Item, tertio ostenditur hoc ex ha- bitu: Idem habitus non pcrficit duas potenlias sed eadem charitas per- ficit voluntatem superioris ct in- ferioris portionis; crgo non sunt ducc potentice; ct sic de intellectu; ergo, etc. Probatio majoris, distinc- tio in posteriori non arguit distinc- tionem in priori, sed potius e con- verso, quia semper est major unitas in priori quam in posteriori; sed habitus est unus; ergo potentia quam informat, magis est una. Pro- batio minoris: Charitas perficit vo- luntatem superioris portionis, qua diligitur Deus. Similiter perficit in- ferioris portionis volunlatem, quia aliter ex ista charitate non diligere- mus proximum, qui non diligitur nisi a charitate portionis inferioris, et non est nisi una charitas, quae se extendit ad omnia diligibilia; ergo non est nisi una voluntas; similiter non est nisi unus intel- lectus.
Posset etiam argui ex parte ob- jecti utriusque portionis, quia in- tellectus portionis superioris et por- tionis inferioris esl idem objectum adaequatum, ut ipsum ens, quod est cominune Deo etcreaturee, ut osten- sum est 171 primo \ Sed huic rationi non innitor.
Ad primum principale, dico quod imago consistit in anima, non se- cundum quod totaliter est unum ens, quia essentia animcB repraesen- tat unitatem et dislinctionem; uni- tatem ratione essentiae, distinctio- nem ratione potentiarum, ut sub- sunt actibus, ut dictum est dis" tinct. 16. *. Nunc autem potenliae possunt comparari respectu aeter- norum, vel respectu temporalium; et respeclu aeternorum habent quamdam simililudinem specialem, ratione qua est expressior imago in ipsis, ut sic quantum subsunt acli- bus, qui actus sunt circa tempo- rale. Et quia non ita expresse est imago in anima respeclu tempora- lium in potentiis, hinc est quod Au- gustinus non ponit imaginem nisi respectu aeternorum, per se loquencharitalis iD utraque portiooe.
Probatur quarto.
quacBt. 5.
Ad argum.
primum priacipale.
• Qufpst.
UD. Dum.
Imago ma- giB proprie est reepec- tu aeteroo- rum.
X DlSr. XXV. QUyESTIO unic.
Ad secan- dam.
do; sed respectu inferiorum bene potest esse imago intelligendo lapi- dem, licet non ila expressa, quia temporalia non sunt immedialae si- militudines cBternorum. Non igitur vult Augustinus negare absolute imaginem esse in portione infe- riori, sed quod in eisdem potentiis, ut subsunt talibus actibus, est imago, non ita expresso, vel non eo mpdo.
Ad aliud, cum dicitur, potenlise dulinguuntur per objectay dicitur quod verum est per objecla forma- lia; visus enim nondistinguitur per objecta materialia, cujusmodi sunt album et nigrum, sed per objectum formale adsequatum. Istud tamen non valet, quia album non plus est objectum materiale visus quam sit color, sed ita formale, licet non adaequate; unde forte visus nun- quam videret colorem, nisi quia al- bum, vel nigrum. Unde illud objec- au^'?e8pf' ^""^ abstractum, quod est objectum ^u^habei ^dcBquatum potentiae, fit sic abs- uDum ob- iractum per intellectum; et non est aliqua potentia respiciens multa, quae habet objectum adsequalum totaliter reale praeter operationem intellectus, nisi potentia Dei tantum, quse habet propriam essentiam pro objecto adffiquato, et nos non pos- sumus habere essentiam divinam pro primo objecto; ideo ponimus illud commune quid abstractum, et sic adaequatum (it tale per intellec- tum in nobis. Et licet nullus intel- leclus abstraheret colorem ab albo et nigro, nihilominus visus bovis; videret album et nigrum, sicut nunc; ideo dico quod dissimiliter est de potenliis non organicis, quia sicut potenlia? non organicae sunl abs- Nulla pojectum. realetractae a materia, hoc est, non re- quirunt talem complexionem alicu- cujus organi, sicut objecta sunt abs- tracta; ideo quaelibet potentia non organicaest totius entis, quia Aris- toteles investigat determinatam pro- portionem in organo potentiae or- ganicae, et ex hoc arguit quod est talisobjecti. Unde si videndo aequa- liter perciperemus sonum sicut co- lorem, et in audiendo aequaliter co- lorem, sicut sonum, non posset con- cludi plus quod visus est coloris quam soni. Ideo dictum Philosophi solum habet veritatem de potentiis organicis, quae requirunt aliam et aliam mixtionem in oculo etorgano, ut vult rfe Sensu etsensato.
