880 canssa qnaedam tnrpitudo, ant ab iis, qni ante dixemnt, iam qniddam anditori persnasnm yidetnr, ant eo terapore locns dicendi datnr, cnm iam illi| qnos andire oportet^ defessi sunt ancKendo. Ntaa ex bac qnoque re non miniiSy qnam ex primis dnabus, in oratore nonnumqnani animut anditoris offenditur.
Si caussae turpitndo contrabet offensionem; ant pro eo bominey in quo offenditur, alium hominem, qni diH- gitnri interponi oportet: ant pro re, in qua offenditiirf f aliam rem ^ quae probatnr: ant pro re hominem, ant pro homine rem, ut ab eo^ quod odit» ad id, quod diligit^ an- ^ ditofis animus tradncatur, et dissimulare id te defmsamiiif £t quum omifto nam> yalgatftoi retiDuic Orelliaf, non recte. Ob- •equeodam erat Codici T. L.
CAP. XVII. Jnsinuaiionds] Leid. II. insinuaiionem* Oob.
Trcu^tari conptniaf] Voit. I. U« L^d. I. III. tractare c Ovs- Tractare ctiam io fi, L.
Cum animue auditorie infe^tue eet'] MalijD-legi^ infensus, ma offeneus eet, Lajib.
, Aut ab iis, gui ante dixeruntl Erfart. Si aut ab iis, qui ants dixerunt. Alii MSS. et edd, aut si ab iis, q» o. d, GaAsr. Scfa. Ed. Omo-. aut si ab his, Oud.
jiut eo tempore] Sch. Leid. II. Ed. Omn. aut si eo f. Leid.111* aut eo t, iam, Ooo.
In oratione nonnumquam anirnus aud, offenditurl Ant sic bt- bent efUtionety aat, in oraforem, qnod est in Stephanica Viclorii, at et Lait^biniana, et lic qaoqae Uabet una- membrana nostra; <ed al(«.ra in oratore, quod sblum yeram puio, qnum ei mox ita se- quator, ci freqoentft Cicero. Adde Grulerum ad libri U. capot eecundum. Gron. Grutcr. ed. 'in orationenon nunquam, AI. in oratorem non nunquam. Secatas sum scriptaram codicis Erfarteosifi 'Caucbianiy et Duiiburgeosis, quam lac. Gronoviua qaoqae in siio libro iovenit et probayit. Volgati in oratione, Alii in oratorem^ Sie •tatim, in quo offenditur, Grasv. Voss. I.II. Leid.II. et Ed.Oma.ts oratorem, Sed cum Gron. et Gtaev. verissime praebent Sch. Leid.I« III. in oratore, Sic L. I. de Orat. c. 6i. ji quibus nihil jfraei^ poluptatem aurium quaeritur, io iis oflTendiiar, eimulatque minuitur aliquid de voluptate, Idem casas inteUigendos L. II. aa Fam. C17* mirms offendor in me. L. II. C.3. si quo in viiio eius offendereWff' L. I. ad 2. F. Ep. 1. si auis est, in quo iam offenderis. Plara vide ad hnius Libri C. 28. Offeodi in bis consueverini, Ooo.
Contrahet offensioneml Sch. Vossiani et Leid, II. conirahit of OvD. Contrahit etiam ia B. L,- qdod existimeris defehsnrus: deinde, cum iam mitior fa- clufl erit auditory ingredi pedetentim in defensionem^ et dicere, ea, quae indignantor ^adversarii, tibi qnoque in- digna videri: deinde^ cum lenieris eum^ qui audiet, de- monstrare, niliil eorum ad te pertinere, et negare te ■ quidquain de adversariis^ esse dicturum, neque lioc, neqne illud: ut neque aperte laedos eos, qui diliguntur, et tameu 531 id obscnre faciens, quoad possis, alienes ab «is auditorum ¥oluDtatem: et aliquorum Judicium simili de r e, aut au- etoritatem proferre imitatione dignamr deinde eandem, aut consimilem, aut maiorem^ aut miuorem agi rem iu^ prae* senti demonstrare.
Quod existimeris defemurus] Doiib. guod existimaris de/ensu^ nta. Haee verba guod existimeris defensurus ood snnt io Caucbiaoo. Gbabv, Sch. quod existimarisi »nprMer, a m. ir^ defensurus. Leid. I.
?tod existimareris d, III. guod estimeris 4, Ood, Paollo poft Cod« or, quum iam amicior factus, qaaoi jnemorabilem dicit lectio- Bem Orell.; minime. Scriptam erat micior, ande sciolaa librariat fccit' amicior» Veram etse vulgalam, etkm Victorinui ostendil/ qui bii bonc locnm affert. Zr* Pedetentim] £rf. pedetemptimi GrAet.
