EienUm e$i eor tuum in decore tuo, et in terram proieci te.» Cedri mm fuerunt altio^ res illo in paradiso dei. Abietes non aequa- venwt ad summilatem eius, et platani non 5 fuerunt aequales frondibus eios. Omne lignum pretiosum paradist non est assimilaluai ei et pukhritudini eius, quoniam spedosum feci eum in multis condensis frondibusj^^ Ipse est rex super onuies filios superbiae.<^ Ipse est ^odraco magnus, rufus, iiaheiis capita septem et cornua decem, et in capitibus septem dia- demala, cuius cauda trahebat tertiam partem stellarum coeli et misit illas in terram, et proiectus en^ draco ille magnus, serpens anutiquus, qui vocatur diaboius et Satanas, qui seduxit ufiiversum orbem> et proiectus est in terram, et angeli eius cum eo missi sunt^ 19 terram. De quo et veritas ait: Yidi Sa- tanam quasi fulgur de coelo cadentem.« Nam tMium o». CavJ. et] UH M. 7. fecii UCIJ. 8. eoi^ densieque Cky. 9. Ipse] Itte M. 11. ef eemua...diadetMtka on. ClaJ. diademata teptem Cv. 13. iUoe M. 16. Medttoit M. 18. tn (€f*r«m om. CJ. et om. CJ. Sathan J. 19. quaei] eicut M.
Google DB COIT. ■UVDI. LIB. II. lOS omnis, qui se exaltat, hamiliabtUir, et qvi «e humiliat^ exaltabitur.^ CAP. XXXII. l>e arroffanUa hominum.
superba praesumptio^ etpraesumptuosa :saperbia, quae non tantum angelos deo vo- lulsti adaequare, sed eliam homines praesum- 5 psisti deificare. Porro, quos erexit, depres-> «it, et quos exaltavit, humiliavit. Hinc ait dominus ad prophetam: Fili hominis dic prin- cipi Tyri, haec dicit dominus deus, eo quod elevatum est cor tuum quasi cor dei et di- 10 xisti: Deus ego sum, cum sis homo et non cleus, idcirco ego adducam super te roba- 5tissimos gentium, et interficiam te, et mo- rieris in interitu occisorum> Nabuchodono- SOT, quia potentiam suam iactavit superbe, 15 et ait: Nonne haec est Bab^^on, quam aedi- ficavi mihi in domo regnt, in robore fortitu- dinis meae^ et in gloria decoris mei? Quam Google 104 IHMOOBHTII FP. III.
adhttc sermo esset in ore regis^vox de coelo ruit: Tibi dicitar Nabuchodonosor rex, re-> gnum tuum transiet a te, et ab hominibus eiiciam te, et cum feris et bestiis erit habi- 5 tatio tua, foenum quasi bos comedes, et se- ptem tempora mutabuntur super te, donec scias, quod excelsus dominetur in regno ho- minum et, cuicunque voluerit, detillud. Ea- dera hora sermo completus est super Nabu- 10 chodonosor^ Yerum csl ergo quod dicitur in psalmo: Homo quum in honore esset, non intellexit, comparatus est iumentis insipien- tibus, et similis factus est illis.^ Superbia tur- rem everllt et linguam confudit,« prostravit 15 GoIiam<i et suspendit Aman,« interfecit Nicha- noremf et peremit Antiochum,< Pharaonem submersitii et Sennacherib interemit,* Holo- fernis caput amputavit^ Sedes ducum super- 3. tuum ad mar(?. pon. M. tran$ivii CJ. 4. te eiidam M. cum besUis et feris M. 9. eomflevit M. 10. dieilur] legitur M. 11. tn psalmo om. M.
17. Holofernis caput amputavit om. MCIJ.
Google Ol COHT. mVVDl. LIB. II. i05 borum destruxit deus, et radices gentium sq<- perbarnm arefecit» CAP. xxxui. De abommaUone superbiae, Quam detestabilis sit superbia, dominus ipse per prophetam testatur dicens: Detestor ego superbiam lacob.i» £t iuravit dominus in & superbiam lacob: Si oblitus fuero usque in finem omnia opera eorQm.c Unde inter illa sexy quae dominus odit, et septimum dete- statur anima eius, Salomon primum ponit oculos sublimes,^ id est superbiam. Et Esaias: lo Dies domini exercituum super omnem super- bum et excelsum, et super omnem arrogan- tem, et humiliabitur eis altitudo virorum, et super omnes cedros Libani, et sublimes et erectas, et super omnes quercus Basan, etu 1, deMtruU GIJ. 2. arefacU Gl. 4. dicene om., luravit dominus detis in anima sua^ dieU domi^ nu9 deus exereiiuum add. M. 5. laeob om. J.
6. in superbia MJ. usque in] usque ad M. 7. omnia om. M. 8. sex] sepUm C. septimum, quod M.
9. Salomon primo J. 10. td est superbiam om. C.
13. eis allitudo virorum om. CJ, ad marg. pon. Al.
14. et sublimes] sublimes M.
