(£nMt<^ toiU i^ncn <tuc^ (ei Untcrfcf^icb inii f<6m Cicm UucuMidjcH öcrJSraft nnrf», unb&tm IttuniJiidjm t)ci- IDaucr m<b, nidjt uiMItg cfm lcud)teii. 0oll (ad llnciibtit^e e<cr ^roft nadif o^cr ^a^ not^wctiöige SScfcn, fprecficnfie, ^u (illcn Seirtn roiU-PU4jüDirftönbenr«i>nfÄnn«n; fo fielet man nJ4)t€in, ivanimnid^tau^btiS'Serf änb^tltd}« bev ^aiiec unCt 3(u$bet)nung nad)unf cnMicO fei)n ffime? £dgt fi<() aUtd SufaUigc, foi tfio^l lAc^vdctd aUvniu^cU« fncituunetiMfc^e Stei^tvon lUfndjfn unb äBärhmgm aufidfen; fo fielet man feinen @rutib, warum ti nt^t t\xv<fy Die aSiitflid^fvit in «tncfoIctefoUaufgclÄfctrooK tcn fei}n? SBenn wirtinen allerfiddJM a}ct|!an6 «uge6(n; fo mäncn in DcmfelüenAÜcäuflddbdrc ^cgciffe lüöif lidj oufgelfifet ffijn. ^tbtt ^griff ifti 3ufdUi$en Alfo führet in bcnifctbrn (ine 0m XIL vom ^afci^n 5(ö SufilUi^ca unb SSer^n&f tUt^m auf baö SDafepii bti tSlot^vombi^cn, Unver^iu tei:(ic()en gefd)(off<n, uti& bkfcise^etgarfiÜgUtQ an. 93<ctn63e b<dfed>fl(n(S}nintfä^ed, benn>ir in unfi'cr $8orerf«nntniMoi^Mi4d«fi^t<ft/ fanti von einem ®ul>jeac A nic^t aRb«r< mit ©ninbe (er ^a^r^ett bai roärfUt^e ^afe^n audgefagt werben, ofö in fo weit ti mit biefem Q^rdbtcßtc in SJetSintung flehet, tnttotbtv wtUti ni^t o^n^ wMiid}U o&je(tiiee5 ^afe^n grbacfjt werben fann, ober n>etleöunttvgen)inVnUm(l^nbenbo< S&efle geworben, unb ba^ec fo unb nic^tonber« ita gtdiaisft »erben tnitfrcii. ^feCei^nifrianev tientim bieUi ^en ^a% tU ^ureic^en^ett (Bl^un&c0/ unb fagtn Da^er: attcs mt MxHi^ iß/ nmf einen jureic^citten @run^ ^a&en« 6. ^. etf inug ftcf) 6egteifftc6 machen unb vecnänfttg e» fIÄr«n Eflffen, roarumcift&evaUjutSJBörflic^fcif gekommen, unü warum eö vielmehr fo/ ctitanf tim onbeve SBcire njfitfUc^ geworben ij!. 3hm ftnben mir 6et). efnem sufAlIigen SSefen bfefeit ©runb nic^t m if)m felbf!; benn fiu« fef ncr ^enf; tärfeit lÄßt fitb fei» ^afctjnnic^tbegrctftit^moj <^en; wir fin^en i^n aber eben fo wenig in bett ]tAd))len Urfacben ti^dben, wenn biefe feibfl jm fällig ftnb, unbt^r eigenes i^dfe^n nic^t begrän« ben fdnnen. ^cnn fo tange biefed t{t/ geben fte ^ feinen bcfviebigenben ©runb, feinen 6cgreifli(b«tt 2tuffd)ln§ von bcr 5Ba^r^eit fcincö ©afevn« / unö tai ©egent^eil ^ört nic^t auf, Itnfbat ju fet)n. <^at aUv biefed in Sfnfe^ung ber n^c^flcn llr^ fachen feine 9lid)tigfeit, fo Wirb U in 316ftcbt bet entfernten Urfadjcn eben fo wenig geleugnet »erben fdnne»/ unb wir ntigen bfe Seitcr bev ©ing« ^inauftlcigcn, fo^od)WirwoIIett, wirftnb bem vdUig ^urei^enben unbvcrnAnftfgnFIävenf u« tSitiit, nnb mtt 9tä(fftd)t ouf unfdc vorauöfif jtfcOte ©ninbfÄlje, infi Stdjt ju fffjeti. ™ Sa4?