uoTveViaiedicit quod effectus universalissimus primam, ut est proprius effectus, prffidlcaQ*- habel reduci ad causam universa- quia ejus proprius effectus est per- ^cuudum •issimam, distinguo de duplici uni- fectissiraus, iste talis est imperfecperfectio- versali quoddam enim est univer- tissimus, nam quilibet effectus prosale secundum praedicationem: et prius aliquam perfectionem addit communitatem; quoddam secun- super commune. Et isto modo esse^ dum perfectionem et continentiam quod per se includitur in omnibus virtualem, quod dicitur universale effectibus, est effectus imperfectissisecundum causalitatem; et utroque mus, et ideo semper est fallacia modo habet effectus universalissi- eequivocationis in argumento. Et si mus reduci ad causam universalissi- arguatur uniformiter utrobique unimam. Quando ergo dicitur in ma- versaliusin majori pro universaliori jori, quod effectus universalissimus secundum perfeclionem, vel difforest a causa universalissima^ si in- miter sumatur ratio universalis ex telligitur de universalitate causaliter parte causee et effectus, tunc primo et virtualiter, sic tantum valet, ac modo major est vera,et minor falsa; si diceretur quod effectus nobilissi- secundo modo major est falsa, et mus, et maxime virtualiter est a minor vera, et ideo nihil sequitur. causa nobilissima et perfectissima Quod etiam adducunt ex auctore Auctor de m virtute, et sic est major vera; et de liausis, concludit contra eos, quia facit pro isto modo effectus universalissimus si infelligimus secundum huncauc- '^"*' est primus Angelus, et nobilior torem quod ens creatum non potest creaturaaDeo producta. Sed cum dare esse^ nisi in virtute divina, dicitur in minore, quod esse est ergo secundum eum potest dare talis effectus universalissimus se- esse, sed virtute Dei, inquantum cundum virtutem, falsum est, quia scilicot recipit virtutem a Deo dandi esse non est nobilissimus effectus esse) et ita sequitur quod potest LIBRI IV.
accipere virtutem creandi, cujus oppositum deberent probare. 8. Quod vero dir.unt de actione pro- Refuiatur pHa iustrumenti, qusero de illa ac- batio^pri' tioue propria, an conveniat instru- ™*Di*8?^ mento secundum aliquid sibi pro- prium? aut convenit ista actio secundum formam propriam, aut secundum quod est instrumentum motum a superiore agente. Si primo modo, ergo virtus iliius actionis propriee est agens primum et prin- cipale, et non instrumentum, quia virtus illius aclionis nulli alii subor- dinatur, et omnis actio quce conve- nit alicui, ut principali agenti, non convenit sibi praecise ut instrumen- to..Si vero ista actio sibi proprie non competat secundum formam pro- priam, sed secundum quod movetur ab agente principali, ergo nulla actio convenit sibi propria, inquan- tum est instrumentum agentis prin- cipalis, nisi per accidens, et tale est separabile; falsa est ergo illa major, quod omne agens instrumentale habet actionem propriam per aliud sibi proprium, praeter illam qu6e attribuitur agenti principali. nstrumen- Et cum ppobant dc serra, quod quid effi- illius cst proprie dividere, vel secare, qusero a qua forma sibi intrinseca habet serra illam aclio- nem sibi propriam? Non a figura, - — vel quantitate ejus, quae sunt magis intrinsecse, quia quando inslrumen- tum non habet talem figuram, vel talem quantilatem, non dividit, quia neutrum eorum est forma activa. Non flgura, quia est de tertia specie Qualitalis; nec quanlitas, quiacon- sequitur primo principium passi- vum. Si etiam istee formae essenl activ^ae, sequeretur quod Mathemati- cus considerans quantum vel etiam figuram, ut quadrangulum, vel triangulum, non abstraheret a molu et aclione, quod falsum est; dividere ergo secundum quod aclio, non est a serra. Si vero dividere sit motus localis, tunc serra non movet ac- tione, sed movetur passione a prin- cipali agente; quia enim duo cor- pora non possunt esse simul in eodem loco, ideo eorum simultas in eodem loco est eorum formalis repu- gnantia. Ideo sicut in motu altera- tionis, et motu ad formam, agens eadem aclione, qua facit unam for- mam inosse, facit aliam abesse, ita in motu locali agens eadem actione, qua movet unum corpus in unum locum, expellit aliud corpus ei incompossibile ab illo loco; eodem modo est de serra et divisione; serra non habet dividere ex se, sed motus ejus est a manu, et divisio consequens motum, et sunt duo effectus ordinate agentis. Quod au- tem dividit esl manus movens loca- liter primo ipsam serram, ut pri- mum effectum ejus, et secundo, quiaduo corpora non possunt esse simul, dividit lignum; securis enim et serra, quia sunt instrumenta acuta, sunt facile mobilia, maxime secundum motum gravitatis. Et ideo, inquantum ipsa moventur ac- tive ab artifice,expellunt aliud cor- pus dividendo, vel alio modo scin- dendo, vel copulando secundum convenientiam formae artificialis, et secundum quod dividere dirigitur ab artifice, movendo ea; non ergo serra vel securis agit effective, sed tantum passive, secundum quod ab agente movetur. Unde eadem actio- DIST.!• QUiESTIO 1.
