2. Ratio autem ad intelligentiam praedictorum haec est: quia, cum maluni dicat recessum a. primo pricipio, per lioe quod nocet bono; noh autem nocet bono nisi aliquid adimendo de bono; bonum autem consistit in modo, specie et ordine: nullum est malum, quod nori sit corruptivum modi, speciei et ordinis (2). Ordo autem duplex est, scilicet ordo »aturae et ordo susti/ae..Ordo. naturae est in bono naturali, ordo?u- stitiue. in. hono. morali; et quia bonum naturale est iu omni natura, bonum role in voluntate habet consistere: ideo ordo naturae est in ommi natura, ordo vero iustitiae in voluntate electiva consistit. Et quia vo/untas «est instrumentum se ipsum movens (3)», nalura vero minime; hinc est, quod ordo:ustitiae est ordo non tantum /actus, sed etiam factivus; ordo vero naturae est ordo factus. Quoniam crgo malum privare potest ordinem iustitiae ct oPdinem naturae; hinc est, quod duplex est. malum, scilicet culpae et poenae.
5. Rursus, quia. ordo $ustitiae est ordo voluntatius; liine est, quod « malum cu/pae est affectio voluntaria, malum autem poenae est affectio involuntaria (4). — (!) Vide Bonav., tom. 1l. p. 826, nota &. de hoc poenae distinctione verba l'raepositivi. — Materia huius cap. exponitur Hl. Sent. d. 36. per totam. | (9) Cfr. supra c.!., et Il. Sent. d. 35 per totam, ubi etiam (praecipue a. 2. q.!). quae sequuntur fusius declarantur.
(3) Ut dicit Anselm., de Concord. grat. et lib. arb. q. 3. c. 1l.
(1) Secundum August, I de Lib. Arb. c. 9. n. 96. Cfr. Bonav., tom. 1l. pag. 825, nota 4. Ibid. nota 3. seq. ipsius sen- tentia seq. ex |. de Lib. Arb. c.!. n. 4. habetur.
199 BREVILOQUIUM. PARS Ill. CAP. X.
4. Postremo, quia ordo fustiae, qui est in. volun- tate, est ordo factivus; ideo « malum culpae, quod est eius privatio, est malum, quod facimus, et malum poe- nae est malum, quod patimur ». Et quia passio non est, nisi naturaliter praecedat actio; nec actio, ad quam non sequatur aliqua passio (1): hine est, quod nulla est poena sine praecedente merito cu/pae, nulla est etium culpa, quin comitetur aliqua poena.
5$. Et quoniam quod facimus a nobis est, quod patimur potest esse a nobis et ab aliis, utpote a causa superiori, vel inferiori: idco, licet omnis cu/pa sit a - nobis, nou tamen omnis poena est a nobis, immo «quae- dam a uobis acta, quaedam 2n/licta, quaedam contracta.
6. Et quia eum qui facit quod nou debet, iustum est pati quod debet: ideo omnis poena in quantum poena iusta est et a divina providentia, quia ordinata ad culpam et ipsius culpae ordinativa.
1. Quia vero passio illa potest esse per adeimptio- nem boni naturalis, vel boni voralis cum naturali; hinc est, quod quaedam poena est »s»ere poena, quae- dam vero est poena el culpa; quia bonum morale, quod est iustitia, non adimitur nisi per iniustitiam, quae est culpa. — Prima igitur poena est a Deo et secundum «uod poena et secundum id quod est; a Deo, inquam, non instituente, sed. vindicante. Secunda vero, cum sit eulpa, secundum id quod es4, a Deo non est, sed solum quantum ad ordinem. lpsa vero vel est acía, si sequatur ad actuale, vel est contracta, si sequatur ad. originale.
(1) Gilbert, Porret., de Sex Princip. c. de Actione: Omnis eniin actio passionis est effectiva, et omne passionem inferens actio est.
BREVILOQUIUM. PARS III. CAP. XI. 195 8. Si ergo proprie accipiatur malum, secundum quod 9st privatio boni naturalis et affectio involuntaria et malum, quod patimur; sic non coincidit cum malo culpae in idem, licet sit annexum eidem. Si autem ac- cipiatur /arge, ut. dicatur malum, quod patimur sive a nobis, sive aliunde, sive in natura, sive in voluntate; sic coincidunt?n idem, sed non ad idem, vel secun- dum tidem: quia quod est culpa in se dicitur praece- dentis poena; vel cutpa ratione actionis dicitur esse poena ratione passionis. — Et sic patet, quomodo, pro quanto et quare aliquid simul dicatur peccatum et poena peccati.
