est, cum rectus radius inveniens obstaculum corporis sufficienter densi transitper medium; sed quia natura corporis luminosi non po- test multiplicare speciem lucis suee per medium illius corporis, facit quod potest, multiplicando eam in medio contiguato corpori obstanti. Naturale namque agens, cujus vir- tus actif a non est totaliter exhausta, in directum agit, quantum potest el quod non potest in directum, agit in obliquum; et talis multiplicatio luminis vocatur reflexio^ quee fit secundum «qualitatera angulorum incidentiee et reflexionum. De hoc Alacen, Euclides, etalii.
Lumen autem essentiale, sive primarium, immediate causat supra- dictos tres radios immediatione cau- see, quia non est unus radius causa alterius, sed quilibet eorum est im- mediate ab ipso luminari. De radio recto ita probatur, quia natura agit quantum potest sibi derelicta; iQi'- 46 UBRI II.
Quare radiU8 DOO agit sphflB- ric<.
De hoc 8U Sol noD agit mediaote ra diu.
tur, si radius rectus esset hic in medio, et non a Sole, sed conserva- relur a Deo, ageret sphaerice, cau- sando lumen undequaque iequali- ter; sed oppositum videmus ad sensum, quia agit per lineam rec- lam, et non illuminat retro fenes- tram quantum facit directo as- pectu.
Ex isto apparet quod agens po- test agere immediatione causfle in aliquod distans, quia necessario oportet diccre quod Sol agit imme- diate in aliquam partem medii, ip- sam illuininando immediatione cau- sae. Sed si tantum ageret immediate in id quod illuminat, ut sibi imme- diatum mathemalice, igitur solum illuminaret superliciem,et ipsa illu- niinataaliam illuminaret immediate, et tunc corpus illuminatum taulum esset compositum ex superficiebus; igitur oportet quod agat in distans, quod non est sibi immedialum ma- thematice. Sed major virtus activa potest distantius agere; igitur Sol potest distantius agere quam ra- dius, et non agit in haec inferiora mediante radio, tanquam causa agente. Radius tamen aliquam ac- tionem haberet propriam, sed Sol praevenit ejus actionem. Et sic agente debiliori praesente potest agons fortius praevenire actionem ejus prius inducendo illum efTec- tum, quam esset debilius agens natum inducere in majori tempo- re.
Idem etiam patet de radio reflexo, quod sit immediate a luminari, per experientias de speculo ardente, quia ignis non causatur ab isto, sed a Sole. Similiter species visibilis causata in oculo, per quam videtur imago in speculo, non causatur ab imagine, sed ab objecto cujus est. Patet, nam ad motum illius rei va- riatur ille radius, nec potest fingi aliquid in speculo, ut imago, vel species, a qua causatur radius re- flexus, nam illud quod apparet in speculo, non est nisi imago vel spe- cies, quam res in se habet. Patet per Perspectivos praecise, et per Alacen et Eucliden lib. de speculis^ nam probant isti, quod in speculis planis res apparet ultra speculum ad tantam distantiam, ad quantam in rei verilate ipsa est circa; sed constat quod species rei non transit per speculum densum de chalybe; ergo nulla species est causaliva hujus radii visualis reflexi a specu- lo, sed solum habet ipsam rem pro causa efficiente.
Idem patet de radio fracto cum causatur combustio, impleto urinali aqua, ex opposita parte Solis, nec generatur ignis ab aqua, nec vitro, sed a Sole. Praeterea, baculus in aqua apparet fractus, quia frangilur radius suae speciei, quia declinat ab incessu recto, ut dictuin est, et non causatur ab alia specie,alias non ap- pareret baculus fractus.
Praeter haec lumina est aliud, Datur la- quod vocatur accidentale, sive se- "^"n?"."**" cundarium^ ibi est umbra, et non lenebra, quia in tali lumine vide- musnullo radio illorum trium prae- sente, et illud lumen non multipli- catur immediate nisi a luminari, sed est per se species sensibilis luminis primarii.
Ad primum principale, dico quod ^ illaluxfuit corpus luminosum de-xdargum. nominatum a qualilatenobili in eo, ^P"'?"'? et lorte fuit illud corpus, quod nunc DIST. XIII. QUiESTIO UNIC.
47 Ad 9ecan- dum.
Adler- tiau].
Ad quar- tam.
Ad quio- tam.
8.
VO£llb€t ranna de- BomiQit sopposi- tam, io qao e»t.