Quae indignantur adffersarii] Erfuri. Daisb. Cancb. guae in" iignentur adpersarii,GjLLJiY, Quaeindignentur aduersarii, Sic legi inbent Gracviani, et mei li/lSS» O. et £d. Omn. Victor. p. 12G. valgo indignantur. 6uq. Indignentur eiiaiA in B. iJem etiam Viciorinuft, L, Deindsp cum lenieris eum, qui audiet, demonstrare] In Lam- liaiana non legontar bacc verba, cum lenieris eum quiaudiet, sed tantum deinde demonstrare, Sane li veiat liber addiceret, ipae quo- quein eiaa irem senteniiam. Nam modo praecessit: cum iam mitior factus erit jauditor, Sod libri omnes refraganiar. Grajsy, Cum le^ nieriseum, qui audiet, Mei omnes quoqae a^noscanl, sed absnnt rccliua • Viclorino. Oud. Haee verba, q«ae, iit omnibas comparent Codd., eiecit Sch. reduzit Orell. £ Viclorino nibil pbterit probari^ quiim non ad verbum totum locam transscripserit. Xr.
Mienes ab iis"] Sch. Leid. I. ahalienes ab eis» Bene, OuD* Non secati aant Sch, et Orell, Videtur tamen etiam Victorinua boic leciioni favere, qui ila baibet: et ideo iudices pidentur abalie" nati. L.
fdut auctoritatem prof,] Sch. a m. II, cl, et, Oud. Deinde eandem aut consimiiem] AU edd^ deinde aut eandem out eomimilem, Grabv» Victor. d, aut eamd, cum Leid. III. Oud. , In praesenti demonetrare] Sic ex optimis libris Erf. ac Daisb, 'wcripsi} valgaii, in ptaesentia. Grabv. Sch. in praesenti rem, ReUqni et Edd. ante Graev. rem in praesentia, Uiramqne rectam eise nemo negabit: Codicnm vetostaii et praestantiae in bisce, nbi- <ia« fere variari solitia^ obsequendum est; nisi quis in praesentia '^Ut, cum agitur de hominum vel rei praesentia; cum de tem- P»re est serino, in praesenti* Confer Ciceron. pro domo C. 5. ^ pr^esentia res erat et ante oculos proposito periculo. L. II. ad ' «Mii. Ep.jo, Hateadte in praeAent$ scripsi, We« non infra C.36.
443 VL T..CIC. RHETORICOR. sed Sin oratio adTersarionun fidem videbitnr anditoribiB fecisse, qnod eiy qui intelligit, quibns rebus fides fiat, f&> cile erit cognitu; oportet aut dc eo, quod adversarii sili firmissimuin putarint, et raaxime ii, qui audierunt, prob«- rint, primnm' te dictufum poUiceri, aut ab adversarii dicb exordiriy et ab eo potissimum, quod ille nuperrime dixe- xit: aut dubitatione uti, q^id primum dicas, aut cu: potissimum loco respondeas, cum admiratione. Nfuaa, au- ditor cum eum, quem adversarii perturbatum putant ora- tionc, videt atiimo firmissimo contra dicere paratum, ple- rumque se potfus temere adsensisse, quam illum sine 832 caussa confidere arbilratur. Sin auditoris stndium defkti- 3o, 3i, 33. L. II. C a5, 44, 58. qnorani in muliif locit Tsrun Codd. videbitia. Ouo. Rem irt praetenlia TB. Retiitiul hoc OrelL recte. Noo polo ▼crum ette di«crimen, qiiod •tAtnit Oudendorpiof.L Quod ei qui intelligit,quibue r,f.f.,facile erit ^egnitu'} Ex qoo- rnm codlcQm fide et qua aucioritale tio compotnerint locom fla- ctuantem tane, iignoro. Editi magna pars habuernnt ab principii idque ei, quod et in nna membrana inveni^; alii id quod, UBdt •lii priorem Toculam eliseruot, quam ego non dubito, qnin exMe: in ▼eioscie omnibna: et quis lieget optime baberi io membraoa no»irj meliore? Sin oratio advereQriorumfidempidehiturauditoribusfeci*4t {et id ei, qui intelligiti quibus rebus fides fiat, facile erit cognitu oportet aut etc. Sitniliter cap. 23. MSS. et qoondam editi habcD: idque perraro poteet accidere. Gror. MSS, et pleraeque edd. aBfe Gruteiianam, ut et MS.S. Erfurt. Dui»b. idque ei, qui intelligit Al. MS. et id ei qui intelligit, Sed Canch. id quod ei, qui intei^ ligit, qood probo cum Lambino, qni id ezpretflic in editione tna. GaABT. Jd quod ei. Sic cnm Lamb. et GraCfio reponendnm ceo* •eo; cum MSS. mei quinqne et Ed. Omn. praebeanl idque ti, Leid. 111. et id ei, Alii quod ei, Sezceutiet cnm optimit qniboa- qne Cicerb icriptit id quod^ taepe in idque corrnplumy ycl t^ «i elapso; ut in Anct. ^d Herenn. L. IV. C. 53. M quod accidit. Adi ad Cae». L. VI. B. G. c. ti. L. III. de B. av. c. 44. laih Pacile erit cognitu] 'Ett facile erit cognitum» Grabt, Adi^erearii eibi firmi^^imum putarint ] Erf., aduerearii firmis» simum eibi putarint. Cauch. adverscuii firmieeimum putarint. iBnb Et maxime ii, qui audierunt, probarint} Sic opiime ^r/art. Vnlgffti, et moxime ii, qui audierint, Canch. et maxim^ iip qn audient, probarint, Grabv. MSS. quinqoe, £d« Omnib. et aiiae u, q. cuidierint, Leid. 111. <<> ^. audient, Vostt II. Leid. L preb^ perint. Oud.
