JO. LODOVICI VIVIS INTRODUCTIO AD SAPIENTIAM. ACCURATE...Juan Luis Vives uiyiiizcu by VjOO^Ic jo!lodovici vivis'' INTRODUC AD - SAPIENTIAM. Accuratc Reeognita, 8c probatiflimoruin cxemplariuin collationc reftituta.
■ Accedunt annotationes nonnulljB cum Indicibus.
TVBI N GjB^'^ Impcnf. JoH. G eojigix Cojtal, Bibfiof.
Amko M BCC ly» CPECULIIM ia.tifmmhui^mni4. ^Videbunt. in hoc Sapicntiac Speculo y quiillud inipicieat, vjel pulchltitudineiigt animi, aut ejus curpitudinenu Speculi enim e{lr> rerum noA tam recipere, quam oAendere ac reprjefentaiie for« mas ^, curpes commaculatae-^ que fint, monere ucemendencur» Sed Bonus Princeps pmmhus fic m/tU, uc Spcculum, Bonis bonus, malis Severus. Ec quod de fe dixic Paulus x. Cor. IX>22« idem ad v^oUMi^iwf in aliis quoque €ocieta.cibus adplicari poteft» l • Ad LECTOREM BENEVOLUM.
TISQUE STUDIOSUM TRjEFATIO., QUo fine, quove inftituto prasfen^in lucem denuo prodeat libellus: operofa equidem difFufaque cauf^. farum enarratione exponendum * liaud videtur.' Introdudionis ad Sapientiam titulo, jam olim Au- ^or prudeatiilimus infignivici ipfo etiam, niii fallimur, opere » elogii tam infignis ac fpeciofi ra^ tionem redditurus, animoquele^ gentis fua velut fpontc confirma- ' turus; fi modo adyta ejusdem ingredi > vel &: initia legere at-, f k M F AT I O f k M F AT I O tentc, profundiorique expenderc libucric medicacione. Nequc pro« fcdoqucmquiim» vcl aillduae lc* d:iouis, aucvicas, ad Chri(lianx non minus, acque civilis Dot^ri- , Tix regulas compoiicx, umquam poenicebic: quar.um compen« fdium verbis non ad pompam qui- dem conquiiicis,^rifcam camen x puricaccm eleganciamque redo- lencibuSy iisdemque peri!picuis> ac brcvibus vibrancibusque fen- - tcntiis, &c aculeos in mence fi- gcncibus eft complexus. Defi- derabacur uimi.rum cjusmodi 6-. pufculum, quodf praeccr arcis, ut ajunc» ccrminos, ac fcholac inlli* ' tuca, purioribusacminimefufpe« dd^ vivendi prasjcptis fcfe com- inendarec,6£ ad quod,d cmonilra- tis alibi o$cioruni originibus, ac Jurt * ~ Digitizod by Googlc Ab LBCrORBM.
Jure ambituqi focietatum ofteti* • ib, tanquam vivx eoruadem pra» xeos, mpnitorumque co ducen- tium promtuarium, pQfTet re- curri. Qiiid enim qusefo, profi- • ciemus, «5«: quas tandem in publi* cum redundabic utilitas \ fi ja» ^ dris omnino ampliatisquc folidio* ' ribus dodrinarum fundamcntis, de vita tameh redius inftitiienda, moribusquc emendandis haud cogicemus? Ac fi vel maxime di- ip ucatum alieubi CQri£ultacumque ae opcima corrigendi ratione fuc- rit: ejus tamen rei« quafocieta- tis humanx falus integritasque •CQntinetur» periculunlnunquam faciamus. Habes, itaque^Ledor> deilinationis noQxx editique ii-, belli argm^entum; cacterum lien^^co^adaicioQis noaindigi> quo- 1 f KMf AT l O quomam fua fe dignicace inil* nuac,acmultiplicifi'udu, per duo propemodum fecula » acque. ex quo primum iu iucem emiirus eH: > commendavir*, Solec alias exa6i:a ^ nimium ac diucurna dogmacico* rum lediicacio casdium legenci pa- rere \ hunc ergo Vivenvnoftrum) ufus quippe maximi » nec modi* cas volupcatis, licebic interrercrc,' animumq} lottga medicacione di-. ftcadum fatigacumquc, eo veluc. erigere, plurimum juvabit. Sed &:. aliud, qucmadmodum in pleris- quealiis, qui de moribus «.4)9^« fiKMS fcripci runt,Iibellis,nocabunc adoiefcentes: aliud viri mirabun*.. tur; Illis lingu^ puricas nicorque haudvulgaris placebic: hi vicam homiaum ac infticuca umwVaria > va- 4D LECTOREM.
