rom: Materies animi est, materia arboris- £t maieries qualitas ingenii,- materia fabris apta. L.
Dispersos h. in agris] Sic Sch. in MSS. ceterit i/i agros. Ouo« Et eos unam in quamque rem inducens] Iia scripium cssUt in tribos exemplaribns mauu^cripiis, duobus Grjpliii» altero meo. BtvT. Voss. I. unam in quamque r. Ouo.
Mihi quidem hoc nec iaciia pideiur] Sic Erfnrt. et Cauch. et iQBian. Vnig. mihi qutdem videtur hoc nec tacita. Graev. Hoc i^ tacita videtur. Sic Sch. Leid. I. iu aUis i^id. hoc nsc, Ed. Omn. videtur hoc non tac. neque. Oud.
Ad diversas vitae rationes traduceret'] Cancb. ad diuersas ru" iionss tradaceret. Kdd. veli. adversas rationes traduceret. Grabt. HSS.0. cum £d. Omn. rationes pitae^ nis; quod Leid. I. a m. l. csieat vitas TOce. Reciius forsan; sed legas cam quoquo apud Vietorin. p. 8i. Ouo. Rationts vitae B, X.
lustitiam retinere] lun. iustiiiam tenere, GaAST. Vota I. *0B «laoicil copulam Leid^ X. ut iust. r. d. Ouo, 411 WL T. CIC RHETORICOIL sot dam cxiitimaTent: qni tandem fieri pobdty nifi homnies ea, qnae ratione inTeniMenty eloqoentia persnadere po- taissent? Profecto nemo, nin grari ac snaTi commotns oratione, cnm Yiribns plorimom posset, ad ins TolnisKt sine Ti descendere: nt inter qnos posset excellerey ciu& iis se pateretnr aeqnari, et sna Tolnntate a incandisfiiiu 807 consnetndine recederet, qnae praesertim iam natnrae Tim o1>tineret propter Tetnstatem. Ac primo qmdem sic et nata, et progressa longins eloqnentia Tid^or; et ilon postea maximis in rebns pacis et belli cnm anmmis lio- minnm nlilitalibns esse Tersata. Postqnam Tero comino- ditas qnaedam, praTa Tirtntis imitatrix, sine ratione of- ficii, dicendi copiam consecnta est; tnm ingenio fireta malitia, penrertere nrbes, et Titaa hominum labefiictire adsncTit.
CAP. IIL Atqne hnius qnoqne exordinm mali, qao- niam principiam boni diximos, explicemos. Yensimilli- Innm mihi Tidetar» qaodam tempore neque in publicii rebas infantes et insipientes -homines solitos esse Tersari, nec Tero ad priTatas canssas magnos ac disertos homines accedere: sed cam a sommis Tiris maximae res admini- ftrarentar, arbitror alios fbisse non incallidos hominei^ qui ad parTas controTersias priTatorum accederent. Qni- bni in controTersiis cnm saepe a mendacio contra Tenua Uomines ete, poiuusent] Snpratc» In Sch. 1. hominibue dc potuisset. OvD. Paallo poat cum hie se pateretur BT. et Victo- rio« Tom ab iucundieeima Victoriii, a iocundiseima B. Z« Jnter quoe poseet excellere] Erf. inter quos potuisset excd' lere, Grabt.
Cum iis se pateretur'] Al. cum his se pateretur» GaAXT.
ji iucundissima consueiudine recederet] EtL a consuetudau iocundissima recedere, Giiabt.
Fim naturae iam obtineret'] Iiegeadom foruue ott, pieem ba- turae iam obtineret, Veruttitamen nibil moto. Lakb. Pal. kc* Praesertim cum iam naturae etc. Lambioiu divinat naturae r*- cem, iofeliciter. Grut.
jic primo quidem] Deeri copnla Leid. I. Ovo.
£t item postea maximis"] Duiib. et iterum postea maximii* GlJUiT. Sch. et iterum p, et pacis ac b. Oud. Paullo poat com- moditas quaedam Codd. toentar omnea» eiiam Victorin. £rn. con- iecit caltiditas, qnod recepit Stb. Volgatom oommoditas def«i« dit Wetielino. Videior mibi eeae eommoditas u q. utiiitai, td commodi atudiom. L, Et pitas hominum labefactare] Cauch. et cipitas hominKm* GrAbt, Vom. I. /• consuepit, Ous. Assuepit B. L, G A P. III. Principium boni] lon. boni principium. Gbast.
jHios fuisss non inc,] Prima Tozoxinlat a Voii. 1. Ooi»* M parpos contropersias] Scb. ad pravas #. Ouo.
