•) Forta&se^ **) Excaniare e«t cnminibua magicis nocere; inler- diifu ellaiti muiare aliquid cautaudo, TeL transferre, Al pvo compilare, diripere qnUuJim dicet, uifi jn oraiione ioculari? £t frugee excantcwey quod e% Legg. Xll tabuLis excilant Plioius et Seueca, e»t frugibus cantando noceref quod doeet Senecae ex- plicatao Quaestl. I^aU. 4, 7.
UY SCHUETZII DE AUCTORE an. 1476. diligentissime cxegit: treves iltae sjml in li- bros ad Herennium, sed uberiores ad Rhetorica Cice- ronis de Inventione, quia in illorum praecipuam partem - desiderantur notac Graeyianac; icLYi Haec erant, Sweersi Amplissime, quae Tecum de auctore Rhetoricorum HerennianorumY et copiis litcra- tis, quibus novam hanc cditionem instruxi^ communi- canda et iudicio Tuo submittenda habebam, quibus si nonnihil mcruisse me de Cicerone, et laudatissima Grae- vii editione locupletanda, Tibi aliisque peritis harum rerum arbitris videbor^ non leve.opcrac pretium tulisse me existimaboY eademque alacritate et ardorc ad lite- ras clegantiores, quantum in nobis est, porro promo- yendas, aliaque maiora tentanda ct orbi erudrto impcr- tienda me accingam. 'Vale, Vir eximie, mequc mtcr primos virtutum Tuarum cultorcs numcrare, ac Musis nostris favere pcrge. Dabam c Santhorstiano ipsis Mo- nis Octobr« cididcclx.
SCHUETZII DE AUCTORE LIBRORUM AD HERENNIUM SENTENTIA, JUe auctorc librdrum ad Heremiium diligentissime ex- posuit post Burmannum Chrisiianua Godofredus Schus^ ' tzius^^ primum in cditione Rhetoricorum Ciceronis, iquac prodiit Lipsiae apud Gocschenium anno cididccciv., de- inde in editione omnium operum Ciccronis, quac pro^ dirc coepit Lipsiae anno cididcccxiv. ct nunc absoluta cst. Is primum comparatis intcr sc locis, quae auctor Hercnnianus ct Cicero similia et saepe paria habcnt, hoc pro ccrto posuit, akcrum cx altcro hausissc. Com- muncm utriusquc fontem Graccum fuisse proptcrca non probabilc dicit cssc, quia citat uterque locum Plauti- num, Comicum falso rcprchcndens; cx quo sequi putal Schuctzius, alterum ab altcro in errorcm csse inductum. Accedcrct^ quod., si Graccum utcrque librum vertissct, difficile sit cxplicare, quomodo tot loca- iisdem verbis potuerint ab utroque enunciari.
Dcinde certissimis arg^mentis evincit Schuetzius, Ciceronem, quum libros suos Rhctortcos, qui- nunc ds LIBRORDM AD HERENN. SENTENTIA. lt hvenHoae inscribiintur « scrjberet, auctoris ad Heren- niani libros adbibuisse ex iisaue, quae vellcti excer- psisse. Argumenta sunt fcre naccr a, Nusquam Herennianus dicit sc Latinos quosdam artis scriptores secutum es&ti memorat tantum (xraecos, et quae illi inanis arrogantiae caussa sibi assumpserinti a se relicta ^ss^ profitctur I, r« ' Cicero autem, ctsi non magis, 'quam ille, Latinos de arte Rbetorica auctores laudat, dicit tamcn c n, sibi ab oltimo principio ^ buius praeceptionis usque ad^ hoc t^mpus omnium scriptorum copias expositas ex, iisque eHgendi potestatem fuisse.
b. Atictbr ad Herennium diserte signi£cat lY, y. nomina figurarum Latina, quae de Graeco conTertent, mnota essc a consuetudine; ^ unde probabiljter colligi* tnr, ei Bullum Rbetoris Latini librum cogniimh fuisse, cx quo figurarum Latina nomina sic iam usitata et pro- pterea minus asperitatis liabentia petere posset.
Contra Cicero nusqtlam tali praefamine utitiir.
e. AuctOT librorum ad Herennium afHrmat, sibi, qoae de exordio et narratione dixerat, cum ceteris artis ftcriptoribus constare, nisi quod de insinuationibus nova excogitaverit, quas solus in tria tempora diviscrit.
Contra Cicero, qui de Inv, I, 17. disertis vcrbis de ii5dem tribus temporibus agit, quibus insinuatione po- tias, quam altero gencrc ^xordii, quod principium di- ciuir, utcndum sit, nusquam dicit, se naec graecepta primum invenisse. £t quum Herennianus sibi eorum inrentorum laudem arroget, ncc tamcn uUa in eum va- oitads cuiusdam cadat suspicio, ncmo non yidet, He- reoniani librum a Ciccrone, non autem Ciceronis U- bram ab Hcrcnniano usurpatum esse.