vana plerumque ac inama, veluc in rpecuio incuebuncur., Quod ncmini camen prodedc > niii qut fc ipfum in eo conl^icatus, de mu« candis ferio moribus cogicaveriti ac incorrupte de rebus didjceric judicare: nevilia^ ut principium liabet, fedcturtanquampretiora» aut pretiofa tanquam vilia rcji- ciat &: adfpernetur. Qt^i uc cota* jmunis mortalium error ed i ica plerosque, rerum a^ionumquc pretia e popularis vicae; tenorc s longaqueaiTuetudine 2eO:imaHse$> praecipices adeo agiC) uc magnum crrorismagiftrum,ftrcnuis, quod ajunc, pafiibus, omni fua ascace fequancur. Magnum igicur labo- ris> opurculQimpenfi, praemium obcigifle nobis exiftimabimus, ii quos opciniarumpraEceptionuni PltJtPATlO PltJtPATlO argutneatis cotnmotos intcllexe- rimus; ac de iandioram,quas heic bmnibus patent, monitorum di- gnitate non minus atque ufu, per- petim valitLuro convidos. Et iperamus jam non iblum, fed ttiam confidimus, noii inanem forc adhibitam in recognofcen- <io augendoque Vive noltro ope- ram 5 qui tanto jam olim, non i a- ter fuos modo, (queis tamen ob veritatis amorem » ac literaturac clcgantiam fufpeaus) nonnilail f uit ) fed & Profieftantcs in pretio habitus fuit, ut avidiiiime legd- retur, ac perpccuus veluti comes a fapientiflimis Viris deligcre- tur: qucm promte folideque refpbndentem, absquc pericu. lo fcquerentur, &C in iplis civl- lium humanarumque adionum pigitized by G<)ogl&> tAD LECTORBM ^ turbamencis, ad interiorem animi cranquillitacem tuto breviterque ducentem, experirentur. £qui-' dem ip(um in iacris Voluminibus D£IJM loquentcm audire nobis fas e(l > ac Solem in Verbo lucen* tem cernimus, qui viain explo- ratam, infallibilcmque oftendit; quid igicur lucemulas, velutad )uvandum clariflimum fercnifli- mumque lumen ejus adhibebi^ mus i Sed non eo ha^c £ne com* mendamus, ut fan^kioribus prae- cep tis opponant ur: quum &c ma^ gnam Veri naturalis ( namque id humana natura haudp eui t us ami- iit) parte compIedantur,&ex ipfis quoq; iacrarum liceraru fontibus pie fuaviterque, ubi opus videba« tur,{int derivata. Quam enim,ob- feero,pra:clara funt, qax de Chri- • ftiana T R M ¥ AT I 0 T R M ¥ AT I 0 ftiana Religione, illiusque excel- kntia,ac in ^D^cialis viix racionibus incomparabili ufu monec acque inculcac >. Quas v^ro redse,cui de- dicus Audor erac, non cam ani« jnao,quam phralibus remeliterum- que enunciavit (nam pauciflimi illi, acduo, nififallor,aphorirmi funt) ea, ne quis ha^c inter nos di- .Tulgari miraretur, ad immot«e ve« .ricacis regulam exegimuSa & brevi jquidem > ac fblida camen annoca- ciouc correxmius. Reliqua^, quas fpariim ad j cdus cernis, obfer va« tiones,rubicanea; fere func,ac alio- . rum iide nicuncur: eaq; potiilimu capica concernunc,qu.2e apud Do- . gmacicos, ufu camen, & ad vitam locialem adplicatione infuper ha- bita, fufius cradantur. Quaedam . praecerea accelfere^ut Ledor neruiD LECTOREM.
vum admonitionis perciperec,auc copioiiora deriderans,idbneorum feripcorum nocicia inftruerecur. Ipfum deniquc Opufculum colla- -tis, nt res ipfa docebit, optimis quibusquc exemplaribus, lux in- cegritari refl:ituimus,& aplurimis, qux in libellum, totics,(ccu iu In- aicc oftendimus ) recufum irre- pferanc » erroribus maculisque diligenter vindicavimus. Fruere igitur, hoclabore,LedorCandi- de,ac fpretis impericorum judiciis» Chriilum, w&rx Sapientix audo* rem atque a(x*)>«V, intrepide con- (hmterque iequere, &c Patrias &» tnul afih^ifiimas bene nobifcum prccare. Tubing2e,Die V.MartI M DCC IV.
VITA i f BE^VITA '.
' ^fC^ Eflie is Hirp«iti5 fiiir; PatcMt { ^, ValeatiiHis. v Prinia' qmiBflai ^iftiJKaetate per SopluOiaciim, qaoi Piacccptorcs habuit, iaij^oiitatenv» feda^feus^, barbariem, i ac meIiori| l^tomm bdiam - profefrn^ptimo ia ^ ^ifpania eA: «St yUroaio. etiam Nevi i>ri^[en^,, poiitiorcs licemi ornare> in easqucj-egiones inv^rc ecftienti, ivehementer te opporuir, ac Tacologas- 4bo:^idam ValentiDo manum comr J»«>4*vifct Sadf €iut mka DEl in caif 41diffit9Uai i^Tuncmiftdu^eatiaiA .liirpaniii egceffiis, coena cmerfit: : «eptbrem, qucAi maximis per vi** VlTA Jo*'. LoiiQY. Yivts;.
cft cxpcrtus» Sed & ipfc gratitudincmT Optimo Prscepteri» anima, ftudii^ opera,, {bliicrtudine ^ modis denique omnihus declaravit ^ ac nc dcmiflis ia imum pc<5tu$ durioribus dc fc rumu-> fculis {en6(5tutem fuam praecipitarer ^ tencrrima acfilialiprapcmodum afFe- toadmonuic^ impenfequeoravit. Ab, codcm j Yetcrum Patrum,, Latinorum jprascipuc fcripta y ab infinicis imperi- tor^im {eculorum corruptionibuspur- furo, inconfillum Yocatus, Augu-. ini de Civitatc BEl LibrosXXIL ad prifca:: venerattdaeque vetuftatisi «cmplaria contulir^ eruditiffimisquc infijperComraentaxii&illuftravit. Qua aominc, (cripta Grenvici Die XXIHw JaimariiM D XXIIL epiftola eidenx t.umaniftimc. gratulatus eft Henri^ - ■cusYIiL AngUaeRex,, &proeIegaa- trffinuQpaisdicationej. ingentes,, uc ^iftolat verba habent^ gratias cgir.. OQ^ecum: in Lovanienfi Academia» •ilfeliGe-dQQuit i ac adQlefccfttcBi , Googl ^Jj^lIiraum Gvlielmam Crfijum (Croa^- -^yicumatiivocant) CardtnaleiAfyotteft JiC AccIu^Epl^copum^Tolecaniun^di^a* ^pulum habuic. Ab>H^cico deiiiceps ;Kege, anoojam M.D XXIL-.inAA- *gliam-.€vocams, ac Filiae, quara ex * A^churi Fcacris vidua, Cathftrina Hi- •Kpana genuerat, Mariie -Prxcepcar .In^odudtioni ad Sapienciam aimc^ jxum, inrcriprif,. ji.egls>etiamgraria, fed hrevi tempore »^ ac npnnl/i eous* *ique.Horuit, donec orciD incer- Conja* 4|je$ diilidio, ac imp robato Henrici dt- vorcip, lcam ejusdem feniic^ & fox jmcniium carcere.icgre Uberatus ^ ia ^BcIglum fcceflir, acBruais redemfixit. JUfejduda Conjiigc',. n;equ.ences aii ' Bca^i}n>,lif eras rcriplit^ '^Sc varia egrc- £u ingenii monimenca eiiii^ic. Ih de« *' nnlendo die anno^i^e emortuali, Scrl^- ptorlfc non conveniunt. Nam^^ue an* ^ qmdj^tB M DXXXyi, alii fequentc^ <iemu^ M JD^XLV, \ ebiii^ cp|i|- TVta Jo. Lod. Vivis.