li.
ne,per quam serra vel securis move- lur a manu, ipsa pariter dividunt et separant, et secundum quod velo- cius moventur a manu, vel majori motu, secundum hoc citius dividun- tur partes; unde quia agens primo et immediatione effeclus, facit effective corpus in tali loco, deinde effective reraovelur aliud corpus ab illo loco, creditur unum corpus agere in aliud, quod non est verum. Sic in proposito est de securi mota, et ejus divisione. 9. Item, ratio de instrumentali agente Rejicitur uou coucludit, quia major est falsa; * Wde-^ cum enim dicit quod agens instru- ^S^sa^iog.^ mentale agit dispositive per aliud trumenta. sibi proprium ad terminum princi- palis agenlis, aut intelligit quod sic agat per aliud sibi proprium, et non in virtute principalis agentis; aut intelligit quod illud proprium, per quod sic agit, sit forma ejus, per quam tamen non agit, nec in vir- tute alterius. Si primo modo, ergo non agit ut instrumentum; si se- cundo modo agat per aliud sibi proprium, in virtute tamen alterius, ut principalis agentis, adhuc est proposilio falsa, quia secundum eos, agens inslrumentale quandoque po- test attingere ad effectum principalis agentis, quando non agit disposi- tive, ut qualitas virtute subslantiae in instanti generationis inducit for- mam substantialem, nec tamen tunc agit dispositive. Accidit enim ei, inquantum attingit effectum et ter- minum principalis agenlis, quod prius agat dispositive; in instanti enim inductionis formaj substantia- lis agit secundum eos; ergo non est necesse quod sit dispositiva ter- mini principalis agentis.
Istud etiam apparet in artificiali- Quando bus, nam artifex utens pluribus tum dis- instrumentis ad effectum aliquem J*ffe"Jtum artificialem producendum, si per ^ie^^^PJ" unum instrumentum agat disposi- qoando tivead terminum principalis agen- tis, et per aliud instrumentum inducat formam termini principalis intenti ab agente principali, ibi in- strumentum attingeret effectum et terminum principalis agentis, eliam- si nunquam ageret dispositive. Et si totum posset facere per unum in- strumentum, accidit quod prius ageret dispositive; nunquam enim attingit terminum et eflectum prin- cipalis agentis. Itain agenlibus per naturam, si agens naturale posset per instrumentalem actionem statim inducere formam suam substantia- lem, quam intendit inducere, statim induceret, licet sit instrumentaliter agens, nec prius disposuerit, et ideo quod sic agat dispositione praevia, hoc accidit.
Per hoc patet ad exemplum eo- rum de securi. Ideo enim prius agit securis dispositive ad formam do- mus, quam inducatur forma domus, et terminus principalis agentis, ut artificis,quia ibi sunt multee actiones ad invicem ordinatee, quarum una disponit ad aliam; sed inquantum attingit terminum principalis agcn- tis, ut instrumentum ejus, accidit quod dispositive agat; non enim sic dispositive agit, quia instrumentum, sed quia ejus actio ordinatur ad aliam, et preesupponitur illi.
Secunda etiam ratio principalis de l^* distantia infinita non concludit, ^eiuadl quia ibi nulla est distantia media''*^*'^***'^''- inter extrema, sicut est in genere Quantitatis, de media distantia inter LIBRI IV.
