quos omnes gentes quae republica utuntur aeque sanctos habent, de mortuis sepeliendis ^ et alia ejusmodi. Sunt autem Nwa declaratio, haec duorum generum. Alia enim pacti vim babent inter res- publicas, ut quae modo diximus: alia non habent, quae re- ceptae potius consuetudinis nomine, quam juris appellaverim. Sed tamen et haec juris gentium frequcnter dicuntur, ut quae de servitute, de certis contractuum generibus et succcssionum ordine populi omnes aut plerique, cum seorsim singulis ita expediret, in eamdem fbrmam imitatione aut fortuito statue- runt. Quare ab his institutis iicet- singulis recedere, quia nec communiter sed sigillatim introducta sunt. Nam et simili ratione non quidquid in republica plerisque usitatum est sta- tim jus faciet, sed id demum quod civium inter se communi- cationem respicit. Sunt «lim multa non publici sed privati moris, qualia infinita de vestitu, de conviviis, de faneribus antiquarii congerunt, a quibus etsi vulgo receptis licitum tamen est singulis patribusfamiliarum suo arbitrio recedere. Sed inter leges caeteras ejus gentium juris, quod velut ex contractu populos ligat, praecipua est quae primae legi civili assimilatur: Ne respublica neu ciyis in alteram rempublicam LexXii. aheriusve ciyem jus suum nisi judicio exsequatur.^ Cuius quidem legis necessitas per se perspicua est et ex his, quae supra diximus, repeti potest: sed alia hic quaedam suboritur difficultas, quae in lege civili non erat. Nam cives reipu- blicae suae xmoTx^Ttrovrxt ^ ideoque sive inter se sive cum re- publica sua contendunt, merito ejus judicium accipiunt: respublica autem alteri reipublicae non vTorxcrverxi sed ivTiTi^ro-srxt, non subter sed contra posita est, atque itidem civis unius civi alterius. At rempublicam quidem debere judicare facile Nwa de- constabat, ad utram vero duarum id pertineret controversum esse poterat, quippe cum singulae illud possent occinere: 1 Soph. Aiace [vs. 1332.] et Antigone passim. Dio Chiysost. de consuet. [vol. 2. Reisk. p. 411.] Isocr. Hel. enc. [p. 214.] et in Paneg. [p. 51. Steph.]
28 D£ JURE PRABDAE. CAP. II.
airo) Kcei^xuTobg xuplag xpaimv ilxocg ^. Nos quotquot hujus colimus urbis moenia Valcmus ipsi nostra judicia cxscqui. Nam sane supra rempublicam, quae est per se sufficiens multi- tudo, majus nuUum imperium est. Neque vero respublicae aliae omnes convenire potuerunt, ut certantium inter se cau- sas discerent. Distinctione igitur aliqua res fuit concilianda Reguiaix. in hauc regulam: In judicando priorcs sint partcs cjus rcipu- blicac, undc cujusvc a civc pctitur. Quod si hujus officium ccssct j tum rcspublica^ quac ipsacujusycciyispctit ^ camrcm judicct.
Neque vero aliter certamen illud expediri potuit. Nam cum in omni lite duae sint partes, actor et reus, et necesse omnino esset partis alterius rempublicam judicem fieri, com- modissimum fuit ad eam iri primo loco, quae facillime judica- tum exsequi posset. Ea autem est, penes quam plus esse dicitur: quod si auferatur, omnia iiunt atequalia. Et in hunc fere modum amicarum gentium foedera concipiuntur; ut in Gal- lorum et Annibalis foedere, si Galli Poenum accusarent, Poe- norum ea de re judicium esset, sin Poeni Gallum, tum Gal- lorum feminae (erat enim ejus sexus magna etiam in publicis auctoritas) litem dijudicarent. Eadem de causa Demophon Eurystheo, Tatius rex Laurentibus, populus Atheniensis Alexandro, alii aliis saepissime responderunt, cum suorum civium aliquos in poenam dedere juberentur, si quis accusaret se jure et legibus animadversuros. Quod si tamen respublica a civibus suis aut, quod frequentius *, a se illatam injuriam pertinaciter tueatur, neque eam fateatur et emendet, tuiti certe judicandi ordo ad alteram rempublicam, quae aut in se aut in cive suo se laesam conquesta est, naturali illo jure * Eurip. Heracl. [vs. 142. sq.] 2 Plut. de virtut. mul. [p. 246. Moral.] 3 Silv. in V. Repressaliae. a. 3. et 4.