6» Google IM vaocMMJu rp. iii* fifuper omnes montes excekros, et snper omnes colles elevatos, et soper omnem tiirrem ex* celsam, et super omnem murum munitum^ et incurvabitur sublimitas hominum, et humiliasbitur altitudo virormn.» Propterea dilatavit infemus animam suam, et aperuit os suum absque utlo termino, et descendent svblimes gloriosique eius ad eum> Dominus exerci- luum cogitavit hoc, ut detraheret superbiam loomnis gloriae eius.« lob qooque dicit: Si ascenderit usque ad coelum superbia, et ca«^ put eius nubes tetigerit, quasi sterqailinium in fine perdetur.d CAP. XXXIV. Contra arrogantum superborum» Omnis fere vitiosus diligit sibi simttem.
t5 Superbus autem odit elevatum. Unde Salo^ mon: Inter superbos semper suiit iurgia, et ubi fuerit superbia, ibi et contumelia.* Superbus insolita gestit, consueta fastidit, Google DS coJiT, mvmou lib. ii. 107 m^gttxm rdptftat, si loqtli dignettir, maxi- itmm, ^ iitirgat et atnplexetur. Aestlmat plas dignitatem ab ipso, quam ip^^m efiPe- ctnrn ex dignitate. Nunqnam vult uti pater- nitatis affectn, semper vult utl dominationisi& iroperio. Superbia eius et arrogantia eius et indignatio eius plus quam fortitudo eius. Re- volvat in anima, qnod legitur in evangelio: Facta est contentio inter discipulos domini Jesu, quis eorum videretur esi^e maior, etio ait lesus: Principes gentium dominrantilr eo* tvtmy et qui potestatem habent, inler tUds benefici vocantur, vos autem non sic, sed qui maior est inter vos, erit sicut iimior, et qui praecessor, sicut ministrator." £t ut Petms» i& epostolorum princeps ait: Non quasi domi-^ MDtes in clero, sed forkna facti gregis ex «nimo.^ Domini est terra et plenitudo ^vts, orbis terramm et Universi qui habitant in 2. Emstimat M. 3. effeetum] aseeeutum M. 8. in animo M. 9. domini om. Al. U. aii iiliM leeuM M. Prineipet] Reget M. 12. inter Ulot] eiuper eot M. 14. tumor] minor M^ 15. ut om. M» 16. prineept] magitter M. ait om. M. NoH quaH domimator in clero^ $ed forma factut...J.
Google 106 IVIIOCSHTII P». III.
eo.<^ Unus est ergo dens, et nnus est domi- nus. Caeteri vero non sunt domini, sed mi- nistri, quibus interdicitur dominium et in- dicitur ministerium. Audi super hoc Sapien- 5 tem: Rectorem te posuerunt, noli extolii, esto in illis^ quasi unus ex illis.^ CAP. XXXV. Contm fraudem ambkiosorum exempUm, Filii Zebedaei, qni per interventum ma- tris honorem postulaverunt a Christo: Dic (inquit) ut sedeant hi duo filii mei, unus ad lodexteram et alius ad sinistram tuam in re- gno tuo, meruerunt audire: Nescitis quid pe- tatis. Non enim honore sed onere perveni- tur ad regnum. Unde dominus subdit: Non est meum dare vobis,« quasi diceret, meum 15 quidem est dare, sed non vobis, id est ambi-* tiosis, quales vos estis. Licet autem potestas a deo sit, superbus tamen non regnat ex 1. ef om. M. ei imtif Joffiimff eif J. 2. vere om.H. 4. tndtetfiir] tnc(¥etl«r Cav, tnfor<ftctfiir J. [loscript.] exemflum om. 11. 10. n dextris et 15. ezt quidem M. 16. omnie potestas MJ.
Google DB COMT. MVMDI. LIB. II. 109 deo, secundttm illad propheticum: Ipsi re«- gnaverant, et non ex me, principes extite- rant, et non cognovi eos.* CAP. XXXVI. De profnrieiia&ms arrogantkm.
Superbus autem amat primas cathedras in synagogis et primos recubitus in coenis,5 salulationes in foro et vocari ab hominibus Rabbi.^ Non nomine personae, sed nomine fortunae vult appellari, non ut homo, sed ut dominas vult honorari. Sedet sublimis, in- ^ cedit excelsus, vult sibi omnes assurgere, lo singulos inclinare. Porro quidam philoso- phus volens arroganliam cuiusdam regis illu* dere^ cum vidisset eum in throno regali se- dere sublimem, proslralus in terram suppli- citer adoravit, et confestim, non invitatus, i& ascendens iuxta regem consedit. Quod rex vehementer admirans, eo quod nosset eum essQ philosophum, quare hoc egerit, exquisi- vit. Philosophus ergo respondit: Aut deus es, aut homo: si deus, debui te adorare, si20 5. tt om. M. 11. fhUotophui quidam M* 17. ۥ quod iciret Ulmn Ikl.
Google 110 ivvocsiTii PF* in.
homo, bene potni iuxta te s^ere. Rex ail^ 4em responsionem convertens contra pbiloso-*- pham intulit: Imo si tiomo snm, non debuisti me adorare^ si deus sum, non debuisti iuxta 5me i^edere. Sapienter iste respondit, sed ille prudenter elusit.