>afcwn sufÄIIigcr ^ing« folgt ni*t ouC [i^rtv iniwrii üÄöglirfjFftt; fie finö nicfrt wAclU:^^ «d ]ii f<Ili(t iiQt^a^ciitii^ unö mrocränDedtd) )cipit Hmmi jumSSct-fd^etne/ fobalt) cd in ttv Stci^ Zbit btefe« not^wtnbigc ü&efm fcl6fl/ wirb ber @cunb feinet ^afc^i« anjutteffeii fc^n SSSii' ^a&(n rif^fugt, in Uinem imieinSBefen, feiner tiinecn 3)i6glicl;f cit; Ö. ^. eö ifl vpvtjanf eil iceil << benfbAr f ft; fein S^id^tre^n Fattn niön ge; ^at^t werben unb ifi alfo eine UnwoI)rf)eit. SSctm wie biefen begriff (^cfidr ig enttvicfcln; To Pomnitn tvlr auf bie ^enieifctfart i priori, iiae^ iDcIt^e^ taS£Dofci}n eincönot^menbiscn^cfen^ nudb^ biegen Senfbarfeit beffelöen gcf^iloffen wir fDtc 3(ugfii^rund btcfel &a^cö verfpar« i<(r ui| '^oiiiKit/ fovieUrlcv^egiiffc i^v wollet; genug fät ntic^, ed gte1}t eine imUfad)t S^ot^wenbigi Uii; bfe eine beruhet auf ^a^r^eit unb Unna^t'f l^e(t, bie onbre auf @Ate unbSBotlfommenbeit, £$ene roirb bie bUnbe, btefe bie pttticbe 9?q^^< wenbigfeit genannt. 3ene fe^t »ebcrÄenntnif - beSÖcften, noc^ Billigung unöSißö^I beffelbcu/ tt)cber^&fti$t, nud) ^eibflentfc^liegung jumvo» awii U\) biefev hingegen werben bie (Snbucfarfjeit tttit SU ^evvor&tingenben tvävfenben Uvfat^eiv ©iiltguiKj «nbö(i-3lbfirf;t gcmAfeiil, ticuni Ht jiunDtimbcn, ß^cr w<iin i^v wollet, c^c.uvuiu gen ^n&cu. <£'tiKn3tt^^ngD&a'^Dtf)wcn0t9reie von Mcfcc?fct Qtbt id» oud^ in^bfif^t auf&oit git, itiib id} nmü nüv eä s<:foUcn \aiicn, wtnn man midjt[ern-I)al&chKn^araU|1cti nennen iviU. — 3d) fc()fc flUV vürlic9cn^cnUntel:f^d)ung öuf rftrf. ajit ivctt (inö wir gcfornmcn?
'feit &tAH unb oFtne alle ^dirAnPen jufcmmetil tnöffc, ifl (nunjÄWigcnCcljTbiHtin ni:^iiffübtt^ t»or^^ll, unb nod) ^atS^iemanC) etwas er!)e&lü ^<Sn6 tawitn ]u erinnern gefunb«ti. ^onäc^ ^itUn wir criPicfcn, dag ^nö not^itJenMge 9ß« ^'frti au4 Alle tfi^enr^aften fied S:>cr^tan^etf anb, bed äßtUcnd in i^tn httiyfim SJoßfomnicn^eitj ' •<(!(?«» iiiüiT«? — SDcrÖcbritt ftftcint ju rflfc^.J L— gaijet un« einen UeE>ci-(>l((f auf Di; Q^tAnbe [Werfen, Die imä ^k^cv (tefä^ret ^aben, um 31t St^en: t)f> nidjt 0er SGcg &e|Ti:i: ^fcbnct rontenj fffinnc?