lioinmes stare consnescerent, dicendi adsidaiUi alnit an- daciam, nt necessario superiores illi propter ininrias ci- Tium resistere andacibns, et opitulari snis qnisqne neces- sariis cogerentnr. Itaque cum in dioendo saepe par^ non- numquam etiam superior yisns esset, ia, qui, omisso slu- dio aapientiaei nihil sibi praeter eloqnentiam comparasset^ fiebat, ut et mnltitndinis et sno iudicio, dignus, qui S08 rempublicam gereret, videretnr. Hinc nimimm non in- iuria, cum ad gubemacula reipublicae temerarii atque au« daces homines accesserant, maxima ac miserrinia nan- fragia fiebant Quibus rebns tantum odii atque invidiae ' suscepit eloqnentia^ nt homines ingeniosissimi, quasi ex aliqua 'turbida tempestate in portum,^ sic ex teditiosa et tumultuoaa yita se in studium aUquod traderent quietnm* Quare mihi yidentur postea cetera studia recta atque bo- nesta, per otium concelebrata ab optimis, enituisse: boc ^ Tero a plerisque eorum desertnm obsolevisse eo tempore, quo multo vehementiuB erat retineBdnm^y et studiosina V V Contra perum homine* stare] Brf. contra perum etare homi^ nes, Gkabt. ji mendacio contra uerum, Sio et [eiUm] Victorio. . 89. Abeit praepoiitio ab £d. Omuib. et MSS. O. ti excipias ou, II. ia qoo eat prd mendacioj Ooo. Preepotitio a ebett « Cod. fi. Agaofctt eem Victorio. L.
Aluit audaciaml Scb. incueeit jiiprttc. i. e. aluit, Hioe ta-* •picetiir qiiii ^ulgetiimy qood temcre noo motemy e prtTa proTO- BiMe gloMa. Certe bominibot incuti uon modo dicootor, qnae iUit moleata et gravia toot, led et iocnnda ac plecita. Vide Bor- n^ann. ad VelleU L. 11. c. laG. Omnihue aut incaisa ▼olonUty Qt^t imposita neceseitae, Ovd. Aluit B. £,.
I^opter iniuriae ciVJ Leid. I. pro iniuriis civ, Ovd.
Resistere iutdacibus] Greir. restare 9 qood placnit Gnlielmio. Sie Tereniitu: confidentsr restas stulta, Giivt. MS. restare au^ dacihus. GxAST.
Suie quisque necessariis cogerentur'] Doitb. suis quisque ne^ seuariie cogeretur, Grabt. Scb. Yokt. 11. Leid. 1. 111. q. n, coge^ retur, Sed adi cap. 9. Ovd.
Nonnunquam etiam"] £d. Omnib. n. pero, Ovd.
Remp, gereret] Leid. L r» regeret, prima copnla et tvpra et- lam omifta. Ovd.
Audaces homines"] Deett tos tnbttantiTa Ed, Omnib. In eo- d«m mox homines mgeniosi, Ocd, Rt tumultiiosa pita] MSS. O. ac t, v. Vott. I. ao contu^ meliosap. Ovo. Ac tum* T. Mt tum» B. Recte ac tum, dedit Orell. L.
Per otium concelehrata] Yott. IL Leid. III. p. o. celehrata» OuD.
Ohsolepisse eo tempore] Ert «1 Dnitb. ohsolepisse tempore, ^BABY. Leid. I. 111. ohsoluisss* Y. c« 36« Non comparet to Lt.J ffo in Sch. Ovd.
413 M. T. CIC. RHETORICOIL sed adangendnm. Nam quo jadiffniiu rem honesUssiniam et recliisimam Tiolabat stultorum et improborum lemeritas et audaciay summo cum reipublicae detrimento; eo stu- diosius et illis resislendum fuit, et reipublicae consu- lendnm.
CAP. IV. Qnod nostmm illnm non fugit Catonem, • neque JLaelium, neque homm (nt vere dicam) discipa- lum Africanumy neque Gracchos Africani nepotes: qaibBS in hominibus erat summa virtus^ et summa virtute aiiH> plificata auctoritas, et, qoae his rebus omamento, et rei- pubiicae praesidio esset, eloquentia. Quare, meo qnidem animOy nihilo mihus eloquenliae studendum est, etsi ea S09 quidam et privalim et publice perverse* abutuntur: sed eo quidem vehementias, ne mali magno cum detrimento bo- norum, et communi omnium pernicie plurimum possint: cum pra^ertim hoc unum sit, quod ad omnes res et Srivatas, et publicas maxime perlineat; hoc tuta, hoc onesta, hoc iilustris, hoc eodem vila iucunda fiat Nam hinc ad rempublicam plurima commoda veniunt, si mo- Et rectisaimam v, ^. et improb. t, et €tudj\ Scb. atque rect, Leid. III. atque impr, /. alque aud. Odd.
