia oculorum el su- perbia vilae; septiforme autem coput, scilicet super- bia, invidia, ira, accidia, avaritia, gula et luxuria. Inter quae quinque praecedentia sunt peccata spiritualia, duo vero ultima carnalia.
9. Ratio autem at intelligentiam praedictorum haec est: quia, cum peccatum mertale sit actualis recessus a primo principio; recedere autem a primo principio (2) De his tribus agitur hic et 2 seqq. capp.
(3) Eccli. 10, 15. — Seq. locus est 1l. loan. 2, 16. — De timore male humiliante et amore etc. vide Bonev., tom. Il. pag. 446, notam 7; de capitalibus peccatis If. Sent. d. 49. dub. 3. et 4.
118 BREVILOQUIUM. PARS lll. CAP. IX.
non polest esse nisi per contemptum ipsius vel in se ipso, vel in suo praecepto: contemptus autem primi principii est superbia: necesse est igitur, quod omuis mortalis culpa seu olfensa tni(jus sumat a superbia.
5. Quia vero nullus contemnit principium suminum, vel eius praeceptum per se, uisi per hoe, quod aliquid aliud ab ipso vel vu/t acquirere, vel (i$et perdere: hinc est, quod nécesse est, omne peccatum aetuale originem trahere a duplici radice, scilicet &4oiore. et amore; quae radices sunt. malorum, licet non. aeque primae.
4. Nam omnis timor ortum habet ab amore; nul- lus enim timet aliquid perdere, nisi «quia amat illud labere (1); et ideo timor habet foveri per ea, per quae fovetur et amor. Amor autem inordinatus est respectu commutabilis boni; et quoniam illud est triplex: inte- rius, scilicet excellentia; exterius, pecunia; inferius, carnis lascivia; hinc est, quod necesse est, tria esse radicalia fomenta actualium peecatorum, quae superius praetacta sunt, ad quae dum anima inordinate fertur, omnia peccata actualia oriuntur.
5. Et quia hoc fit secundum septiformem moduni, ideo septem sunt capitalia peccata, ex quibus genera- tur universitas vitiorum. Voluntas enim nostra aut deordinatur, quia appetit quod non est appetendum, aut quia refugit quod non est refugiendum. Si quia appetii quod non est appetendum, utpote bonum nunc seu commutabile seu apparens bonum; aut est (1) August, XIV. de Civ. Dei, c. 7. n. 2: Amor ergo...fugiens quod ei adversatur, timor est...Libro de Beatu Vita, n. 4l. ipse ait: Ergo quod amat quisque, si amittere potest, potestne non timere? Non potest. Cfr. Bonav. toin. Ill. pag. 766, nota $.
BREVILOQUIUM. PARS Ill. CAP. IX. 119 inferius, et sic est privata excellentia, quam amat su- perbia; aut est exíerius, et sic est su/ficientia, «quam amat avaritia; aut in/ertus, et sic aut delectabile, «quia est ad conservationem:ndtvidui, et sic est alimentum, quod est delectabile secundum gustum et nppetitur a gula; aut quia est ad conservationem spectet, et sic est coitus, qui est delectabilis secundum /actum et ap- petitur a /uxuria. — Si autem voluntas deordinatur, quia refugit quod non est refugiendum; hoc potest esse tripliciter, secundum triplicem modum refugiendi. Aut enim refugit secundum perversum instinctum ra- tionalts, et sic est invidia; aut secundum instinctum concupisctbilis, et sic est accidia. Unde quia quatuor sunt principalia appetibilia et tres vtres, secundum quarum instinctum est fuga; idco tantum septem sunt peccata capitalia. | 6. Rursus, quia sensus rei appetibilis est cum de- lectatione, sensus autem rei fugiendae est cum dolore; hine est, quod quatuor habent coniunctam laetitiam, tria vero alia habent adiunctam trististinm et poenam; omuia tunen dieunter capitalia, quia deordinationes sunt principales et multarum aliarum tdeordinationum principia suo modo influentia. Unde licet «quaedam. ex his principaliter fugam respiciant, habent tamen et ipsa delectabilia sua. Nam £nvidia vult privatum bo- num possidere sine socto, et ita integraliter; ira sine contrario, et ita imperturbabiliter: accidia sine labore aliquo, et ita infatigabiliter. Et quia haec non de fa- cili obtinentur, ideo magnum exercitum secum trahunt: vitiorum ad huiusmodi quae appetunt consequenda, vel ad ea quae respuunt declinanda, respectu quorum dicuntur peccata capitalia, quasi capita, ex quibus alia manant quam plurima.
190 BREVILOQUIUM. PARS HI. CAP. X.
Car. X. De origine et qualitate peccatorum poenalium.
1. De peccatis autem poenalibus hoc tenendum est, quod licet malum culpae et imnalum poeuae sint diversae malorum differentiae; quaedam tamen sie sunt peccata, quod etiam sunt poena peccati. Speciali namque modo peccata et poenae peccati dicuntur illa quae habent adiunctum dolorem et moestitiam, sicut invidia, accidia et consimilia. Mznus specialiter dicun- tur illa quae. habent. adiunetam vel meram deprava- tionem naturae, vel ignominiam, sicut sunt illa, quan- tum ad quae dicitur peecator. (radi in. yeprobum sen- Sum (1). — Generalter. autem. peccata, quae. « sunt inter primam apostasiam et ultimam poenam gehennae, et peccata. diei possunt el poena. peccati (2) », iuxta quod dicit Gregorius, crimina criminibus vindicari. — Licet autem idem dieatur peccatum et poena peccati, te- nendun tamen est, quod omnis poena in quantum poena iusta est et a Deo; nulla vero cu/pa iusta nec a Deo, sed (1) Rom. 1!, 28: Tradidit illos Deus in reprobum seusum, uL faciunt ea quae non conveniunt. Cfr. ibid. v. 24. et 26, ubi dicitur, quod « wadidit illos Deus in desideria cordis eorum, in immunditiam » et «in passiones ignoininiae ».
(2) His verbis complectitur Magister in Il. Sent. d. XXXVI. '€. t. sententiam August, Enarrat. in Ps. 57, 9. n. 48. Ibid. c. l. et 3. lubetur. etiam. sententia. Gregorii, quae, si verba attenduntur, ab August, 1. contra Adversarium | Legis eL Pro- phet. c. 94. n. 51, exibetur in exponendo praenotatum verbum Apostoli (Bom. 1, 26: Tradidit illos Deus in passiones iguo- miniac); «ut crimina criminibus vindicarentur ».
UREVILOQUIUM. PARS II. CAP. X. |. 494 tantum a libero voluntatis arbitrio. — Poena vero, quae mere poena est, a Deo est inflicta; quae vero est culpa, vel inclinans ad culpain est contracia, vel acta (4).