Nam auditor cum eum p quem adversarii perturhatum pulant cratione] Putat pro putant videtor toribendom; et ita ctt in ve- tuttistiinu apuil me libro. Urs.
yidet animo firmissimo] Erf. videt firmissimo gnimo, Gra*^.
Sin auditoris studium defatigatio] Soffridi codd. aliqnoiY atd, animum specie recti, ted ncn reliuqnimnt pnblicatam. Grdt. Ert sin autem auditoris studium* Codd. Sa#ridi, 4in tuuL onimMm gatio abalienayit a caussa, te breyina, qnam paratna fae- ris, esse dictumm, cozamodam est polliceri*, et non imi- tatmnm adversarium. Sin res dabit, non inutile est ab oliqna r.e nova, aut ridicula incipere: aut ex tempore qaae nata sit*, quod genus, strepilum, acclamationcm: aut iam parata, quae vel apologum, vel fabulam, vel ali- qnam conlineat irrisionem: aut^ si rei dignitas adimet lo* candi facultatem, aliquid triste, novum, borribile^ statim non incommodum est iniicere. Nam ut cibi satietas, et fa- fitidinm aut subamara aliqua re relevatar, aut dulci miti-* gatar; sic animus defessus audiendo^ ailt' admiratione in- tegralury aut risu renovatur* 9p€cie rectL Patillo po«r addidl copalam» volgo Bcgleciam, oic ErfnrleDsi, in quo» et non imitaturum adi^erearium. Grast.
Ahalienavit a caussa] Leld. 11« alienabita c. MSS. celeri et Ed. Omnib. abalienabit ac, Ouo.
£t non imitat. adpers.'] CopoU deett MSS. O. et Edd. aoto GraeT. Oud.
Non inutile e#/j Leid. I. n. m. eit. Onn. ^ jiut ridicula\ Al. edd. et ridicula. Graet.
Aut ex temporey quae nata eit} Letd« 1. 4iut ea ete tn etc. Soh* ToM. I. aut ex eo /. etc. Odd.
Quod genue, etrepiiu, acciamatione: aut iam parata'] Sic le- g<!ndum, Don ot Talgo, quod genue^ etrepitum^ aifclamatiofum» Kam quod genus idem Tafet, qoody nly olov, Lamb. In optimo suoMcripio legiior» quod genue etrepitum acclamationem dicemue, cum in Tnlgatit detit Terbum dicemus^ »Hoqui necettarinm. Ubj« Gnlielmipt praeferebat tcripturam libri GreTcnbr. exclamationem: aut iam peractai edhiiereo ipte Tulgalae. Grut. £rf. quod genu* ttrepitum et acdamationem, aut iam parata, Codexy Grereobr. quod genue exclamationem, aut iam peracta, Cauch. quod genue etrepitue, acclamationep aut iam paratioque: poncu tomecia nount liilerat, qoibof toppotiu tuot, delendat ette. Lamb. ed. quod ge^ nueetrepitUj acclamatione, Grabt. Not Lamb. tecutiy etrepitu, atque acclamatione i edidimus. Leclio quidem Tulgata noo etl fe- leuUa. BauT. Leid. I. • m; I. ^. g, dicimue tripitum qdclamatio^ nem, Sch. q, g, etrepitu adclamatione, dein ett addiu litera m, et lopratcr. dicere poeeumue» Corr. tio« strepitu adclamatio est» VoN. h' q, g,str, aut acclam, Lalet quid^ nec alienot tum a Lam-> bini tenieniia. Vicrorinut p. isfi. jiut ex tempore si forte clamor aut 'strepitus^ alicunde fuerit exprtus, Ao q, genus strepitu sit aut adclamatione, Tel strepitu, aut adclamatione, tcil. tubinlellecu praepotiiionc^ a, Omo. Cod, B. ezhibet: strepitum aut acclamationa potsumus dtcere aut iam p, Ablaiivam dedemni Sch. ct OrclL recie. L, Miquid triste] Leid. 11. aliquod tr^ Oud. % Aliqua re relevatur] Leid. 111. ajL, re levatur» Viliote in Yi- ciorino ediiom repelatur, 'Oud.