Dices, quod igitur est primum objectum ipsius intellectus? Dico, sustinendo quod ens univocum ad ens creatum et increatum, est pri- mumobjectum, non tamen propter abstraclionem fit ipsum objectum intellectus. Sed unus conceptus po- test abstrahi a quolibet, quod est in- telligibile, et tunc non distinguuntur portio superior et inferior, nec etiam intellectus et voluntas forma- liter per objecta. Vel secundum di- centesquod ens non est univocum, oportet dicere quod primum objec- tum intellectusnostri sitDeus, quod tamen non credo, et tunc oportet eos dicere quod non oportet primum objectum intellectus esse univoeum omnibus, quae sunt inlelligibilia. Vel oportet eos dicere quod non est primum objectum adaequatum in- tellectui, quod videtur mihi proba- bilius propter perfectionem poten- tiae, quia sicut videmus quod a sen- sibus partialibus abstrahitur com- muneobjectum, ut qualilas sensibi- PoteDtia ooD orga- nica eBtto- tiu8 eotis.
Objectum primum iDtellectus.
Vide obieclum volUDtatis, 1.
d.3. queest.
3.
Objectum primumio- tellectus i.
114 LIBRl H.
tale; ergo est una potentia intellec- in priori quam in posteriori; sed.chariutu tiva portio superior, quae est res- habitus est unus; ergo polentia 'poJuoDe* peclu principii, et portio inferior, quam informat, magis est una. Proquse est respectu conclusionis. batio minoris: Charitas perficit vo- Probaiur Hem sccundo probo idem ex aclu luntatem superioris portionis, qua Berudo speciali, scilicet beatitudine, nam diligilur Deus. Similiter perficit intTouiSrbeatitudononconsislitnisi in ope- ferions portionis volunlatem, quia '^"ttoiiT ratione potenliae unius secundum aliter ex isla charitate non diligereeamdem rationem nam etsi beati- mus proximum, qui non diligitur tudo sit simul in intellectu et volun- nisi a charitate portionis infenons, tate, tamen non potest esse in dua- et non est nisi una charitas, quae bus' potenliis intellectivis, vel in se extendit ad omnia diligibilia; duabus volilivis; imo necessario ac- ergo non est nisi una voluntas; tus unicus unius ralionis tantum est similiter non est nisi unus intelin unapotentia, quia beatitudo se- lectus.
cundum Philosophos, et secundum Posset etiam argui ex parte ob- Probauar omnes, est optimum hominis, ideo jecti utriusque portionis, quia m- tantum in una virtute consistit tellectus portionis superioris et por- unius rationis. Beatitudo autem est tionis inferioris esl idem objectum portionis superioris rationis, ut ma- adeequatum, ut ipsum ens, quod est nifestum est, et similiter est portio- commune Deo et creaturee, ul osten- '^^^-J^l- nis inferioris rationis, quia est illius sum est m primo '. Sed huic rationi potentiee, quse est principium me- non innitor. *pri"ar" rendi, cum praemium correspondeat Ad primum principale, dico quod principaie. merito; potentia vero inferioris imago consislit in anima, non se- portionis est principium merendi, cundum quod tolaliter est unum ut illa, quae elicit actus merilorios ens, quia essenlia animcB repraesen- circa proximum, et alia temporalia; tat unitatcm et distinclionem; uni- huiusmodi est tota portio rationis tatem ratione essentiae, distinctio- inferioris; ergo potentia intellecliva nem ratione potentiarum, ut sub- in superiori et inferiori portione est sunt actibus, ut dictum esl dis- unius rationis, et similiter potentia tinct. 16. *. Nunc aute.n potentiffi J^Ou^s^- volitiva utrobique erit ejusdem ra- possunt comparari respeclu eeter- 22...-g norum, vel respectu temporalium; Item, tertio oslendilur hoc ex ha- et respeclu ffiternorum habent P h lur bilu • Idem habitus non perficit duas quamdam similitudinem specialem, '°""" polenlias sed eadem charilas per- rationequa est expressior imago in ficit voluntalcm superioris ct in- ipsis, ut sic quantum subsunt acli- ferioris portionis; ergo non sunt bus, qui actus sunt circa tempo- duae potentifc; ct sic dc intellectu; rale. Et quia non ita expresse est f.^l^^X Disiinctio ergo, etc. Probatio majoris, distinc- iraago in anima icspectu tempora- -t j^pec- rrorroou tio iu postcriori non arguit distinc- lium in potentiis, hinc est quod Au- rum. d°/m iuT tionem in priori, sed polius e con- gustinus non ponit imaginem nisi o^T. 'idem ygj.gQ^ qnia semper esl major unitas respectu aeternorum, per se loquen- DlSr. XXV. QUyESTIO UNIC.