C A P. IV« Ut vert dicam] Pnl. •€€. non •gnoscat TocnlAm ut, £i Dpsoto qoam itiiid foTliu» videtnr «Itero. Gsut. Pal. «ec ffere dicam, DiMib. ut ila fiicam* Grabt. Scb. ei duo alii, Bth' rum> Sch. ut ita dicam, Ouo.
. Oracchoi\ Erf. Graccoe. Grabt.
Frivatim et publice perverse abutuntur'] Non moveo. Sed!•- meo quom in nno codice tox qnarta penttut detideretur, in altero nove m^nu tuperscriplom tii; «tque eliam libro 3. NaL Deor. «ii- cat perveree uti benejicio Veorum, decerne qoicuuque legis, an haec pro Teris haheri debeiini. GauKoT. Nec in Erfnrl. nec ia Duisb. nec io C<tuch. nec in alio codice legiiur perveree» Com'* mode *aae potest abessc, ut a nemine desideretur. Graht. Deest prif"ura et a Sch. et Leid. 1. Tum tox perverse non agnoscainr a Sch. Voks. II. Leid. III. a m. I. aeque ac plerisque a GracTio et nonnullis a -1. Gronovio inspeciis. Vere et e Cioeronis aiilo, qui uusquam, qnod scio, tali adTerhio, mnniTil verbom ^huti^ qnod qui»qne novit per ae significare male uti; nti hic legitar ia Glossis. Comparet tamen perveree apud Victorio. p. 96. Ood. Perveree ab, TB. ct Vioiorio.- Heotc retinnit Orell. toc. perveree^ quod Sch. delcTit. Omiserouty qui non pulareni ita dici poese, Siaiim post: Sed eo quidem pehementtuSf ut Tulgo, B. •ed T. omittit quidem, 8ed eo pero veh, Lamb. Putat aliquid cormptio* nis latere OrelL Cooiectrat £ro. et eo quidem veK L* Cum hoc unum *it\ ErL ciim hoe eit unum» Ga.4XT« Hoc tuta] Leid. I, ei hoc /. Ovd.
Jloe iliuetrie'] Erf. hoe inluitriM. GaAXT< Uoc eodem piteL iucunda] EtL ffoc codcm ttiia iocumda» GaABTlUS.
DEINVENTIONE Lib. L Cap. 4. 414 deratrix omniam rerum praesto est sapientia. Hinc ad ipsos, qni eam adepti sunt^ laus^ honos, dignitas con- fluit: hinc amicia quoque eorum certissimum, ac tuUssi^ mum praesidium comparatur. Ac mihi quidem Tidentur liomiuesi cum multis rebus humitiores et inilrmiores siut, liac re maxime bestiis praeslare, quod loqui possunt. Quare praeclarum mihi quiddam yidetur adeplus is, qui, qua re homines bestiis pracslent, ea in re hominibus ipse antecellat Uoc si forte non nalura modo, neque exer- citadone conficitur, verum etiam artificio quodam, com- paratur; non alienum est vidwe, quae dicant ii, qui quaedam eius rei praecepta nobis reliquerunt. Sed ante- qnam de praeceptis oratoriis dicamus, videtur dicendum de genere ipsius artis, de officio, de fine, de materia, de paitibus. Xfam his rebus cognitis, facilius etexpedi-310 Plurima commoda peniunt] Ed. Tet. m<ixima commoda peni^. unt, GaAEv.
Mpderatrix omnium rerum praeeto est sapientia'] Erf. Duifb» moderatrix omnium praeeto eet eapientia rerum. Grabv. Sch. Leid. I. o. praeeto est sapientia rerum. £d. OiQn. omn, praeeto tapientia rerum» Abett rerum • Vou. II. Mci li rea arbitrii fo-* m, «ielcrem w [▼▼.] omnium rerum» Praecetferant modo omnium et omnee re#. Oud. Omnium praeeto eet sapientia rerum B. Om'- nium rerum praeeto e. e, \'ictorin. L.
Laue y hono*, dignitae'] Erf. laue, honor, dignitas, Gbabt, Viciorlo. Scb. Leid. L £d. Omnib. laus, Aonor, d. meliiu hoc loco) ne aibila # Dimit repeiatur. Oud.
Ac tutissimum"] Sch. Leid. III. et t^ Voia. I. at^ue t. Odo.
Bestiis praestare} Leid. 1. belluis p. Ovd. Beluts p. B. h.