Aut risu tenoyatur] Grot. et aliae edd. aut risu novatuf» Opti- ni libri £rf. Doitb. et CoQcb» aut fim ^ovatur. quot teqaor* GaAST* 445 IL T. CIC. RHETORICOB. sro CAP. XYIIL Ao •qparatim qaidem, qiiae de prin- cipio, et insioiiatioiie dicenda Tidebantiiry liaec £ere saoL Nonc qniddam breTiter, et commimiiar de ntroqne prae- cipienckim Tidetor. Exordiimi, tententiamm et graritatis plorimam debet babere, et omnino omniay qnae pertinait ad dignitatem, in ae continere, propterea qood id optime S35 faciendum ett, qnod oratorem aoditori maxiine commt&- dat: splendorijy et festiritatisy et concinniindinia minimiiiB, propterea qaod ex hia soapicio qoaedam aclparationis aiip.t artificiosae diligentiae nascitar: qaae maxime orationi fi- dem, oratori adimit aoctoritatem.
Vitia vero haec font cerdssima exordionunj qnae snmmopere Titare oportebit: yolgare, commime^ commn- tabile, longnmy separatnm, transiatnm, contra praecepb. Valgare est, qaod in plores caassas potest accoouBodan» iit conTenire Tideatnr. Commnne est, qnod nihilo minni jtui fim novabtr» Sie com iribw GrMvii Codd. Ed. Os- teib, aliUqM danC qa^qne Tclcrri«a0 aKmbranae Sch. pro reMW tur 9 qaoa ail auctor Lab. II. O i5. aitditoris animtu aul remoraiar ad ea: ec ▼ulKarioa cal, qoam nomari, qaod magia poeticam poaiil Tideri. Conaale N. Hcioa. ad Ovid. Ep. IV» 90: Hoec reparai ri- res f fetsaque membra novat» Sed aicati aimplcz iniegrari adlubail Ciccro, pro qoo redintegrafi aic Yi<^^riuoa alicrom omlttenay cir non cC fimples novari poaneric? Vieu qiud bic ▼elic, neecio. Ovs. Mimirom viiu errore cjpograpbi Sn Graevii noCa acripcom pro ri«8, qaod correzimof. Getemm novaiur eliaia T« apad OrelL Rcde acripscronc novatur ^iik, 01 Orell. L. " CAP. XVIII. De principio et ineimttaiione] Vosi. L IL Lcid. I. 111. de pr. etde ihein* Bcne. Ouik Breviter et communiter'] Reccina Erfort. et Caocb. hre^i em- muniter de utroque praecipiendum, b. e. panca praecepca commoaia iniiio eC insinoaiioni danda. GRiksr. Copola deetc Sch. In- EdL Omn. br, communiterque. Mon male doo Graer. libri, hrevi cem- muniter, Ouo. Acqoe iu scripteranc Scb. ei Orell. Brepiier con- muniter T» L* De utrpque praecipiendum] Edd, aliqnae» de utroque dicm' Omnino omnia"] DeesC secanda vox Lcid. III. Ono.
Propterea quod] AbeiC quod a Lcid. II. Oud.
Maxime commendat] Er(, maxime commendet» GKA^r^ Vost.lL m. commendet. Lrid. I, m. commodet, Odd. Commendai iodicatiTO •cripterunc Sch. et Orell. Conbeuiit Cod. T. apud OrelUnm. X.
Propterea quod ex hie ] Scb. propter q, ex hie. Letd. II. p. quia ex hie, Oud.
Vitare oportebif] Erf. vitari oportebit, Ghabt. Sch. Voti. I. pitari op, Oud. Slatim anCca summo opere tcribcndom ex C6dd.TC< •liitqne, Summopere etc valde, vehementer; summo opere conCra ett summa virium contenticne, summo studio, CL qoae de hac re diii in Adr, Lat. tpec. IV. pag. 19. L, Contra praecepial 8oh, Lud„ lU c, praeceptum. Oud.