Dietantia Bumitur a medio, vel abextremo Dobiliori.
Cootradic- toria dis* tant in io- floilum, explicatur.
Tertia ratio petit priocipium.
duo puncta, vel duo loca, vel qua- lescumque terminos tales. Tanla preecise est distantia inter illa ex- trema, quantum est extremum nobi- lius, vel existens. Patet de distanfia illa, quse ponitur inter Deum et creaturam, quse ponitur infinita ab omnibus; sed inter extrema con- tradictionis nulla est media positiva distantia, quia contradictoria non habent medium; ergo tanta est dis- tantia inter contradictoria, quantum est extreraum nobilius, ut inter terminos creationis esse et non esse^ gratiae et non gratiae; extremum nobilius, ut esse gratiae, est finitum; ergo et distanlia inter illa erit finita. Et ideo licet sit eequalis incompossi- bilitas inter omnia contradictoria, non tamen aequalis distantia, quia non est aequalis omnium extremo- rum contradictionis. Dicitur enim distantia inter contradictoria infini- ta, id est, indetermiuata, quia non determinat sibi maximam, neque minimam. Sequilur oppositio con- tradictionis ad minimam oppositio- nem, quia non potest ita parum recedi ab uno contradictoriorum, quin statim fiat sub alio extremo. Permitlit etiam distantiam maxi- mam, quia si esset major maxima possibili, adhuc contradictoria dice- rentur divisim de illa.
Item, tertia ratio non concludit, cumenim dicit quod agens secun- darium praesupponit effectum priu- cipalis agentis prioris, aut intelligit quod prsesupponit effectum prioris agontis circa quem agat, ut quod- dam ens subjectum, et tunc petitur conclusio ibi praemissa. Aut intelli- git, quod praesupponit aliquem effectum primi agentis, et sic est verum, quia agens secundarium in agendo praesupponit se esse, quo- niam secundum se totum est effec- tus ipsius Dei, et tunc non sequitur conclusio, isto modo, praesupposito effectu primi agentis; nec exem- 0"^^^ "' plum adductum mullum valet. Arti- rai •ubjec- fex enim praesiipponit materiam et operaodo. effectum agentis naturalis, quia non inducit formam nc^turalem, sed tan- tum formam accidentalem, ut for- mam artificialem, etideo praesuppo- nit agens artificiale effectum agentis naturalis, quia est effectus secun- darii, ut agentis naluralis.
Quarta etiam ratio, cum dicit quod 12. omnis actio agentis creati est mixta Onarta ra- ^ tio exclocum potentia, et non pura, non dit provalet, quia si per istam mipuritatem intelligat carentiam perfectae actua- litatis, quia deficit a perfecta actus ratione, potens in se deficere, licet nonhabeat potentiam, scilicet par- tem essentialem sibi intrinsecam, sic concedo omneni creaturam esse impuram, quia cuilibet creaturae deficit aliquis gradus entis potentia- lis et possibilis inesse toti enti. Sed ista impuritas vel potentialitas non convenit motui, vel mutationi, quia motus, vel mutatio non est nisi in entibus creatis mutabilibus et corruptibilibus imperfectis, compo- sitis ex actu et potentia, tanquam ex partibus essentialibus intrinsece. Si auteni intelligat, quod omnis creatio creaturae est sic mixta cum potentia impura, quia est actus entis imperfecti in polentia, secundum quod in potentia ad ulteriorem per- fectionem in se habendam per motum vel mutationem, petit quod debet probare, quia esse naturae simplicis ut Angeli, vel animae, non DIST. I. QUiESTIO I.
est in potentia impura, et ideo non videtur nisi quod istee rationes ne- cessario concludant propositum.
SCHOLIUM III.