DE JURE^ PRAEDAE. CAP. II. 29 devolvitur. Non igitur sicut in republica unajudex jus facit, ita hic etiam quomodocunque judicasse sufficiet. NuUa enim est reipublicae in rempublicam potestas ex conventione, sed ex natura, quae jus suum persequi unicuique permittit. Jus igitur praecedat necesse est. Huc illud pertinet, quod ab omnibus ^ traditum est, alteram rempublicam alterius subditam fieri delinquendo. Nam quisquis justum bellum gerit,.necesse est eatenus judex fiat adversarii, sive, ut Plato * dixit, fToaCppovKrryiq ^ censor atque castigator. Rediturenim necessario ad jus naturae, quo unusquisque in sua causa judicare permit- tebatur. Hactenus leges instituto convenientes praescripsimus: quae sunt omnes generales et necessariae, nisi quod una illis exceptio naturaliter inest *, ut si quando aliquod factum eveniat in quo leges inter se confligere videantur, quam vo- cant rhetores rii/i/ kxtx Tceplfrrounv fAcix^v, pugnam ex circum* stantia^ tum superioris ratio habeatur inferiore postposita. Legum igitur cunctarum quasi lex erit ista: Ut ubi simulob- LexxuL servari possunt observentur: ubi id fieri non potest ^ tum po^ tior sit quae est dignior. Hoc ipsum vero, quae dignior sit, tum ex origine, tum ex fine intelligi potest. Ex origine enim jus divinum juri humano, jus humanum juri civili praestat *. Ex fine id, quod ad bonum cuique suum pertinet, ei quod ad alienum praefertur, et bonum majus minori et mali majoris remotio minori bono. Exempli gratia si in solitudine insultu alicujus de vita pericliteris, hic cum adiri judicem neque lo- cus neque tempus ferat, neglecta lege nona de judiciis, me- rito temet ipse defendes *. Imo ne tertia quidem lex obstare 30 D£ JUHE P&ASDAE. OAP. II.
poterit^ quae alterum laedi vetat, cum jus tuum ex lege prima ^ quae vitam tibi tuam commendat ^ ^ aliter consequi non possis. Item si quis rem habeat meam nec pretium reitituat idemque fugam adornet, ita ut nulla spes sit ad judicium revocandi, hic cum cesset illa quam dixi lex de ju- diciis ad sextam veniendum est, quae vult bene facientibus bene fieri, sive damnum lucro compensari ': neque lex quarta, quae alienum vetat occupare ^ impedimento erit, quominus tan- tumdem recipiam, quod ipsum mihi ad vitam conducat juxta legem secundam: nemo enim cogendus est suum jactare. At simul ac cessat praesens illud mortis aut jacturae periculum, leges jam non pugnantes simul servari necesse est. Quid jus sit vidimus: unde injuria etiam noscitur, generali scilicet no- tione, ut id significet quidquid non jure fiat K Qua Igitur actione jus ad eum, cui secundum regulas ac leges competit^ perducitur, haec justa est: quae secus, injusta. Sed actiones ut ab animis incipiunt, ita desinunt in corporibus. Haec di«- catur exsecutio. Corpus autem homini tributum est debile et infirmum, uude instrumenta extra corpusadjectasunt, quae corpori inservirent. Arma haec vocamus: quibus justus ad tuendum et acquirendum, injustus ad offendendum et eripien- Beihmjus-iixxxti utitur. Afmata in armatum exsecutio bellum dicitur* fum,fubii- justum quidem juris, injustum autem injuriae: publicum, quod ex voluntate reipublicae fit ^ quibus verbis etiam magistratus, puta, principis voluntas comprehenditur. Hoc autem est aut civihyex' ciyilt iu parteiH ejusdem. reipublicae, aut extemum in alios^ priyatum. cujus speclcs cst quod sociale dicitur. Privatum, quod aliter. Id autem alii * non tam bellum, quam rixam dicere maluerunt: Praeja. potcst autem ct hoc esse tam civile, quam externum. Praeda hic appeliatur rei hostilis per bellum acquisitio.
DB JURE PRASDAB. CAP» III. 3I CAPUT m.
QUAESTIO I* ART. I. AN BELLUM ALlQUOD JUSTUM SIT, ART. II. CHRISTIANIS, ART. III. IN CHRISTIANOS, ART. IV. OMNI JURE.