(Jicitur i9o/, etsi non fuit lunc lucens tanta luce sicut nunc. Ad aliud, quod Augustinus accipit lumen pro spiritu luminoso, talem enim spiritum appellat Avicenna tftmenyel lucem, 6. Naturalium part. 9.
Ad aliud dico, quod lux est principium alterandi et disponendi ad generationem substantiae, et in termino substantia producit substan- 1iam,et non lux substantiam.
Ad aliud respondet Avicenna, 6. Nahiralitim part. 3. cap. 2. quod ibi sunt aliqua similia corpori, cum dicitur radius frangi vel move- ri, etc.
Ad aliud, cum dicitur quod habet essp reale in medio,et non intentio- nale, dico quod habet utrumque esse in medio, quia et est res et in- tentio in medio.
Ad primam probationem, dico quod qucelibel forma potest denomi- nare suppositum, in quo est, et ideo sicut dicimus aerem esse illumina- tum, si sicesset nomen impositum, quo species coloris denominaret medium intentionaliter, posset concedi illo modo, aer atbinus, vel ali- quo alio nomine; sed nunc non habemus nomen impositum ad de- nominandum colorem, nisi nomi- nare subjectum secundum esse, quod habet in subjecto, ubi est for- maliter; in proposito habemus /w- cens el itluminatum.
Ad aliam probationem, cum dici- tur,lumen in medio excludit opposi- lum, dico, quod verum est opposi- tum privative, sic quod non est ibi carentia luminis; et sic species albi in medio excludit oppositum priva- live, quia non est ibi carentia spe- cici, sed non excludit speciem ob- ^jSe^non jecli contrarii albi. Sic nec excludit ®*^ji{j||' unum lumen aliud lumen a medio, quia stella3 et Sol simul illuminant medium.
Ad tertiam probationcm dico, quod sicut habet actionem realem in medio, sic habet talem entitatem realem in medio, quae competit tali actioni, quia alterat et disponit ad inductionem substantiae, et in ter- mino substantia producit substan- liatn.
48 UBRI II.
DISTINCTIO XIV.
1.
QU^STIO I. Utrum ccelum sil siibstaniia simplex?
Circaislani disliuclionem decimam Argument. quarlam qua^ritur primo, utrum primum. ^^^i^j^^j^ ^^ subslantia simplex?
Quod non. Augustinus 2. super Oenes. cap. 5. Super aerem purus ifpiis esse diciticry de quo sidera esse facta conjectant; igitur coelum fit exsubstantia corporali; non igitur est substantia simplex.
Item, Beda loquitur super Gen. de aquis supra coelum, et aqua est sub coelo; sed medium capit natu- ram extremorum; igitur coelum fit ex aquis. Teriium. Item, iu omui moto necesse est imaginari materiam, 8. Metaph. et 1. Physic. Quarium. Itcm, coelum cst animatum, igilur est compositum ex anima et corpore. Probatur primo ex Avicenna 9. Metaph. cap. 4. qui praeter animam motam ponebat Intelligentiam sepa- ratam etconjunctam. Idem secundo videtur perPhilosophum, 2. de Coe- loy etper Commentatorem 12. Me- taph. conira. Oppositum, si sic, naturaiiter esset Secun [dum.
corruptibile, quia materia esl ex qua res potest esse^ et non esse^ 8. Me- taph.
SCHOLIUM I.
Opinio Pbilosophi. CGelum esse alterius ratio- nis ab inferioribus; primo, quia ejns motus non est a medio, neo ad medium ejus rei ad quam est. Secundo, quia est incorruptibile se- cundum totum [et partes; consequenter posuit coelum sine materia, et corpus simplex. Unde non posuit animatum, quidquid supra dicat Avicenna. Theologi autem ponunt compositum ex materia, et forma; variant tamen assignan- do rationem quare sit incorruptibile.
Circa islam qusestionem aliquid 2. est certum, aliquid est dubium. Cer- coeiumcor- tum, quod coelum non est substan- p^''®^"^ tia incorporea, cum sit quantum et sensibile. Cum igitur in primis ope- ribusnaturee, et communibus, non sit miraculum, non erit ibi accidens sine subjecto; igitur ibi est sub- stantia subjecta tali accidenti.