Quod loqui possunt] Erf. quod eloqui possknt, Grabv* Ed« Ooia. q, sloqui p. Voaa. I. q, i. possint. Oud.
Qua rs h. b, praestent] Vots. J. Leid. III. » m.II. in qua rs: Lcid. l. praestant. Mon male. Oud. Fraestent bestiis B. L, £a in re hominibus ipse anteceUat] S\c £rfart. Vulgg, «t Gmt. ea in re hominibus ipsis anteceliat. Praefcrendua eat £r- forieosisy ni facile Tidcbit, qoi aoimom attendat. Mam baec op- poBOnt homines beatiis praestent ^ ipse hominibus antsceliat» GftAKv. Graeviui ex Erfuriensi Cod. edidit ipse. l^vat nonnibil ^ vrtoMiMimaa Cod. in quo ipseis, Reiinere tamen malo ceterorum ^SSiorum lectionem« Non opot est opposiiiooem siatui iu voce ip^e^ qtue ineat praeccdeniibus is qui, Ouo. Hominibus ip^- iis B. L.
Verum otiam art^cio] Dceat to [v.] etiam Voss. II. Oud.
Quae dicani ii, qui quaedam eius rei praecepta] Erf. quao dieani hi, qui quaedam nuius rei praecepta^ Al, Edd« quae di^ ^M ii, qui quaedam eius artis praecepta» Gbabv. Leid. 1« Ed« Oanib. quid d. i. £d. Omn. E, artis fr, coolra MSS. O. Oud.
Sed antequam de praeceptis oratoriis dieamiis] Antequam di^ ^imus, dao mauas«ripti vetasiisaami lubent. BavT« Vicamue B. «t TktoriBsa. Xm 415 M. T. CIC. RHETORICOIL skd tins iiniiisciiinsqae animos ipsam rationem, ac Tiam aitis considerare poterit CAP. V. Ciyilis qnaedam ratio est, qnae mnltis et magnis ex rebns constat; eins qnaedam magna et amplt pars est| artificiosa eloquentia, qnam rhetoricam TocanL Kam neqne cnm iis sentimns, qni ciyilem scientiam elo- qnentia non pntant indigere; et ab iis, qui eam pattnt omnem rhetoHs yi et arlificio contineri, magnopere dis- aentimns. Quare lianc oratoriam facnltalem in eo genere ponemnsy ut eam ciTilis scientiae partem esse dicamiis. Officinm antem eins facultatis Tidetur eMBf dicere adpo- site ad persnasionem: finis, persuadere dictione. Inter officium autem et finem lioc interest, quod in officioi qnid fieri; in fine, quid officio conTeniat, conaideratnr: Unius euiusqu0 animus] Erf. anitmu uniut cmiusque. Geait.
C A P« y. Ex rebus eonetat] Abett praepositio Votc. I. OffO> Neque cum iie eentimue] Erf. •! Doisb. neque cum his sea- timue. Grabv. BISS. 0« £d. Omn. eum hie eeniimus, Ouo.!(■ Non puiani indigere'] Erf. non indigere puiant. Geast- Ei ab iie] ErfL ei ab hie' Grabt. A1. hie* Sch» ew. L«d. I. 8ed ei ab hie. Ovo. Si ab eis B. L.
Jn eo f, ponemus] Sch. in eo g. ponimus. Ov3>« Appoeite ad pereuaeionem] Voit. 1 1. app, ad persmadendam, Ovs. M pereuaaendum B. L.
Finie » pereuadere] Ldd. DL /. auiem, pere, Ovd.
Jnier efficium auiem ei flnem] Erf. inier officium et fimem. GxABv. Vots.!• II. Ed. Omo. ctrent Tocola auiem^ Ovn.
Quod in qfficio quid fieri] 11 ic locnt ilt legitar in librit bm- svtcripiit: Jnter officium autem ei finem hoc interest ^ quod f« officio quidfiniy in fine quid officio conueniai, coneideraiur ^ cvn in Tnlgttit tit: quidfieri pro quid fini. UatiN* Mon rocednDt tb htc tcriptnrt Ptil. notlri. Fnlvint ttmtn notler Urtinnt prodit it toit reperiri: quidfini, qnod non ditplicait Gulielmio. GB.UTBt* Dnitb. quia iri officio quidfieri. In nnllo ttmen meorom «t Gro- teri legitur >?ni» ted fieri. G&Asr. Sch. Leid. III. quia in of. Ovo.
Ut meaici officium] Doitb. uii medici officium. Ga.ABT. Sch. uii m. o. Loid. III. t m. 1. medicinae. Oud.
Curare ad eanemdum] Vott. 1. e. puinera ad s. Oud.