Tum Schuetzius de actate utriusque operis agent ostendit, vcrisimUe esstjt Ciceronem libros suos Rhe- toricorum seu dc Inventione^ intra suae aetatis annum XX et XXVI. scripsissc, quod tempus incidit in an^ num A. V. C. 66b. usoue ad annum A. V. C. 672, lam^ norissimus rerum Romanarum eventus, cuius in Iil>ris ^ ad Herennium, fit mentio, est Sulpicii ctiedes quae incidit in annum A. V. C. 665. Itaque scriM pO- tuerunl libri ad Herennium anno V. C. 666, v^I duo- bus proxjmc scquentibus. Ex quo perspicuum est, tenfr- poris rationes nibil impedire, quo minus Ciccro ado- LVf SCHUETZII DE AUCTORE lescens eos, qotun de Inventione Khetorica scnberety adhibere potuerit.
Porro Schuetzius demonstrat, Cornificium non esse posse anctorem llbrorum ad Herennium, his potissi* mum de caussis:.
a, Q, ComificiuM pater vix aliquot annis Cioero- ncm aetate superavit Non est igitur credibile, honc Ciccronis prope aequalem librum scripsisse, cni Cicero adolescens eam auctoritatem tribuerit, ut ex eo in suuni tam multa transferret Neqtie ullum apud auctorcs ve- teres, qui Rhctoricorum ad Hcrennium mentionem vel faciunt, vel ffscisse videntur, vestigium est, cui^ insi- stere possimus, ut Comificio patri illos libros tribuen- dos ei%^ nobis persuadeamus.
b. Corfiifieium autem fiiium^ ad quem sunt cojmplures Ciccronis epistolae XII, i^ — 3o., quique eius in au- guratu collcga fuit, quem Iibros scripsisse certum est ex Cic. £p. ad Fam. Xil, ao. et de arte oratoria scripsisse coUigi potest ex Epist. XII, 17.| qui ipse designari vi- dctur a Quinctiliano III, 1. lA, 3., non potuissc libros ad Hcrcnnium conscribere, gravissimum argumcntum ex eius aetate pctcndum. Is enim anno Y. C. 672., quo anno Ciceronis libri de Inventione iam cx^stabant, ad summum puer dccennis erat, natus scilicet anno V. C.66a.
Dcnique novam de auctore librorum ad Hercnnium Schuetzius ^ coniecturam protulit. £i enim libros illos scripsisse vidctur M. Antoniua Gnipho^ de quo Sueta- nius in libello de claris Grammaticis pluscula mcmoriae mandatit. Ac ncgari nequit, rationes, quibus utitur ad hoc demonstrandum Y ita esse comparatas, ut vix alius eorum rhctorum, qui illo tcmpore vixcrunt, au- ctor illorum librorum tsst potuisse apparcat. Accedit, mea quidcm scntcntia, quoa 9 nisi si noc ciim Schuctzio statuas, vix intclligitur, quomodo accidere potucrit, ut Ouinctilianus plura ex Comificio proferrct, quae in his libris ad Hercniuum pariter alquc apud Ciceronem in libris de invcntionc sacpe ad vcrbum leguntur. Sci- licet Suctonio tcstc Ciccro audiit Antonium Gniphonem tum etiam, quum iam practor esset, h. e. non solum antea, sed etiam post, quum iam praetura fungeretur. yixit autem Antonius Gnipho secundum Schuctzii ra- tiones usque ad annum V. C. 6go., ubi anno aetatis quinquagesimo obiisse vidctur. Potuit igitur Comificius LIBRORUM AD HERENN. SENTENTIA. Lvn filins facile esse GniphonU auditor, ^ eiusgue libris ad Herennium scriptis eodcm modo uti in Iibris suis de arte oratoria conscribendis ^ quo Ciceronem iis usum ^sse probabile^ est Quum autcm Gniphonis libri in compiuribus disdpulorum suorum bibliothecis exstarent, nomme auctoris non inscripti, factum est, ut auctor eomm non constaret Ciceroni aqtem assignati, quod fortasse exemplar, a quo prinium descripti et amplius pro^ pagati sunt, in Ciceronis bibliotheca rcpertum est. L.
FRANCISCUS OUDENDORPIUS LECTORI SALUTEM.
# Vc^tuoT ho% eleeantes et doctos, cuiuscttin({tie demum sint auctoris ^ ^ Rhctoricorum ad C. Herennium libros, novae editionis, postumis celeberrimi *) I. G. Grac- vii obsenrationibus per darissimi amicissimique P. Bur- manni Secundi curam auctae, occasione contuli cum sep- tem Bibliothccae Acad. Leidensis manu exaratis Codici- bus, nec non duabus antiquissimis Editionibus; atque tt praecipuis lectionum varietatibus bas, quas vides, Amice Lector, notas confeci. lUas aequi bonique fac, ety ut Toles, utere ac vale.