mcraonmt: ^Cajterum nonnifi qua- ■draginta oCto annos vixit, Vir in omni 'litctarum genere exercitatitlimus, = Sunt qui Erafmum, BHdaum &c f^ivem triumvifos ejus zetatis confticuantj iftique eloquentiam, ilU ingenium, huic judicium excellens proprium rk- ciant. Quanquam nupero Scriptori Ludovko Elu dn Ptn, dans la Noii- velle Bibliotiicque des Auteurs Eccle- fiaftiques, &Tomo quidemXVI. Pa- rifiis anno demup nuper elaplo, M DCC III. edito, aliteromnino vi- deatur, qui Erafmum ingenio & judi- cio: Budseum linguarum notitia&pro- fana eruditione: Viveni vcro Gram- macica:, Rhetoricte & Diale6tic2 peri- ria principcm exiftimat. Quod qui- dem viri dotti pronunciatum non fa- Vile admiferit, qui tres Vivis Libros incomparabilcs de corruptis artibus, acerrimi utiquejudicii fcetumlcgerit^ •ac csecera ejus opera, qualia funt de Ccfifura veri, de Feritate fidei Chri^ ' & Jifcardia, /uhvintithe paupe- ^ rum, &c hi$ liinUia: in luc^m foiTaa^ d ' 0EUS permiferlc, denuo proditura, ■t examinaverit* (^as cerce ejusmodi * /unty ut n^cias an ingenium xnagis » I ' an cruditionem an rencenciarum ver» '. ^orumque copiam in audore mireris* Acplenius.ccrte.dighiusque deeoju- '...„ yydicium eft celeb^ris Theologi *,ejus^ in- '. ^quii^tis ) Vkloptinii lucubrationes ),,uc mUii arddent probanturque,utxu« . »,piam^ legi abomnibus. Utinam facra- otum literarum tra(3;afio Yirumi alj- quandainveniar,qui fic profit nmpU-; cioribus, uc eruditiilimis quoque ho* minibus placere vehementer po/Ect^ ilyloque neuciquam «ontejnni: qul ^eruditioni abfolutiilim* junxide vi- „deattir Chriftianiflimam pietatem»' _Epicediunj. Viro do^bffiinp' datum praetec alia,recitatLycQ(lhenes« P^es jferox rtvi veUit dum {mdcre filum^ Diyiiized by Google ivs c»pU^ ajjijlens eiidnore [bmsi' f»/- W^. folvdm' i tU4 fed wbtfttmeatA ehaite^Hfft i tHtm<fHt 'Uofkm ^tHt juritx Itabere nthiL De virtuubus ejus dl« cerenonatdnet. ^irain eo fuic humi- ; 5,lkas. lca rutiilicubiadErarmum^icJ '„velim mini propitium Chrilium, ut. pjcredo aflfecuUimmenortiinisapioiot 9>nem, Werids majorem/ Scd itt- « "£gne ia allcrenda Vericate fludium <ommendacione ^igni^^ni"*^'' cft; un- <Ie a purioiis quaque EccUflae i)odlo- " xibus intef teiEes Vcritati$, qui ffeculo - "XVlflorucrc^ laudatur. Ac teftabi» tur de>e|us animo vel fola ad Sapien'» tiam Introdudio, (i aphorirmos cccxxxvii, cccxLvi, cccx-xix, ac fe» / .*gaentes: item ccctxxxiv. aliosiiuej lubuerit cxaminare. Qualia ex cjus "^quoque Operibus (^rseter jph.Gerhar- - dun^quemin LopS|^qups voca|c,Tli<^- ^ logicis pene innyimera_ ex..co deccr- ' pfiffe cortftat ) teftimbnk' pfbdiixit tnam quid pluj:c»., paflua pbvios ciii jcl by Coogle VlTA Jo* L«D. VlVIS.
K I mulemus ),TheolQgus infignis Henri'* ' ttu Hdpfnerm, in Saxonia. Evangclia, &; fingulari Diflercadone de M«x«* ' t/KT^ii^ii Davidico, ubi eum cumClau« dio £{penc^o Virum vocac undiqua*: ligioii animi fufpicionem, Scriptoienu ' iegi dlgniilimum, qiiem tamen Jdaitai; * vix pro Semicachoiico habcanc. Adde, ' fiplacec^ Luc. OiIan^ium> Epic. Hiil..
qui obitum Viri hujus dodillimi ' (quem afinceriore religione;noii pror- • . jfas abhorruille aic ) referc ad Annmm M D XLiX/.- qui 6c Macchaeo Auto- . rogallo & Nicdiao Copernico fueric ' cmortualis. Confer etiam Henr. H^ar» ' fonHpr^ Appendice ad Hiilor. Liteririam do^immi Vici Guiielmi Cavei» ^ adrAa, i $ o i. Huldrlcbi icem Ctff «ii ad iam, Opevibus ejus Bafilese A. MDLV« / Lipricnliap^i Cal. Jumi M DCCIII.