Jnielligemus eto. esee dicemus etc appellabimue] Hoc mtlim cnm Ptll. «t MSS. Snffridi Petrei nottri, qntm retra Tnlgtio», intellisemue eic esse dicimue elc appellamus. Neqnc aliter c^ dertt Victorint; ted non inrenit qui teqnerentnr. Gbut. Sch. i»" tetlegimue etc dicimue. Uti temper in illo Cod. inieUegere. Vom. I* , inteUigimus etc. dicamus» Leid. I. a m. I. itom 111. cnm Ed. Omnib. inielligimue etc. dicimus. Oud.
Offioium*esse dieemusi] Eif» ot pleraoqae Edd. tfficium ostt dieimus. GaAaT.
ut xnedici officium ^cimiia ewef cnrtre ad Mnandnm ad- posite; finem^ sanare coratione. Item oratoria qnid offi« cium, et qui^ finem esse dicamus, intelligemus, cum id, quod facere debet, officium esie dicemus: illud^ cuiua canssa facere debet, finem adpellabimuf.
Hateriam artis eam dicimus, in qua omnis ars, et eaSll bcultasy quae -oonficitur ex arte, Tersalur. Ut si medi- cinae materiam dicamus morbos, ac Tulnera, quod in hia omnis medicina versetur: ilem, quibus in rebus Tersatur arsy et iacultas oratoria, eas res materiam artis rbetori- cae nominamus. Had antem rea, alii plures, alii paucio-* res existimarunt. Nam Gorgias (ieontinusi, antiquissimus fere rlietor, omnibus de rebus oratorem optime posse di- cere exisdmavit. Hic infinitam, et immensam liuic a^i- ficio materiam snbiicere yidetur. Aristoteles autem, qui boic arti plurima adiumenta atque ornamenta subministra- ▼it, tribus in generibus rerum Tersari rhetoris officium patayity demonstrativo, deliberatiTo, iudiciali. Demon* ttrativum est^ quod tribuitur in alicnius certae personae laadem^ aut Tituperationem* DeljberatiTum est, quodpo-> Finem appeUabimiM\ firf. et Cdd. finem appellamus» GaABT» ScL Leid. 1. lll. /. appellamu*, Oud.
Omnis ar* et ea faculias] Vom. II. o, a. et omnU fac^ Ovd* ^ Morbos ac puinera] Leia. III. m. aui v, Oud.
OmnU medicina pereeiur} Sch. omnibut* Yom* 11« Leid*!• IIL yereatur» Ood.
Quibue in rdfu* pmaiur are^ eas materi4tm] MSSii dao ple« ■iM, eae re*, nt «t cditiooci Tctt. qood noo pot«t Cicerooi au- ferri, qnam siognUe pagioae eo te exornciit. Moa optimot co«> dex exiitimarunt, GaoN.
Bas ree materiam ariie] Sie Erf. et al. MSS. Gmt. et Tnlgati^ eae materiam artie* Gbjlbt. Yocem res bene, nt monnerat Gro* soviot, retiiiait Graevina pro CiceronU •lilo. Agaotcnnt MSS. 0« ei Edd. Veit. Vide eliam c. 8.
Paucioree exietimarunt] Sic MSS. Vnlg. paucioree exietima^ perunt. Graet. Sxistimarunt dant Scb. Vom. I.,Leid. 111. ###« txieiimaperunt Lead. I. Oan.
Buic ariificio maieriam subiicero cte.] Grer. kuic arii, et coDcionom Gulielmio rianm, eiinmti pauJIo pott eadem tox le- qaerctor; et Tcro sic qaoqoe Pal. tnt,, aed alterum remanait in ceieria: ncc lemero loco moTerim. GauT. MS. Auic arti maie^ riom, Grabt.
Plurima adiurnenia] Vom. I. pl, amminicula cnm GIomc m. H. /. adiumenia: Voce adminiculomm alibi aliqnoliet Gccro ipte ctt utat. Sed Tolgatnm eiiam apnd Victorin. p. loii. Oun.
Tribus in generibus rerum] Sio babent omuM libri: ted Ie« gendum Tideiur, in gen» cauearum, LAiia.