MSStoram ndtae snnt hae: O. Omnet. Editionum notae: ton. Zarotum Parmenten. Onm. Omniboni in F. A. 1476* sine loco. ~ *) Imo poliai clarU^imL RHETORICORUM AD a HERENNIUM LIBER PRIMUS.
tjtn negotuB familiaribof impediti, vix •atis otiam stadio voppedilare possumas, et id ipsum, quod datur otii, liben- tius in pbilosophia consumere consueyimus: tamen tua Dos, C. Herenni, voluntas commovity ut de ratione dicendi conscriberemns y ne aut tua causa noluisse nos, aut fugisse 2 Uborem putares. £t eo studiosiua hoc negotium suscepi* RasTOiiicoairM aj> HsRSNinini Lis. I.] H«ec est iDtcripUo liuios Ijbri JB editioDibiis Viet., Car. Steph., P. Man. et alioruro «Dtiqui- oram. Accedit mens MS. nisi quod is addat M, Tulli Ciceronis Bhetoricarum liber primus ad Caium Herennium incipit feliciterf qnaibvia Cicerooi oliin viri doctiaaimi iure. boa iibroa -ad Uerenoiom abiiidjcartnt, et Tcroaimiliter adaigoartot eoa Comificio. GaABV. Pro Xhetoricorum Ed. Oron. a. 1476. Rhetoricorum noporum, Ono.
Etei negotii^ /amiJiaribue impediti.] Petrua Piiboeua in mar- (ine Lamb. ed. nout: yel prooemium indicat non eeee Ciceronie opue. GaAET.
Fix eatis otium euppeditare poeeumne,] Sic in omnibus qul- dem libria manuacriptia reperi, atque idclrco nibil mutaTi: aed tox etium Tidetur mibi ab iiliquo ^diecta, ^et ita legendum: pix eatie etudio eupped,poa*,, nt euppeditftre accipiamua abaolute, pro inu(^ stir, id est snflBcere. Cum aimua toti fere occupati negotiia familiari- boa, Tix uUa noatri para aupereat, quae in atudio Teraari poaait. Lamb. PaJat. qnartoa, nolae oplimae liber, non agnoscit illud etudio; aberatr- qne iiem a membrania Franciaci Fhbricii, quibua uaiu fuh Guliclmiua Mater: qni praeterea adscripacrat hio ad oram libri aoi variantea leclio- »e» excerptaa ex codice Gemblacenai, ETfurdienai, Bruilerenai, deni' qiK e cbartsceo Suffridi Petreii. Ego antem uaua aum Palatinae Bi« blioihecae exeroplaribua aex, quorum aecundna^ quartua ac aexlua erant •Biiqiuorea ceteria. Gritt. MSS. Fix aatie otium euppeditare. Graxt. Otium delevit Scfavetzlua, efudio autem defendit £rneatiua, utruin- qae recie. L, Ne aut tua eauea noluisse nos, aut fugisse lahorem] Pitb* ct mena MS; JNe aut tua causa noluisse, aut nos fugisse labo» "iB* Erlurt. Ne aut tua causa noluisse, aut fugisse laborem ftos putares, Ga abt. MSS. Oraoea: noluisse aut fugisse nos. Edd.: *i^ nos fugisse, Recte cooicciaaa Verburgium credo: Qui nostra fi*gi*se, vel: /. nostra, Ooo. Non opiu east oenaei Schueu. Ver- 2 RHETORICORUM mxit, qnod te non sine cansa velle cognotcere Rfaetoricam intelligebamus. Non enim parnm habet in se frCictus copia dicendi et commoditas orationit, si r(ecta intelligentia et burgji emeodatioue; nam qul laborem fugiat^ eum non posie fu^ere, niti propier snam ignaTJam. L.