^od by Google m i . JO. LODOVICI VIYIS INTkODUCTlO AD SAPIENTIAM. \ Confpedus totius Operis.
Abfolviturlntroduiiio " ". ad Sapientiam.
.CAPIIT I. De Sapientia: con ti* . neturaphonTmis j. XI.
II. De Rerum pivifibrie, corti- ' ple£ti^ur apliorifmos " Y» III. jDcRerumNacuraacpretiis, aphorifinis abfolviturLXjy.
uy Google 4 ^ Jo. L^.D. Vxvis y. Dc Animp, & fpeciaiibus circa eum officiis, aplio-'.
rifmos habec, ' IV/ yi. - De Eriiditionc, abroriitum.
apliorifmis ' LXXX. yiL Dc Virtutc, ut &: affeaibusj, coaftansaphorifmis. LIII». yilL De Rcligionc quam' expendit aphoriiinis XCIX. IX^ Dc ciiaritaic, dercriptaa-, inftrttunt aphprifmi XXL .XI. DeVerbis, quorumdoccn^ dum? aphoriihiis monftra* tur..LIV^ JJQIL Quomodo fc quisquc gerac crga fe ip{*im > xcUqui often- Inthod. Ad Sai», J:*' CAP.UT.I.
■ ERA rapientiaeft, derehut Incorrufte judicart: iit ta- • Jem unamquamque cxifti*- V jnemus, qualisipfajgft, viUafe^emur^tau^luam prt'»' €t9/k; aut preciola taiiquam vUia leji- f jpiamus: vituperemiis laudanda, ne vo laudemus vicuperanda. ^. , ' 11. Hinc enim -error omnis, in minum mentibus, ac vitium oritur y*^ nihilque cft.in.lmmana.vicii exiciabi'- lius ^ qudm depravAtioillA judtciorMm$> qntm rebm mom fnum precium redditur.
IJI. Quocirca perniciofae funt vulgi opioiones, quae ftulciti^e de febv» ~ l^dicAnt* IV. Magnus erroris m^^ifter po« pulus» ■ ♦ V. Nec aliud magis laf^oranduoi. eft, quam ur fapicntias ftudiofum a pb-< pularL fenfu abducamui & vindide- I Vf. Primiiiyi omnium fuf^t^A ilU , <IM»cMn€ffie mnitnuid m^gno ctn^ finfu dpprohct: niG. ad illocum nof « mam revocaLiC) ^ui ilngula vircute meriuntur* ' " '.
Vil.AiTuercat unusquisque jam tum ^ puero, veras habere de rebus opi- nlones, qua:limul cum a;tate adole-" fcent.
VIII. ea cupiat, quae re<9:a flnt t ittgiat, qu£ prava: (4^ afMefsilio hde bpMe agere^ vcrtat ci prop^ in naturani; ut noi\poilit, nifi coadli^s^,&relu<5tans, male agendum pertraKi.
rNTRoTD. Af) SaP. $ IX. Eligenaa (hj eft optima vitTae , ratlo: hanc conruetudo jucundifliniani' reddet. - ' ' A } " • X.Tdta (i^ Difficilimumhocy in vrt^noftrMy srgu^\ mentum iil^ Mm Viu raihnimf cujus p(£« nitere nunquam poflit ^utdcbeat, eiim gen^ Diilicultaiem fack & vitas ipfias, > ramus^ incommoda proviJcancur^ acfu«' . tttrarum demum » ur origines» ^ctonft^ \ ^uutiones impenctrabili velut coofufto* iie obviileflftur. Carteriitii^ ctfm nihil luiq ue mi ferius £r« quam in i n certo.rem«>^ perfluifluare, & quoi cvcnireplcrisqud videnuis 9^t9J;am vicam ducei^c conAtl'-* tando, qua latioDe, quove in natuL * cuique cam rem delibcrandam^ ac illum «^deligendom* ftacum efte s non in qno nulia,fediu quo paaciora minoraque in- <»ififimoda profpictat* Qii^r^aiti^acced^ac, amicoium»^corumque prudennxm acbo« . norum, confilium, Adfint & prcccs ui: benevertat» vigor demum animi » qifo». qua; pocnitcntr« locum fatfcrc valean?> Jcniter fcramus ^ ac inQfTciifo pedc ccfuis^ (tf ' Jo. LOD. Vivis • Totci reliqiia vka ex hac piieri- \'i(c) cducacionepcndec.
XI. Ergo grcdiamur. Diligcntcr dc prxflantiffi- mo argumcnto vctercs, & Grieci inpri- mis: fcdfequior «Ttas,vcrbis magis quam rcbus inc«nta,id fcimc ncglcy it. Lcgi ra- xnen c rcccncionbus mcicntur Fetrus Gnffendu^, Syncagmacc Philofophico, Parce tcrtia, qua^Echicacft, Librofccun* ilo, capitc fecuado. Etin pra:cIaro dc Statu Chriftianifini Opcrc Sekendor^ fim^ II, III, 4, y p. 214. fqq. addatur c Vetcribui Qtcerot Offic. 1^31.