Car. XI.
De origtne peccatorum finalium, quae sunt peccata 1n. Spiritum. sanctum.
4. De peccatis autem finalibus sive irremissibilibus, cuiusmodi sunt peccata in Spiritum sanctum, liaec te- nenda sunt, quod licet omne peccatum generaliter sit contra Deum trinum et unum, appropriate tamen di- citur aliquod peccatum esse tn Patrem, aliquod:n Ft- lium, aliquod in Spiritum sanctum. — Hoc autem peccatum in Spiritum sanctum trremisstbile dicitur in hoc saeculo et in futuro (1), non quia in hoc saeculo non possit dimitti, sed quia raro dimittitur aut vix in hoc saeculo quantum ad culpam, modicum autem et quasi nihil flet sibi remissio in futuro quantum ad poe- (!*) Matth. 19, 39: Qui autem dixerit contra Spiritum san- ctum, non remittetur ei neque in hoc saeculo neque in futuro (ibid. mentio fll peccati. contra Filium hominis). — De hoc cap. cfr. il. Sent. d. d. 43. per totam.
194 BREVILOQUIUM. PARS lil. CAP. XI.
nam. — Huius autem peccati sex sunt differentiae, scilicel invidia fraternae gratiae, impugnatio. veritatis agnitae, desperatio, praesumtio, obslinatio mentis el qmpoenilentia. finalis.
2. Ratio autem ad intelligentiam praedictorum haec est: quia, cum peccatum dicat recessum a primo principio trino et uno, omue peccatum imaginem Tri- nitatis deformat et ipsam animai foedat. quantum. ad triplicem potentiain, scilicet irascibilem, rationalein et concupiscibilem; et a libero arbitrio procedit, quod gerit in se insigne Trinitatis: Patris, ratione facultatis; Filii, quia raton:s,; Spiritus saucti, quia voluntatis.
3. Licet autem haec tria econeurrant simul ad omnem culpam, quaelibet tamen harum per suum de- fectum potest esse ratio deordinandi alias. Defectus autem. cirea. fucultatem. est impotentia, circa. rationem est iznorantia, cirea voluntatem est malitia. Et hine est, quod eum quaedam sint peecata ex. àmpotentia, quaedam ex:gnorantia, quaedam ex »aíita; et po- teutia attribuatur Patri, sapientia Filio et voluntas Spi- ritui sancto (4); quod quaedam dieuntur esse 75 Pa- trem, quaedam in. Filium, quaedam £n. Spiritum san- ctum. Et. quoniam nihil magis est in voluntate quam: ipsa voluntas (2); et voluntas ipsa est origo peccati: (1) Cír. supra p. |. c.6. — De tripllci peccato, scil. ex in(lriiitate, ignorantia et malitia, eiusque diversa gravitate vide Gregor., NXV. Moral c. 11. n. 28, et Isidor., ll. Sent. sive de Sum. Bono, c. 17, n. 3. seqq, ex quo. Magister Sent. quaediun retulit |l, Sent. d. XXI. c. &. in (ine.
(2) August., |. de Lib. Arb. c. 12. n. 26. Quid enim (tam In voluntate quam ipsa voluntas sita est? Ibid. Il. c. 3. n. 7: Nihil tam in nostra potestate quam ipsa voluntas est. Cfr. H. Sent. lit. Magistri, d. XLI. c. &.
BREVILOQUIUM. PARS Ill. CAP. XI. 195 nullum peccatum est adeo voluntarium et mere, sicut illud quod provenit ex corruptione exsistente in vo- luntate. — Cum enim dupliciter dicatur involuntarium, Scilicet per violentiam et per tgnorantiam:; primum per defectum potentiae, secundum per defectum scien- tiae (4); quando voluntas sola corruptione sua, licet possit resistere et sciat, hoc malum esse, aliquid eli- git; tunc dicitur peccare ex certa snalttin; et tale peccatum mere procedit ex improbitate voluntatis li- beri arbitrii et directe impugnat gratiam Spiritus san- eti. — Et quia mere procedit ex libertate arbitrii, ideo non habet colorem exeusationis, et propterea modi- cum et quasi nihil debet ei qui punitur, de poena rc- laxari. Quia vero directe impugnat gratiam Spiritus saneti, per quam fit remissio peccati; ideo dicitur:r- remissibile, non quia nullo modo possit remitti, sed quia, quantum est de se, directe est impugnativum medicamenti et remedii, per quod fleri habet remissio peccati.