DeUbwaiipum eet] In Cauc|u non babetnr m^ Gxait. De- 417 M. T. CIC. RHETORICOIL seu sitnm in diseeptntione, et convfillatione ciyiHy habet m «e sententifte dictioneni. Indiciale est^ quod positum in indicioy habet in se accnsationem et defensionem, aat petitionem et recoflalionem. £t, qnemadmodnm noslra qai^em fert opinio, oratoris ars, et facolUs in iiac mt- teria tripertita Tersari exislimanda eft S12 CAP. VI. Nam Hermagoras qnidem, iiec qm'd di« cat, adtendere, nec quid polticeatnr, inteUigere videtar; qni oratoris materiam in canssam et in qnaestionem di- Tidat Canssam esse dicat rem, qnae habeat in se con- troreraiam in dicendo poilittfm com personamm certsmia inlerpoMlione; quam nds quoque oratori dicimns esse td- tributam. Nam tres eas partes, quas ante diximus, fnpliberfiiivum, quod p* S\q Scb. Leid. I. Vou, II. cuni allit et Ed. Omuib. fulgo ndditor est, Ouo. Hic et potC ▼• iudiciaU ddefil Scb. £ro. •oclore t* est^ qnae babetur io B. L» Quod poMttum in diecepitktUne et contultatione civili] A1. cdd. quod posiium in diecepfatione i^ol consuJtationc cipili. lo ErAnt I)ui*b. ei C»och» quou -posiium in disceptatione ci$fili. GiiBf. lo duobui exempl. Gr^pb. qoae celeris vetuitate' •otecelloDt, ii coneultatione, modo legitor: tox disceptatione 9ihei\\ io alicro, discep/alionef aioo coneuliatione: aliie curo Tulgatia librit coofa- nit, <}iii titramqoc Tocem habeot. BRtiT. Vosa. I. II. /n ditctpt» civili vel consultatione» Ed. Oino. in disc, alicuius et consult, ci' pili, £ Glotait Tel eiplicatiooiboa baee soot oaia. L«ge aimpUo- ler com triboa Graevii MSS. et Scb. in disceptationc eit^fli, Od£. In deceptionc et consultione B. L.
Judicialc quod p. ] Sic roraoa Scb. Leid. L Vou«!L Ed. Omo. Tolgo i. est, quod p. Ouo.
£t recusationem'] Voia. L Leid. 1. lH.r aut pec Ouoi Jiostra quidsm /. o.] Leid. 1. noo babet Tocem quidenu Ovs.
CAP. VI. Nam Hermagoras] Vid. Qoioctiliao. L Init.0rat5. pag. 67. et Lib. IL cap. 21. pag. 308.
Jn causam et in quaestionem dividaf] Scripti dividit, Gaoi. Erf. et Doisb. in causam et quaesiionem dividat, AL MS. din» dit. Grabt. Scb. Leid. I. Ed. Omo. et quaest, Vo8s« 1. Leid. I. IIL £d. Omn. dividit, Ouo. Ceierom Hermagora acriheuiiiim eise, recle monait Orellios, citaos Qoiootil. 1, b, 61. ibiqoe Spal- diogiom. De qoa oomioatif i oominom eioimodi terminatiooe cf. etiam Pritcian. lib. VII, 2. pag. 291 seq. £>• Caussam esse dicat rem] Sic repoaoi «x Erftirt. Doitk et Caocb. caussam esse dicat rem, Volg. causam esse dicit rem* GaAET. Sob. Voii. 1. Ed. Omo. GracT. esse dicat rwm.?i]|e dicit. Ouo. Esse dicit rem, B. atqoe iia icripsit Scb. L, Quae habeat in se] £d. Omn. quae habet in se. Ovo* Q» habst in se B. L, Nam ires eas partes] Sic iidem codrces^ Gml. et Al. nom trss ei partes, Ed. Vet. Nam ei tres eas partes, Giast. Vom. I. tres si causae p, Leid. Itl. ei tres eas partes. £d. Omo. eitrt» partss* Vosi, L repetic ei aBte Terbum supponimusm Von. H* ponimus, iadicialem, deliberatiTam y ctemonstrativaiiu Quaestionem antem eam adpellat, qnoe habeat in se con<^ troversiam in dicendo positam; sine certaram personarum inlerpositione, ad Iiunc modam: Ecquid sit bonumprae* ter bonestatemi Verine sint sensns, Quae sit mundi ior* mRy Quae solis magnitudo? Qaas quaestiones procul ob oraloris officio romotas, facile omnes inteliigere existima» mus. Nam, quibus in rebus summa ingenia pbilosopho- Tum plurimo cum labore consnnita inteliigimus, eas, sic^ ut aliguas parvas res, oratori adlribuere, magna amen* tia videtur. Quod si magnam in bis Uermagoras babnisset f^coltatemy studio et disciplina comparatam, videretur frelus sua scientia, falstm quiddam constiluisse de oratoris olBciOy et non quid arsi sed^ quid ipse posset, expo-* luisse. Nunc vero ea vis est in bomine, ut ei multo Leid. 1. Tre€ eiparieSf n% Tnlgo, ted, qnod cum Graerio •z-^ bibuiy exsui ia Sch. Ouo.