(^)P aucoshabcmus de Libcrorum EJuca- cionc Scriptores; nequc cos cjuidcot , cnarrare hujiis eft loci; Rccte intcrim ^ Chriftianus, idemque Illuftris Philofo* phus, cujus dt Statu Cbrifiiar}i[r?7iV\hio% modo commcndavimus, conqueftuseo-* ^emlocoeft: II, 3.5. Finem cducationis, <jui commune Bonum eft, & Jipaganis commcndatusquoquefuit, apud Chri». * ftianos nonfpernifaltem, ac negligif fed I &palam rideri. Quidquid Parentes li- beroram caufa fufcipiunt,plerumque vo-^ luptatcm autpropriam utilitatem refpi- « Dinitijpr) hv CiOCK XVIII..Ei:go ih cuL-riculo rapieatiar, primus gradus eftrille veteribus celebratilfimus, SEIPSUM NOSSE.C^J A 4 Cap# cere. Xxno fic plures Iiodic iQflrui,quaS ad jocum & ludum eflent fa£ku Profta& .4lec(£cero ^^eciili JCV. Scripcor Msphgu^ VegiUi, dc edfueationo liberorum & ift t Tomo XV. Bi Wio SS. PP; Mjtrgarini Si^ gnii continetuf* tc e recentioribus viJcrf num edatus. >. " (d) Coelitus lielapfum 10 ^00^4 ttctu^ot dixit Tariis iniocis C$€$r9. Nam qui fe ipfiim noric ^ aliquid rentiet fc li^bere divinum • ingentumque aliquod fimula^ crum efTe rdputabic» p£Q dedicatttin^ft ac tanto Dci munere fcmpcr dignumali* quid faciet & feotiet^'^ Cogitandum ]^^* fiter; quidfucris? i|md jani fis? quid cniqueftitanss fis^ Eztatutiilfiimmli^ bcilus dclioc iii^\iak€ox9]wmiik^^ Angli^ - Djgjtized by $ JOH. LOD. Vivis Capiit II.'
^ DIVISIO KEkUM* ' .XIL T T Omo ej^ coi pore conftat ^ & JL Jl animo, Corpus habemiis cx tc;rra, & his elcmentis qnas cerni- mas ac tanginius; corporibus belUa- lumfimiie. ^ XUI. Animum divinitus daruni, angelis & Deo fimilem, unde cenfetiic tomo, & qui foltu'mer 'tto ejfet homo ^p^ ftlUffdHi {e) ut naximis viris placutt. . XIV. (/;In \ty *CaViB tamen iiegavetil > 'c6tf4i ad fub* Aantiam hvmiais pertineie } nam Ue.
* brzis e^uidem nonnullis* ut & PycHa. ^ goraeis* animus cd bomo totus: coipus nil nin ffKty^» Sed aliud res ipfa doccc.
* &ranAiores pandci^» evincunc. Nec aliamaxifnis» quostangit, Viiis oiens Imtrod. Aa JSAjf, ^ Xiy, (f) In corporf^Cunt fqrma/ani- tajpjfimiitas,integritas,iob u r, celeritas, deiemtio: & his contraria, deformi^ tas, niorbus, mutilacid, imbeeillitas, tarditas, dolor, di aiia corporis fqu commocia, feu incommoda, XV. lu auimOf eruditio, & victus i ik contraria, rudltas, vltium.. / ■ XVI, ExtrAhomnem funt divitias^ ■potentia, nobilitas, houores, dignitas» gloria, gratia: <2c contraria his, pau- pertas, inopia, ignobilitas, (g) viutas,' dedecu5>"obfcuritas,'6dium.
A < REpetlac iiifra LX. de abnfa utique i^teU itgenduseft, quemadmodum.lc divitijiLS infuftam Mammona- distt Serfator Iq^* • s ■ C APUT III.
REFLTJM NATUR/£ ac precia.
XVII, fl Egina, dc prihccps rerum i^omnium prseftantiffima. ell VIRTUS: rcliqua omnia, Ci fuo velinc ^offidy^iiefungi, ancillaii oportec.
V XVllI, ViLtutem C^^J pUjMtem .tn Deum dc h(km'tnes, cultum Dei} Aptorem iii h.omineSyVolu>itatem<jHfbf* mfaetendi, - XiX. Re- (jkt) Pcilpicuc lic faciSt acplcneinfuper ci- ''^ traque bmne involucrom Virtus dcfcri«» bitur* V^rba quilibeccagitV StAi^fxQm tas in Deum,prima ac princcps rirtutum, ceu in unidecim iilarum ca(alogo> omifla fion cfli Ac(|ui pictate fubiata^ fides ctiani^ & focietat liuman i geaeris, & unat ut Ci^ ' .cero aiCf cxccllcntiirima Virtus Jufiitia ^tollitur* Demumquidaliuidinfmuatnr,, ,<|adii3 Vita^&ociaiis 2 &cueYolcKicialIni«, " neutcrdiTelliabalrcropoLCil.IJoan^lVt- ^ir«io. Inde quod Pliiiofophi foctalica* .tem, Chri.{\iaria Difcipliiia ChAfiiAt$m adpeUat iaoiiiJBes. di£b(am^ ac Legii ia« XIX. R.eliqua £ quis ad virtuteat • haucieferac, nonmal^yidcbuntur* XX. Nec qui primum hxc nuncU'^ ■pavere bona, iic de iUis fenferunt, ut nunc vulgus^ quod veros illos ac na*- tlirales figntficatus^ij corripit, unde & rerum tMft$rd dftimafiQfHj mutM funt.
^XL Sic enim funt intelligendaJ haec» quatenus cenfentur bona. JDi^i-* tmjunt noii gemms, aut metalla, noii mag^iifica £edi£cia ) vel fuppellex in« - nituxn» vulgus verocacnacuraives xeruia > verborumque iignificatus, corrupifTe» Vittv» ei^m audk, qnod ritium cft ac psudentis nomen obtinec caliiditas aa ^verfutii. Pietas^Horlit ftupor autfuper* ftiito. Sincera codcra pietas hypo.(j;ju(cos - - mumi nommc aaottcn 'DigiUzed by Google flrud^;. ledi »ojf ( iis car4re,qH£ fu»t dd tuenddm vitam neeejfAfia, XXII. Gioria,.bene auditre dc' vixtutc.
- XXIII. Honor, veneratio ob vir.-rr XXIV. Dignitas, reda hominunii opinio de magna virtute.