4. Et quoniam remissio peccati fit a Deo per gra- tiam poenitentíalem intra ecclesiasticam unitatem; ideo differentiae huius peccati accipiuntur, secundum quod directe impugnant illa tria. Aut enim impugnant ipsam gratiam poenitentialem 2» se; aut in comparattone ad Deum, a quo datur; aut in comparattone ad. unttatem Ecclesiae; sic, quia unitas Ecclesiae consistit in flde et caritate, sive in gratia et veritate (2): sic est du- plex peccatum: unum scilicet?nvidia fraterne gratiae et tmpugnatio verttatis agnttae.. — Si in comparatione (1) Vide Aristot., Hl. Ethic. c. 4. et Damasc., Il. de Fide orthod. c. 24. Cfr. 1l. Sent. d. 22. a. 9. q. 3.
(2) loan.!, 17: Lex per Moysen data est, gratia et veri- tas per lesum Christum facta est.
196 BHREVILOQUIUM. PARS lil. CAP. XI.
ad Deum dantem; cum universae viae eius quantum ad iustificationem maxime sint fmisericordia et ve- ritas (1), sic est duplex peccatum: unum scilicet, quod impugnat misericordiam, et lioc est desperatto; aliud, quod impugnat iustitiam, et hoc est t»puntlatis prae- Surio. — Si vero impugnat ipsam gratiam poeniten- tialem;n se vel secundum se, sic est. duplex: quia gratia poenitentialis facit reszire a. commissis et prae- cavere a committendis. Contra primum est. obstinatio ment, contra secundum est 2mpoenttenlia | finalis, secundum quod /inalis impoenitentia. dicitur. proposi- tum non poenitendi; sie enim est species peccati iu Spiritum sanctum. Secundum autem quod /ina/is tm- poenitentia dicit continuationem peccati usque iu (inem, sic est sequela omnium mortalium, quae in hac vita non remittuntur, et inaxime omnium specierum pec- cati in Spiritum sanctum.
3. Et sic omne peccatum:2i44m sumit a. super- bia (2) et consummatonem sive (inem habet in finali impoeuitentia; in quam qui pervenerit corruit in ge- . henuain, à quà. nullus peecaus mortaliter potest libe- rari, nisi interveniat gratia immediatoris Christi. Et ideo incarnationem ipsius desiderabat universitas salvando- ruin, cui metiatorí Domino nostro omuis Aonor et gto- ria in saecula saeculorum. Amen (95).
(1) Psalm. 24, 10: Universae viae Domini misericordia etc.
(3) Epist. V. im.!, 17. Ibid. 2, 5: Unus et mediator Dei et hominum, homo Christus lesus.
PARS QUARTA.
De incarnatione Verbi.
Cav. I.
De vatione, qua. Verbum Dei debuit incarnart vel decutt.
4. Postquam aliqua praedicta sunt de Trinitate Dei, de creatura mundi et de corruptela. peccati; rc- stat nunc aliqua breviter dicere de incarnatione Verbi. per quod quidem Verbum incarnatum facta est salus et reparatio generis humani, non quia aliter Deus non potuerit humanum genus salvare vel liberare, sed quia nullus alius modus erat ita congruus et conveniens ipsi reparatori et reparabilt ct reparattont (4).
29. Ratio autem ad intelligentiam praedictorum haec est: quía, cum principium effectivum rerum non potuerit nec decuerit esse nisi Deum; et non minus sit res conditas reparare quam in esse producere (2), sicut non minus est bene esse quam simpliciter esse: (2) August, de Verbis Apostoli, serm. 176. (alias 10) c. 5. n. 5: Nemo recreat, nisi qui creat etc. Cfr Bonav., tom. Il. pog. 28, nota 2.
198 BREVILOQUIUM. PARS IV. CAP. I.
decentissimum fuit, rerum principium reparativuu esse Deum summurnn, ut, sieut omnia. ereaverat. Deus. per Verbum inereatum, sie omnia curaret per Verbum in- carnatum (1). Quoniam ergo. Deus omnia fecit potenter, sapienter et optime seu benevolenter; decuit, ut sic repararet, quod suam potentiam, sapientiam et. bene- volentium ostenderet. Quid autem — potentius, quam coniungere extrema summe distantia in. unam. perso- nam (2)? Quid sapzen(us et congruentius, quam quod ad. perfectionem (totius 4niversi fieret. coniunctio primi et ultimi, Verbi scilicet. Dei, quod est omuium | princi- pium, et humanae. naturae, quae fuit. ultima omnium creaturarum? Quid beuevolentius, quam quod. Domi- nus propter servi Salutem accipiat /0rmam servi (5)? Immo hoe tantae beuiguitatis est, ut nihil elementius, nihil beniguius, nihil imicabilius cogitari possit. — Convenientissimus ergo erat hic modus. Deo reparatort propter eominendaudam divinam — potentiam, sapieu- tiam et benevolentiim.