Cognoscere artem rhetoricam^ Deletis Tocibui, artem rhetCTi" cam^ fic legenfiam putabara: non Mine causa velle cognoscere iniel" li^ebamust iit •ubioteUigRtnr, tcI repetaiur 017^0 xoiPoii, rationem dicendi, quod antecedit. In noDQuIIit ' codicib. non eit tox artem, Lamb. Nulluf e aez Pall. admiait Toculam artem, ideoque Tidetnr expuogenda. Grut. £tiam iu tribai nbstria exemplaribua r. artem uon adest. Pqrro quauquam bis, nempe libro III. in priocip. et in fine totius scripli huius i)c loquatur, occurrit taroen lib. li » 27« et fioe libri lU., ubi subftantivum aeqne Tidemus negligi. Utique et Vel- leius ita comicam nouam dixit, et AiuK>niu/B sophieticam» Sed tatnen Tidendum, quom in MSSiis legalnr, cognoscere Rh^torictun intelli^ gebamue, an oon iilud M Tenerit ex duplicata temere prima syllaba verbi sequentls, et auctor dcderit rhetorica* Nam quum Asconins in Divinatioocm et Oi-ationem de Praetura nrbana citet librum primum Kbetoricomm, et 'ea propter, quae citat, tam in libro I. de Invcfi- tione, quam ad Herennium exstent; ut fatendum qnidem est ab Morio Tictorioo illa Tocari Riietorica: ita scieodum quoque est, hos ad Hereonium libros iu MSS. non minus appellari Rhetoriea, qnem tiln- Inm sic in MS. concepinm Tidi: M, Tullii Ciceronis ad Caium Herennium Rhetoricorum liber explicit, et testatnr idcm de duobus P. Lambecius in libro U. Comment. Biblioth. Caesareae, qnidquid alii negent. Iac. Gron. 8ane Pithoeus qnoqne notarit in MS. se legisse: M. TulUi Qiceronis notfoe Rhetoricae lib. J. incipitf at in y. C. Theod. Bexae Yezelii scriptum fuisse: M, TuUii Ciceronis ad Herennium artis rhetoricae iib» /. incipit, ' In meo co<Uce est: JW. Tuliii Ciceronis Rhetoi^icorum liber primue ad Caium Herennium incipit felicfter» Sed in hoc loco cognoscere artem Rhetoricam, neo in Pithoei, nec in meo quoque codice iegitur artem, nec iq Mediol. 1478., sed nec in P. Yictorii luntina editione Venela iSSy., nec io Caroli, nec Rob. Stepliani, et omnibus antiquioribus editioni^ bns. Cur ergo in recentibus toleratur? Grabt. j4rtem non agooscit MS. Traieclious, io quo titulus est hnic libro Rheioric^ not^a, BtrRX. Vocem artem male a rccpotioribus Edd. fuisse iutrusam, testantur MSS. O. et Edd. Velt., iicet ita Tulgo legas apnd Priscianum quo~ qne L. 111. p. 611. [3, 5, ag. Xr.} artie Rhetoricae. Sed et ibi Sstas Toces csse spurias [ at exliibent eas omnes Prisc. Codd. ] clamant cetera Prisciani loca, seroper modo ciuntis e Lib, I, II, III, ctc. ad Uerenn, Non alienus sum a I. Gron. senl.entia, qui ex inscriptione, quam aliqnot Codd. et Edd. primae produnt Rhetoricorum, divinaTit legeodum Rhetorica» Onn. idem \ocabuIum cum Kruesiio delcTit Schuelzius. L.
Non enim parum habet in se Jructue] Erf. non in ee parum fructus habet, Graev. Lege e qiiatuor vei quiuque Tetustiuiibiia nnatris: in se parum fructue habei. Ed. pp. in se fr, habet. Otrii. Praetulit Schueizius £dd. ordinem pwum in ee fructus habet, ut coucinniorcm. Recte. X.
Si recta intelligentia et dejinita moderatione animi guberne-m /nr»] Hoc ast, si prudeatcr et modcste utamnr eioqueotia) si illa AD HERENNIUM Lib. L Cap. i. 3 defioita nioderatione animi gubenietur. Qms ob res illa, S giMe Graeci scriptores iiianis arrogantiae causa sibi aBsum- serunt, reb'qnimu8. Nam illi, ne parum mulla scisse vi- derentur, ea conquisierunt, quae nihil attin^bant, ut ars DOD abaiajDur ad seditiones coDcitandas, qu«I«8 suDt tribiiDiciae cod- done&, et ad iinbueDdoa homiDes praria opinioDibuay qualia fuit elo* qoeotia aopliiatarum et illorum pbilotophorura, qua diaaerebaot uullam cife inatiiiam, ouUam dlviaam provideutiam. Ui auut qui uon iDlel- ligeom aeu recta iDtelligeDtia guberoaut eloqueotiam, quam propterea taatopcre jmprobat Plato io Gorgia et aliia m locii. Grabv.
pefiniia moderatione animi'] Vo» dffinita abeat a quibusdam ribr. vet. Lamb. '^SS, quidam Moderationa animi, MS. meua Diffnita moderatione animu Gra^v. Eiiam Schuetz. iu priori et siagnUri Rhetoricorum ed. praeferendum cenaebat: ei recta intelli-' geniia et jnoderatione animi. L.