Supponimus, mdicialem] Erf. supponimue, iudicialem, Grabt.
Quae habeat in ee] Vott. 1. JLeid. 111. £d. Oihd. q, habei I. #. Oao. Q, habet in se B. JL.
Eequid sit bonum praeter honestatem] Sic babenl doo libri maouscripti. Bcquid autem^ id ett uirom aliqoid: num aliqaid: •■ aliquid. Lam«. Po»t teriiam Tocem inlerponunt tdripii in pita^ quod Tidetor •uciotis esse. Tum roox Quae sit soL mag, ut Ter- bom •ubsianiiTum eiiam ultimo eiemplo adftil. GaoMor. Erfurt« cl noDoolUe edd. quid sit bonum praeter honestatem, NoaaulU MSS, ecquid sit bonum in pita praeter honestaiem. Hertreg. ut quid sit bonum in pita praeter honestatem, Graxv. Noa» Bcquid *it bonum, edidiinua, iribua ezemplaiibufl, Grjpbii duobut, aliero i&eo, eandem lecliouem lueotibna: quemadmodom eliam Lambio. «didii. Bkv*. Vosf. h II. Leid. III. ITt q. s. b. Leid. 1. Ed.Omo. Quid s, b, Adduot in pita Vom. I. Leid. L III. Ed. Omo. cum Vicior. p. loa. Oud. Vt quid sit bonum B. Tum in ptta addit« B. iu margiue habet T. L.
Sunt sensus] PraTe hominis adueciit Ed. Omu. Ouu.
Quae solis marnHudo] BISS. anidam, et edd. Veii. quae sit ^lis magnitudo. SwLkBr, Quae sit solis magn. Iia MSS. O. et OmD. cum Victor. p. loa. Vulgo abest Terbnm. Ouo. Quae ' fii solis m» fi. Paullo pott dedii Scb. remotas esse de •oo« Moia •pw ux. h.
AUquas parpos f.] Bzaolat aliquas a Leid. III. Ouo.
Dtf oraioris officio] Erf. Caucb. de oratoris artificio. Quod probo. oratoris artijicmm siTe dicendi artificium est Rbeiorica, noa ^otoris officium. Grabt. Leid. III. de or. artificio. Vom. If. ds *r* officio pel artificio. Ego afficio prpbo, cui altribuebat Her- Aagorat quaeaiioaefy qnat procul ah oratoris officio remolaa cou- wit Cicero. OuD. JOe oratoris artificio BT. Offisio acripfernnt ^ et Orell. L. J Ji t Vis est in hom.] Leid. III. pis non est in h. Oud.
'Beque eo dico] Verbqm in nullo codice inTenio* qoi nter* 419 IL T. CIC RHETORICOR. seu SlSrlietorietiii citiiis qms ademerity quam pldloM^liiMi coiw cetserit. Neque eo dicoy qnod eiiu ars, qoam edidit^ milii mendoaitaime acripta Tideatnr, (nam aatia in ea ti* detor ex antiqiua artibns ingenioae et diligenter ekctu res coUocaaae, et nonnibil ipae qnoqne noyi protnliiie) Ternm oratori minimnni est de arte loqoi, qnod hic fe- cit^ mnlto maximum ex arte dicere, qnod enm miiiime potnisse omnes Tidemns. Qnare materia qnidem nobii rbetoricae Tidetnr ea, qnam Ariatoteli Tiaam ease <^iTii?iPf, CAP. Yll. Partea autem liae snnt^ qnas pleriqne dixemnty inTentio, dispositio^ elocntio, ifiemoriai pro- nnntiatio. InTjentio est excogitatio remm Teramm, int Terisimilinmy qnae canssam probabilem reddant. Kspo- aitio est remm inTentamm in ordinem distribntio* £loque mox qaoqae quart materia quidem ndbi* rhetoricae riietn artie quam Ar, v. e, diximue. (el tam procedii melior) P^af autem hae, quae, tine rerbo tobttanliVo. Sabialellig<i pideMtur, Gkomot. Erf. et MVd MSS. noa •gnotcant dico. Eet taaei,» Daisb. et Caacbiano. Gmjlet. Negue eo dico, Sic cliam Victorii. p. loa. Nolabilit Umen ett ellipais verbi, qaod et GroDomeiii •t eliqnot GraeTianis, meiaque omnibna MSSiit et Ed. Omnib. d» ett. In Scb, eat Glotaa Scil, hoc dico, Ila paitim quorsum igi' tur haee? et timilia. Oud.