Primo igitur secundum intentio- casium se- nem Philosophi coelum non est phuoa^ ejusdemnaturcE cum istis inferiori- ^eJt^^jJVi" dem mate • risB cuq:) bus, quia, ut vult Philosophus primo de CcelOy text. com. 20. mo- *°bu8^^*" tus naturalis est a medio, vel ad medium illius rei, quae est ejusdem naturae cum elemento vel elementato; sed raotus coeli est circa medium.
Dices pereamdemrationem, ignis non eritejusdem naturee cum infe- rioribus, quia perpetuo movetur mST. XIV. QUiESTIO I.
49 niotu circulari,/?nmo Meteororum^ et similiter suprema pars aeris. ^Milrir ^*^*^ (\\^oA evidentia rationis Philo- iaoiseiae-sophi est in hoc, quodmolus, quiest ibipiii. primus alicujus rei, non est contra inclinationem illius rei, licet aliquis motus secundarius possil esse perpetuus, et contra inclinationem rei secundum se, quia motus primus rei, vel est a principio intrinseco activo, vel passivo, ita quod passivum non habet inclinalionem in contrarium. Nunc aulem ille motus circularis et ignis et aeris, non est motus primus eorum,sed habent illum virtute coeh', et non dicitur simpliciter violentus, quia ubi virtus superior vincit inferius sub eo, licet in tali motu esset violenlia respeclu inferioris considerati secundum se, non lamen simpliciter, quia naturale est inferiori, quod obediat superiori, et quod ab eo superetur.
JVon sic potest dici de coelo, quia ipsum est primum mobile; ideo prioritate nullius prioris motus posset aliquis esse motus naturalis ejus, et tamen violentus respectu coeh considerati secundum se; ibi igitur non invenitur contrarietas; -igitur non videtur quod sit ejusdem rationis cum corporibus inferioribus.
3. Item sic: Illud corpus coeleste apparet esse incorruptibile secundum totum, et secundum partes; non sic quae sunt infraspheeram activorum; igitur ista differunt genere 10. Metaphys.
Illud igitur videtur probabile Philosophice loquendo, et Theologice.
*»ffop"I^tud tamen facit difficultatem in ^^^*- proposito, quia coelum convenit cum substantia incorporea in incorruptibilitate, et cum corruptibili in ToM. xxm corporeitate; ideo dicitur quod pos- set ibi poni duplex compositio ex materia et forina, vcl ex anima et corpore. De prinia compositione di- citur quod componitur ex materia et forma, quia omne ens actu, vel acluans, vel habons; coolum non est actus tantum, quia sic esset sub- stanliaactu infinita, nec esset sensi- bile; igitur habet actum.
Sed quouiodo est incorruptibile? opinio m- Dicitur quod quia forma sua ter- ^utu It niinat appetilurn tolum materiae, cceii.
ideo excludit omnes privationes; et ideo non obstante quod materia sit ejusdem rationis in coelo, et in islis corruptibilibus, adhuc coelum est incorruptibile.
Alii dicunt eamdem concIusio-i>- Thom.
nem, assignando aliam causam mcorruptibilitatis, scilicet propter carentiam contrarii. Et illaopinio minus ponit, quia nun ponit quod forma coeli excludit omnesprivationes; sed sufficil carentia contrarii ad hoc quod salvetur ejus incorruptibilitas, non obstante quod materia sit ejusdem rationis.
SCHOLIUII u.
Ralio suprudicta iEgidii pro cceli incorrup- tione, qiiiaejuslormatollit privalio.^es omnium ali.irum formarum, rejicilur quatuor argumen- tis claris, ex quihus cliam rejicitur ratio D. Thomaj, asserentis esso incorruplibile, quia carct coQtrario, et quia Philosophus posuit quod omne corruptibilo landem corrumperetur, quia secundum eum, omni potentia? passivaa correspondet activa in natura. Alii dicunt ma- terium coeli esse alterius rationis. Sed hoc esl contra Philosophum, quia non plus concederet duas materias primas diversas, quam duo effi- cientia prima, duosque Gnes diver^os. Prfleterea oportet dicere tol esse diversae rationis mate- rias, quot sunt orbcs, vel alii ngent in alios.