De praeda igitur dicturis primum belli quaestio expedienda est, possitne scilicet bellum aliquod justum esse. Hoc sane ut controversum esset, nemo fecit, qui non idem divinarum literarum magnam partem et summum aetemi numinis bene- ficium, civilem ordinem ac magistratuum jura everteret. Quo in numero Manich^ei quondam fuerunt et sunt hodieque alii, qui Maniohaeorum plerosque errores novo sub nomine revocant. Sed illorum cum in caeteris, tum et in hac parte inscitiam refutavit olim Augustinus *: neque nostro saeculo defuerunt, qui resurgentem istam fanaticorum hominum su- perstitionem certissimis argumentis retunderent.
Nobis non tam illi refellendi videntur, quam confirmandi alii 5 qui cum idem non profiteantur, cur tamen diversum sen- tire debeant rationem non satis intelligunt. Sic igitur demon- Demonsfra- strabimus. Qui finem vult idem vult ad finem necessaria *. aiisartt/.L Vult autem Deus ut nos tueamur, teneamus ad vitamutilia, quod nobis debitum est consequamur, delinquentes puniamus, rempublicam pariter defendamus ejusque jussa sive etiam magistratuum imperia exsequamur, ut leges supra * positae ostendunt. Haec autem interdum sunt, quorum causa bella suscipiuntur atque geruntur, et talia quidem ut saepenumero ea ipsa sine bello consequi non possimus: quod belli definitio supra * posita demonstrat. Ut sicci et humidi, calidi et frigidi, 1 Libris prtfecipue conira Faustum. > ^onlls. 41* diit. i. q* unica* ^ cap. a. ^ in fine capitis secundi.
32 DE JURB PRAEDAB. CAP. III.
ita justi atque injusti pugna quaedam quasi naturalis est et ipsa rei evidentia patet multos esse homines sanguinarios, rapaces, iniquos, maleficos, patriae proditores imperiique detrectatores, et hos quidem validos atque armatos, qui ut rci agi possint acrc vinccndi sunt, ut Tacitus loquitur. Quaedam igitur bella vult Deus, sive ut loquuntur theologi ', bella quaedam cum bono placito Dei exercentur. Quidquid autem Deus ita vult, id jiHstum esse nemo negabit Et bella igitur quaedam justa sunt *, sive bellare licitnm est, Nec est quod contra haec vel in speciem dici possit. Nam qui bella detestantur aut causas detestantur aut effectus. In causas ut ambitionem, avaritiam ^ discordiam multa a theologis et philosophis severe dicta sunt, qui sane dum injusta bella accusant, aliqua justa esse non ne- gant. At qui bellum damnant ex effectibus eo errore labuntur, qui nimium frequens est, ubi non distiitguitur ro yucffxxnh kx) To KOTx (njfilSefifjKi^^ id quod nimirum pcr sc cst ct quodaliundc accidit. Nam strages sane et damna accidunt interdum bello etiam ab ea parte, qua justum est. Nihil tamen hoc obstat, cum bellantes recta ratione propositam sibi habeant vitae suae rerumque suarum conservationem. Actiones autem omnes ab eo quod per se inest, non ab eo quod foris accedit dijudican- dae sunt. Numquam succcssu crcscit honcstum^. Itaque nec successu corrumpitur. Hoc est, ea quae a virtute proficiscun- tur susceptione prima, non perfectione recta judicandasunt, ut Stoici satis recte docebant *. Quamquam si id quod plerum- que accidit respicimus, asserere licebit solere Deum fortunae bellicae ita judicium suum interponere, ut non raro unde jus Demonstrti^ stedt, iudc cveutus cadat. Quod autem nonnulli somniant olim aih L ar- quidcm licuisse bellum gerere, at post Christi mstitutionem ///. ' idem non licere, aut certe inter Christianos non licere, hoc si ita intelligerent, in bello alterius semper partis aliquam esse culpam indignam Christiano nomine, fuerat tolerandum: nunc DE JURE PRAEDAE. CAP. III. 33 cum partem utramque necessario peccare statuunt, nihil est ab- surdius. Jus enim naturae, hoc est illud quod initio rebus creatis ad earumdem conservationem Deus inseruit, cum divina voluntas immutabilis et aeteraa sit, semper et ubique jus est% ut Socrates in Minoe concludit *: semper, ut apud Sophoclem *; oii yip Ti vuv re Kdxis^ » ^AA' isl ttots ^J TXVTX.