XXV. Potentia Sc regnunl, habere muitos quibus probe ae red;e confulas. ' XXVi, Nobilicas, excelleritia aduu efTe cognicum vei a bonis prognatum: Jimilem parentimffejnrayere, • XXVlilf Sanitas, talis habicudp corporis, uc valeac mens. - " XXX. y ires & robur, ut exerciciis virtiicis fufficias, ne facile defatigeris, XXXI« Voluptas, deleSiath pffra^- "^ftlida & diuturnay qualis. capicijir ex iis lolis, quae ad animum pertinent.
XXXII. Si pul© videlicetintelliguntur, difcutiat ac expendat^teperiet ) ineptai, vaijia^ noxia efTe. ' \. A 7 XXXIII.Pri- Quofcnfiinoxiaopesi ac vaiiainepra. .que earum penes imprttilentem poiTc/fio * cft, eff wMifeJia phnnefis, ut i^- 'tuptis motiAfU egentis iiiviir$ f4$t0 t Ae Jureavaro <lixcri«: Rape,conge:c,au<icri ' poffide. Rclinqucndum, cft, SimtariiJti : omnium mifcrrimiyfibipaupcrcsyliarre* ^ dibusdiviccs, & quDrum ipfiruinahaud ^ xarb cxfiftunu.add omnino jimho/^Ofm JieJ, 4 9 • S eneca in frovetb.AvArm^n^ cum XXXIil» Primuin. exteraa omnia vel ad corpus referuntur, vel ad ani<* ' mum, ut diviti^ ad tuendam vitam, honor ad judicium virtutis.
XXXIV. Corpus ipfum nihil aliud-, eft, quam tegumentum vel mancipium animi» cui&natura, &ratio, &Deus ipfe jubent^bjedum elle, ut brutunu kntienti} mortale immortali ac di« yino. ' XXXV. Porr6 in ipfo animo entdi* tioin hoc paratur, ut cognirum vitium facilius fugiamus, cognitam vir tuteni faciiius perfequamur, teneamusque: alioqiii fupervacanea Q^k, (ttj - ' xxxvi; xum afalfoybonuma maio# jufti$ rttio^ , nibus, fcccrncrc, & iftud prudcntcr eli. gere ac feil^lari: iioc ycro rejiccre Ytlcat^ ^Ncque illum jure dixeris cruditam, i^nill ut vul^us foiet) quir qu^ mundo fciuutuL rcribummvc ab ^aliis, memoria' teocac, mulcarumquegioria rcientiarnrii* £ccifcraC| ^jjUium^ t|ui Ticium^ XXXVL Quidaiiudeft vica> quam peregrinacio quxdam, wt undique caiibus objeda dc pecitaa cui nulla horanon imminec finis, quipoceftievinimis de caufis ac- cidcrCt XXXVIL cognorcit>fugiat,vircutcm<ittc cognitaxn p.C£fcqaatur, ac voUiidi facultaccm fta« dio rerum honcdi^imarum perficiat, at« quc ezorocr» o*dam infiitiabilis fci*» cn<ii cupidof ^?^cro crttditioiiis fruda de^ fticttta» rchemcnter torquct, aciiima-; ximaiaconji^itiiifclicuatcm; noofccat atqueiisevenircfolcc, qui dcguftata.p>« tioiic, (airedmc gravataf fiti fermc ineic» ^j^leblili opprimuntur; & ijuopltts cju?
"io fe liduorisineur^ftarant/eo^aTioro tnolcitionquc bibendi «cupiditacc faci* mo Tofvcndum. Quare £c agaxnus ' &mpcrcanquamperegfif>aAtcf*i icquo« rumialibi Patria termiau$(|ttcfic« Coofir i4 Jo. Lo D. Vivis XXXVIL Qiiare ftulcKTimiim eft « cupiditace.tam incertx vitse, foeduni aliquid,^ut pravum agere, Ec quemaamodum in via, Cic in vi- ta,quo quis cxpeditior, Sc paucioiibus farcinis implicirus, hbc levios Sc ju« condluslter facit* XXXy UL Tupi natura humani cor-^ - pofis ita conilitUta eft, tit pauciilimis egeat: ut ii quis animadvertat, liaud dubie infanis damnec eos, qui cam tnuka tam anxie congerunt, quura.fic • XL. Diviciaenamque, &pofre(IiO-' nes, & veftimenta in ufiim tantum pa- r^ntur: quem n^n adjuvant imm^n^ opes, fed (f ) opfrimuHty »t fMVtm i»- s eentta ouera.^ XLLNcc - ep) j8vd/^v A i dixit ApoftQlus z.Tiiii« VI, j. Heinergunl eos 'in profuniluni, XLI: Nec ^mnii; n nonucare, i cisiio differr: niii quod magis angit 'Cjus cufliodia: & eificic»uc duiD uU uni -itudes, eanegUgas, qua; niaxime func .komini curanda. ■ ^ XLII. Eft' enim pecunia idolorum fervicns; qmim ei reliqua' pofth^beo^ ,tur, nempe piecaSf j5c (mikixm, -.'. JCLill. Uc cranicam, quocinBdia» dlvii:iis£endun;tmvquoc^.qu4m.'Variis cafibus pereunc, in miam mulca vicia dctrudunt.
XLIV. Culra veAlmenta quid afiu4 u,nt, quam faperbia^ inilrumental aLV. Ucile indumencum excogica- yic nec^iStas, preciofum lu^us, elegaixs^ vanicas: Tuborta eft in vefticu concen- tto. Hxc mulca docuic rupervacanea &c damnofa, dum homines eti^m ex co f <^J qnodinfirmicateni noftram ar-* gjLiic, honocem capcant.