Praemissa creationis 6up\ic\ acceptione, addu- cit Doctor primo opinionem Avicenn», asse- rentis primam Inlelligentiam creare secundam, el secundam creare tertiam» el sic deinceps usque ad uUimam, a qua estanima orbis. Quid ▼ero in hac re senserit Philosophus, fuse trac- tat Doctor in Oxon. d. 4. 3. q. 2. de immorla- litate animse, et in tractatu de Eerum princip. quffist. 9. Hto existimat verius secundum Pbilo- Bopbum dicendum, quod licet poneret formam rationalem produci a Deo immodiate, non ta- men creari, sed totum simulmutari a nonesse animato ad esse animatum, quia secundum ipsum, ex nibilo nihil flt. Circa ista vide Doolo- rem in Oxon. i. d. 8. q. uit. a num. 5.
j2 Respondeo ergo ad quaestionem, Regpondet quod cveatio dupliciter potest acci- ^Micem^ P^ • Uno modo proprie, excludendo creationis ^ creantc omnem aliam causam conacceptionem pr»- creantem, praeter causam nnaiem, miflanHA ' * quae movet causam efficientem, et creantem ad creandum;etexcluden- do causam materialem, efficientem, secundariam et formalem, quae est pars rei; et sic creatio est productio alicujus in esse sine quacumque alia causa concreante primo creanti, excepta causalitate finis. Finis enim, ut dictum est, movet efficientem ad agendum, etnon potest ab ejus ac- tione excludi, et islo mudo concedo quod Deus solus creat. Licet enim quodcumque aliud a Deo posset aliud producere de nihilo, necessa- rio tamen praesupponeret aliud agens in actione sua, ut primam causam, et ita non est possibile isto modo aliquam creaturam creare ali- quid. Alio modo accipitur creatio solum excludendo causam materia- lem concausantem; et isto modo mittendo.
mittendo.
creatio est productio alicujus de ni- hilo quia de nulla materia, et hoc modo accipiendo eam, difficile est prohibere, quin possit creatio com- petei^e agenti creato respectu mul- torum, ut respectu formarum per se subsistentium, cujusmodi sunt An- geli, si sunt formcB simplices; et etiam respectu formarum, quae non educuntur de potentiee materise ut animae intellectivae; sive respectu formarum accidentalium, ut sunt, fides, spes, intelligere, velle et hu- jusmodi.
De primis autem formis ponit Avicenna 9. Metaph. cap. 4. quod In- telligentia superior creavit aliam In- telligentiam sibi proximam, non quod omnes Intelligentiae sint a pri- mo immediate productae vel creatae; sed quod proxima primae Intelli- gentiae sit a prima Intelligentia, et proxima secundae Intelligentiae sit ab ipsa secunda, et proxima tertiae a tertia, et sic deinceps usque ad ullimam, aquaest anima orbis, ita quod secundum ipsum unum tan- tum sit ab uno, quia quaelibet agit naturaliter. Et si Aristoteles concors sit cum eo in istis duabus proposi- tionibus, scilicet quod Intelligentiae sint productae, et non ex se, et quod ab aliquo non possitesse nisi unum, idem poneret ipse, quod una scilicet Intelligentia, crearetur ab alia, acci- piendo crea/eowem,prout esse ipsius producti esl per crealionem, et sc- quitur suum non esse, natura, et non durationem, ul Avicenna loqui- turde creatione.
De formis autem corporalibus concorditer senserunt omnes Philo- sophi quod non solum non possunt creare, sed etiam nec creari, quia AviceonsB seDteotia de produc- tioDe ioteniffenlia- rum, et aDimffiia* tellectivsB.
Creatiooem quomodo Philosophi adoiittebanl Formas corporaies nec creare nec creari posBe omoes Philoso- LIBRI IV.
phi seDse- ruDt.
Quid de anima ra- iioDali geU' lerii AriB- toteles, dU' bium est.
Cur Arist, negaret animam creari.
omnes posuerunt necessario educi de potentia materise. Ordo autem causarum secundum eos, est essen- tialis, ila quod sicut efficiens est causa necessaria in suo ordine cau- sandi, ita et materia esset causa necessaria in suo ordine causandi, et ideo nulla forma corporalis posset esse in materia per eos, nisi per ge- nerationem.