CAP. XXXVII.
De mperfiuo cuUu.
Primis parentibus fecit Deus tunicas pel* liceas post peccatum,« et a Cbristo dicitur Christianis: Non duas tunicas habealis.^ Sed 10 iuxta loannis consilium, qui habet duas tuni.
cas^ det non habenti utiam.<^ Superbus autem^ ut magnificus videatur, satagit vestiri duplicibus, indui mollibus, pretiosis ornari. Sed quid est homo pretiosis ornatus, nisi sepul^ 15 chrum foris dealbatum, intus autem plenum spurcitia 7^ Hyacinthus et purpura, coc^ eus et byssus in limo pntrescunt, aurum et argentum^ lapides et gemmae in luto sor-» 1. lene om. M. autem'^ ergo M. 2. retponsionem] raUonem (ad marg. responUonem) M. 7. hmicae peUi- cea$] perisomataMCUA. 9, habebiiii CtiJ, U.tifiaM non kmbenH M. 16. crocu$ CJ, lego eoeous ad marg. add.CJ. 17. inputre$cunt limo M« 18. gmnma M» Google DB COOT^ HVMM. UB. H. 111 descunt. Dignitas et potefiias male iacent in pulvere, honor et gloria male «ledent in ci- nere. Qaid ergo superbe phylacteria dilatas, et magnificas fimbrias? Dives ille, qui indue- batur purpura et bysso, sepultus est in in-5 ferno.^ Dina, filia patriarchae lacob, antequam egrederetur^ (ut ait losephns) ut emeret or- namentum provincialium mulierum, virgo per- mansit. Quum autem exivit, Sychem^ filius regis Aemor, eam violenter oppressit.^ Ho-10 lofernes, qui sedebat in canopeo^ quod erat ex purpura et bysso et auro et smaragdo et lapidibus pretiosis intextum, iugulatus est a Iudilh.<^ Quae quum prius uteretur cilicio, lunc assumpsit ornatum iucunditatis. Audi 15 super hoc consilium Sapientis: In vestitu ne glorieris unquam.^ £t Apostolus: Non in veste pretiosa, nec sit extrinsecus capillatura, aut circumdatio auri, aut vestimentorum cultus.« 3. superbe ad marg. pon. M, wptrlft] fuperbiae C. phUateria Cal. 4. qui ad marg. pon. Ji. 7>. tA ornamentm» mulierum proviaeiaUum emerei M. 9. emim, ret CiJ. 10. Amoreorum Cia^ Amorrkaeorum C^« Amorreorum J. 12. el h^teo om. M. 13. {«ptdi*- Im§ freHoeie intextum'] lapidtbu» eonfeotum C. 15* tuma omaium iueunditatis aeeumpeU M.
Google 112 IHIIOCBSTII PP. III.
CAP. XXXVIIK. Conira superflmm amatutn.
Attende, qaid contra superfluum ornatum comminetur dominus per prophetam: Pro eo, quod elevatae sunt filiae Sion et ambulave- runt extento coUo et nutibus oculorum ibant, 5 decalvabit dominus verticem filiarum Sion, et crinem earum nudabit. In die illa auferet dominus ornatum calciamentorum, et lunulas^ et torques, et monilia, et armillas, et mitras^ et discriminaliay et perichelides, et murenu.
lolas, et olfactoriola, et inaures, et anulos^ et gemmas in fronte pendentes, et mutatoria, et palliola, et linteamina, et acus, et specula, et sindones, et vittas, et theristra. Et erit pro suavi odore foetor, et pro zona funicui&Ius, et pro crispanti crine calvitium, et pro fascia pectorali cilicium.* Ecce iusta poena redditur pro culpa, ut in eo puniantur, in quo peccaverunt Adhuc super his alium audi 2. frapheiam JEsnMimCJ. 4. exiemo J. oeu^ lorum eorum Cav. 3. decaleabit (ad marg. deeaU vabit) M. vertieem] eervieem CJ. 6. den«dabit M. 7. ornaium] ornamentum CJ. 9. perisceUdag M.
10. et olfactoriola] olfaeioriola M. 15. el pro foMcia peetorali cilieium om. C. 16. nt$ta] itta C. iuita redditur poena M. 18. alium om. CavJ.
Google DB COST. MVlfDI. LIB. II. ll!t prophetam: Tyre, byssus varia de Aegypta texfa est tibi in velum^ hyacinlhus et purpura de insulis Eiisa facta est indumentum tuum* Dentes ebumeos et hebeninos commutaverunt in pretio tuo. Propter multitudinem operum 5 tuorum guttam et purpuram et scutulata et byssum et sericum et chadchod proposue- runt in mercatu tuo. Dedan institores tui in tapetibus ad sedendum^ et replcta es et glorificata nimis. Sed nunc contrita es in 16 mari, et in profundis aquarum opes tuae, ad i^ihilum redactae sunt, et non eris usque in perpetuum.i^ CAP. xxxix. Quod plus defertur vetHbus quam virtuHbus, Cum quidam philosophus in habitu con* temptibili principis aulam adisset et diu pul^ 19 fn wlis Clj. 3. facia sunt operimentum tuum M. A, AV$ su»t operimentum ad mar^. add. Cla. tWti- mentum tuum vel operimentum J. 5. in pretia iuaVi. Propler muUitudinem operum tuorum om. M. 6. guttam] gemmam J. eeutulaiam M. 7. et byt$um] hy$$umJ. ehadchod] eoccumM^ ehachodCBV, codehodh 8. mereato J. Dedan] Dederunt CJ. 9. ei repieta ei glorificata e$ nimi$ M, 12. r^daeta e$ C J. 1 3. per» petuum] $empiiernum CJ.