faiin t)I(^rr^c^bin^u^c|^gc^^b in dem tOZarniai l«n ^c4?>f.jvtff« nidjt anjutrcffen feyii, SBAcc Die* ffä; fo wiitbt i<^ vor^aitbcn fc^n, mci(id}&t:nFf arbin.:!;^<^ würbe ntro uuetrAntetlid^blcttfcit ^ttöffiii. SUiin ift bnö |übiectiDe©ciimjiuVvnivfiii meiiKC iQd'i^iibertid^Cctt A6cv aUcn S^vcifd ()in( tvcg, un& cd i(l (Ijen fo uiUcug^or, bog <jn!Sei feil/ weld)i;fl fic^ feiiKr S3ei'AnOei-ung &<ivu^t i|?/ <nK^ in bcr %^M vcYA^^fr(td) fcvn muß. C^fti immitlclbatco ^cmu^tfeun belehrt ixiidl), i>a|) id) ^tx\)in onbft-^ scrotfcu, aU icb jc^t bin: bA «bcr bi€3f'lfo(o'inber^cnf6afF<itbcfi5&£f|CijfÄ ni<t)t< verminbert; fo tmn ^Ai &i.;ieiuf,tH vuii {»iti, ronä idi vorder grivcfeii, iißd> je^t nicbt* aufgc^fita f)ai>tn, btntbav ju üon. ©crSBa^« f)ett4i]rui\b bv'< obi9«n 8:>U^<fi$ tuivO olfi) ilicf)[ tu bcm "Xifltenalcn bctf (irfcnntiuiü'Ä, fonöcin in bcm formalen beffd&ctt; indjr in bcr Senf barFcit ^(ä i^iib/ectä, fonbfm in f<riiiv'i'©Ate iinbSsolU foromcn^eil äu fiidjcn fcvn. €"c (icjit (tbvrftrrcc nidu in mcinur nbfotmcn öollfcmmcn^at; bf"tt ttt t>Wj(tcni£üi&en5 i(?. «Senn dfo <in®n^r(' ^ft^gnmö bti&a^ti lüfintm ifi, fo muß eir- in berrciotitoenSBoafommfn^eftanjmreffcn fevjn; ■ in öec^öfdjßjfcn^eit, vermöge »elc^cK ic^ unter gemiflen.UmfTdntien, in einer 0eiofffcnD{ei^cDon ©ingen, jeQt unEi l>icr/ fo un6 nidjt anöct«, ^a&e tdi?&i]ti n>ev6en fdnncn. ®o un& rnt^t antier6 Mpt ftcf) von, unfrer SSevdnbetung verf' nAnfttgei' @i-unD angeben; fo un^ titelt Anbecd Hpt fitö ßegrcifcn, wie ein juftSUiger <S«^, öeir geflern nidjt waf}t geivcfeit, feilte jurSSa^r^eft werben (an n.Untel'je^el:^e^(ngungtleK3<itun^ bef Staumd erlanget irgen^it^o un^ it*({en&:: tt»<inn etmad anbete bie QiualitAt t>cö S&eflen^ unb eben baburc^ ben SSa^r^eitggrunb feine* Dafci)nö. 9^unfannbicfe relative ©ätccined 5U( fälligen SSefcng auf Feine anbere SSSeife feinen ^itrHic^feitögrunb tnt^a(ten, aiö in fo weit t& bahxitöy einet fielen Urfac^e jur 3(&fidjt bienen, unb fonfld) von bemfciben geöiöigctwerbenfann. pec@nnib meineö ^afc^n^ mug alfo in einer fVepenUrfacOe }u fad)en fe^n, bie mic^ jcQtnn^ ^ittp aiS SU bev£ltei^(M^eflen 9e^öi;ig,(r# liCtKt, ju fincni SBefcii/ Deffcn objiaivci £)jii feun von fifiner ^e)i^&AfPi:(r uic^t jii ircimcn wct^<n Fann. • ' SScnn