Ad secun dam.
do; sed respectu inferiorum bene potest esse imago intelligendo lapi- dem, licet non ita expressa, quia temporalia non sunt immediatae si- mililudines cBternorum. Non igitur vult Augustinus negare absolute imaginem esse in portione infe- riori, sed quod in eisdem potentiis, ut subsunt talibus actibus, est imago, non ita expresse, vel non eo mpdo.
Ad aliud, cum dicitur, potenlicB duslinguuntur per objectay dicitur quod verum est per objecla formalia; visus enim non distinguitur per objecta materialia, cujusmodi sunt album et nigrum, sed per objeclum formale adcequatum. Islud tamen non valet, quia album non plus est objectum materiale visus quam sit color, sed ita formale, licet non adaequate; unde forte visus nunquam videret colorem, nisi quia al- NaUa po- bum, vel nigrum. Unde illud objecau^'reapf-' ^""^ abstractum, quod est objeclum '^u^habei stdaequatum potenliae, fit sic absaDum ob- iractum per intellectum; et non est reaie. aliqua potcntia respiciens multa, quse habet objectum adaequatum totaliter reale pra^ter operationem intellectus, nisi potenlia Dei tantum, qua3 habet propriam essentiam pro objecto ada^quato, et nos non pos- sumus habere essentiam divinam pro primo objeclo; ideo ponimus illud coinmune quid abstractum, et sic ada^quatum fit tale per intellec- tum in nobis. Et licet nullus intel- lectus abstraheret colorem ab albo et nigro, nihilominus visus bovis; videret album et nigrum, sicut nunc; ideo dico quod dissimiliter est de polenliis non organicis, quia sicut polentiae non organica*. sunt abstractse a materia, hoc est, non re- quirunt talem complexionem alicu- cujus organi, sicut objecta sunt abs- tracta; ideo quaelibet potentia non organicaest totius entis, quia Aris- toteles investigat determinatam pro- portionem in organo potentiae or- ganicae, et ex hoc arguit quod est talisobjecti. Unde si videndo aequa- liter perciperemus sonum sicut co- lorem, et in audiendo aequaliter co- lorem, sicut sonum, non posset con- cludi plus quod visus est coloris quam soni. Ideo dictum Philosophi solum habet veritatem de potentiis organicis, quae requirunt aliam et aliam mixtionem in oculo et organo, ut vult de Sensu etsensato, Dices, quod igilur est primum objeclum ipsius intellectus? Dico, sustinendo quod ens univocum ad enscreatum et increatum, est pri- mum objectum, non tamen propter abstractionem fit ipsum objectum intellectus. Sed unus conceptus po- test abstrahi a quolibet, quod est in- telligibile, et tuncnon distinguuntur portio superior et inferior, nec etiam intellectus et voluntas forma- liter per objecta. Vel secundum di- centesquod ens non est univocum, oportet dicere quod primum objec- tum intellectusnostri sit Deus, quod tamen non credo, et tunc oportet eos dicere quod nonoportet primum objectum intellectus esse univocum omnibus, quae sunt intelligibilia. Vel oportet eos dicere quod non est primum objectum adaequatum in- tellectui, quod videtur mihi proba- bilius propter perfectionem poten- tiae, quia sicut videmus quod a sen- sibus partialibus abstrahitur com- muneobjectum, ut qualitas sensibi- Potentia DOD orga- Dica estto- tlus eotis.
Objectum primum iDtellectus.
Vide ob- Objectum primumio- tellectUB i.