9. Rursus, quia homo, cadens iu culpam, averterat se et recesserat a principiQ potentissimo, sapientissimo et benevolentissimo; ideo ecorruerat in Znfirmitatem, ignorantiam eà malignitlatlem, ac per hoc de spirituali elfectus. est. carnalis, animalis et. sensualis; et ideo ineptus erat ad divinam virtutem imitandam, ad (ucem cognoscendam, ad bonitatem. diligendum. Ad hoc igitur quod homo ab isto statu repararetur, congrueutissi- (4) Cfr. loan. 1, 3. et 14. Vide Douav., tom. Ill. pag. 30, notam 5.
(2) Vide Bernard., Serm. 3. in Vigilia Nativit. Domini, n. 8, et Serm. 2. in Nativit. Domini, n. &. — Seq. ralio est secundum lrenaeum; cfr. Bonav., tom. Ill. pag. 19, nota 9.
DREVILOQUIUM. PARS IV. CAP. I. 199 mum fuit, ut ei condescenderet primum principium, red- dendo se illi nosctibile, amabile et $mitabile. Et. quia homo carnalis, animalis et sensualis non noverat nec - amabat nec sequebatur nisi sibi proportionalia et con- similia; ideo ad eripiendum hominem de hoc statu Verbum caro factum est (4), ut ab homine, qui caro erat, et cognosci posset et amari et?mitari, ac per hoc et homo Deum cognoscens et amans et imitans remediaretur a morbo peccati.
4. Postremo, quia homo perfecte reparari non poterat, nisi recuperaret mentis innocenttam, Dei ami- citiam et suam excellentiam, qua soli Deo suberat; et hoc non poterat fleri nisi per Deum in forma servi; ideo congruum fuit, Verbum incarnari. — — Exrcellen- (iam namque recuperare non poterat, nisi reparator esset Deus; quia, si mera creatura, tunc homo esset illi merae creaturae subiectus, et sic non recuperaret statum excellentiae (2). Amtcittam quoque Dei recu- perare non poterat nisi per mediatorem convenientem, qui manum posset ponere in utrumque ct. utrique parti conformis esset et utrique amicus, et ideo, sicut similis Deo per Divinitatem, sic similis homini per hu- - manitatem. — nnocentiam vero mentis recuperare non poterat, nisi dimissa culpa; quam dimittere non decebat divinam iustitiam nisi per satisfactionem con- dignam; et quia satisfacere non poterat nisi Deus pro toto humano generc, nec debebat nisi homo, qui pec- caverat: ideo congruentissimum fuit, humanum genus reparari per Deum-hominem natum de genere Adae.
(4) loan. 4, 14. Cfr. August., de Vera Relig. c. 16. n. 30. (9) Cfr. Anselm. 1.. Cur Deus homo, c. 5.
130 BHREVILOQUIUM. PABS IV. CAP. Il.
— Quoniam ergo exceílentta. recuperari non. poterat nisi per reparatorem excellentissiimum, nec amicitta reformari poterat nisi per mediatorem | amicabilissi- mum, nec $snnocentia reacquiri poterat nisi per satisfa- etorem suflicientissimum; exce(lentissimus autem repa- rator non est, nisi sit Deus; a»nicabilissimus mediator non est, nisi sit homo; su/Jicientissimus satisfactor non est, nisi sit Deus pariter et homo: congruentissima fuit nostrae reparationi incarnatio Verbi, ut, sicut ge- nus humanum in esse exierat per Verbum sncreatum et in culpam ceciderat deserendo Verbum:nspiratum; sic à eulpa resurgeret per Verbum t»carnatum.
Car. I. De tncarnatione quantum. ad. unionem nalurarum.
1. Circa. ipsum autein Verbum incarnatum tria nobis consideranda occurrunt, scilicet unto naturarum, plenitudo charismatum et perpessio passionum propter redimendum ganus humanum (1). — Circa naturarum unionem haec tria consideranda sunt ad intelligendum incarnationis mysterium, scilicet, opus, modus et tempus.