Contra istas vias, quod neutra sit 4^ 4 50 LIBRI IL opinionea vera, probatur, quia si susceptivum formfle contrariee. Etisfaratio potest '^rejtciutf-* sit nalum recipere formam, et non esse contra secundam sententiam de V^wii^n^liT habet eam, sequitur quod privatur; carentia contrarii. Et similiter ne- De8*pri™a- igitur si matcria coeli de se sit nala cesse est ponere aliquid intrin- Bua mate- recipere formam ignis, si eam non sece, quod est causa incorruptibili- "a- habet, necesse est quod ipsa prive- tatis, et non solum causa extrintur. Et cum dicitur postea, quod seca.
omnis privatio excluditur per for- Ideo nihil valet dicere quod ex omne cormam coeli, illud est impossibile natura sua est corruplibile, vel sal- undem quod tollatur privatio a susceptivo, tem sibi non repugnat corrumpi, et tu^sexjuDnisi per dans e55e formaliter opposi- tamen quod per carentiam con-ioa^hum.
tum illi privationi; igitur cum for- trariiefficitur incorruptibile. Prseter ma coeli non dat materise essCy quod hoc illud est plane contra Philosoformaignis daret formaliter, impos- phum, quia Aristoteles posuit quod sibile est quod tollat privationem in naturaomnipotentise passivae corformee ignis. respondet activa naturalis, quee Item, secundum istos, intellectiva tandem reducit in actum; igitur est perfectissima forma citra Intelli- omne quod est corruptibile passive, gentias, et tamen ipsa non toUita tandem actu corrumpetur. materia privationem formae ignis, Alia opinio salvat incorruptibilita- 6.
quin compositum sit corruptibile, tem coeli per hoc, quod materiaest Tertia quia materia sub forma coeli manet alterius rationis ab istis generabili- ^p'°'^* apta ad formam ignis; igitur non bus. Sed illud est plane conlra Aristollitformacoelipropter ejusperfec- totelem, ut habetur 12. Metaph, tionem, privationem aliarum forma- Omnis poteiitia mere passiva conrum. tradictionis est^ quia nihil mere Item, etsi forma coeli haberet in passivum determinat se ad esse^ et virtute formas mere naturales, non in eodem 9. Coelum est formaliter tamen animam inlellectivam, nec necmanwm. Ista igitur suntincomsecundum Philosophos, nec secun- possibilia -quod sit incorruptibile dum Theologos; igitur non tollit sic, et quod sit formaliter necessaprivationem intellectivaea suamate- rium, ettanlum per potentiam mere ria. passivam. 5, Item, vel oportet istos dicere quod Item, materia ita est unius ratioomniacorporacoelestiasint ejusdem nis quantum est de se, quod non speciei, cumtamen operationes ap- plus plurificatur quam actus de se; parent contrarise, vel oportet eos di- ideo non plus poneret Philosophus cere quod tot sunt ibi materiee quol duas potentias passivas, quarum corpora distincta specie, quia si ma- neutra reduceret aliam, quam poteria sit ejusdem ralionis, et sint neret duo efficientia simpliciter pricorpora diversarum specierum, igi- ma, vel duos fines. Et similiter oportur unum corpus coeleste potest tet per hoc ponere quod tot sunt ibi aliud corrumpere, sicutignisaerem, materiaediversarum rationum, quot quia materia ejusdem rationis et formae specificae in corporibus coe- DIST. XIV. QUiEST[0 I.
31 AoctoriB NQteQtia.
QbIdid est 6oq>asftimplex se- CQIldlUD Philoto- phuin.
8.
Ad ratio^ BfBpriiDe opimoDis leslibus, quia si duo differentia ha- berent materiam ejusdem rationis, unum posset aliud corrumpere.
SCHOLIUM III.
Vera opinio, secundum Philosophum coBlum esse corpus simplex, quia posuit illud eimplici- ter necessarium. Rejicit Doctor rationes iEgi- dii, quibus nititur probare secundum Philoso- phos esse compositum. Al secundum Theolo- gos, ul videtur colligi ex sacra Scriptura, CGBlum est compositum ex materia et forma, ejusquo materia est ejusque rationis cum aliis, est tamen incorruptibile, quia incapax acciden- tium tendeotium ad corruptionem.
Dico igitur primo secundum in- tentionem Philosophi, quod coelum est substanlia simplex. Unde bene senlit Commentator, 12. Metaph. text. 25. secundum mentem Aristo- telis, quod impossibileest polenliam contradictionis esse in simpliciter necessario, ideo est tantum supposi- tum simplex, quod substatquantitali ccbU.
Dices, unio potest esse in neces- sario, quamquam alterum unitorum quantum est de se, habeat poten- tiara, vel sit potentia.