Google ll^ UilOCSllTlf PP. III.
sans non fuissel admissus, sed quoties ten* tasset ingredi, toties contigisset eum repelli, mutavit habitum, et assumpsit omatum. Tunc ad primam vocen aditus patuit voiienti. Qui ^procedens ad prineipem, pallium^ quod ge- stabat, coepit venerabiliter osculari. Super quo princeps admirans, quare hoc ageret, ex^ quisivit. Philosophas respondit: Honorantem me honoro, quia quod virtus non potuit, ve.
10 siis obtinQit. vanitas vanitatiim, plus ho* noris deferiur vectibus, quam virtutibus» plus ' venustaii^ quam honestati.
CAP. XL. De fucatione colanm.
Artificialis species superducitur, et fa- cies obducitar naturalis^ tanquam artificium 15 hominis artem superet creatoris. Non sic, non sic. Considerate, inquit dominus, lilia agri^ quomodo crescunt, non laborant, ne- que nent, dico autem vobis, quonlam nec 1. et admisius nen fm*ut diu puUans M. 2. ag^ fftedi Cl. 7. quare] quid CJ. 8. PhUosophus ergo M. 9. me om. CJ. quia om. M. [InscrU ptio] fuscatione MJ. colorum] oculorum CbvA. 13. su^ perinducitur Cb\, 14. Aomtfiti nrlt/fctufii M. 16. (fo- mtfi«5 om. MJ. 18. quoniam Salomon tn omnt glo- ria sua coopertus non est M.
Google DB COMT. MVnDl. LIB. II. ii5 Selomon in onni gloria sua coopertos esl sicut unum ex istis.* Absit atttem, ut adttUerinus color comparabilis sit natiyo. Quinimo Cttffl facies adulterino colore fucatur, os ab« ominabili foetore corrumpitttr. Universa ra-a nttas omnis homo vivens.^ Qttid enim va«^ nitts qnam pectere crines, plaaare caesariem, lingere genas^ nngere faciem, producere sv^ percilia? Quandoqttidem fallax sit gratia^ et vana sit pttIchritudo.<^ Omnis caro foenum^to et omnis gloria eius quasi flos agri,^ quam tanqttam foenttm velociter arescit.« Ut autem personae ornatttffl praeteream, ne malignius quam verius videar aliquos succensere, quid vanius quam ornare mensam mantilibus pi^ 15 cturatis, cultellis ebore ornatis, vasis aureisj argenteis vasculis, scyphis et nappis, bucali* 2. auUm om. M. u(] quod MCavJ. 3. Quinimo] Quonium Car. 4. fugeatur M, fmseabiiur J. 9. ^ro- im]ghria CavJ. 10. tii om. M. 11. el om.Ca. amnis om. M. 12. arteent ei ticui elera Aer6«- rum eito eadent CJ. 13. ornatum penonae M.
14. 5M6oefisere M. 16. omalts] maneipatis M, mO' meaiis CJ, Al. manubriatis ad marg. add. Cia. 17. vaseeUis ar^enieis M, argenleis vaeeellis CUi» «asts atireis et argenieis, vaseellis...Ja. scyphis] oup~ ]Ms IIA, eyphis CIJ, AL cuppis ad marg. Cla. ffiof*- pts] mappis M, naets ad mar^. Dot. Ca.
Digitized lay Google lld IHKOCEVTII PP. III.
bus et gradalibas, SGutellis et coclearibus^ fuscinulis et solariis^ bacilibus et urceolis, capsulis et flabellis? Quid prodest pingere cameras, ditare perlicas^ palliare vestibulum, asubsternere pavimentum, componere lectum inflatum plomis, opertum sericis, obductum cortinis, aut etiam canopeo? Scriptum est enim: Homo cnm morietur, non accipiet haec omnia, neque simul cum eo descendet gloloria eius.* CAP. XLI. De immundUia cordia.
Non est qui de cordis munditia valeat gloriari, quoniam in multis ofl^endimus omnes.^ Et si dixerimus, quia peccatum non habemus, nos ipsos seducimus, et veritas in nobis non 1. geuteUis] cultellis M. 2. /iisctfifilti] furcU nulit CJ, fuieinulis ad niarg. add. Cla. Molariis] <a-> lariis M, MOtularibw CJ, AL Molariis ad marg. add. Cl, foeuUbu» ad inarg..add. Ca. baeilibuM] baecUibu» M, hattUliM ad marg. add. Ca. 3. flabeUi»] fiagel' Um J. 4. dicare CIJ. 5. Mubstinere (ad marg.