LIBRI II.
lis, etultraa sensibus exterioribus et interioribus, tandem convenit concedere quod nuUum unurn ob- jectum sensibile univocum potesl esse commune omnibus sensibus. Non datur Sic ctiam objectum omnipotentise iectumrea-divinae, objectum dico operabile, utsic, non potest esse anquid adaequatum, omnu'" nisi tantum ens possibile, quod non est unum in re, sed si aliquo modo poteniiaB hoc lantum est in intellectu, quia ^^*** '*' non potest esse aliquid univocum reale omnibus operabilibus a polen- tia divina, sic propter perfecllonem intellectus ad tot se extendit, quod nullum unum objectum univocum habet sibi adaiquatum.
DIST. XXV. QUiESTlO UNIC.
DISTINGTIO XXV.
primum.
QUiESTiO UNICA.
Ulrum aliud a voluntate causat aclum ejus effective?
1. Circa hanc distinctionem vige- Argumeni. simam quintam qua^ritur primo: Utrum aliud a volunlale causet e/- fective aclum in voluntate? Quod sic. Per Aristotelem 3. de Anima, text. 54. Ordo est movenlium, et motorum; quoddam est movens mo- tum, ut appetitus; quoddam movens immobile, ut appetibile, etc. Et quod Aristoteles ibi loquatur de mo- vente effective, et non metaphorice, ut finis, patet, aliter enim a^quivo- caret movens, quia aliud movens, de quo loquitur, movet effective.
Item, voluntas non est potentia activa; igituralia a voluntate cau- sant actum in voluntate effective. Antecedens patet, quia potenlia activa est principium transmulandi aliud inquantum aliud, 5. Metaph. text. com. 17. Tertium. Item, accidcus per accidens non oritur ex principiis suppositi; sed volitio est accidens per accidens respectu voluntatis, quia potest sibi Secun- dum.
inesse et non inesse, manente supposito.
Item, quod est in potentia contra- QuaKum. dictionis, non ex se determinatur ad unum; voluntas est in potentia contradictionis; igitur oportet quod per aliud determinetur.
Oppositum, Augustinus 12. de 2. Civit. Dei, cap. 6. Si duo dRqualiter contra. affecti habeant objecta aequaliter tum pri- moventiay asqualiter approximata, ""™* unus cadit, alius non. Unde igilur cadit istCy et alius non? Respondet, non nisi propter voluntatem. Cum igitur omnia sunt eodem modo dis- posita, ut ipse supponit si objec- tum causaret actum in volunlate, impossibile esset quod unus cade- ret, et alius non.
- Item, Augustinus 3. de liber. arbitr. Nisi velle esset in nostra potestatCy neque esset aliquis laudan- duSy neque viluperandusy neque eliam monendu^) et talis extermi'- nandus esset de hominum numero. Ex hoc arguo: Non est in potestate patientis non pati, quia si agens agit, patiens patitur; cum igitur non est in potestale patientis quod agens non agal, igitur nec in poteslale ejus erit posterius, quod necessario consequitur; igitur motus, qui est velle sic, vel sic, non est in potestate voluntatis, si effective causetur ab alio a voluntate.
Anselmus de conceptu Virginali Tertium cap. 4. Anima estseipsum movens.
Secun- dum.
LIBRI II.
Qaartum. Item, Augustinus de vera Religio- ne: Nihil tarn in polestale nostra sicut ipsavolimtas] etidem vult lib. 83. qucest. q. 8. sed voluntas potest alias potentias movere; igitur potest se movere.
Qaintum. Item, Philosophus 9. Metaph. cap. 5. text. 10. Potentia rationalis valet ad oppositay et arguit ibidem, cum irrationalis statimprocedat ad actum soluto prohibente^ iyitur si indiffe- rens^ ut indifferens^ aliquid produ- catj contraria simul faciunt; ideo potentia rationalis nihil facit^ nisi determinatur. Quid igitur determi- nat? respondet: Hoc dico appeti- tum prohseresim^ id est, electionem; igitur per ipsum potentia rationalis potest se ipsam determinare, et maxime voluntas.
Ratio 3. Item, objectum voluntatis, ut ®^^"™- voluntatis, est linis; igitur ut sic movet metaphorice; igitur ut sic, non effective, quia movens effective inquantum tale, movet propter finem; sed non ex hoc, quod movet utfinis, movet propter finem; igitur objectum volunlalis, ut voluntas est, non movet effective.