in hanc, qnam in contrariain partem causaae, potest CQn- yenire*. Commutabile eat, quod ab adyersario potest, levi- ter mutatnm » es. contraria parte dici. Longum est^ quod plaribus verbis^ aut sententiis, ultra quam satis est pro* ducitnr. Separdtum est^ quod non ex ipsa caussa ductum esty nec^ sicut aliquod membrum> adnexum orationi. Translatum est, quod aliud conficit, quam caussae genus postulat: ut si quis docilem faciat auditorem, cum beni- Tolentiam caussa desiderat: aut, si principio utatury 9um insin^uationem res post^lat. Contra praecepta est, quod nihil eomm efficit, quorum caussa de exordiis praecepta tradnntur: hoc est, quod eiun, qui audit, tieque benivo- lom, ncque aitentumy neque docilem efficit: aut^ quo pro« fecto nihil peius est, ut contra lit, facit Ac de quo ex- ordio quidem satis dictum est CAP. XIX. Narraiio est remm gestarum, autdt ge- S54 ttamm, expositio, Narrationumtriasuntgenera. Unum genus CommutMle esi\ Scb. a m. I. Vom. I. II. oarent verbo. Dein Uv, commutatum Leid. III. Oup. Hic et in seqq. omitenint eet Sch« et OrelL e Codd., io^qaibas etiem T. Aocedit io plurinus JSr contTnria parte dici] Erfort. ex eontraria parte duci, Grast, Longum est] Hic soliu Vot$, I. non agnotdt x6 [▼.] est. Ovn, £tt h. L ezhibet B. Xr.
Separatum eet} Sch. Vosi. L IL Leid. I. omittnnt et hic yer- bnm. OuD.
£x ipea c. ductum] MSS. tret dictunu, Out), jtliua conficit] Leid. 1. efficit» Oud.
Ut ei auie docilem] £r£ si qui docilenu Grabt.
Benipolentiam causa desiderat"] Erf. Caocb. benivolehtiam ccusa desideret. Graet. Caussa desideret, res postulet» Ila le- lendnm, iodico, auctoribne MSS. Grae?. meisque qninque et Victo- rinop. ia8. Vnl^o desiderat, postulat, Ovd, Desiderat — postu^ lat iodicaiiTum retiitaeruDt Sch. ot Orell. licet etiam Victorinof eihibeat coniunctivnm» L.
Cum insinuationem pes postultu] Erf. Canch. eum insinuatio^ nem res postulet, Gaaxt.
Contra praecepta] Leid. II. c. praeceptum cum Victorino. Oud.
Neque docilem reddit] Al. neque docilern efficit, G&abt. Ed, OmD. n, d, reddit, Oud. \ Profecto nihil peius est] Erf, Hihil profecto Pfius est. Canch. nihil peius est, Grabt. Quo nihil profecto p, Sic Scb^ Voss. I, Leid. 1. lU. Tolgo q, pr, nihil. £d. Omn. quod quo nih, prof tic faciet, Oud.
Ut coiitra sit, facit] Erf. ut contra sit faciai, Ghabt.
Ac de exordiis quidem] Caucb. ac de exordio quidem, Gbabv. Addit iwm; Leid. IL lii Caucb. videtur eftse de exordiis, ni in teid. L OuD.
CAl». XIX. Narrationum tria sunt genera] Etf. llarratio^ »«111 genera sunt tria, Grabt» Genera sunt tria. Sic MSS.Vvel g.
447 H. T. CIG. EHETORICOR. sev e8t.in qtio ipsacansM etonuiis ratio controTersiae continetizr. Alterom, in qno digresno aliqna extra ranssain aat crijBiiu- tionis, ant nmilitndinis, ant delectationis non alienae ab eo negotio, qno de ^tnr, ant amplificationis canssa, interponi- tur. Tertium genns est remotum a cirilibns canssis, qaod delectationis caussa, non inntili cum exercitationo, dicilor et scribitur. Eius partes snnt duae, quamm altera in nt- gotiis, altera in personis maxime versatnr. Ea, quae in negotiorum expositione posita est, tres Habet partes, is- bulam, historiam, argnmentum. Fabula est, in qna aee Terae, nec Terisimiles res continentur^ cniasmodi est: u^ngues ingentes dlitee, iuncti iugo. Bistoria est gesta res, ab aetatis nostrae memoria remoti: quod genns, Appius indijdt Karthaginiensibus beUam. Ar- gumentom est ficta res» quae tamen fieri potuit- Hoins- modi apud Terentium: J^am is postquam excessil ex ephehis^ Sosia, nia autem narratio, qnae Tersatur in personis, eiusmodi est, nt in «a simul cum rebus ipsis personarom sermonesy et animi perspici possint, h(Sc modo?
tria sunt* Volgo ioTerto ordine. Moz genus sbctt a Scli, Ovd. PauUo anU gestarum rerum f male, altqnol Codd. GestaruMremM Bou aliter dici poiest, mti abi gestae res opponantar fictis tcI dittie Tcl fimilibnt. Xr.
Ratio controv. continetur] Voai. I. narratio eontr. expomtsr, OUDENDOAPIUS.