Contra, impossibile est unionem esse necessariam, et alterum uni- torum esse meram potentiam con- tradictionis, quia, ut habetur 7. Melaph. text, comm. 22. talis poten- tia est, qua res potest esse^ et non esse.
Ad rationes pro prima opinione, cum dicitur quod actus, qui est sub- stantiaper se existens^ est pure in- tellectuSy etnon sensihilis^ dico quod hoc est verum loquendo de tali actu per se existente, qui non est capax accidentium similium, qualium sunt substantiae corporese susceptivae. Et sic oportet Philosophum • glossare, vel oportet quod contradicat sibi ipsi, quia ipse ponit quintam essen- tiam necessariam formaliter, et nihil ponit formaliter necessarium, in quo est mere potentia contradiclionis; igitur oportetquod ipse ponat talem actum ibi sine potentia contradic- tionis, qui substel quantitali, quam videmus.
Loquendo de secunda composi- tione ex corpoi^e et anima, dico quod motor proprius C(i3li posset dici ani- ma coeli per oppositum ad motorem separatum, et illa anima dicitur esse motrix, sed non sibi unitur ut forma ejus, quia licet oporteat mo- vens et motum esse simulsecundum contactum virtualem, non propter hoc sequitur quod molor est forma moti, quia anima non est actus cor- poris, nisi mixti; aliud enim non esset sibi proportionalum. Nunc au- tem ubi unitur anima corpori mixto, ut forma, ibi sunt polentiffi sensi- tivcu; sed per Commentatorem 2. Metaph. in Intelligentiis non sunt de potenliis animcE, nisi intellectus et voluntas; igitur illc motor non est forma corporis ca»leslis.
Preeter hoc, impossibile est ani- mam intellectivam esse subjectum quantitatis, quia non extenditur per se, nec per accidens; et ibi non est miraculum conservando accidens sine subjecto; igitur oportet quod ibi sit alia substantia ab anima in- tellectiva; igitur istius nalurae ni- hil est anima intellectiva; igilur ibi est simplex subjectum quantitatis, quod ab anirna movetur.
Secundum Theologos, secundum quod Scriptura videtur intelligi, contrarium essot tonendum, quia vi- detur probabile quod necesse sit po.
iDtelli^en- tia dicitur anima cobU.
Repugnat coelum esse intellectivum.
9.
Secundum Tbeologoa ccBlum eet compositum.
55 LIBRI IT.
nerecoelum compositum ex materia et forma, quia in operalionibus pri- mee diei fecitcoelum Empyreumcum Angelis, et materiam sub forma con- fusionis, et sic intelligitur, quod in principio creaoit Deus coelum et terram, Genes. 1. et priinum corpus, et poslea produxit Deus omnia alia corporalia, ita quod in primo die fuit materia sub forma chaos, ita quod de isto tanquam de primo creato postea fiebant alia corpora, quae prius erant sub forma conclusionis. Vel oportet dicere quod in primo instanti creationis erant omnia pro- ducta in esse specifico, quia postpri- mum instans creationis nihil simpli- citer causabatur. Materia Ncc sccundum Theologos est po- coBh quffl jj^j^jyj^ qjj^^j maleria coeli sit alterius rationis a materia inferiorum, quia tunc fuissent duo chaos, unum a coelo Empyreo, aliud juxta globum lunarem, aliud istorum in sphsera activorum. Ideo incorruptibilitas, quam ponit Theologus in coelo, cBqualiter salvatur per materiam ejusdem rationis, sicutpermateriam alterius rationis, quia actus illius materiae est alterius rationis, quam unde in- sit forma generabilium. Et ideo po- ""maa^ffiu' test totum compositum non esse ca- DocioreT pax talium accidcntium, qualiumest ignis capax, atque ideo neque coe- lum alterabile, alteratione tendente ad corruptionem, neque est cor- ruptibile a tota natura creata, sed a solo Deo potest corrumpi de poten- tentia ordinata Dei. Istum intellec- tum incorruptibilitatis coeli ponit Damascenus lib. 2. orth. fid. cap. 20. dicens quod ccelum conservatur Deovolentey etc. Elongatur enim a quolibet contrario, et natura non potest in ipsum agere; et istae sunt ducB causse quare est incorruptibilis. Sed estne ista forma coeli anima sua secundum Theologos?
SCHOLIUM IV.