Scriptores inanis arrogantiae causa] Vocem inanis, quae ioeTat alieoo loco poaila, et auo mola ( nam debet pooi iiifi*a aexto abbiiic veran et cooiungi cnm voce gloria) ego hioc austnli, et in snDin locum reatitni. Lamb. Pall. omuea et Gulielmiani hoc loco re- toeat illnd indnis^ quod Lambinua adinogit iufra voci gloria. Appa- ret qnidem eo commolum, quod ore vulgi teralur inanis gloria, aoo item arrogantia inanis. Quoraodo tamen locutum huoc aciipto- rem qnid vctat credere? Certe doo repugnat ant Laiinitatis ralio, aut Motfotiae. Miaeram vero optiraorum aciiptorum aortem, ai hoc modo iUtt praescribere, et pro captu ooatro quidvia imniutare nobis licebit. Uaec Galielinii achedae. Grut. Lambin. aublatam vocem inanis e verbo arrogantiae, taoqnam alieno loco, paullo infra gloriae ad- isagit. Excusia quiHem cum MSS. convenit; e quibus, ne quein hoc fogjaty aliqnot principio carent, a diatributione teinporis, quo quis uti principio possit, nimirum tria sunt tempora quibus principio uti non poswmus^ initium facienlea. BauT. Omuea bene servant inanis. Oirn. Jnanis arrogantia^ etiam retrnet MS. Traiectin. Bdrm.
Atsumserunty reiiquimus:] MS. et Ecld. veit. AssumserSj reli'» ^imas. Grabv. \n \ etuatioribna et plerisque est relinquimus i io aoBanllis assumsere. Oud.
He parum — viderentur] Erf. ne p, — pideantur. Grarv.
Ba conquisierunt] Sic edidi secutus vetustissinios lihros, in qntbns ita legebalor, non conquisiverunt, Eliam cap. lo. quaesiisse ^t\ quaesiase habeot libri vetusti, et priores eiliti, ubi Gruterus rctulit ^uataiptsse; frnatra, et ideo recorrexi. Sic IV, 5,/ nescierunt, GioKOT. Al. JBa conquisiverunt, Quamvia mci oodicea cnui vuiga- - ^ Cfmquisiverunt acribant, assentior tamen lac. Gronovio ex auia Ebrii repooentl conquisierunt* Grabv. In Omnibus est conquisive^ 'ai/. Oun.
Quae nikil attinebani] Sic legendum ^ non, quae nihil ad ^ atiinebdnt, aut, nl habeot alii libri vulg. ad propositum atti:- **f>ent, ita enim uaitate ^loqunotur boui scriptores, quae nihil atii-^ »«»', sine adiectione« M. Tull. Acad. Quae»!. [IV, 07] Kihil atti^ »«t de assensione omnia ioqui. Idem OfF. iib. [I, Si.] Neque ^mnaturae attinet repugnare, Jdem Accus. lib. V, [c 66. iby.] Y^»i enim aitinuit te iubere^ in ea parte figere y quae ad fretum ^«cfaret? Horat. lib. I, Od. 19, [y. la.) Nec i^ersis animosum *?*** ^Qiihum dicercf nec quae nihil attinent, Lamb* Ciecimus difficilior oognittt pataretnr: noa autem ea, quae rideban- tar ad rationein dicendi pertinere^ sumsiteu». Non enim spe qnaestus aut gloVia commoti Teni^nt ad tcribend um, quemadroodum ceteri: ted ut indnstria nostra tuae morem geramut Toluntati. Nunc, ne nimium longa Bumatnr ora- tiO| de re dicere incipiemus: si te unum illud monueri-* mus, Artem tine assiduitate dicendi non mullum iuTare: ut intelligat hanc rationem praeceptionis ad exercitationem accommodari oportere. ' CAP. II. Oratoris ofiBcium est, de bis rebnt posse dicere, quae ret ad usum ciTilem monbus ac legibua con- sdtutae sunt, cum assensione audilorum, quoad eius fieri poterit Tria sunt genera cansarnm, quae recipere debet orator: demonstratiTum, deliberatiTum, iudiciale. Demon* strativum est, quod tribuitur in alicuius certae personae binnt dictiooef ad rem, qnae in nullo coniparebiint Palatioorum^ nam primuf earum loco babebat ad propositum; Grut. Sic et MS. Tra- iect. Bd&h. Larabinuf, ut vidciur, ex iugeuio, loco eraendato, duo bioc Terba auftuliir ad proppsitum; cuius coniecturara Aldi et Vlctorti editio, tum e tribns Grjpiiii MSS. uouty qui ioteger etty confirmat, in quo ea Terba abiunt. fiRUT. Edd. guae nihil ad rem att, GaASV. £d. A, i474. q. n. ad artem att. Omn. q. n, ad propoeitum o. £ gloMa. Ouo.