. "j XLVI. Ita Qq^ Fotce ad vprfus lui^uin ia vcAibus argu«» mcntum. Quam ftiiltum eo gloriari> quod iafirmiiaii^m iapluii}.«{Ui|..^rgau | it. JiO. Lflfa>. ViYXS XLVI. Itadivitiarnmparsmaiitna, «dificia, fupellejf numerafa &c opulen- ta, gemma?, aurum, aigentum, otxisir. mencorum omne genus, fpedantiunu ocuiis &c comparantuu,& exponuntur, non poffidcntium ufibus (rj Xhyil. Jam Noliilitas (^/; quideft aliud, qUOTi hafcehdi fors & opinio> d popuii iiuititia indu^a l ut qux {gtm penumero iacrociniis ^usricurw * V XLVIil* "(r) Non tara iis polTcflor.ijuam bofpcs ixuitur, His ergo ^uis vii» l».«iw*u« ' preciiiai ftatuat?
commcnUavit r kd qaarmcraopiniocft, ^ ic virtuie efttce. Ne«}uc tamca injuria "nonQulliscivitatibui plaeui?,ut pr.arclarc mcriti cives.euro, in quera ipff ccttis cuni privilesiis ccrto<|)ic exi(iimationis inttiu ^^»4 gradu collocati funt, ftatura in foboiem (uam. per natiTitatem velut alt« - q^uam hxteditatem transmittetenc: Ha eoim ires yirttttem dvtum extimula* • tura ac prolem ad fplendetem pt/spriis Introd» Ab Sap.
XLY I II. Vera & folida nobiUt^s {tj a virt;ure nafcitur. SrultumqQe glor riari te parentem habuide DQaom« quum Gs ipfe malus> 8c turpitudine.tua 4edecori us puichricudinigeueris. - XLIX,. Sed ccrtc omnes ex eisdera conilamus deiriencis, 3c idem omniaui PaterD^us.
Hanquam ftulide quii indc conclufcriCt. Tclia ipfa naiura ortuqu9 Mliqnid immiU tMfi, vel novuBi animis vigorcm Inm fmiAu Manet natutalisa*()ualitas, quc pUbejo diccQdi Jus^adoobilcm fcryatJ . utiqus £(fu§ homo /umMtffif tu. Manc| ] etiaoi Ghriftiaoa^ Kcligio/iis dccrctoin: •ao Jo. LoD. yi.vi.s lM«nMH«MB mi^^mmimmmmmmmmmmmmm mmmmammmm mimmmmm f L, Ignobilitatem(^i^^ contemnere, hoc eftDeuniiiafcendi autorem tacite reprehenderc,., LL Poteiicia quid eft aliud, quam fpeciofa ( x) molelUaJ in qua ii qui« -N i»um racione verus de nob.iiiute fcnfas Juvcatuci a teneris iKiilillari, ac mife'- randa coc mfignium familiarum excin« Aio, quam Yclduobus abliincrcculisex* perci (unt) arerrttncari a fuperfticibns po/Tit? Adda$urDn.AS$kind6rf. dc Sucu Chrillianirmi II| 3.4. & co in additio* nibiis* - (^) ^ivepocius» quodomae^ Deus naturl xqualet fecetit^ Non enini ftatim igno'« liilis adp^llandus^ cui kereditarius iiie •*Talordecft* {x)' Morirams prol^de Philippus HL Ip^niarumKex $accrdoceii)>quemacon« fcdionibushabebat, monuic, uc Ecctc- iias c<stut,hoc fuo nomioe graviter incul- carct: Nihil (juidquamprodcfrei Regtm eile > nifi quod cruciec» fui0e. Videacuc de Phiiif pi quoqueU«qbituThua&us* s. I {^ret quae foiiciciuiines, qux anxie- taces infint,,quantum malorum mare^ nerao eft tam ambitiofus, qui non eam. fiagcret, urgrayemmiferiam. ' , Lll. Qiiantimieft odium, Gl regas '. malos^ quantom^as, ii malus ipfe } « • LIII. Honor fi ex virtute non ori- tur, pravus eft: fin ex virtutejhoc prae-' ftat yirtus, ut isnegligatur. aliter vera' non ^rit virtus, fi quid honoris-:^cit ^r^tia: fequi cnim debet lionor, non LIV. Dignitates, quispoteft ficap- pellare", quum indigniftimis quoqiie. hominibus contingant? nempe fraude, ambitiene, pra^miis ^ peini):us,artii;)U$^ qu£efit£e. • . LV. Etglotia, eft ne aliud, quam ^ (ut ille dixit) aurium vana inflat;io?
LVL £x qua, u( honote &digni««' tate, nihil omnino ad eum pettingit, de quo funt; Sc incer tfe, vag«, iniquiC, momentanese funt, fimiles paremis ^ 2% Jo. LoD. Vlvis 4cm hominem coramendat atqiie eve- hic riimmc, &vituperat ac depiimit cxtreme.
LVIL Quiddfcam, nafci ex Kis re- bus parriiii deridendis, partim ftultis, parrim fceleracis, ficut ludo pil«, pro- fuilone patriinonii in comiflfationes., fcurras,mimo5: bellopotiflimum,hoc • ' cA/tmpkfjfto latrocinioy (y ) quo magi* vulgi, dementiam agnofcas J ~ LVlU.Sc- { v) Belliun vocat impunit«m lattocinium; non illud cx Xuftiscaufis. fcd qnoH cx .tnete rvarociiiicitrdq; necefiicatem rufce* pcum cft. acin c^xxo jHrtthnnmnitAtU ab- olttavidentur, C2teramraevattbi().ueres bcilum eft,in(|Uit Plutatchus,cumuluin<^ fecum trahit injuriaruitn & iofolcntlar» Ac Detis « Davrde. qut pia bclU gcCaiTe dicitur« ideoteniplumasdificari^vctuh. : quocTmuUum^fanguincm fudiiTet: <}uis . lom, etiam non iniiiftum.. Caveudun^ ttitm, nc fub tmticneBeSt h^k^ crudcli- Utiii4lqucinjufiitis famam incHrxentia^ in - Introd. Ad Sap# zy LyiII«^Secedacin fe uausqu£$que»ac folus cogitct; inveniet quain parum. ad fe attingat. ex fama, rumoribus, ve-. ncratione, honorepopuli, dequibus gloriatur..