Licel Augustinus aliquundo dubitaverit an ccBlum essel [animalura, tamen negat ei ani- mam, locis hic citalis, et lib. de duabus anima- bus c. 4. et2. Retracl. cap. 7. Hier. hlc citalus, et cap. 4. et 45. ia Isaia, Damascen. blo cita- lus.
Dico quod secundum Augustinum 10. dubitatio fuit, sicoelum fuit animal, c«ium qd ' 8il auiiDal.
quia libro 1. Relractatioyium^ cap. 3. non retractavit absolute, qui di- xit: Non hoc falsum esse dico^ neque quod verum est reprehendOy et tamen non credilur fecisse librum post is- tum. Sinjiliter in Enchiridio 33. vel 42. non habuit pro certo sive fuit animal, sive non; tamen in libro de Vera Vita vidotur ponere delermi- nate quod non fuit coeluni anima- tum, ubidicit: Qui asserit corpora ccelestia esse rationalia, se esse irra- tionalem demonstrat. Tamen exclu- ditur per hoc, quod istum librum non composuit Augustinus, vcl si fecit, fuit post librum Retractatio- num. Sed Damascenus, cap. 20. po- nit determinate quod non sunt sidera animata; et Ilieronymus concordal cum eo, cap. 1. Genes. 1. ' •videeum.
Similiter aliqui niluntur probare Ps^imom, sic per ralionem: Materia est prop- u. ter formam^ 3. Physic. Com. 2. Physic. com. 26. igilur non unitur forma materiae, nisi propteraliquam perfectionem, quam formaconsequi- tur ex unione; sed corpora coelestia non habent operationem sensili- vam; igitur in nullo deserviret ma- N DIST. XIV. QUiESTIO I.
53 leria tali aniinae, quia non recipit phantasmala.
11. Istataraen ratio deficit, quia non Riiioqua- soluni unitur fonna materioe. propoonesi ter perfectionem formae secundum se, sed ut sit unum ens perfectum ex utroque. Unde comparando ista inler se, forma dat materiae perfec- lionem, et nullam ab ea recipit; ideo alium colorem potest ratio ha- bere, quia forma, quae est nata per se esse, unilur propter operatio- nem vel perfectionem consequen- dam; sed nullam operationem con- sequeretur anima unita materiae cceli, cum non utatur polentiis or- ganicis. Ideo Theologice loquendo, alia videtur forma cceli ab anima, et non est necessarium preeter moto- rem communem et proprium, po- nere tertium, quae sit anima orbis, sicut ponit Avicenna nono Metaphij' sicw.
12. Breviter itaque dicendum quod (iatuier motus ccbH cst ab Intelligentia, qui ia»caiiin%* motus xiou est naturalis ex parte itraiw. „^QJ)i|ig^ QQ modo quo mobile dicitur naturaliter moveri hic inferius, ut grave et leve. IIoc autem probatur per Avicennam 9. Metaph. c. 2. sic: Motus naturalis esl mobilis habentis esse^ sive existentis extra locum suum naturalem^ quia talis motus est elongatio a dispositione in natu- rali, et accessus ad dispositionem naturalem, quia quamdiu mobile movetur naturaliter, extra locum naturalem est, quia si in loco natu- rali esset, non exiret, nisi violenter; ergo si coelum naturaliter movetur ab Oriente in Occidentem, naturali- ter ibi quiesceret.
Item, a quocumque punclo dato, corpus circulariter raotum sicut accedit, ita recedit; siergo ad aliquem terminura moveretur naturaliter, ab illo violenter recederet; ergo unus et idem motus esset naturalis, etnon naturalis.
Item, quod movetur naluraliter habet inclinationem propriam ad terminum motus, utpatetde lapide suscepto sursura, qui naturaliter descendit deorsura ad centrum.
Dicunt]Philosophi quod motus hu- 13. iusmodi naturalis est ex parte mo- Quomodo ventis, quia dicunt quod naluraie losophus...T.!!• »• 1 hunc uioest ipsi Intelligentiae movere coelum tum esse. motu tali, qui potest esse perpeluus. °fem^*" Ponit enim Philosophus Deum pro- ducere aliud a se ex necessitate na- turae, et Intelligentiam sic raovere coelura. Unde dicit 12. Metaph. quod Intelligentiae sint in optiraa disposi- tione, quando raovent coelura, et tot ponitde eis, quot posuit orbes raobiles.