9. De opere autem incarnationis haee teneuda sunt secundum fldei ehristianam, «quod incarnatio est operatio Trinitatis, per quam (it assumtio caruis a Deitate et unio Deitatis cum carne; ita quod assumtio non tantum est carnis sensibilis, sed etiam spiritus rationalis secundum potentiam vegetandi, sentiendi et intelligendi; ita etiam, quod unio non fit. in unitate (4) De primo agitur c. 2-6; de secundo c. 5-7; de tertio BREVILOQUIUM. PARS IV. CAP. Il. 134 naturae, sed personae, non humanae, sed divtnae, non assumíae, sed assumentts; non personae cutusit- bet, sed personae solius Verbi; in qua tanta fit unio, ut quidquid dicitur de Filio Dci dicatur de fllio ho- minis, et e converso, his tamen exceptis, in quibus exprimitur unio, vel clauditur negatio (1).
9. Ratio autem ad intelligentiam praedictorum haec est: quia incarnationis opus non solum est a primo principio, in quantum est effectivum in produ- cendo, verum etiam, in quantum est reparativum re- mediando, satis(actendo et reconciltando. Quoniam ergo incarnatio, in. quantum dicit aliquem effectum, est a primo principio, quod omnia facit ratione summae virtutis; et substantia, virtus (2) et operatio unita est et indivisa omnimode in tribus personis: hinc est, quod necesse est, incarnationis operationem a tota Trinitate manare.
4. Quia vero est a primo principio, in quantum est reparativum remediando: et totum genus humanum lapsum fuerat et vitiatum, non solum ratione animae, verum etiam carnis: hinc est, quod necesse fuit, quod totum assumeretur, ut totum curaretur (3). — Et quo- niam nobis magis nota est pars cari is et magis a Deo (1!) Cfr. Ill. Sent. d. 4. a.!. q. 2, ubi de operatione Tri- nitatis in incarnatione; d. 2. a. 2, ubi de natura assumta, scil. carne et spiritu; d. 5-7. de ipsa unione; d. 14. a. 2. q. 3. ad 3, ubi de exceptis a communicatione idiomatum.
(2) Vide illam trimembrem divisionem superius pag. 91, nota |. ex Dionysio allatam; de qua, |. Sent. d. 8. p. Il. q. 9, docetur, quod in omni creato, sed non in Deo, llla membra realiter differant.
(3) Secundum loquendi modum Damasc.; cfr. Bonav., tom. lll, pag. 268, nota 2.
139 BREVILOQUIUM. PARS IV. CAP. Il.
distat; ut expressior fiat nominatio, et maior expri- matur humiliatio, et profundior explicetur dignatio: hiuc est, quod opus illud non:nan:imatio, sed tincar- natio nominatur.
$. Rursus, quia est a primo principio, in quantum est reparativum satsfaciendo, et satisfactio non fit, uisi ab eo qui debet et potest; et non debet nisi homo, nec potest nisi Deus: oportuit, quod in satisfactione simul esset concursus utriusque naturae, divinae sci- licet et humanae. Et quia impossibile est, quod divina natura concurrat cum alia sicut pars ad constitutionem tertii; nec quod ipsa transeat in ipsam propter sim- plicitatem et immutabilitatem ipsius perfectissimam: hinc est, quod Deitas et humanitas non uniuntur in unitate naturae nec accidentis, uniuntur ergo in uui- (ate personae et hypostasis. Et quoniam divina natura in nullo supposito potest subsistere praeterquam in propria hypostasi; ideo unio illa non potest esse in hypostasi seu persona Aomints sed De; ac per hoc per illam unionem primum principium in una suarum hypostasum fecit se ipsum suppositum humanae natu- rae: et ita una tantum est ibi personalitas et uuitas personalis, ex parte scilicet assumens.
6. Postremo, quia est a primo principio, ut est reparativum reconciliando; et reconcilians est media- tor, mediatio autem proprie convenit Dei Filio: ideo et incarnatio. Mediatoris namque est esse medium (1) inter hominem et Deum ad reducendum hominem ad divinam cognitionem, ad divinam conformilatem et ad (*) De Christo ut medio septiformi cfr. Colladones in Ile- xaém. coll. 4. n. 10. seqq.; de sex ipsius proprietatibus ibid, coll. 3. n. 12. seqq.