AUerum, in quo digressio] Doisb. alterum genus est,«•}•* digreesio, GRA.By. Sch. alt, genus eet, in quo, Ood» Digresaio al, ext, c. a. criminationis] Vom,!• digressio. \jiAX 'criminte, Oud.
Ab eo negotio, quo de agitur] Sic legendnm, non, nt q«- dam Tolunt^ quod agitfir, Lamb. A1. de quo agitur. Grabt. Qs9 de agitur, Sic Scb. Voai. 1. In ceierif et' Ed. Omn. ds f«^ ^* OuD. JDe quo etiam B. />.
Dicitur et scribitur] Vo»f, I. et dic et scr» Bene. Oun.
Tres habet partes] Hlc post Terbom habet deficit Scb. aminii ddobus libri foliis, usqoe ad C. 27. Oud. Versaf, qui protimf seqoitur, ex. Ennii Medea dcsnmptus esse Tidclur Schuisio. Idcm Tidebatur Nascinbaenio, ao de curra Medeae anguibnt alatis tscIo inteliigendus. X. » * Jb aetati^ nostrae memoria remota] Lambinns, memoriaprO' p'/er petustatem remota, scilicct meiuendum eraC, ne remoia t»tX propter noTilalem. ^iibil ineptios tali sdsalamento » tine libroroia aucioritate, GauT.
Karthaginiensibus] Per C. MSS. O. et Carthaginiensihus_ Vos».I. Leid. I. Viclor. Ed. Omn.ac deinceps. Versiculas pioximos Te- reutianas ex Andria tbi depromptns 1« i> a4« £» DE INVENTIONE Lib.L Cap. 19. 448 T^enit ad vm eaepe elamUanSy Quid agia Mitio? 8Sd Cur Jierdia adoiescenUm nobie? cur amat? \ Cur potat? cur tu hie rehue eumptum suggerie? J^eetitu nimio induigee^ nimium ineptue ee. Nimium ipee durue eet praeter aequumque et honum.
Hoc in genere' narrationia mnlta inesse debet fesliyitas, conrecta ex rtrum Tafietate, animorum dissimilitudine^ gravitate, lenitate, spe, meta, suspicione, desiderio, dis- Bimulatione, eiTore, misericordia, fortunae commutalione, insperato incommodo, aubita laetilia, iucundo exitu rerum. Verum haec ex his, quae postea de elocutione praecipi- entar, ornamenta sumentur.
Nnnc de narratione ea^ quae caussae continet exposi- tionem, dicendum Tidetur.
CAP. XX. Oportet igitur eam tres Iiabere res, ut brevis, ut aperta, ut probabilis sit Breyis erit, si^ unde Clamitane] Sic libri omnet «pnd Tnrentinm pariier atqna apnd Cic«Tonem, eiiam Victoriuna in lemmale. Sti clamane propter ^ ^«r«iim scribendnm eaiey iam Bentleina vidit.!»• JSie rebue eumptum euggerU] Al. hie rebue eumptue euggerie? GxjtSTiirs.
Vunu eet praeter deguuml Vurue ee praeter aiquum Erf. et I.amb. ed. Al. auru *4t praeter aequum* Al. J5#e durue praeter aequum* G&aAt. Nimium ipse eat durus, Sic M$S. O.et Ed. Omn. nisi, quod in Leid. II. fit ee durus, Vnlgo durus est. Vide Faern. et Beuilei, in Terentii Adelphia A.L ftc!• 39* Praeter aequumque et bonum» Sio Terentiani libri vnlgo; sed MSS. O. hic omittnnt que cnm £d« Omoib. nt admittainr ecthlipsia. Ovo. JBet durus etiam B. Alqno itn acribendom Tidetnr^ qnum antiqniaaimna liher Bembinna apnd Fnemnm iia exbibeat. Orelliaa et Scb. male retinuernnt durue eet^ qnod qnidem acribi posait durust; fted librorum meliomm et pln- rimomm auctoritati cedendnm. Tom aequum et. bonum, omiaaa pnrticnla que, etiam Ood. B. Rccte. Admitiendn^ hiatna, aaltem .Animorum dissimil.] ^ Leid. f • animarum d» Oun.
Crapitate f lenitate] Leid, h gr. leviiatej et mox terrore pro efTm OuD. Leviiate scripaitSch.^ non aecutna est Orell., qui reclo etiat locnm parallelnm ad Herenn. I, S* nbi parii^r plerique et optimi codd. lenitaie. Opponiinr antem aaepina lenitae grapiiaii, in qnibua locia gravitae fere idem est qnod seperitae, Aliod est grapissimi sermonis lenitas, de Orat. 1» Co. L* Xruperato ineommodo] Erf. ex insperafo incommodo» Grabt* lucundo exiiu] Erf. iocundo'jexiiu. Grast.