Est taraen intelligendura, quod non posuit Intelligentias ita esse in optiraa dispositione, quando raovent coelura, ut ipsura raovere esset ea- rum optima dispositio et felicilas, cura eara alias posuerit in altiori actu, scilicet in verilatis specula- tione; sed hoc posuit necessilate naturali, inquantura ex suraraa per- fectione earura naturali necessitate consequeretur coraraunicatio'ad ex- tra. Unde licet posuerit Deura in- telligentera, et voluntatera agere per intellectura, nihilorainus posuit quod ex necessitate naturali produ- ceret extra, inquantura ad plenitudi- nera suee perfectionis naturali ne- cessilate coraraunicatio sequeretur, sicut nos in agentibus naturalibus poniraus.Posuitetiaralntelligentiam raovere ut araatura ad desideratura 54 LIBRI II.
54 LIBRI II.
tamen necessario inqiianturn videt ipsum primum dantem esse per co- gnilionemetappelilum,etsic appetit ei assimilari, communicando suam perfectionem extra diversis effecti- bus; et quod lioc non possit facere, nisi mediante motu; et ideo posuit quamlibel Inlelligenliam habere vir- tutem sibi proportionatam respectu orbis, quem- movet, ila quod si op- poneretur una stella de novo, fali- gaietur, quiamobileesset impropor- tionatum in modo; sicut accidit fati- galio in nobis, et sicposuitquod se- cundum proportionem suae perfec- tionis intraneaB naturalis consequi- tur quamlibet Intelligentiam com- municare perfectiones essendi ejus quantum posset, et haberc propor- tionabile virtutis sua?, per cujus mo- tum tot extra produceret, quot pos- set.
Sed Theologi contrarium ponunt, scilicet quod Deus non naturali ne- cessitate, sed libere agit, et similiter Inlelligentia^. Quantaecumque enim perfeclionis fuerint ad communican- dum extra, ponimus subesse deter- minationi liberi arbitrii, tamen po- nimus per ministerium Angelorum motum fieri; non tamen omnes In- telligentias movere, nequc singulas earum, qua?movent, a?que movere, quia ifna potost movere plures orbes, vel unum, secundum voluntatem Dei.
Quod autem moveant, patet per Augustinum 3. de Trinit. 0. et est congruentia, quia Deus communi- cat effectibus suis causalitatem, quam habere possunt; sed movere est hujusmodi; ergo Angeli movent, licet non omnes, nec necessitate, sed arbitrii libertate.
Ad primum principale, potest dici jg quod Augustinus ibi loquitur secun- Ad ariznm. dum opinionem Platonicorum, quia P"'"""^- ante Aristolelem non fuit posita quinta essentia, et ratio secundum opinionem eorum est, quia coelum fuit productum ex igne. Vel potest dici quod auctoritas solvit seipsam, quia manifeste patet quod loquitur secundum opinionem aliorum, cum dicit quod ibi estpurus ifjiiiSj dequo sidera esse facta conjectanty hoc est, alii, de quorum opinione loquitur. Vel potest dici per unam glossam Strabi, super istum locum, quod il- lud, de quo fiebat coelum, hoc est, firmamentum, vel sidera, dicitur ignis, propter quamdam proprieta- tem, ut propter lucem, quae estpro- prietas ignis.
Ad aliud potest dici quod accipi- Aqua su- tur ibi aqua pro composito ex mate- ^^!^^^^l, ria etforma confusionis ut pro isto^^/®^"°" ^ aum.
chaos; istud lamen secundum ve- ritatem non magis fuit aqua vera quam ignis. Nec oporlet medium secundum situm componi ex termi- nis, nec esse ejusdem naturcB, sicut nec homo existens inter duos lapides. Sed quomodo est aqua super coelum et aqua sub coelo? Aliqui dicunt quod evaporatur super coelum aqua abaqua sub coelo. Sed illa est fictio, quia non sunt corpora sic porosa, quod possit aqua per medium ipso- rum sic transire, necposset transire per sphseram ignis, quia totaliter corrumperetur; ideo videlur quod dicatur aqua supra coelum tantum propter quamdam proprietatem aqure. Coelum enim cristallinum po- test dici aqua, qua^ est supra firma- mentum,proptersimilemqualitatem, et aqua sub coelo, potest dici illud DIST. XIV. QUiESTlO II.