Septimuni. Item, potentia nobilissima non potest esse tantum passiva; sed in- tellectus et voluntas sunt nobilissi- mai, el maxime voluntas; igitur est activa.
SGHOLIUM 1.
Prima opinio GofTredi volilionem lieri a phan- lasmate, ct idem de intelleclione, quia movens et molunr. sunt distincta suhjecto, «|uod proba- tur quadrupiiciter. De hoc late acium esl in Oxon. I. dist. 3. quaest. 7. a num. 5. Secuiida opinio esl Hcnrici, quod objectum in se, vel ut cognitum, est causa volitionis; idem tcnet de intelleclione, cujus causam ait esse objectum, ut relucens a phantasmate, de quo late ibidcm, Dicitur ad qua^stionem, quod g aliud a voluntate causat effective opin.Goffr. actum in voluntale; et illud est ^atio i. phantasma, quia oportet movcns et motum esse dislincta subjecto; sed nihil intrinsecum menti est distinc- tum subjectoa voluntate; igiturnihil quod est in intellectu, potest movere voluntatem effective. Major patet, quia idem est ponere movens et motumnon esse distincta subjecto, et ponere idem movere se; sed hoc est impossibile propter multa. Pri- mo, quia tunc sequitur quod idem esset in actu, et in potentia simul respectu ejusdem; hoc autem im- possibile est, quia agens debet esse tale in actu, quale est passum in potentia, iit patet i. de Generatione^ et 3. Phys. text. 17. Igitur hoc prin- cipium negare est deslruere totam Philosophiam.
Secundo ad idem: Materia et secunda. efficiens non coincidunty 2. Phys. text. 20. Motum se habet ut materia respectu motus; igitur inipossibile estidem movere se ad aliquid.
Terlio ad idem: Movens rcfertur Teriia. realiter, 5. Metaph. text. 10. ejus- dem ad se non esl relatio realis. Probatur, quia relativa realia sunt opposita realia; igitur non compa- tiunturse in eodem.
Quarto ad idem: Agente approxi- Quarta. mato et passo disposito, semper est actio; igilur si voluntas esset activa respectu sui, semper esset actio. Sic arguit Philosophus 2. de Anima, texl. 52. Sisensus esset aclivu^^ cum sentire sit immanenSy semper esset actiOy sentiendo se, vel saltem si non semper esset volitio, quia vo- luntas esl libera, tamen posset sem- per esse volitio; consequens est ^ DIST. XXV. QUyESTlO UNIC.
falsiim, quia non potest esse volitio, nisi intellectione preevia; incognila enim amare non possumus, per Augustinum 8. de Trinit. cap. 4. et 4. Si dicatur quod non sequitur, objeciio. quia objectum est causa sine qua non^ et ideo non potest esse semper volitio, nisi objeclo preesente. RespoDsio. Contra, sic possel sustineri quod quodlibet semper agit in se quantum est ex parte sui, quod tamen non semper agit in se, hoc est, quia aliquid deficil sine quo non. Unde lignum est combustivum sui, non tamen comburit se, nisi igne pra3- sente, quiaignis est sine quo non; ita igitur probabililer posset susli- neri quodlibet agere in se sicut voluntatem agere in se. Quinia. Itcm, omue agens aequivocum et totale est nobilius effectu, et princi- pium agendi nobilius termino for- mali producto; sed si voluntas causat velle in se, hoc erit actione aequivoca; igitur voluntas erit quid nobilius voluntate volente.
5. Item, dua3 aucloritates Aristotelis adducuntur, quod voluntas vult conformiter intellectui, 7. Ethicor. et similiter 2. de Generatione Ani- malium. Sed ista sunt auxiliata, quia sive tenetur actus in voluntate ab alio quam a voluntate, sive ab ipsa, eequalitersunt ista difficilia.
Dicitur igitur pro ista opinione, quod intellectus agens non movet possibile, neque aliquid in intellec- tu movet voluntatem, cum non sint distincta subjecto; sed phantasma potest movere intellectum et volun- tatem, quamquam non sit phantas- ma alicubi, quin ibi sit intellectus; adhuc tamen intellectus est alibi, ac si non esset ibi; et sic potest salvari sufficienler, quod movens et motum semper sunt distincta subjecto. In- tellectio igitur et volitio est imme- diate a phantasmate immediatione causcfi, etsi non immediatione effec- tus, quanquam intelleclio sit prior in ratione effectus quam volitio, non lamen mediatione ratione causae, quia tunc molum et movens non essent distincta subjecto.