Non illa nunc sunt, aut ab hesterno die: Perpetua durant. Ubique, ut apud Empedoclem: xliipo^ vivsKiooq TSTxrxij itx txtt^Jtov xliig. Jus illud commune yiget lateque patenti Aethere et immensa positum tellure tenetur», Est autem jus belli j«us quoddam naturae secundum eaquae modo diximus, quod et Josephus * recte exprimit: (pufreug yxp vofiog hxi^pbg iv xttmi to ^jJv iUxsiv. hx tovto kx) tov^ ^xvspug a^xi- povfjUvovg vifJtAg TovTov TToXsfjLlovg liyovf^ix. Est enim naturae lex illa f quae in omnibus valet, ut yelint yiyere, idque ipsum est quapropter eos, qui manifeste yita nos yolunt spoliare, hostes censemus, Et sic videmus caetera etiam animantia non pro vita duntaxat, sed pro conjugibus, ut ita loquar, pro sobole, pro sedibus proque alimentis naturae quodam instinctu dimicare. Si ergo jus est semper, etiam post Christum: si ubique, etiam inter Christianos *. Idem aliter etiam demon- Dem. artif. strabitur. Quod omnium gentium consensu uni versali appro- // et lii. batur, id omnibus inque omnes jus est. Est autem bellum ejus generis, quia quod jus est naturae idem est jus gentium necessario, accedente scilicet ratione: quamobrem bella Her- 34 I>£ JURE PRAEDAB. CAP. III.
mogenianus ^ ad jus gentium refert, et Florentinus ' tutelam corporis et omnis injuriae propulsationem. Vidit hoc Bal- dus', qui inter jurisconsultos optime philosophatur, cum dixit armari rationem, quoties justitia sine armis tuta esse non potest. Quin et orbe jam fere omni percognito gens nulla est reperta, quae non fas putet jus suum vel armis persequi: atque adeo alta etiam pace urbium propugnacula, iinium prae- sidia, portarum custodes quid aliud quam bellum minantur adversantibus? Quod si omnibus et in omnes jus est, pro- fecto etiam Christianis in Christianos erit, quandoquidem Christianos hominum numero comprehendi non negamus et ratio insuper eadem est. Nam Christiani etinjuriaafficiuntur, et injuria afficiunt, interdum etiam armata. Cum enim Chris- tianos hic dicimus, professio nominis intelligitur, non vitae imitatio, qua vere Christiani ostendimur *. Fratres sumus: esto: at etiam fratrem ardentem in meam necem et jam tela vibrantem recte, ni fallor, armis repellam. Bella igitur gerere ^rSc^^' nuUo jure repugnante concessum est. Juri enim divino, hoc est naturae et gentium, congruere jam satis apparuit: quae autem naturae vel gentium jure praecipiuntur, lege civilitolli ne possunt quidem: et, ut Tullius scribit, quod ciyile non idcm continuo jus gcntium, quod autem gentium idem civile esse debet •. Nam et civis, cum homo sit, idem velle debet quod homines omnes, et homo, utpote Dei opificium, id quod Deus per naturam dictat, segui compellitur. Praeterea non ad singulorum duntaxat incolumitatem, sed ad reipublicae etiam et magistratuum tuitionem bella pertinent. Unde est quod nuUa invenitur civitas, quae non aliquid de belli jure habeat constitutum: clarissimi vero legislatores praecipuam ope- DB JURB PRABDAB. CAP. III. 35 ris sui partem in eo consumserunt, ut praemia fortibus, poenas ignavis decernerent. Et quandoquidem jus Romanum imperii magnitudine et diuturnitate perfectissimum merito habetur, in eo si jurisprudentium auctoritates Caesarumve constitutiones requirimus, integri exstant tituli de captivis et postliminio, de re militari, de veteranis, et alii qui militum privilegia com- prehendunt *: si Pontificum etiam decreta respicimus *, multa sunt vel ab ipsis edita, vel e veterum scriptorum dictis con- cinnata, quae satis diserte bellorum justitiam declarant. Nunc ad divinas auctoritates veniamus: quod quidem genus probandi £jJ!/5jQi. est aftex^oy, non ex artt proyeniens, sed tamen longe ccrtissi- ''' ^- ^^^' '- mum. Ut enim per naturam, ita per scripturam Dei volun- tas nobis significatur, quae est, uti diximus, justitiae norma. Bella autem ut voluntati suae congruentia Deus imperavit ', ultraque se auctorem et adjutorem * professus est: cognomen- tum etiam Bellipotentis ^ ut majestatisuaeconveniensagnovit *: quo spectat et illud ad Abrahamum primi sacerdotis oraculum, Deo tradente hostes yenisse in ejus potestatem •; et prudentis feminae ^ vox ad regem: praelia Domini praeliaris. Imo vel hoc unum, quod reipublicae a se institutae istud quasi praesi- dium deus apposuit *, satis evincit justum esse et quoties ratio eadem est, caeteris gentibus imitandum. Rursus et illud inter homines non insanos constare arbitror, eum qui actioni cuipiam legespraescribit, actionem ipsam non improbare, Deumpraeser- tim, qui nihil frustra, nihil perperam faciat. Modum autem mili- tiae per Mosem Deus edixit •, iterumque per Christi ante-ambu- lonem in Novo Foedere *^ Ex quo loco Augustinus ", siChris- ^ de xnilit* testam. et de castr. pec. [L a. ii. et D. 49. 17.3 et in poster. Cod. multi. 3 causa 23. per totam et c. jus naturale. [Decr. Grat. p. i. dist. i.c. 7.]