55 confusum chaos, ex quo produ- cebantur alia corpora. 17. Ad aliud, dico quod secundum Adier- Philosophum ex motu coeli magis sequitur ibi non esse materiam quam esse, quia Philosophus non posuit formam, quam non potuit convincere ex operatione, neque posuit materiam, quam non potuit convincere ex motu; ideo solum po- test concludi quod ibi est materia ad ubij et non in potentia ad aliam formam substantialem.
^lum"' ^^^ aliud, dico quod coelum non est compositum ex anima et cor- pore. Ad pri- Ad probationem dico, negando baioDem. Avicennam, quia ipse nec posuit Philosophice nec Theologice; sed principaliter dixit necessarium es- se ponere animam, tertium quid a motore conjuncto et separato.
Ad secan- Ad Philosophum, 2. de Ccalo^ di- co quod non intelligit quod aliqua anima uniretur coelo in ratione for- mae, sed tantum in ratione motoris. Idem intellexit Commentalor, 2. Metaphysic.
QU^STIO II. Utrum sint plures cceli mobiles?
l^ Quod non. Genes. 1. Fecit duo Primani biminaria magna^ et stellasy et po- ^^' suit ipsa in firmamento coeli; igitur corpora coelestia sunt in eodem coelo. ^oo- Item, 5. Metaph. text. 8. Continuum esty cujus motus est unus et indivisibilis secundum tempus; sed ad motum primi orbis inferiora omnia moventur; igitur sunt conlinua; igitur unus orbis. Antecedenspatet, quia motus superioris orbis et infe- rioris sunt indivisibiles secundum tempus.
Oppositum, si non essetnisi unum conira. coelum mobile, impossibile esset stellas aliquas non semper esse aeque distantes ab invicem; consequens est contra sensum. Consequentia patet, quia si sint in uno orbe, et aliquando plus distent, aliquando minus, oportet illud dividere coelum, vel duo corpora esse simul.
SCHOLIUM I.
NoTem 6886 cgbIos 8ecundum antiquos. Colli- gitur iete numeru8 ex distantia Pianetarum inter 86, etad stellas fixas, flzarum ad polnm et motum diurnum, qui non potest esse a stellato, quia babet alium proprium; unde ponitur nonum, quod est septimum mobile. Aiii po8tea invenerunt decimum, constiluentes duo in stelldto. Non loquitur Doctor de Empyreo, quia ratione non scitur. Patres illud ponunt, Baeil. hom. 2. et 3. in Hezaemer. Damasc. lib. 2. c. 6. Clem. i. el 2. Recog. Hilar. in Psal. 112. Athanas. Cbrys. et Theopbjl. in c. 4. ad liebr.
Ad quaestionem. Omnes Astrono- 2. mi et Naturales unum supponunt, steiia non scilicet quod non est ponenda stella 01^8^0"^; moveri, nisi ad motum orbis, in '"^ ™°^°- quo est; aliter enim vel esset va- cuum in orbe, vel coelum esset rare- factibile et condensabile, quia slella egrediens de suo proximo continen- te in aliam partem sui divideret par- tem orbis, vel simul esset cum illis. Et ex isto sequitur quod omnes duee stellffi, qusB quandoque magis dis- tant ab invicem, quandoque minus, habent alium orbem, et alium.
Secunda propositio, quem supno-Nuiiasieiii nunt, est, quod non est stella aliqua 56 LIBRT II.
Seplem or- bes unde DOti.
Slellnrum quaedaoi flXJP, ct omDes ia uuo orbe.
3, Unde colligitur nonuni coBluui quin possit deprehendi per instru- menta; nec eliam locus stellse in signis, ut patet per PtolemaBum diclione o. Almarjesti, cap. 1. et prci[}cipue per armillas. Sed notum est per ista instrumenta, tantum seplem corpora cddesUa sic se ha- bere, quod aliquando distant inler se; et respectu aliorum; igilur tan- fum sunt septem orbes deputali sep- tem Planelis erraticis, quia Aristo- leles 11. Melapli. dicit quod non est ponendus orbis, nisi gratia lationis alicujus astri; igifur lot sunt cocli, quot sunt PlanelfC. Xon oportet igi- tur ponere ccBlum, quod non depre- henditur. per stellas.
Ullerius oporlet ponere orbem sphcTJW stellarum fixarum, qua^ po- nuntur omnes in uno orbe, nam stellffi semper sunt in eadem pro- pinquitate et distantia. Patet enim perfiguram: Si tres stella3 faciunt triangulum in coelo, ita facient in eeternum, ideo convincitur quod in uno orbe sunl.