Alia opinio ponit eamdem conclu- Henrici sionem, quod aliud a voluntate qiodL^^i^. causat actum in voluntate, sed illud **"®®'' ^' est objectum ut cognitum. i'lud,p^^® ^-^ palet in simili per Averroem 12. ^•^^.^ot^J- Metaph. text. com. 36. qui dicit p-f- q- 3*. quod balneum in re extra niovet effeclive vires sensitivas; sed bal neum in anima movet voluntatem; ergo objectum ut cognitum movet voluntatem.
Item, sicut in appelitu sensitivo objectum sensatum causat actum in appetitu sensitivo, sic objectum co- gnitum in appetitu intellectivo.
Et si dicatur contra istos, objec- tum intellectus polest esse nihil in se, igitur nihil potest effective cau- sare, quia non esl intelligibile quod pro illo nuncj pro quo actu causat, sit aclu nihil, oportet eos dicere quod objectum ut cognilum causat, et hoc est dicere quod intellectus per intellectionem causat volitio- nem, quia loquendo de cognitione abstracta, manifestum est quod po- test esse aliquid cognitum, quando nihil est in se.
SCHOLIUM II.
Contra duos praefatas opiniones resolvit, vo- lunlatem causare suum aclum. Primo, conlra- ria circa idem immutatum non possunt fieri a LiURl 11.
Primaralto coDtra 8u- pradictaB opiDiones.
CoDtrarta DOD pos- BUDt esse a causa Da- turali, om- DibuB aliiB eodem mo- beotibuB.
Secunda. Si ToluDtas noD est ac- tiva« nulla eet liber- tae.
Responsio tioffr.
7.
Impugna- tur.
causa naturoli, sed uolte el velle sic fiunt. Sc- cundo, alias noruio non cssel in dominio homi- nis. Tertio, ex aucloritalibus Patrum ct Philos. adduotis ad opposilum.
IstaB duae opiniones concordant in hoc, quod aliud movet et causal volitioneni ab ipsa voluntate, et contra istas in generali sunl rationes principales ad oppositum, et deduco eas ulterius, primo sic: Agens natn- rale limitatum non potest esse per se causa contrariorum circa idem objectum «qualiter dispositum; sed possumus habere velle et nolle circa idem eequaliter dispositum ex parte sui; igitur idem objectum non po- test esse causa per se istorum con- trariorum; igitur aliud erit pro- prium objectum, respectu cujus est nolle, ut malum, el aliud respectu cujus est velle, \xt bonum; sed malum non polest causare nolle positive, quia privativum inquan- tum tale, non per se causat posili- vum; igitur voluntas causat nolle effective.
Secundo ad idem, homo est do- minus actuum suorum; sed passio non est in potestate patientis natu- raliter; igitur volitio non est in polestale volentis, et per conse- quens nec illi actus, et sic nullus vituperandus.
Dicitur hic quod sic, quia volun- tas determinat inlellectum ad consi- derationem unius, elpotest ad unum convertere, vel avertere, et pro tanto est in potostate volentis, licct non quantum ad actum primum.
Contra, in primo instanli, in quo occurrit tale phantasma, lunc prirno evigilanti prima actio per se est mere naturalis; igitur volitio cau- sata, quia non est in poteslale noslra qvin visis tangamur^ Augus- tinus 8. de Libero arbit. per talem actionem intellectus est mere natn- ralis. Si igitur voluntas potest imperare potentiis, hoc non erit per istumactum primum; tum quia ille actus primus non est in potestate voluntatis; lum quia ille actus non est considerando, vel non consi- derando, sed causatur mere natura- liter. Quid igitur facit istum actum, quo voluntas imperat intellectui ad considerandum, vel ad non conside- randum? Voluntas enim non potest aliis potentiis imperare, nisi per actum voluntalis, vel nisi velit eis imperare, vel nisi velit ipsas exequi imperium, a quo est illud velle effective. Aut igitur istum actum causat in se immediale, tunc pari ratione standum est in principio; vel hoc habet aliunde, et tunc impe- rium suum non est in sua potestate.