* Jud. 20. 18. et Sam. i. 23. 2. et 2. 5. 19. v. Joh. de Lign. in tracc. de bello. c. II. [in Oceano Jurii. vol. 16. p. 371.] ^ Ps. 18. vs. 35. et Ps. 144. in pr. ' Bxod. 15« 3* * Gen. 14. fto. ' Sam. z. 25. 28. ^ Passim in historia sacra.
3* 36 D£ JURE PRABDAE. CAP. III.
tiana^ inquit, disciplina omnia bclla culparet ^ hoc potius consilium salutis petentibus in Evangelio diccretur, ut abjicercnt arma sequc militiac omnino subtrahcrent, Dictum est autcm cis: nemincm concusscritis: cstotc contenti stipendiis ycstris, Quibus proprium stipcndium sufficerc dcbcrc praccepit^ militarc utiquc non prohibuit. Et quod modo dicebamus, non posse ^H^alV^L ^^ ^^^ ^"^^ placet, quod ad finem necessarium est displicere, non minus cum auctoritate quam cum ratione conjungi potest.
Omnes enim leges, quae hactenus positae sunt, sacris etiam literis inscriptae reperiuntur. Nam qui diligere nos proximum sicut nosmet ipsos jubet *, verum nostri amorem primo loco ponit ut TrpooT^Twcov ^ cujus eKrvTro^ sit amor alterius, hic scilicet primitiyus^ ille cffiguratus *. Huic sententiae si praeceptum de dominio *, quod a Creatore hominibus datum est adjungatur, idem habebimus, quod in lege non tantum prifna et tertia, verum etiam secunda et quarta expressum est. Cum vero a Deo admoneamur eripere eos, qui ad exitium trahuntur *, multo magis nos ipsos eripere debemus: et subvenire egentibus jubemur *: ergo et egestatem a nobis propulsare. Leges vero quinta et sexta istis verbis continentur: Mensuram ct mcnsuram, pondus et pondus odit Dominus *. Qua yos mcnsura mcnsi aliis fucritis^ eadcm yobis rcmctictur ^. QuaS tibi yclis ficri^ altcri feccris ^: quac nolis^ nc feccris •. Et jus esse gentium ut bene facientibus bene fiat Christus ostendit, qui et gladio ferientes gladio feriendos ait ^*: quod ipsum in lege veteri eousque expressum est, ut destricte prohibeamur nocentium miserescere ". Atqui saepe accidit ut nos ipsos resque nostras vindicare, debitum extorquere, poenas reposcere ob adversarii potentiam nisi manu armata non possimus. Bellare igitur licet. Etiam leges caeterae in sacris tabulis fixae repe- DE JURE PRAEDAE. CAP. IIU 37 riuntur, ut cum societatis commbda nobis ostentantur ^, pri- mordia intelligimus reipublicae et magistratuum sanctimoni^m, cum eos a Deo esse verbis minime ambiguis Paulus * affirmat. Hinc legum civilium vis, hinc judicandi potestas, quae vel ipso Jesu auctore • caelitus datur. Hinc Divina Sapientia, cujus xTToppu^ et velut propago, est illa nostra qualiscunque, sic loquens inducitur: MiAi consilium debetur, mihi officium: mea prudentia est et mea fortitudo. Per me et ipsi reges reg- nant et dictatores jura describunt. Per me imperant impe- ratores et principes terram dijudicant *• Isto autem Pauli dicto * quid est illustrius? Omnis anima potestatibus excel^ lentibus subdita esto: neque enim potestas ulla nisi a Deo est et quotquot sunt potestates, a Deo sunt ordinatae, Quis- quis igitur potestati resistit, Dei ordinationi resistit: qui autem resistunt, ipsi sibi damnationem acquirunt. Nam ma^ gistratus non sunt terrori bonis operibus sed malis, Fis autem non metuere potestatem? Bonum facito et laudem ab ipsa consequeris, Est enim Dei