BREVILOQUIUM. PARS iV. CAP. IIl. 1355 divinam fi/iationem. Nullum autem magis decet esse med:um quam personam, quae producit et producitur, quae est media trium personarum; nullumque magis decet reducere hominem ad divinam cognttionem quam Verbum, quo se Pater declarat, quod est unibile carni, sicut et verbum voci (4); nullum etiam magis decet reducere ad divinam conformitatem, quam eum qui est imago Patris; nullum magis decet ad /i/iattonem ado- piivam reducere quam Filium naturalem: ac per hoc nullum magis decet fleri filium hominis quam ipsum Filium Dei (2).
7. Quoniam ergo omnino idem est Filius hominis et Dei ratione incarnationis; et « quaecumque uni et eidem sunt eadem, inter se sunt eadem (2) »: hinc est, quod necessasio fit communicatio idiomatum, nisi sit vocabulum, in quo aliqua repugnantia includatur, sicut sunt illa, in quibus includitur respectus unionis unius naturae ad alteram, sicut unire, 1ncarnari, as- sumere ct assumi; vel negatio alicuius, cuius oppo- situm alteri competit, sicut $?ncipere esse, creari ct consimilia, in quibus instantia fertur contra regulam praehabitam propter causam praedictam.
Car. lil. De incarnatione quantum ad modum.
1. De modo incarnationis hoc tenendum est, quod Angelo nuntiante beatissimae Virgini Mariae mysterium (!) Vide fl. Sent. d. 27. p. Il. q. 4. Cfr. etiam supra p. Il.
4134 BREVILOQUIUM. PARS IV. CAP. IIl.
incarnationis perficiendum in ipsa, Virgo credidit, ap- petiit et consensit; Spiritus sanetus in eam superve- nit (1) ad sanctificandum et fecundandum, cuius vir- tute « Virgo concepit Dei Filium, quem Virgo peperit et post partum Virgo permansit ». — Concepit autem non solum carnem, verum etiam carnem animatam et Verbo unitam, nulli peccato obnoxiam, sed omnino sanctam et immaculatam, ratione cuius Mater Dei di- citur et est dulcissima Virgo Maria.
2. Ratio autem ad intelligentiam praedictorum haec est: quia incarnatio est opus manans a primo principio, in quantum est reparativum modo congruen- lissimo, communissimo ei compleüissimo. Decet. enim eius sapientiam operari congrue, decet eius largitatem operari communiter, ei virtutem, operari perfecte.
3. Quoniam ergo incarnatio est a primo principio reparante modo congruentissimo; et congruus modus est, quod medicina ex opposito respondeat morbo, et reparatio lapsui, et remedium nocuimento; cum genus liumanum lapsum fuerit per diabottcam | suggestionem et per consensum mulieris deceptae et per generatio- nem concupiscentialem, iransfundentem originale in prolem (2): oportuit, quod e contrario hie esset Am- gelus bonus suadens bonum, et. Virgo credens et con- sentiens in bonum suasum, et caritas Spiritus sancti sanctificans et fecundans ad conceptum immaculatum; uL sic « contraria contrariis curarentur (3) ». Ae. per (1) Vide Luc. 1, 26. seqq. — Seq. sententia est ex August, Serm. 1906. (alias 59. de Diversis) c. t. n. |. Cfr. Serm. 51. (alias 63. de Diversis), c.!!. n. 18. — le hoe cap. Vide Il.
(3) Secundum Gregor. Vide Bonav., tom. IV. pag. 37,nota 4.
BREVILOQUIUM. PARS IV. CAP. III. 155 hoc. sicut mulier, per diabolum decepta et per virum concupiscibiliter cognita et corrupta, transfudit in omnes eulpam, morbum et mortem; sic mulier, per Angelum erudita et per Spiritum sanctum sanctificata et fecundata, absque omni corruptione tam mentis quam corporis prolem generaret, quae omnibus ad ipsam venientibus daret gratiam, sanitatem et vitam.
4. Rursus, quia incarnatio est an primo principio reparante modo communissimo — nam per Verbum incarnatum reparatur lapsus hominum et angelorum, utpote caelestium et terrestrium (1), et homiuum lapsus reparatur secundum utrumque sexum — ut. mediena- mentum sit. commune omnibus, decentissimum fuit, quod ad incarnationis mysterium fleret concursus A n- geli, mulieris et viri; Angeli ut denuntiautis, mu/ierts Virginis wt concipientis, vir? vero ut. conceptae pro- lis; ut sic Angelus Gabriel esset nuntius Patris aeterni, Virgo?mmaculata esset templum Spiritus sancti, proles concepla esset ipsa persona Verbi; ac per lioc in com- muni reparatione omnium communis fleret concursus trium de triplici hierarchia, scilicet divina, angelica et humana, ad insinuandam non solum Trinitatem Dei, verum etiam generalitatem beneficii et liberalitatem reparatoris summi. Et quoniam /ibera/ittas Spiritui san- cto appropriatur et sanctificatio. Virginis, in qua per- acta fuit Verbi conceptio; hinc est, «quod licet opus illud sit a tota Trinitate, per apprópriationem tamen dicitur Virgo concepisse de Spiritu sancto (2).