Dicit, potest occurrere impedi- mentum, quamquam hoc phanfasma sit natum movere ad sibi propin- quum.
Ex hoc habetur propositum, quia Rejiciiur quotcumque fiant circulationes, im- pedimentum occurrens non est plus in potestate nostra, quam bovis euntis ad pascua, si occurrat sibi aliud magis delectabile in eundo, proscquitur illud, illud tamen inipe- dimonlum nonestin potestate bovis; sic nihil fieiet per imperium volun- tatis, nisi voluntas possit aliquem actum in se causare.
Dicitur aliter, si simul occurrunt g. in phantasmale delectabile et detes- tabilo in actu, in potestale voluntatis est sistere intellectum in turpi, di- mittendo aliam partem, et tunc sequilur mala electio.
Replica Goffredi.
Alia res- poofio^ DIST. XXV. QUiESTlO UNIC.
ncfeiiuur. Contra, quaero, si illa duo simul occurrentia sunt aeque efficacia mo- venlia voluntatem, vel intellectum, et si sit nihil effective ex parte vo- luntatis, simul eligit utrumque, vel neutrum? Si phantasma unius efficacius moveat, igiturillud eliget, quia per efficacius movens ad unum contrariorum non potest passum reduci ad actum contrarium. Igitur si voluntas potest libere, hoc non erit per actum vehementiorem, quo imperabit ad oppositum, nec per actum debiliorem, stante vehe- mentiori; igitur a se imperabit ad cessalionem vehementis. Non enim sistitur voluntas per hoc quod est voluntas solum, si nullo modo causet offeclive actum in se.
Dicit quod voiuntas praecipit per aiiquid velle impressum ab objec- lo; igitur voluntas ante sistitur per illud objectum magis efficax.
SCHOLIUM lll.
Refutatur in speciali opinio GofTredi. Primo. quia cauea »*quivoca toUtlis est perfectior suo elTectu. Secuudo, alias Hnima separata et Angelus nihil ialeiligeront, nec se moverent, quia secundum ipfuni, idem non potest esse ajjreiiB el paliens. Solvit quinque rationes GoiTre- di positas num. 3. et seqq. eiplicando varia principia et ditficultates Philusophicas.
9. Contra primam opinionem argui opioio lur suecialiter: Si phantasma est oppugDa- causa totalis et aequivoca mtellec- ^^^' tionis et volitionis. igitur est sim- pliciter perlectior intellectione et volilione; igitur phantasiatio est nobilior felicitate Philosophorurn, quam ponebant consislere in in- tellectiore ct volitione. Non enim polest ille Doctor ponere aliud agens, videlicet intellectum agens, quia agens et patiens necessario sunt distincta subjecto, per eum.
Item, Anffelus et anima separata Secundum possunt operari volendo, et non animanihii potest poni in eis phantasma cau- ^°**^*g*[««" sans volilionem; igitur oportet quod Deus immediate causet ma- lum velle in voluntate primi An- geli; vel si ponatur aliud agens, ut coelum, vel quodcumque aiiud ob- jectum, oportet principium suum negare, quod causa aequivoca to- talis est nobilior effectu. Unde non est probabile ponere quod anima separata, vel Angelus nullo modo possit movere se, sed quod starent immobiliter in quocumque ubi po- nerentur, ac si essent in carcere.
Nec valet arguere, quod Philoso- lo. phi non viderunt quomodo polerit esse nova intellectio in Angelis, quia ipsi de Angelis erraverunt, et ubi falsa sunt principia, non est mirum si dicant falsas conclusiones. Si tamen ipsi convenissent nobis- cum, quod Angeli acceperunt esse post non essey ipsi bene admisissent novas intellectiones in Angelis et hoc necessario habent Theologi po- nere.
Ad primam igitur rationem pro Rationes pnma opinione dico, cum dicit, goWuniur. movens et motiim esse dislincta subjeclOy aliquidicunt quod hoc est verum in corporibus. Dico tamen vide nen- quod nec ibi, nec in spiritibus; unde quod?.To. credo quod Deus non posset facere Angelum ita nudum cum generali influenlia, quin possit inlelligere se, et tunc idem esset movens, et mo- tum.
Ad primam rationem contra, cum dicitur quod ista sunt ejusdem po- mam' sitionis, movens et motum esse in- U8™esse distincta subjecto, et idem movere "oJ^um J| LlBRl II.