minister tuo bono. Sin malum feceris, metue, Neque enim frustra gladium gerit, Dei enim minister est et vindictae exsecutor illis, qui faciunt mala, Quare necesse est subjici nec propter yindictam tantum^ sed yel maxime propter conscientiam, Apud omnes, quotquot ubique sunt philosophi, locus non exstatde jure magistratuum praeclarior. Auctorem quaeris? Habes Deum. Finem? Bonum est tuum. Cum autem vult Deus sacrosanctam esse magistra- tuum auctoritatem, nonne etiam arma probat, quibus illa in- terdum defendenda est? An adversus inermes rebs porriget illis Deus ultorem gladium, adversus armatos negabit, ut locum habeat illud omnis sceleris invitamentum, quidquid multis peccatur inultum est *? Nequaquam. Non debent enim deterioris conditionis esse qui soli peccant, quam qui 38 DB JURE PRAEDAB. CAP. IIU delictis suis hoc insuper ad jungunt 9 quod in contactum cri- minis plures trahunt apertaque vi adversum leges et pacem publicam insurgunt, quibus non ideo plus juris est, sedtimoris \ et verecundiae minus. Sequitur hinc bellum aliquod publicum | justum esse. Idque ipsum aliter etiam probatur, quia nemo ^7*i?ri' cst qui probet institutaob finem, cui finis ipse non multo etiam magis placere debeat. Tributa nemo nescit bellorum praecipue causa institui. Verum enim est Tacid > illud: neque gcntium ^ quietem sine armis^ neque arma sine stipendiis^ neque sti-- pendia sine tributis haberi posse. Tributa autem solvi Deus et per Christum et per Apostolum imperat *. Quare sequitur Dtm, tnart. etiam bella aliqua ut justa Deo probari. Addo etiam Chris- . arttc.. ^jj^^Qf^jjj Licet enim Christianis quidquid ante Christi legem licuit, nec Christus prohibuit '• Bella ante Christum justa fuisse probavimus et fatentur omnes. Christus autem nihil prohibuit eorum, quae justa erant jure naturae, qualia esse Dem. inart. bella diximus. Imo nihil Christus antiqui foederis rautavit *, ' quod quidem ad vitae humanae justitiam moresque pertineret: sub quo et rem bellicam comprehendimus, quam insuper ^iLartTiL discrte probatam et Baptistae et Pauli sententiae supra * citatae satis convincunt. Justum igitur bellum aliquod Christianis.
DemJuart.Et quidem in Christianos, hoc est, qui Christi nomen profitentur. Nam ex definitione et ratione oppositorum ' justum est bellum in eos, qui faciunt injuriam. Christiani autem qui- dam sunt malefici et injuriosi, Christo teste ': quos conse- Z)*».iW^ quenter armis persequi jus est. Etiam Christipni poenis sub- ///. ' jacent: hos enim Paulus ■ alloquitur his, quae modo adduxi- mus verbis: et forte supplicia haud leviora quam caeteri me- rentur, quos sanctissimi nominis reverentia ab injuriis coer- cere non potuit. Poenae autem quaedam sine bello expeti DE JURE PRAEDAE. CAP. III. 39 non possunt. Quare sicut inter Hebraeos, junctos non modo religionis sed et reipublicae et sanguinis vinculo, justa tamen bella fuisse certissimum est *, ita quin idem inter Christianos evenire possit, dubitare non convenit. IUud interim fatendum minime ex officio Christianorum hominum eos facere, qui in- juriis suis armorum praestant occasionem, cum praeter com- munem totius humanitatis necessitudinem peculiari amoris et concordiae sacramento obligentur.