B{e^«fcftafT>!nVit <(neä5>ni(ici$, öf* rclAtIv <iüt, bcn&mwt) feinte ^ru-tUd;fcü ciiti ^nfrtn foU; foniiirjcfial)nd)tlic^gewrtl)(tiyovbctl fciin. IDt« noi^ivttt&ige Urfat^e leitb difo batf iSufadiiK, boi von i{)mfcinX'rtrc\)nI>flt, cvFflimt l^iitb Qbfitl^tlic^ 9cii*(i^[t t}ni}cn inüiKn. S^o mm M net()wenb<dc äBcfnt a{it6, wnfi cd ift, im m s m s t(v^in9« Dae^^efte, ß^tf^ D^ä'^Ufroontommenftc In 6erJ^tnfad>f>eit; fter^in&cgnffallecSHMlü l^ten, btiö fcIbftlldnbiQe SbOcit (Ens a Te) a) S)ag^efte (eciindumquid, DA^^oOfoniinenfle in ttv VtveiniQun^f in Uv ^ecbin^»n<t vieler, tcreu K&eö, etnifln bctrarfjKt, «in(\e|"d)rAiifiutib unooUfornmeii i^, bnrdj sörcdiiiöung im? ^<i)( trag Mitn vcUfommciiftcn C^ianjen abct it<)entioo Uttb irgcnMVArin, aI« (illX^cil D<ä@()n)<ti« Datf ©efle R>il:^; Die ^elt t'nnttut allen i^cen SÖtvt An&<run(ten in 3<it unD dinuine.
S5i;flc fccunclum quid, o&es bat ty}Votf)tti\^t.
tOJdu fit^cf ^icr bfn Udjetgoiig von tum JGcrflanb« 0ottc< ouf feüte Sigenfdjaft a\t SBorjreUimg, mit ^tni^unfj cbci:^hcilnef)imin3 waöuiitfu, ift Icbcn&igc.•Jrrfcnninijt; uiiO (fäciibi^c (riromimB im fiAc^ftcnOSrAbc ift Sur I r^ fiio I xiir, XIII.
ein anbtei TlnUhtn, eine anDre ^^iifiD<)noiiiif.! 00 rtudj mti2Sor(f« unbl&c<tciff. ©f« fkinfle 3tt)metctiung in btc ^eflimmunf) eiited @ritnDi wprtc« fA^vtomC^nbe 311 ganj entgegen 9« fette 11 ffelgeit, unb «>e»n man ^cn 5^u^^t flu« ttn Tlugeit ' verlcven, vonroeldjtm nian9eni«nf(l)af![id) audi ^ gc^Aitfiett ift', fo ftrcitctmiin Am l£n^t■ nicbt mr ^ff'j um 5Öorte, fonbecn tun die widjüi^iKn Sadjen, - SSir miilTirn alfo AufbenSc^erbenjcgüurörf, w»' bei- ^pincjiti un^ vevUgt unb feinen eignen SBegrJ niinmr, um in Ui>tti, eb miv ben Streit ni^^t ^ ficylegen f6nnen, 6evor mit unö trennen.
SSoVcn 9*^enn>iTaufi? iaiaö Finnen mir iiiwl ttt wni qW au«9emocI)t Annehmen unt» üOMWÄr fe^en, um nac^ beffen^oa|;gebmig benSiieit; pnnft HU richten? So vielmli-wonberCcfireöet, ©pinoäillen befiinni ifl, fenmien (lernet nnö in* foigenbenCefirft^^^en übere(n: £^a9 norf)iv>cn5] tigelCOcfcnöenft ft<t) fclbfl/iile fcblfthtcis z ÄI5 115 fftncc Un6cgr<Sn;tFicit oUcfi in firf) fAließi^J nnö fl(|P fcineö ft^^cru 5*?cfc:iö iii ffiiwi" 3>»irci?rt j ftcöarf; nitt()in«nnbhÄtigig ifl. 5>it:fc6^^ßeltöÜ/.]