Al. substernere) Cla. 8. Homo om. C. Non, ciim morietur^ acctptcf...M, Non homOf eum morielur, aecipiet J. 9. simul om. M. descendet cum eo M.
10. gloria domM» ettis MJ. [Inscripi.] Tertia pars libri. De eordis immunditia. M.
Google DB CONT. MUHDI. LIB. II. 117 est.A Qnis est qui illud dicere valeat cum Apostolo: Nihil mihi conscius snm, non ta- men in hoc instificatus sum?^ Quis est hic et laudabimus eum?<^ Ecce inter sanctos nemo est immutabilis, coeli non sunt mundi in con- ft spectu eius^ et in angelis eius reperit pra- vitatem. Quanto magis et abominabilis et inutilis est homo, qui bibit quasi aquam ini- quitatem?<i Poenituit ergo Deum^ quod fecis- set hominem in terra, eo quod multa essetio hominum malitia super terram, et cuncta co- gitatio hominis omni tempore ad malum in- tenta: et ideo tactus dolore cordis intrinse- cus delevit hominem, quem creaverat.« Porro, superabundavit iniquitas, et refriguit charitas 15 mullorum.f Omnes declinaverunt^ simul inu- tiles facti sunt, nan est qui faciat bonum, non est usque ad unum.s Tota pene vita mor- talium mortalibus est plena peccatis, ut vix 1. valeat eum Apostoto dicere M. 2. non f<i* men in hoe iuMtificatus $um om. M. 6. angeli$ tuis J. 7. Quanto magi$ abominabili$ est el inutUis homo MCavJ. 9. Poenituit ergoDeum feeisse hominemCi. hominem feei$$et M. 11. malitia hominum M.
1*3. dolore intrinsecus cordis M. 15. iniquita$ ad marg. pon. M. refrixit Car. 18. pene om. M« Google 118 IKHOCBBTII FP. III.
valeat inveniri, qni non declinet ad sinistram, qui non revertatur ad Yomitum^ qui non computrescat in stercore. Quin potius glo* riantur, cum malerecerinty et exnltant in re- ft bus pessimis,* repleti omni iniquitate, malitia, fornicatione, avaritia, neqiiitia, pleni invidia, homicidiis, contentione, dolo, malignitate, susurrones, detractores, deo odibiles^ contu- meliosi, superbi, elati, inventores malorum, Mparentibus non obedientes^ insipientes^ in- compositi, sine affectione, sine foedere, abs- que misericordia.b Talibus et peioribus mun- dus istc repletus est, abundat haereticis et schismaticis^ perfidis et tyrannis, simoniacis t5 et hypocritis^ ambitiosis et cupidis, raptori- bus et praedonibus, violentis et exactoribus, usurariis et falsariis, impiis et sacrilegis, pro- ditoribus et mendacibus^ adulatoribits et fal- laeibus, garrulis et versutis, gulosis et ebrio- 20 sis, adulteris et incestuosis, mollibus et im* mundis, pigris et negligentibus, vanis et pro- 1. decHnet] deviei iUClJ, declintti Ca. 3. putrt» «CA^CJ. ttereore sno J. glorianinr poiitn M. 5. re- pleti suni J. 8. suturraiores CU, 9. elati\ irmtij, 10. non obedienies] inobedientes }. 11, absque foe^^ dere, sine misericordia U. 12. tsfe mundus J.
Google DB GOHT. MURDI. LIB. II. 119 digis, impetaosis et iracundis, impatientibas et inconstantibus, veneficis et aaguribns, per- iuris et execratis, praesumpluosis et arrogan- tibus, incredulis et desperatis, demum uni- versis vitiis irretitis. Porro^ sicut defioit fu- 5 mus deficient, et sicut fluit cera a facie ignis, ita peccatores peribunt a facie dei.* CAP. XLII. Be dolor&msy quos mdli patwntvr in tnorfe.
Mali siquidem quatuor dolores paliuntur in morle. Primus dolor est angustia corpo- rea tanta et tam gravis, quanta vel qualis 10 nec fuit, nec est in praesenti vita ante dis- solutionem illam. Quod in quibusdam, etsi non in omnibus, apparet prae nimio dolore seipsos discerpentibus. Fortis enim et in- comparabilis est violentia, quando nexus illi ii^ et vitales nodi inter corpus et animam disa) Pflalm. 67, 3.
a) Pflalm. 67, 3.
7. a faei^ dei Mi. MJ. 8. dolores] mala M. 9. Dolor primus M. 11. vUa, nee es$ N. 12. iU lam, Quoniam quibusdam et sine mortibus (meiibue Cv.) apparei prae nimio dohrey qui (quod Cav.) se«. ip$0t disnpentC* 13. apparety tpti prae nimio do^ lore ieipsot diseerpmi^ J. 14. ditcerpemUms'] dit^ erepanttbut M. 15. quando] quoniam C. 16. vt- tales] phytiealee CJ. dirumpuntur Ob, Google 120 iRsocsiiTii pr. III.