LiX. Qriid in romno, qui«J in ib- Uci(udine inter fammum regem incer-»- eft^ infimum fcrvum?...'
LX. Denique fic unu&quisque feo- tlat; nobilitatem,honores»poj5entiam, • dignitatcscx prlfca hominum perfua- iione, quam Chriftus animis fuorum, ademic, nac-a-& reh(5^a eile, & in Chfi-^ ftianoshominesiavedia^Yau^ canqu^m lolium, quodhoilis diabolus aiper&t, bonaefegeciDei, -LXLIa^ argumentam lingulari DifTcrtationcex» hauiir Ulu Obrechtns^ Add^ €hnfto||lrr FoiAaerad xacic. AnAaK JCIII>4i. •(^t) Malo fcilicetaaimo, &c ad opinionera iirumquc v^igifqufmha^etiHsejEpreffic^ Z4 Jo» Loo, V1V15 , LXI. In corpore ipfo quid eft forma? nempe cudcula. bene colorata: C\(aa ) . inceriora cerni poflfenr, quanta vel in corpcure ipecio^Oimo cernerecui fas- dicas^. •. i,Xl(»Iineamenta&corporisdecor <j^id juvanc, fi turpis lic animus? & /i-; cut Graccus ille dixic, in iiofpitippul- cl)r<> ko^es deformis \ , LXIII, Robur quorfum pertinet in . homine, ^uum res maxiiuie & Iiomine digna^, non viribus nervorum gcran- tttf, fedingenii?. ^ _ ^ LXIVi Neo vires ^uantumcunquc ^augeancur, majotes erunt quamcauri t vel elephanti: ratione illos, ingenio ^ virtuce fuperamus.
' LXV. Tranfeo quodforma, vires, agllitas, & cseccrae^corporis doi^s, ut fiofculi, ceiericer marcefcunt, exiguis . tabtigicnft & Hai&buxgcnii; fi iotiriorM cecai f oiTeilCi ~ cd by Google INT9.0D. Ad Sap* 25 ca£bus di^Pugiunc; vel uiu fcbricoU validinmuim -quandoque liominem concuric, & fummumjaecorera tolliu . LX VI. Ut' nihil accidat > ccrre ne- ceHc eil iilaomnia » fxx» 4f4fr# flacce* fcercr ac decidefe. -.
LXyil. Nemo ergo potell externa i4re fua dicere^quas taaifacile ad aiios transeunt; nec corporea, (juae tani cico avolanti. ■. - ' LXVUI. Quid quodiiaec qastnuiiti admitantur, ma^norum vitiorum iunf eaur^; velut inlolenri* arrogantiae, focordicCj^YeroQCaris,, livoris, imula* LXIX»' Dclcdkatiocorporif, otcoi^- pus ipfum » viUsacpccudinaeft, £2pius»& vehementius» U di^itius^e- eora qiiam homkies perfruuntur.., LXX% Iiacquinnmorbiplerique ad corpus reduiurant,. ^ ad rem fami» Hatem pet magoa damna r tma ad aai^ af^ Jo. Lqd. Vivis ingenii, quod delidis corporis exce<* ' jiuatur, ac frangitur: dcnicjuc odium Vircutum omnium.
LXXI, Nec apercc Frui licec. nani ttt dedeicenc generolicacem noftrx mcntis, ita ncnio tam perditus eft, ^uin eas e.rubcicac apud arbitros ca* ' pcre: p^riunt * enim ignomiam, idr \ ipirco cenebras & latebras quajrunc. * LXXU. Quid? <ju6d func fugacillimsc & momentanese, nec recineri ulla vi pofTunt, nccunquam veniunYpurje, cujuscunque amaritudinis experccs?
LXXIII. Ergo exclufis vulgi fcnfi- tus, max^imtim malum put^co, non paupettacem, aucignobilicatem, auc ■ - Lxxiy, il ■ - LXXIV, Mignum bonum crcdito liorum contraria, virtutem, & qu» . buic funt finitima, peritiam, acumea iligenii, faniratem mehcts» LXXV. Rellqua vel exceraa, 'vet corporis, ii habes,» proderanc cibi » acl virtutemrelaca: ooar un Cj^ ad vitia« Si pon habes, cave ne qusras^ vtlcum LXXV L Proitxits quaeibis efl,^ pletait cum iciencia^ JFama, camecu nihii agendum eft uc videaris, coDfervanda ' tamen cA in tegra, quod interdum ea >cura a multis nos turpibus cohibett fcd prafcipue in exemplom c»-rteroram.
LtlCRARI ANlMAM MatJxJCVl.xtf. ' LXXVII. Unde praeceptum illud LXXViU. QuodiihocaileqDinoa poifumus. confcientia debemas elle> - contenti; & quam tam depravati ei)mc hominimi fenfus, ut quae Cvtat optima» To,- LOD. VlVIS: N Aobis fufficiau., -: ' LXXIXl Eciftin mala^ quae; dicantur Corpous,yeif6rcunaEj^UceDic in bonun:» vcrtere, fi paciencer fera^ i & tanto fis; " ad yirttitem |)tQmptior » quo ttilmis ' tlM in iUk fucGedjlt ^ ac proio.d& es ex-^ LXXX Saepenttmero ex~ damttis corpori$) vel externacani, magnsftiac; yccej()GK>ne& virtutibus natae- • ^ CAPtrr IV. DE COft;PORE.
XXXXI.P T ijuomam^ in tac noftrar C^peregyinatiooc- « animbMt Veftamus in corpore inckfum, maxi» tnasque opes -in va£s £4liiiba£: noa 'emntno. repudiandmn iiobi& elt coacemnenaum £orpus.
. tXXXlL