Omamenia sumentur] Alii: ornamenta sumuntur. Grabt. Vosa. I. perum autem etc, Leidd. O. et Voss. II. sumuntur onm Ed. Ofluiib. Ouo.
C A P. X^. Eam tree habere ree ] Ett tree eam habere ree*, GaABTiua. \ Digltized by VjOOQ lC 449 M: T. CIC. RHETORICOR. seu necesse est, inde iiiitinm smnetiir, et non ab nltuno re- petetur, et si cnius rei satis erit snmmam dudsse, &xa partes non dicentm*. ffam saepe ^atis est, qaod factmn sit, dicere; non ut enarres, qnemadmodum sit factum: et u non longius, quam quod scitu opns est, in narrando pro- cedetur^ ^t si nuUam in rem aliam transibitur: et si iU dicetur^ ut nonnumquam ex eo, quod dictum sit, id, quod 3S6 dictom non sit, intelligatur: et si non modo id, qnod obest, yerum etiam id, quod nec obest, nec adiuTat^ prae- teribitur: et si semel unum quidque dicetur: et ti non ab eo, in quo proximc desilum erijt, deinceps incipietiii: Ac multos imitatio brevitatis decipit, ut^.cum se breTes putent csse, longissimi sint: cum dent operam, ut res multas breviter dicant, noji ut omnino paucas res dicant» et non plures, quam necesse sit Mam plerisqne breviter dicere videtur, qui ita dicit: Accei»«.A ad aedes^ puxanm 8t$metur etc repeietury Leid. II. £d. OmD. wmatur etc. r^^ tatur. OuD.
Partee non dicentur] Leid. IT. p, n, dicantur, Oud« Quod factum eit] Erf. et edd. Rob. Siephani, ct allae, ^ii factum eit. GaAET. Quid factum sit, d. Sic Vosa. L II. Ed. Onm. TQlgo guod, Leid. I. quodf, est^ d, Ojjd, Non ut enarree] Erf. non ut narree, Lamb. ed. ut non eaar' r##. Graey.
Quam quodecitu opus est] Lamb. ed. quam quoad scitu epas est, Gra&v. Vost. II. quam sciri op, e* Ab £d. Omn. abest fttian quod, OvD, Quoad de Lambini tenteniia scripsit Sch« Quod de- fendit iam 'Eriieaiiof. Cf. Gorenz. ad Acad. ll^ao. qni umeo, qmui ftatnere videatnr, nonnifi coninnciiyo adinngi pofse quod boc feofi, mnlinm fallitnr^ fibiqne ipfc repngirat, qnum ad lib. DeLegg. III; lO| 23. etiam indioatiynm addi poffe proannciayerit. Neqae opoi ecat exemplif. L..
Id quod dictum nan sit, inteUigatur'] Erfl id quod non sit di^ ctum, Gaabt. \ Nec obest, nec adiuuat'} Leid. IIL hon obm Leid. I. neque adi, Ed. Oinn. iupat. Oud.
Unum quodque dicetur] Cancb, unum quicquam dicetur» E^d. unum quidque dicetur, G|iABy. Si semel unumquodque d, Sk Voff. 1, Leid. I. 111. Viclor. £d. Omn. ynlgo unumquidque, Ouo.
Jn quo proximo desitum erit] Erf. quod in proxime desitum erit, Grabt. Leid. I. des, sit, IL des* est, Oui>.
Imitatio brepitatie decipit] AI. imitatio decipit %repitaiis» Grabviuj.
Ut cum se breves putent esse] Leid. I. ubi IL utcumbr^putaat Ed. Omn. putqnt, Oud.
NoA utomnino paucas res dicant] Fabr. et Grer. haec ignoraa^ confpicinntur tamen in PalL^ abfqae qnibof omnino item extenni« naff^m. GauTER.
Tamen, quia ^atis fuit dixisse, domi negavit esse, etcj Yid^ DE INVENTIONE tiB. L Cap. ao. ai. 450 eTocaTi: respondit: quaesiyi dominum: domi negaTit esse. Hic^ tametsi tot res brevias non potnit dicere, tamen^ qnia satis foit dixisse, domi negavit essey fit remm mol- titadjnj3 longus. Quare hoc quoque in gcnere vitanda est breyitatis imitatio/ et non minus rerum non necessaria* rum^ quam verborum multitudine supersedendum est < Aperta autem narratio poterit esse, si, ut qmdque primum gestum erit^ ita primum exponetnry et rtrum ac iempornm ordo servabitur^ ut ita narrentur) ut gestae res erunl, aut ut potuisse geri videbuntur. Hic CQnside- randum erit, ne quid perturbate, ne quid contorte dica-. tur, ne quam in aliam rem transeatur^ ne ab ultimo re- petatur, ne ad extremum prodeatur, ne quid, quod ad rem perlineat^ praetereatur: et omnino, quae praecepta de^brevitate sunt, boc quoque in genere sunt conser- 3S7 Yanda. Nam saepe res parum est intellecta longitudin^ magis, quam obscuritate narrationis. Ac verbis quoque diiucidis utendum est: quo de genere dicendum est in praeceplis elocuiionis.