rumpuntur. Unde propheta lamentando ait: Circumdederunt me dolores mortis.* Non enim est membrom, non articulus in corpore, quod penitus non involvatur illo inexplicabili 5 dolore. Secundus dolor est, quando iam pene defatigato corpore et suis exhausto viribus anima multo liberius videt tunc in momento occurrere omnia opera bona vel mala, quae fecit, quae omnia reducuntur ante oculos in- 10 teriores. Dolor iste est tantus, et retractatio ista tam gravis est, quod anitna plurimum turbata cogitur quasi seipsam odisse. Unde dicilur in psalmo: Torrentes iniquitatis con- turbaverunt me.^ Nam torrentes cum multo 15 impetu veniunt et videntur diruere omnia^ ita in morte videbit malus omnia subito quae fecit opera bona vel mala. Tertius dolor est, quando 1. Uimeniando ait in psaimo CJ. 3. enim om. CJ. non tst articulus CavJ. 4. %nexplieabili\ tnexfnignabUi C9iY, 5. tam om. M. pena] ptene CJ. 6. diffaligato ClaJ, eorpore fatigato M. 7. tunc] tamen Cl. 8. bona Mua CJ. 10. est om. CJ.
r etr actio Cy^ recogitatio A. 11. quod] quoniamC 12. ^iiastom. CJ. quasi seipsam odisse] contra seipsam edisserere CJ. 13. tn psalmo om. M. 14. Nam] Sieut enim CJ. 15. destruere MA. 16. subito omnia opera bona tel maUs^ quae ante feeii M.
Google DS CONT. MUHDI. LIB. II. 121 anima iam incipit tam iuste diiudicare et sibi pro suis iniquitatibus singulis omnia et debita. gehennae tormenta videt imminere. Unde dicitur in psalmo: Circumdederunt me dolores mortis, et pericula inferni invenerunt s me.» Quartus dolor est^ quando anima adhuc in corpore posita videt spiritus malignos ad l^apiendum se paratos, ubi tantus dolor est et timor, quod misera anima, licet a corpore egressura^ quamdiu potest refugiat, ut tem- lo pus suae captivitatis redimat, antequam de corpore exeat. Propter quod dicit Sophonias propheta: A prima porta exit clamor, et a secunda uiulatus.^ Prima porta dicitur, quando anima mala quam cito egreditur a corpore^ i5 tam cito rapitur a malignis spiritibus ad ae- terna supplicia. Secunda porta dicitur, quando t. ineipii iam CJ. tam om. CavJ. iudicare Cla, iudieari Cv. 2. tibi imtiuitatibu» suis singularia et debita M, sibi in iniquilatibus suis singula omnia et debita J. 4. inpsalmo om.M. Cireumdederunt me invenerunt me] Circumdederunt me gemitus mortis elc. M, eircumdederunt me dolores inferni CJ. 6. rapiendum] recipiendum Cav. 9. licet a corpore egressura] licet extincta C, lieet extractura}. 10. ul tempus\ ut Christus tempus J i, ti< Chrislus J a. 13. Pro^ yter quod...contere eos om. CJ. quod\ hoc &1. 13. et a] et de M.
6 Google \2% IKNOCQMTU pr. III.
' post dieni iudicii punientur in corpore ei «nima sine fine. Puniuntur enim mali ia anima tantum in prima separalione corporis el animae, post iudicium vero in anima et ftcorpore punientur. Unde dicitur: Duplici Gontritione contere eos,* CAP. XLIil.
De adventu ChrisH ad diem tnortis cuiuslibet Ao- tninis.
Videt etiam tam bonus quam malus, an- tequam egrediatur anima de corpore, Ctiri*- stum in cruce posilum. Malus videt sibi ad toconfusioiiem, ut erubescat se non esse re- demptum sanguine Christi sua culpa exigcnte. Unde de malis dicitur in evangelio: Viderunt in quem pupugerunt,»> quod intelligitur de ad- ventu Christi ad iudicium et de adventu eius 15 ad diem mortis "cuiuslibet hominis. Bonus a) Jcrcm. 17, 18. b) Joan. 19, 37. Apoc. 1,7.
6. conterre eoi, In corpore et anima punieris M. [loscript.] Quod fnali videni Christum in morU ad suam confvsionemy boni vero ad sui eonsolationem M..
8. anima eius J. anima egredialur a eorpore M..
9. videt sibi oni. MJ. JUalus, ul ad confusionem eru^ hescat J. 12. in evangelio om. ftl. Videbunt C* 14. eius om. M. 15. cuiuslibet kominis om. M.