Mihi mendoeieeime ec, p,] Abett mihi a Lcad. I. Oud. Jfo- dacieeime B. L, Ex antiquie artibue'^ Codex Fabr. antiquieeimie artilmt. Fortatte, ioquit Gulielmiaty antiquieeimie artijicibue» GavT. MS. €M antiquieeimie artibue. Gbabt.
JBlectae ree coliocaeee'] Sie habeot dao libri mantucr, ct 00« nes fere Ynlgaii. Qnidam tamen lcai Tolnnty eollegieee. Lamm» Scb. et Ed, Omnib. el, r, coUegieee €t coUocaeee* la yictoriat solom coUegieee p. io3. Oud.
Ex arte dicere"} Exsnlant dnae primae Tocet a Vom. II. On, Quare materia quidem nobie rhetoricae pidetur ea, qiiam j^ etoteli pieam eeee aiximue'] Erfart. Daitb. et nonoalli alii MSS. •t edd. Teit.: Quare materia quidem nobis Rhetoricae pidetur er- tie, quam j&ietoteli pieam eeee diximue, In Erf. eet quare »«- teria equidem, Grast. Vott. II. Jthetoricae artie, £d. Onia. Rhtt. artie pidetur, Scb. Leid. III. Rhet, pidetur artie, nec malt, V. Victorin. p. io3, io4. Ood. Rhetoricae artie pidetur autun B. U CAP; VII. Partee autem hae eunt, quae] Erf. Doitb. P«r- tee autem eae, quae, GaABT. Partee autem hae, Sic MSS. 0. Tnlgo p, a. h, eunt. Sabintelligeodam ez aniece<lenlibnt pidentxr, •t capni no?nm erat iocipieadam pott prooaniiatio. Ovo» P, a. he quae B. J^.
C, prob. reddant"] Leid. I. e. pr, reddunt, Oud.
In ordinem diitributio] Duitb. per ordinem dietributio, Sie et loquitar Viciorinnt: ut inpenta locie neceeeariie per ordinem dijtponamue, Grabt. Scb. Ed. 'Omoib. per ord, tL Bency aiTe «rtUhe, nt in fine aactorit ad Herenn. Vide ot n GrteTio ciuinm DE INVENTIONE Lm. L Cap. j. 420 catio ^est idon^omm vetboniitfy et sententianim «d in« yentionem adcommodatio. Memoria est firma animi re« mm ac yerbornm ad inventionem perceptio* Pronontia* tio est ex rerom et yerbornm dignitate., vocis et corpo- ris moderatio. Nunc bis rebas breviter constitutis, eaa 314 rationes, q^uibus ostendere possimns genus, et officiumy et finem hnius artis^^ aliud in tempus difieremus. Nam et multorum verborum indigent, et non tantopere ad ar- tis descriptioncm et praecepta tradenda pertinent £um ^ autem, ^ui artem rhetoricam scribat, de duabus. reliq^uia rebus^ de materia artis, ac parlibus scribere oportere existimamus. Ac mihi ^uidem videtur con^uncte agendum de materia ac partibus. Quare inventio, ^uae princeps est omninm partium, potissimnm in omni caussanun ge- nere, qtialis debeat es%e^ consideretnr.
Victoriii. p. 2o3. Ou3>. in hordiMm B* in onUnemT, qaodscri* pMKt Sch. et Orell. X. ' M inventionem pcrc^tiol vel delendnm ad inpentionemp vel addendimi idoneorum. Ac forlaise panllo «ikte alieno loco po- •iinin eat, hic aoo reponendmn. Qoidam legi toloni, perhorum in^ 9tntionie, Lamb. Vt. tid ir^ventionem ^ Lambinoi^ aecuioa delcTi| Scb. Lallemaodof e Verbnrgii eoniectnrt dederat ad elicationemi Male repettta Tidentor • •operionboi. L, Pronurtciatio eet ex terum^l Erfori. pronuntiatio ex rerum; GaABT.
JSt i^erhorum dignitatey Sch. Leid. 1. ac p: d, Otm. , Corporis moderatio] Toianoay moditlatio: sed <|tii8 probst? GKrT. MS. corporie modulatio, inepte. Ad haec notat Yic.toriotM: Vocie et corporie moderatio, id eet: ut rem masnam dicturuepom» pem corporie pocieque perpendae, ut' rem humuem dicturue^ Aaee eadem mcderatius ostentee,. Sed tu perpendae hic noHos ett locus» «t ei opposflo moderatiue ost entes* hqvieU AiS. Coloo. scribi t prat-> pcndae, qood, si iia Viclorintu scripsit, posilom est pro expandai| (lilates. Tale qaid lentelitia postolal. GaABT.