De formaautem inlellectiva, quid •Arisloteles de ea senserit, est du- . bium; si enim posuit eam esse for- mam naturalem corporis organici, sicut videtur ipsam ponere, uEthic, et 4. Ethic. et 2. de Anim. quia po- suit felicitatem hominis consistere in actu animse intellectivae in spe- culatione, et posuit ipsam esse im- mortalem et separabilem a corpore, sicut perpetuum a corruptibili; tunc necesse habuit eam concedere esse abextra, quia illa, quae educitur de potentia materise, non sic posset se- parari. non tamen poneret eam creari, etiamsi sit ab extra. Nam cir- caanimee crealionemponimusdupli- cem mutationem, unam a non esse animee ad esse ejus, aliam a non ani- mato corpore ad corpus animatum, secundum quam mutatur corpus organicumanimatum. Primam mu- tationem non ponit Aristoteles, sed secundam tantum, et ideo non con- cederet creationem, sed poneret totum simul mutari a 7ion esse ani- mato ad esse animatum, licet nihil anima3 prcefuisset, sicut in forma corporali non mutatur forma a non esse QiA esse^^QA totum compositum primo sic mutatur, etiamsi nihil formae preefuerit.
SCHOLIUM IV.
SCHOLIUM IV.
Fide potius quaro ratione convincente, tenet Doctor creaturam non posse creare; quod pro- bal primo, quia Angelus dod agit nisi intellec- tione vel volitione, que sunt accidentia, quibus nequit creare 8ubstanliam, alioquin eireclus exccderet suum causam. Sccundo, probat sub- stantiam corpoream non posse creare, quia non per formam, cum haeo eupponat mate- riam; nec per materiam, qusB est omniam imperidctissima entitas. Tertio, quod ccelum non possit creare, probat rationc aliorum ex Philosopho, quia roovens et motum debent esse simul, cum actio eorum sit in contractu; sed corpus cocleste non potest esse simul cum ali- quo inferiori, nec agere per contructum illius. Hffic ratio non videiur Doctori probabilis, de- mum creaturam aihil posse creare Doctor con- cludil, et probut in Oxon. htc a num. 28. auc- toritate Sanctorum.
Sed nos Christianialiter ponimus, 14. non enim ponimus unum Angelum Primacon- creare posse infenorem Angelum se- creatura 1*4* • tpiritualis cundum viam Avicennee; sic nec dod poutt etiam aliquam formam substantia- ^gtJniiVi^ lem infimam. Probatio, omnis intel- lectio Angeli est accidens; ergo non potest creare substantiam. Pro- balio antecedentis, quicumque intel- lectus potesl intelligere omne ens, quiaexquoprimum objectum intel- lectus cujuslibel est ens, quodlibet contenlum sub ente est perse ejus objectum; sunt autem intelligibilia infinita, quae perfecte possunt intel- ligi ab intellectu perfeclo, ut singu- laria, quse possunt esse, et multipli- cari in infinitum; sed iinpossibile est aliquam intelleclionem unam Angeli esse infinitorum intelligibi- liuin indislincle, nisi sil infinita; ergo cum diversis intelligat rationi- bus, distincte diversa intelligit, et quaelibet est sibi accidens.
Aliter probatur illud antecedens: Angelus potest intelligere uniim in- DIST. I. QUiESTIO I.
Objicilur coDtrapro baliocem coDclusiolelligibilepost aliud, et non omnia simui, quia intellectus habens vir- tutem simul intelligendi infmita est infinitus; ergo nulla intellectio est sua substantia. Probatio consequen- tiee: Omnis substantia secundum se nobilior est quocumque acciden- te; ergo et nobilior omni intellec- tione. Sed impossibile est formam imperfectiorem et ignobiliorem esse principium formale producendi per- fectius, tam in agentibus univoce quam aequivoce; palet inductione in ornnibus; ergo si intcllectio An- geli est accidens, non potest esse principium formale producendi ali- quam formam substantialem, et idem arguitur de actu volendi. Si autem ponatur alia potentia a po- tentia intellecliva et volitiva in An- gelo, ut potenlia executiva, illa non potest in aliquem actum, nisi in virtute actus inlellectus vel volun- tatis, quia omne agens agit propter finem, quem secundum se cogno- scit, vel in quem dirigitur ab agente superiore finem cognoscente.
Contra istam rationem insto, ut magis declaretur: A domo, quee est in anima, fit domus in re extra, se- cundum Philosophum 7. Metaph. cap. 5. et tamen domus extra habet verius /?55e, quam domus in anima vel in artifice, quia domus in anima est secundum se diminuta, quia secundum esse cognilum non fit in re exti^a; ergo falsum est, quod principium formale piTjducendi aliud, non potesl in aliud perfectius se. A simili ergo intellectione Angeli potest pi-oduci forina substantialis, etiamsi intellectio ponatur accidens.