Google DB CONT. XUNDI, LIB. II. 123 vero yidet ad exultationem. £t hoc habemus ex verbis Apostoli, qui ait: Usque in adven- tum domini nostri lesu Chri$ti,« id est, ad diem mortis, (juando apparet tam bonis quam malis Christus in cruce positus, et ipse Chri- 5 stus de loanne evangelisla ait: Sic eum volo manere, donec veniam,^ scilicet veniam ad obi- lum eius. Quatuor namque leguntur adventus Christi,duo visibiles et duo invisibiles. Primus adventus visibilis fuit in carne, quando na- 10 tus est de virgine. Alius adventus visibilis 1. 9ero] aulem C, enim J. exaltationem M. Et hoc] utC, 2. Aposloli ad Corinth, M. tn diem adU ventut M. 3. ad\ usque in M. 4. quando] quia A, wUias quia ad marg. add. Ca. 5. Chriitut in\ in M. 7. scilicet oeniam] ». e,in virginitate perseverantemfdo- nec veniam CJ. veniam ad] ad Mj 8. eius] ipsius M, 9. duo visibiles...obviam venit ei Christus] duo visihiles: in humilitate ad redimendutn mundum, se- cundus in maientate ad iuMeitim; et duo invisibites: primus in mente per graliam, unde in evangelio: Ad eum veniemus et mansionem apud eum faciemus; te- cundus in obilu cuiuscunque fideliSy unde loannet in Apocalypsi: Veni domine lesu. Unde legitur, quod in die obiius sui obviam venit ei Christus.C. duo visibiles: primus in mente ad iudicium, secundus in obitu cuiuslibet fidelis; et duo invisibiles: primus iu mente ptr gratiam, unde in evangelio: Ad eum veniemus et mansionem apud eum faciemus; secundus in obitu cuiuscunque fidelis, unde lohannes in Apo^ cal, cap. XXII. Veni domine lesu. Unde legitur, quod in die obitus sui obviam venit ei Christus. J.
Google 124 IKNOCBMTII PP. III.
est ad iudicium, quando ittdicabit bonos et malos, quando staluet oves a dextris, hoedos vero a sinistris. Primus adventus invisibilis fit in mente iusti per graliam. Unde Chri- 5stus de viro iusto ait: Ad eum veniemus, et mansionem apud eum faciemus.* Est ergo anima iusti sedes et habitacnlum dei, sicut scriptum est: Anima iusti sedes dei, qnia se- det deus in eo per gratiam. Secundus adloventns invisibilis est in obitu uniuscuiusque fidelis. Unde loannes in Apocal. dcsiderans liberari a carcere corporis ad Christum ait: Yeni domine lesu,^ scilicet ad obitum meum. Unde dicitur, quod in die obitus sui obviam 15 venit ei Christus.
14. Vnde dicitur...tenit ei Ckrislus] Unde dicilur eliam obiiusy quia obviam venit ei Chrittu$ JM.
Google MBER TERTI1J8.
CAP. I. De putredine cadaverum.
Exibit spiritus eius, et revertetur in ter- ram suam, in illa ilie peribunt omnes cogfi- taliones eorum.» quot et quanta mortales de mundanac provisionis incertitudine cogi- tant, sed sub repentinae mortis articulo re-& pente cuncta quae cogitaverant evanescunt Sicut umbra cum declinat ablati sunt, et ex- cussi sunt sicut locustae.i> Exibit ergo spiri- tus eius, non voluntarius, sed invitus, quia cum dolore dimitlet^ quae cum amore pos-io sediij ac velit, nolit, constitutus est ei ter- minus, qui praeteriri non poterit/ ia quo terra 5. 9ub repeiUinae] sub repente Cl, eurrepenie Ca, terpente Cv, tub repeniino J. 7. Sicul umbra...loeutiae] Sicui umbra deelinai, ablalus siuii, el ex^ eussus sum sieut locusta M. 9. eius om. M. quia om. C.
Google 126 mifocBifTii pp. III.
revertetur in terram. Scriptum est enim: Terra es, et in terram ibis.» Naturale siqui- iiem est, ut materiatum in materiam resol- vatur. Auferet ergo spiritum eorum et de- 5 ficient, et in pulverem suum revertentur.^ Cum autem morietur homo, haereditabit bestias, serpentes et vermes.<^ Omnes enim in pul- vere dormient, et vermes operient cos.*' Sicut vestimentum sic comedet eos vermis, et sicut lolanam sic devorabit eos tinea.« Quasi pu- tredo consumendus est, et quasi vestimentum quod comeditur a tinea/ Putredini dixi (ait lob), pater meus es, mater mea et soror mea vermibus.8 Homo putredo et filius hominis.b 15 Quam turpis pater, quam vilis mater^ quam abominabilis soror? Conceptus est enim homo de sanguine per ardorem libidinis putreracto, cuius tandem libidinis cadaveri quasi fune- bres vermes assistent. Vivus generavit pe- 20 diculos et lumbricos, mortuus generabit ver- 3. eii om. M. 7. et om. M. 11. eonsumen^ dus tum (ail lob) CJ. 12. (ait lob) om. MCJ.
14. filius hominis vermis MJ. 15. tilis] lurpis C.
16. enim om. M. 18. tandem] tamen C. libidinig om. CJ. 19. assistunt CJ. genuit M.
Google DB COMT. MUlfDI. LIB.IXI. 127 mes et muscas. Vivus produxit stercus et Yomitum, mortuus producet putredincm et foetorem. Yivus hominem unicum impingua- yit^ mortuus vermes plurimos impinguabit. i}uid ergo foetidius iiumano cadavere? quid & horribilius homine morluo? Cui gratissimns «rat amplexus in vita, molestus etiam orit aspectus in morte. Quid ergo prosunt divU tiae? quid epulae? quid deliciae? quid bo-- nores? Divitiae non liberabunt a morte, epu- lo lae non defendent a morte, nec deliciae a verme, honores non eripient a foetore. Qui modo sedebat gloriosus in throno, modo ia<». cet despectus in tumulo. Qui modo fulge-* bat ornatus in aula, modo sordet nudus in i& tumba. Qui modo vescebatur deliciis in coe- naculo, modo consumitur a vermibus in se* pulchro.