5. Postremo, quoniam est a primo principio re- parante modo co?mpletissimo; hinc est, quod in con- 136 DREVILOQUIUM. PARS 1V. CAP. III.
ceptione completio debita fuit in prole, fuit in conce- ptu, fuit et in virtute concipiente. Quia. completio de- bita debuit esse in prole, hinc est, quod in instauti conceptionis non tantum fuit seminis decisio, verum etiam consolidatio, configuratio, vivificatio per animam et deificatio per Deitatem unitam; ut sic Virgo Dei Filium vere conciperet propter unionem carnis ad Deitatem, mediante spiritu rationali, per quem tanquam per medium congrueutiae (4) caro erat idouea ad unio- nem. — Quia vero coinpletio. debita debuit esse in conceptu; cum ex quatuor modis tres modi produ- cendi hominem praecessissent: primus nec de viro nec muliere, sieut in Adam; secundus de viro sine muliere, sicut in Eva; tertius de muliere et viro, sicut in omni- bus concupiscibiliter natis: decuit, ad complementum universi quartum modum introduci, qui scilicet esset de muliere sine semine virili per virtutem summi ope- ratoris (2). — Quia vero completio debita debuit esse in viriute; hinc est, quod in conceptione Filii Dei simul eoncurrit virtus $nnata, virtus tnfusa et virtus tcreata; virtus innata materiam praeparavit, virtus infusa puri(icando segregavit, virtus increata | subito perfecit, quod non poterat a virtute. creata nisi. suc- cessive lieri. Et sic beatissima Virgo Maria mater fuit completissimo modo, ipsum Dei Filium concipiendo absque viro, fecundante Spiritu sancto. Quia enim iu mente Virginis amor Spiritus sancti singulariter ardebat; ideo in carne eius virtus Spiritus saucti mirabilia (!) De medio congruentiae vide Ill. Sent. d. 9. a. 3. q.!
(2) Secundum Anselm., 1l. Cur Deus liomo, c. 8; idem, verbis inutatis, invenitur in opusculo, cui titulus; Sermones ad fratres in. eremo (inter opera August.), serm. 98.
BREVILOQUIUM. PARS IV. CAP. IV. 131 faciebat, gratia scilicet partim exct/ante, partim adiu- eante, partim. elevante naturam, iuxta quod conceptus ille mirabilis exigebat.
Car. IV. De incarnattone quantum ad. plenitudinem temporum.
1. De tempore vero incarnationis hoc tenendum est, quod, licet Deus a principio potuerit incarnari, noluit tamen nisi in flne saeculorum, praccedente lege naturae et lege figurae, post Patrinrchas et Prophetas, quibus et per quos fuit incarnatio repromissa. — Post quos incarnari dignatus est tanquam in fine temporum et plenitudine, iuxta quod dicit Apostolus (4): At ubi venit plenitudo lemporis, misit. Deus. Filium suum, factum ex muliere, factum sub Lege, ul eos. qui. sub Lege erant, redimeret.
9. Ratio autem ad intelligentiam praedictorum haec est: quia incarnatio est opus primi principii reparan- tis, iuxta quod decet et convenit secundum Jibertatem arbitrii, secundum sublimitatem remedii et secundum tnlegritaltem. untvers?; nam sapientissimus Artifex in agendo omnia haec attendit. — Quoniam ergo /ibertas arbitrii hoc requirit, ut ad nihil trahatur invita; sic debuit Deus genus humanum reparare, ut salutem in- veniret qui vellet quaerere Salvatorem, qui vero nollet Salvatorem quaerere nec salutem per consequens in- veniret. Nullus autem quaerit medicum, nisi, recogno- scat morbum; nullus quaerit doctorem, visi recogno- (!) Gal. 4, 4. seq. — Vide de hoc cap. Ill. Sent. d.!/.