Respondeo, quod aliud est aliquid esse verius tale, et esse verius simpliciter, et non verius tale. Exem- plum,lapis enim habet verius m^ in mente divina, quia nobilius et perfectius, quam in re extra, quia ibi esse habet intellectum et cogni- tum, non tamen habetibi esse verius sui, vel esse lapidis quam lapis ex- tra; aliter enim Deus verius esset lapis secundum esse lapidis extra, quia quidquid est in Deo est Deus. Eodem modo intellectio domus, quae estdomus in mente, secundum quam fit domus extra, habet esse verius, perfectius et nobilius quam domus extra, quia est forma intel- lectualis et immaterialis, et ut sic potest esse principium producendi domum extra, quamvis domus extra verius habet esse sui, vel esse do- mus, quando est extra, quam do- mus utcognita, vel ut in mente; do- mus tamen in mente simpliciter nobilius me habet in mente quam extra, et ideo ut sic potest esse prin- cipium producendi ipsam. Sic ergo patet de formis spiritualibus, ut ani- ma et Angelo, quod scilicet non pos- sunt creare aliquam formam sub- stantialem.
De formis aulem corporalibus, dico quod si materia et forma non difTerrent realiter, sed essent una essentia, videtur necessario esse dicendum quod agens naturale pos- set totum compositum creare; for- ma enim, secundum omnes, subest causalitati totaliter agentis. Si ergo compositum non sit nisi sola forma, totum compositum esset totaliter, cujus nihil praefuit, et per conse- quens nihil ci*earetur; dato enim quod aliud prsefuit, eliam forma non esset tota essentia compositi. Si au- tem materia sit aliud ab essentia cipativo DobiliuB esse babeot ia Deo quam iD seipsiB.
Domus intra pro quaoto participat erse ipsius cogoiiio- Dis perfectior est Beipsa.
CoDclusio secuoda. Ageos ma- teriale dod potest for- mam sub- BtaDtialem creare.
UBRI IV, formae, quod credo esse verum,quia aliter oporteret compositum esse compositum ex aliquo et nihilo, tunc dico quod nuUum agens natu- rale potest aliud totaliter ex nihilo producere, nec per consequens crea- re. Quod probo sic: Quando aliud secundum totam suam rationem praesupponit aliud, nihil ejus potest producere aliquid illius; sed formae materiaiis secundum totam ratio- nem suam prsesupponit materiam; ergo nihil ejus potest producere ali- quid materiae. Sed quah"s est ordo inter agentia secundum se tola in communi, talis est ordo eorum in suis inferioribus ut individuis, ut si albedo secundum totam suam spe- ciem sit prior nigredine, quodlibet individuum albedinis est prius quolibet individuo nigredinis, et per consequens nullum individuum nigredinis potest producere indivi- duum aliquod albedinis; ergo nec aliqua forma corporalis vel materia- lis perficiens materiam, et eam na- turaliter preesupponens posset eam producere.
Dubium. Sed adhuc non est probatum quin CGBlum posset producere de novo ista corporalia et composita, et per consequens creare, quia ipsum non est posterius ntateria, nec preesup- ponit eam, ut videtur, sicut alise formee corporales. Hic dicitur quod ccelum non potest "aiiorum. totum producerc, quia secundum PhiIosophum7. Phys. text. 10. mo- vensetmotum oportet esse simul, quia actio eorum est in actu. Sed corpus coeleste non potest esse si- mul alicui inferiori, nec agere per conlactum in aliquod inferius, nisi per medium alteratum, ut per lumen, et per alias qualitates et im- pressiones activas, et ideo prflesup- ponit id, quod debet alterari, et per consequens non potest illud creare. Et haec ratio aliquorum valeat quantum potest, non videtur mihi quod adeo valeat.De hoc alias '. Sed q.3°e?d!^25'. de anima intellectiva, quod non po- test creari a corpore, patet, quia est nobilior omni forma corporali, nec ab Angelo, ut prius probatum est; ergo a solo Deo.