No9 autem «a, quae videhantur'] Erf. Nos quae pidebantur, Grabv. Voc. pertinere extulat a m. pr. Voss. tert. Oud.
uiut inanis gloriae^^ Sic rectiiui ex Cod. manutcnptOy cum antea legeretur: aiut gloria 90mmoti: licet etiam legere, aut inani gloria commoti, Lamb. In MS. sane Ant. Cauchii et Duiftbargensi legebatur aut gloriae commoti, scilicet #/itf, quod mibl valde proba- tur. Grabv. Ju Lcidd. i. et 5« et Voss. i. gloriae, quod recipien- dom duco. Ouo. Recepit Schueizius. L.
Ve re dicere incipiemus, si te unum illud monuerimus,'], Sed si te impressi omnes. In uno Grj^pbli MS. «tf£{ particula abest. Brut. ^oo modo Duisburg.: De re dicere incipiamust sed et: sed te unum illud monuerimus. Graev. Scrip^it h. 1. Schuelzius ex ed. 1474. de re ipsa dicere incipiemus, Recte. L, Non multurh iuvare] Malim leui,- non multum adiui^are, LAUBiif.
jid exercitationem accommodari] Al. Accommodari ad ex^ ercitationem, Pith. commodari ad exercitationem, Grauv.
CAP. II. Aforibus ac legibus'] Jo sex meu)branis et edd. prr. m. et legibus, Ouo. Legibus ac maribus, Cod. Aug« apud Scli. L, Cum CLssensione auditorum] Duisb. cum assensione audi" tcris. Gfabv.
Demonstrativum est] Imperite dixenmt Latini demonstrativumy quod Graeci inidnxxixov \ cnm ostentatiuum potiiis debuerint dicere, ut docet Quintil. lib. III. cap. 4. Lamb.
Deliberatipumt iudiciale,] Duisb. et meas Deliberatipum et m^ diclale, Grabv..
Quod attrikuitur in {dicuius} Erfurt. Quod tribuitur in ali" €uiMS» loBX. ' Digitizedby VjOOQIC > AD HtRENNIUM Lia. I. Cap. a. 5 Imdem yel Titnperationetii. PelibemtiTnm est, qnod ia coBsaltatione positum, habet in se suasionem vel dissua* fioneiii. Indiciale est, quod posilum in controversia, habet tccosationem y aut petilionem cnm defensione. ^iunc, quas 5 res oratorem habere oporteat, docebimus: deinde quo modo hu cansas tractari conveniat, ostendemus. Oportet igitur eue in oratore inventionem, dispositionem, elocutionero,' nemoriam, pronuntiationem. Inventio est excogilatio rerum Yerarom, aat verisiniilium, quae cansam probabilem red- dant. Dispositio est ordo et distributio rerum, qnae de- moDitrat, quid quibns in locis sil collocandum. Elocutio e$t idoneorum Terborum et liententiarntn ad inven-<i tioDem accommodatio. Memoria est firina animi rerum et verboram et dispositionis perceptio. Pronuntiatio Laudem.pel vituperationem*'^ Erfnrt. Laudem et pituperatio-' nm, Idkx.
Deliberativum est, quod in coneultatione poeitum; hahet in M» etc] Atlblaiiditur iuibi scripiiirii Pal. quarti; Deliherativum^ **t in coneultatione ^ quod hahet in ee, Grut. Sic et Erfurteusi*. (^KAiT. Quod est in c. d. et hahet. Coj]. Aug. «p. Sch. L, MSS. Mz: (Mib. est in coneuttaiione ^ quod hahet. Oud.
Suaeionem pel diesuasionem,] MS. et edd. nonnulUe, suasio-^ Mm et dissuasionem. Al. edd. persuasionem et dissuastonem» MS. ntasorfm et diseuasionem. Graev. Persuiuionem «1. i-*76. Oud.
Quod positum in controversia, hahet ] EH. Quod posiium est '1 contropersia et habet, Duisb. quod posiium in eonirouersia in w habet, GaAEv. Oiuuet: quod p, est in -c, et habet. Oud. Vo- cola in se tette Sch. «ddit Cod. Auu. pott t. accusationem. L, Paollo poct pro tv. has causas tractari Vom« pr. has res tractare* L«id. lerL has e, tractare. Oud. ' Memortam, pronuniiationem. ] Sic Erfnrt., Dui^b. et ed. Crat. Biiil. Vulgaue iiddunt coputam, Memoriam et pronuntiationemm Sic 10 praecedeutibns demonsiratipum f deliberaiivum% iudiciale, qui- (^m libri adduot copulaiu. Grabv. Deleuda eat copuU auctoribus MSS. O. OvD. Jdem iubet Cod. Ang, »p. Scb. L.