1. producif CJ. 2. producitCJ. 3. tmpin- ^uavit] impugnavit J. 5. ergo] $nim Cay. O.Cui] Ctfitfs CJ. 7. ampUxus om.Al. eliam om. J. 8. etii« atpeclus J. 9. quid deliciae om. J. quid honoret om.C. quidhonores? Divitiae ad marg. pon. M. lO.Dt- 9iliae om. C, Divitiae enim J. epulae om. C, su- perp. M. 11. morte] verme CJ. nec deliciae a verme om. CJ. delioiae ad marg. pon. Al. 12. honores su- perp. M, om. C. 13. modo sedebat] sedebat}. glo^ riosus sedehat M. 15. aula] auro J.
Google 128 IHHOCBHTII PP. III.
CAP. II. Be tristi memaria damnatorum, Vindicta carnis impii vermis et ignis,* uterqne duplex, interior et exterior. Inte* rior^ qai rodit et urit cor, exterior, qui ro- dit et urit corpus. Yermis, inquit, eorum 5non morietur, et ignis non extinguetur.^» Da- bit dominus ignem et vermes in carnes eo- rum, ut urantur et sentiant usque in sempi- ternum.c Vermis conscientiae tripliciter lace-* rabit. Affliget memoria^ sera turbabit poe- 10 nitentia, torquebit angustia. Yenient enim in cogitationem peccatorum suorum timidi, et traducent illos ex adverso iniquitates eorum,^ dicentes: Quid profuit nobis superbia? et iactantia divitiarum quid contulit nobis?Trans- 15 ierunt illa omnia tanquam umbra et sicut navis, quae pertransit fluctuantem aquam^ 1. carnis est J. 2. utergue duplex pon. ad marg. M. interior el exterior om. M. 5. morieiur in aeternum CJ. 7. usq^ ad niarg. pon. M. 8. Irt- fliciter^ temporaliter C. 9. sera oni.IHCJ. iurba-m bit poenitentia] exacerbabit poena A, exaeerbabit poena ad marg. add. M. 11. in cogitatione J. suorum peccalorum M. 16. pertransiii CJ.
Google DB COMT. MUHDI. LIB. III. 129 cuius, quum praeterierit, non est inveniri \e- «tigium.* Sic et nos nati continuo desini- mus esse. Virlutis quidem nullum stgnuni valemus ostender.e, sed in malignitate nostra consumpti sumus. Cum ingenti turbatione & recogitabunt, quae cum nimia delectatione gesserunt^ ut stimulus memoriae pungat ad poenam, quos aculeus nequitiae slimulavit ad culpam.
CAP. IIL De inuHU poeniientia damnatorum.
Dicent intra se poenitentiam agentes: la Erravimus a via veritatis^ et lumen iustitiae non luxit nobis.i» Tunc incipient dicere mon- tibus: Cadite supra nos, et collibus: Ope- rite nos.<^ Poenitebunt ad poenam^ sed non convertentur ad veniam. lustum est enim, is ut qui noluerunt quum bene potuerunt, quum 1. euiut] quam CJ. perlraniierit Cay, pertran* eiret J. non poterit eius inveniri veiligium CJ. tnve- nire M. 4. noitra om. J. 7. geuerant CIJ.
{loscript.j reproborum M. 11. iusliliae lumen II.
12. illuxU CavJ. 13. Cooperite CJ. 15. eiM» est J. 16. bene oni. M.
I» 6» Google 130 iirHocKHTii Fr. in.
YeHnt non possint. Dedit enim dominus lo-^ cam poenitentiae, et ipsi abusi sunt eo. Pro» pterea dives, qni cruciabatur in flamma, di* cebat ad Abraliam: Rogo te pater, ut mittas A Lazarum in domum patris mei. Habeo enim quinque fratres, ut testetur illis, ne et ipsf veniant in hunc locum tormentomm. Cui quum Abraham respondisset: HabentMoysen et prophetas, audiant illos, subiunxit: Nod^ 10 pater Abraham; sed si quis ex mortuis ierit ad eos, poenitentiam agent.» Agebat et ille poenitentiam in inferno; sed quia cogno- scebat illam inutilem, rogabat ut annuncia- retur hoc fratribus suis, quatenus agerent 15 poenitentiam in hoc saeculo fructuosam, quia tunc prodest homini poenitere, quum potest ipse peccare.
CAP. IV. Ve poenis infemi dwersis, Poenae autem infernales secundum diset M. 9. audiunt J. 11. iUe] ipse MJ. U.nitt om. CJ, «d marg. pon. M. [loflcript.] De diversi» poenis infemi, M. 18. atUem om. C.
Google DB OOHT, JiVliPI. hlB» III. tSt yersa peccaia sunt diversae. Prima poena est ignis. Secanda frigoris. De his dixit do-»