4138 BREVILOQUIUM. PARS 1V. CAP. IV.
seat se ignorantem; nullus quaerit ad:utorem, nisi re- cognoscat se impotentem. Quia igitur liomo in princi- pio sui lapsus adhue superbiebat de scientia. et. vir- (ule; ideo praemisit Deus teinpus legis naturae, in quo convinceretur de:gnorantia; et post, cognita ignoran- tia, sed permauente superbia de virtute, qua dicebant: non deest qui faciat, sed deest qui iubeat, addidit le- gem praeceptis moralibus erudientem et. eaeremonia- libus aggravantem; ut /Aabita. scientia, el cognita. ti- potentia, confugeret homo ad divinam misericordiam: et gratiam postulandam, quae data est nobis in adventu Christi. Ideo post legem naturae et Scripturae subsequi debuit incarnatio Verbi (1).
3. Rursus, quoniam sublmttas remedii requirit, ut credatur flde firmissima et a»s»etur. caritate. ardentis- simia tanquam inysterium secretissimum et. saluberri- inum; ideo congruentissimum fuit, ut ante Christi ad- ventum praeireut multa (est/monta Prophetarum, tam explicita in verbis quam implicita iu figuris, ut multis et firmis testimoniis quod erat secretum fieret certum et indubitabile ad credendum; praeirent etiam multi- plicia promissa et ardentissima desideria, ut promis- sum bencílcium exspectaretur, exspectatuim differretur, dilatum amplius desideraretur, et diu desideratum fer- ventius amaretur et gratiosius susciperetur et sollici- tius servaretur.
4. Postremo, quoniam $n4egriuas et. per[ectio uut- versi requirit, ut universa sint ordinata quantum ad loca et tempora; et hoc opus incarnationis erat per- fectissimum inter omuia opera diviua; et. processus BREVILOQUIUM. PARS IV. CAP. IV. 139 debet esse ab imperfecto ad perfectum, et non e con- verso (1): hinc est,'quod opus illud debuit fleri in fine lemporum, ut sicut primus homo, qui erat totius mundi sensibilis ornamentum, ultimo fuerat conditus, scilicet sexto die, ad totius mundi completionem: sic secundus homo, totius mundi reparati complementum, in quo primum principium coniungitur cum ultimo, scilicet « Deus eum limo (2) », fleret in fine temporum, hoc est in sexta aetate, quae est aetas apta ad exercitium sapientiae et ad. enervationem concupiscentiae et ad transitum a statu. turbinis ad quietem; quae omnia competunt sextae aetati decursus. mundi propter in- carnationem Filii Dei.
9. Quoniam ergo adventus Christi fuit in tempore legis gratiae et in exhibttione misericordiae repromis- sae et in princtpio aetatis sextae; et haec. omnía di- cunt plenitudinem; quia lex gratiae implet legem Sceri- pturae, et solutio promissi implet promissionem, ct sexta aetas ratione perfectionis senarii (3) sonat in ple- nitudinem: hinc cst, quod in adventu Filii Del dicitur esse plenttudo temporum, non propter hoc, quod in eius adventu tempus finiatur, sed quia temporalia my- steria impleantur. Sicut autem Christus non debuit venire in principio temports, quia adventus eius nimis fuisset festinus; sie nec debuit differre usque in finem ultimum, quia tune nimium esset tardus. Deccbat enim salvatorem inter tempus morbi et tempus:udicii in (4) Cfr. Bonav., tom. |l. pog. 330, nota 5. in flne.
(9) Secundum Bernard., Serm. 3. in Vigilia Nativit. Do- mini, n. 8. — Superius respicitur |. Cor. 15, 47: Primus homo de terra terrenus, secundus homo- de caelo caelestis. — De sezia aelale, ctr. supra Prolog. S 9.
«140 BREVILOQUIUM. PARS IV. CAP. V. medio introducere tempus remedii. Decebat smediato- rem quaedam suorum membrorum praecedere, quaedam sequi. Decebat ductorem perfectum tunc se ostendere, eum esset opportunitas currendi ad bravium; et hoc est in flne teinporum et citra terminum et in appro- ximatione ad [inale iudicium; ut, per timorem iudicii stmulati et per spem praemii attracti et per perfe- etionem exempli animati, vigorose et perfecte sequa- mur ducem de virtule 1n virtulem, usque quo perve- niumus ad. bravium [felicitatis aeternae (1).
Cà p. V.
le plenitudine gratiae. Christi quantum ad. charismata in. affectu.
1. Postquam innotuit nobis Verbum incarnatum quantum ad unionem naturarum, considerandum est quantum ad. plenitudinem charismatum spiritualium. Circa quae primo consideranda est plenitudo gratiae £n affectu, deinde plenitudo sapientiae tn. fntellectu, et postremo plenitudo feri tn opere vel effectu (2).