Quid quibus in locis sii ctMocandum."} Sic Vulgg. Sfd Er- fart. et aliiia Cauchii MS. Quttd quidque loco sit collocandum f qiiod placet. Cratancl. ed. quid quibusque locis conveniat et coHocandum *^» Grabt. Meinbrauae tfx carent praepoaiiiooe; et recte, cuiu edd., V' Quibusque Voat. 3 et cd. 1476. OvD. Oiiiitit praep. eliam Scb* Apad rubdriQ Cod. Ang. quod et qutbus I, L, Ferborum et senteniiarum] Erf. f^erborum ac sententiarunu G%. ■ £t dispositionis] Copulaiibnem et ez cod. vrterc re»tituiain qiiit Bon Tidet c»te Decettariam r Lamb. Iu bene mallit potterior copula» tin doo extut, quoinodo etiain Teteret edili, qui milii quidt^m hic THleolur caaioret, quuin non contittat ditpotilio in al.iit quam in re^ W tel verbit, et raemoria praebeat auimo firroam perceptionem dit- potUiooit rerum et Terboruro. Grom. Copula, quae ett in omnibiit ^tf ett uecettarta. Main licct ret et Terba memoiia timnt coinplexi, ' ^ ttincB ditpotitioocm nou tencaiiMU» coniiindemnt ct pertnrbabiwiu Digiti2ed by VjOOQIC est Yodt, vnltnSy gestas inoderatio cnm yenuatate. Haec omnia tribus rebus assequi poterimus, arte > imita- tione, exerciiatione. Ars est praeceptio, quae dat cer- 6 tam Tiam rationemque dicendi. Imitatio est^ qua ira- pellimur cum diligenti ratione^ nt aliquorum similes in dicendo Teiimus esse, Exercitatio est assiduus usus con- suetndoque dicendi. Qnpniam igitur demonstratum est, qoas causas oratorem reciperei quasque res habere conveniat, omuia. Grabt. Poaterior copnla deeit etUni MS. Traiect. Burm. Hecte copalaip addidit LambiDaa, a GracTio viodicatam et agnitam a meia qniaque Codd., in qaibni vetaatiuimi Leid. i. et Voaa. i. OuD. Voc. cmimi diaplicet ErDettio. £Ut tamea etiam de IdV. I, 7. Sch.
Est vocist puUus^ gestusj Edd. Al. yocis et vuUu^ et geUus. G&Ar.v. Copulaa rectina hlc abctae iudicavit etiam Sch. L* Tribus rehus^ Sic habent tres libri manincripti: vulgati, tribu^ modiSf in uno manuacr. legitur, tribu4 assequi^ neutra voce adiecU, neque rebusy ncqne modis; ego Umen legi malim, tribus rationibus. Lamb. Edd. Al. tribus modis assequi, MSS. tribus assequi. Grabt. In omnibns Codd. et edd. pr. tribus rehus, Ouo.
jirs est praeceptio'} Fith. et Erfurt. jfrs est perceptio, Gbast, Certam piam ac rationem dicendi,] ^rf. Certam viam ac ra'- tionem discerendi, forte [hno ^ortasse]: disserendi, Idbm.
JmpeUimur cum diligenti ratione] Gembl. et Brnil. item Pal. quart. dicendi; forte [fortasse] fuit diligendi ratione, pro delegendi, Veteribtu enim dilectus, quod uobit hodie delectusf diligeudi ergo ralio ettet delectut, quo non aliad magit in imiu- tione necestarium, quippe quem eloquentiae maglstrum Cicero taepe dixit. Gulielroiut. Grut. - Saepiut, nbi de imiutione agiiur, me- rooralnr quoque officinm deligeudi, qoem imilerit. lu Sch»y qui deligendi retcriptit. L.
' Similes in dicendo velimus ssse,] Meliai Erfart. Pith. Duiab. meut MS. et edd. Mediol. rt Crataud. Similes in dicendo vaiea- mus esse. Grabt. Velimus esse Ald. Victor. Lamb. In excuait Umen et MSS. nonnallit legitur: esse poleamus, Brut. VeUmus esse iu tolo ett Leid. JI. ) reliqui MSS. et edd. dant vaJkamus esse ^ vel esse valeamus. Bene. Ouo. Male. I^ihil ett impeUimur, ut valeamus, Mou impelli pottnnuit, ut pottimut. Meque Latiue dici- tur valere pro eo, quod ett posse. Jj, Quoniam igitur demonstratum est, etc.] MS. Quoniam ergo demonstratum, Ju Erf. nec igitur^ nec ergo legitur. Grabv. in MSS. quaiuor ergo, Oud. Totam hauc clautnlain: ' Quoniam — videtur ab interpp. adiectam, vel potius omoem librnm iu epitomen redacium, imde haec molcata et od^iosa, tribus puoctis interpos&tia, eorundem repetitio profecta fnerit, indicat Grutems. I/, Quasque res habere c<nivehiat] Sic Erf. Duisb. et alii MSS. et edd. vcit.y sed receutiores quasque res hahere conveniret, Grabv. lo quibutdani imprestis legiiur: recipere oporteat, Mus ex Gr^phii US., cui cuin Aldi editione, Victorii et Lambiui congruit» sublato verbo oporteat, postremo loco conveniret edidimus. Brut. Leid. L susci- pere, £d. 1476. addit oporteat, Recte correxit Graevius conveniat, Accedunt nostri tres et edd. pp. Sed Leid.!!• cunvenit. In ceteria conveniret* Oud.