De gratia, quod a solo Deo possit 17. creari, sic ostenditur: Gratia est CoDciosio ralio formalis acceptationis animse a 'tu a*8oio Deo, et non est nisi Deus, quia nihil ^^tu?.^*" aliud efQcit in anima, ut acceptetur tanquam digna vita eeterna; ergo gratia solummodo est a Deo.
Item, gralia in mente ordinal ani- mam ad Deum, ut ad finem ulti- mum; sed primum agens et ulti- mus finis invicem sibi correspon- dent; illa ergo forma, quae solum et maxime ordinat in ultimum finem, est solum et maxime a primo agen- te, aliter non haberet ex se ordinare animam ad ultimum finem; gratia ergo a solo Deo creatur.
Confirmatur per Augustinum lib. ^^«««li- 8. quasst. S3. qui eodem modo arguit deveritat.% dicens: Deus per sei- psum 7ieminem decipit, est enim purss veritalis etjustitiee, dignis ta- men digna tribuens, quia hoc perti- nel ad veritatem etjustitiamj ut om^ 7iis preemietur pro meritis. Et sic patet propositum specialibus ratio- nibus, quoniam communes hoc non sufficiunl ostendere.
Ad primam rationem dicunt illi 18. de prima ratione superius improba- Ad argum. ta, quod agens inquanlum m Sacra- reapontio mento inducit aliquam dispositio- ^**^"""™* nem respectu gratiee, habet virtu- tem, ut corpus tangat, et cor abluat. Sed isti videntur sibi ipsis, in alia ratione superius posita, contradice- re, per quam probant quod nulla creatura potest disposjtive agere ad terminum creationis; hic autem di- cunt aquam inducere in animam, quamdam dispositionem respectu gratiae.
Dico autem quod animacor abluit dispositive, ut patet in sequentibus; sic enim homo generans hominem, secundum corpus perfecte organi- cum, quodammodo dispositive agit ad inductionem ultimfle formae ho- minis, quia sic statuit Deus, ut na- tura agente in ultimum, in quod potest, Deus perficiat, et suppleat quod deficit. Ita potest vere dici sa- cramentum Baptismi dispositive age- re ad gratiam, quia sic pepigit Deus cum Ecclesia, ut quandocumque es- set tale signum efficaciter signans signatum, quod datur in Sacramen- to, Deus assisteret ad dandum quod signum significat. 19, Ad secundum argumentum prin- Ad secuQ. cipale, dico quod nullus effectus '*"'"• finitus potest adsequari potentiae Dei quantum ad omnia, ut quan- tum ad perfectionem, quia si esset effectus infmitus sicut causa, et po- tentia ejus esset infinita, tunc non esseteffectusejus,sedessetidemcum eo. Potest tamen aliquis effectus finitus adsequari potentia3 Dei in- finitae quantum ad modum produ- cendi, quia modus ille quo produ- citur, competit soli Deo, et ita est gratia a solo Deo per creationem, et ita concedo quod excedit om- nem virtutem creatam iste modus producendi aiiquid de nihilo.
Ad tertium, quando argumentatur Ad teni- quod agens instru mentale plus potest ^*"* in virtute principalis agentis quam in virtute propria; dico quod illud plus posse potest intelligi bene et male; quod enim instrumentum, vel causa potest in aliquid, quod non est impossibile formae instrumenta- li, etiamvirtute cujuscumque agen- tis, ut causae primae et principalis, hoc est impossibile, ut quod Deus per calorem producat frigus, quia istee formae in se et in suis qualita- tibus formaliter sibi invicem- repu- gnant. Unde sicut Deus non potest facere quodfrigidum manens frigi- dum, calefaciat, ita non potest face- re quod naturale virtute cujus- cumque creet, vel producateffectum supernaturaliter, et ita plus posse male intelligitur, si intelligitur quod instrumentum virtute principalis agentis, et causa secunda virtute causae primae plus possunt, hoc est ab utroque, scilicet causa principali et instrumentali, et causa prima et secunda simul posse esse et produ- ci aliquid perfectius, quam a solo instrumento, vel a sola causa secun- da, verum est. Nunc autem creare et producere aliquid ex nihilo repu- gnat cuilibet creaturae, et ideo res- pectu creationis gratiae nulla crea- tura potest esse instrumenlum Dei.