CAP. XXL Probabilis erit narratio, si in ea vide- bQntar inesse ea, qua^ solent adparere in veritate^ si personnrum dignilates servabuntur; si caussae factorum ex* stabnnt^ si fuisse facultates faciundi videbuntur; si tem- poi idoneum; si spatii satis; si locus opportunus ad ean- dem rem, qua de re narrabituri fuisse ostendetur^ si res tar legeDdom: jiccessi ad aedes, puerum spocapi, quaesivi domi"' num: domi negapii esse, Lamb. Verba: quia satis fuit dixisse: domi Hef^apit esse^ ut ineptum glofsem« Sch. deleyit. Recte fer?ayit Orell. Legunlur in omnjbuf Codicibof, neque yideo, cur inepta dicaotQr. L.
Pit rerum multiiudine longus'] Edd. nonnullae, el MS. CaQch* fit rerum multitudine longius, Graev.
27/ auidque primum] Editio Heryag. ut quicquam primum ge^ ttum, Al. edd. si ut quodque primum gestum^ Grabv. Leid. II». Ed; Omn. ut quodque, Vota. I. ut quidque eorum g. e» Oao.
Ut gestae res erunt] Deeai oomen fubttaniin Voifl.L Oud» Ne quidf quod ad remp,] Voaa. I. neque id, q. o. r, p. Oud* Sunt conserpanda] Leid, L M. serpandq. Oud» Dicendum est] Voaa. 11. dictum est, Oud.
GAP. XXI. Facultates faciundi pidebuntur'} Voaa.II. /. di^ eendi p, In MSS. reliqnia faciendi. Deeat ea ^oz Victorino p. i34« Ccrte non eat neceaaaria. Ouo.
Qua de re] Leid. II. III. de qua. Ovd. Staiim ante: ad eam rtm Lambinua dedii pro ad eandem rem; aecuiua eat Sch. idemqne •ibi placere ait Orell. Unu» Cod. B. exhibet: ad $am rem de qua figitur fuisse et ad cet. £.
Drgitized by VjOOQIC et ad eornin, qni agent, natnnim, et ad Tnlgi mmoren, et ad eornm^ qpi andiunt^ opi|iionem adcommodabitnr» , Ac reri qnidem similis ex his rationibnB esse poterit Illad antem praetere^ considerare oportebit, ne aai% cnm obsit narratio, ant cnm nibil prosit, tunc interpona- tnr; ant non loeo, ant non, qnemadmodnm canssa posbi- laty narretnr. Obest tnm, cnm ipsius rei gestae exposi- tio magnam excipit offensionem y qnam argnmentando, et caussam agendo leniri oportebit Quod cnm acciderity membratim opbrtebit partes rei gestae dispergere in cam- S88 sam, et ad nnamquamqne confeslim rationem adcommo- dare, nt vnlneri praesto medicamentnm sity et odiumste- tim defensio mitiget Nibil prodest narratio tonc, com £t ad aorum, qui agent}. EifaUl copnla a Voss. I. Lcid. U. agunt Leid. II. Oud.
£t ad pulgi rumarem^l Lambiaos Dobit obtrnsit vuJgi morem: inepte et praeier editof acriptotqae. GauT. In Erfurt. umen e$(, pulgi morem; tt tio omnino I^endnm, ott qooqne legil VictoriBi^ •I recie espoenit: Deinde, ut id quod agimue, a populi morm non ahker» reat: ecilicet necontra eoneuetudinem audientiumloquarie. Si (^ed B.pmanoe narree contra iustitiam, et ei apud Scythae moree barberot reprehendae, Grabv, Ad vulgi rumorem» Sic qnidem mei MSS. 0. S«d morem ez |Erf. «t Victorino com p. i34. tnm p. i35. emai- daWt poaC Lambinnm Grae?ina» Ouo. Ad vulgi morem, ed. Sdi. •ecolotqne eai Orell. qaom idem io doobna Ozonn. legaior. Bm' morem umeo BT.* X.
' I Ad eorum qui audiunt'] Erf. el Caocb. ad eorum qui audieet, GsAEv. Tid. GroooT. aupr. ad cap. XV J. MSS. O. Vicior. ci £il Omn. qui audient, ▼. G. s6. Oud.
JUud autem praeterea} Second^m Tocem oon agooacii Von. I* OVfiSND.,