AD HERENNIUM Lni. I. Cap. 3. 7 iiimc> qQemAdmodum ad.orationem posaiiil oratoris o£Scia accommodari y dicendam videtur* CAF. III. ~ Inventio in aex partes orationis contu-» 7 mitiir, in exordium^ na;rrationem, divisionem, confirma- tioaem, confutationem > conclusionem* • Exordium est piincipium orationis, per quod animua auditoris conatitui^ Nkric f quemadmodum possint ad inpentiorits' irationem oratoris efcta] AI. j4d rationem possint oratoris officia accommodari, lioUb. possit oratio ad rationeni oratoris officii adcommodari. Lamb. ed. Ad inventionie rationem possint oratoris officia accommodaru G&AMT. Larabini codd. s possit oratio ad rationem oratoris officii cei4)tlii: possit oraior ad orationem ipsius officia aeoommodar^^ fp«e cooiecil: ttd inventionis rationem ex teqq. Aftllpul»iur «i Braiiit. GnlielnMit antem in Ptli. Codd. «liqu.oi JUiTetiit: queinad-' modum ad rationem possint cet. i» prinio aulem P«l. q, ad in- peniianem pos^int; io tecuDdo: q,.oratio ad rationsm vratoris <fuii p, o, Ipti Dibil ninUri plticet* H^^cepii Scb. ad inventio^ nem^ quod £iUo Laotbioo tt Riutc^ attribuil. Verom Tidetor ad iaveMiionem pro tt. ad orationem, firmaturqno a cod. Pal. I. L, I«ei(lettt. U Vote. I. ^ossit oratio ad rationem oratoris officii vel pctsiat ad orationem oratoris qfficia acc Leid. II.: posstt oratio od ratioaem.oratoris officii acc, Leid. 111.: ad oraiionem possint oratoris acc, officiti, Vott. 111.: officia orcUorte ad orationem acc» fossiatf we\ possit oratioad orationem oratoris officia acc, Leid. IV.: potsit oraiio ad rationem oratoris officii aoc Et quemadmtfdurn officia oratorie ad rationem acc, possint. Cum Victorio et irulgalii facii Vota. II. et edd. pp..Qgo^ CAP. UL In sex partesof^ationis.coruumitur, in eieordium'] Sie placaii edere, quum et qyondam ita Vicloriue, et in tribn» atis rcperiam* Gb.okov« Nec aliter'MS, Traiect. fivRX* 8ic Piib'. ct Erfarl. ncc non Brlediol. CraUnU. Viciorii ct JierTag. edd. quod ctUc GronoTioa probaTit** Sed praeterea in Erfurt.. et Cauchii HSS. non legitur orationiSf et coinmode pottet abette. Al. edd. Jh sex partes orationis consumitur^ exordium, Grabv. Iia MSS« emnea el edd. pp., niti quod iu Mediol. 1474 non compareat ora-' tionis. Kec male. Ooo.
£st principium orationisl Krtfirt,: £st principium narrationis, GtABv. Verba: principium orationis oraisit Scn., qnod deinde exordium diTidAtnr in principium st insinuationem^ ^ion fndficiena ralio. h.
Jnimus auditori^i aut iudicis constituitur, pel appareUur ad <mdieruium.'\ lionet Gulielmiut exttare in Colonienti et apparatur; qaomodo et Irea Pali. potierioret^ ilaque habet illud f^e/, tanquam ioufoe glottemati»; nt tcilicet pel apparatuTf adiecinm fuerit ab libftrio param Latino. Grutbr. Verittime coniecit Gnlielmiuty id- q«e CrmaC optinue notae codex Onitbergentit^ a quo abott etiam Ao/ iudicie, quod et iptnm tupcTTaculim est-. Itaque hunc fidnm dncem bic t^mnt tecuii. Crf. Auditoris vel iudicis» Grabt. ln M5S, aliqoot et ed. Mediol. 1^74 vel iudicis. Vott. ill. et pa-^ fotur, Sed optime Leid. IV. timpliciter dat auditorts constitkitur od audiendum, ot bene e tnit cmeodaTit Graevint. Ovo. Cod. Aog. apnd Sch. aut iudicis et vel apparatur, L.
Coruiituitur ad audiendum.} £dd. Constituitur, Tel appara^ 8 RHETORiqOR U M