Uniut nUi)t b(n ftcinftcnStcm ßuS fcdiemSu' fiimiiifn^Ange titffen. ^\t i)a\>in alfo biH iitt U &n\nbii>un ftu uniettticbcn, unb gu f^^cn, '4n nie a*ctt tit fit^ von unfern 3eiv(f;nlidKn Gegriffen cnrivetiev bxt ^aiS)f noc^»/ ttn Dlof in tm 3Bcit<u iiiutrr<I)i'itcn.
-jui?en»edjiclnfdicint. JlneuneiiMicbiucIcn enö; litten Öcööufcn feiert ev Ha« an O^cönnfcn Un; cntilid)« <}Uid)fam sufammcti. 31uf bicfe SEBeife 1 (nc|lcE)et b[e« bai UnenMid>c 6cr Sfu^bieitung nod}. SBcni) abet &ai ltncnt>licl;c iinabfj^ngig ' femi feil; fo tniig e^ nid^t e;tennt>c unenMid), fonCfüii intenjtttf o^ne ©lÄnjen unö ©c^pflnfeti i ret)n; nidjt 6er3rui&i:citun9, fonfitm brr^rafc nod) mug e« unenMid^ fem)/ wenn c^ Feinednn; bccn SBefenS ju feinem ^Afepn 6eti1rfen foIT.
I fjsmeitfd?eu*2vR^ni^ ctioaS genauer ju prüffn.
Dielen, unö fafi vüii oDen feinen SBitcrfac^ern geilet toocben. (£(ne fp[d}e®ub|1amiatli^t, Cie et vorau^feoct, ein fite ttrf)&ef1(^cnbc€^Afemi, hQi una&^diigi^ tft, wnb (vtne^ atiCcvn SiBcfcuJ Bern enMic^en aufdllijicn SSefcn U\>,?(Hcf> wit Ö8|le^«n, öttg eine folcdc ^cI6(^3cntS3ell^c2ulJ^^^nI ti&Ut^t Uoi bim unen^(ic^en1ln^nD(^men^i()en SBefcn aufomme^ unb Üa^ cä felbfl vcti Ctjefetn Wnem enblid)cn®efeii mitfictfietfft wntt. 3f(i ttot^tpenbig; öafi S'U'p(^6f|tfi()c"öc flfcet faim in feinem CDafevn a&^dn.Qig, itnb Detincf^, nl$ ein vcn Um unen^Uc()cn ö&gcfcnftcrte* SBefen, 04 J gene ^cflanb^eit ^a&en, unb fet6fl tnobificirt finb. (tim ^uöflantralität von t>it^ä ivotxftcn load ^pinosa alfo mit geometcifc^ci: @(^drfeau$ wir sar mof){ gelten faffcn; o6er nur von bem felBftftdnbigen Sefen, bem allein UnenbEic^feit SBefcn suF5mmt, Uimixoi^et ^Ut von allen fAr flc^ 6efte^enben fingen. SSSiU ^pino^n nennen; fo ffrytet er Wo« in Sffiorten. SBicb 6er Uoterfc^ieb in ber ^at^e jugcge&en: fo cv ßenCe man fär bie ^eflanti^eit abhängiger äße; fm einen anbernS^ameny um einen Unterfc^ieD, htv in ber ^ac^e liegt, nirf^t un6emcr¥t öU laff fcn; unb ber Sw'f^ »R entfd>icbcn.
2)rJnget et am (Iwin bioi ffivauif b^t aliti Cc(&flfl<inbi(s< nur (£inä f^v* ^rtflAtt tntim t^un, fcaßber gefaiimte^nbegriff aU(4 Siifclicfaen eine ctnjise fd6f[^[(ill^i9c iS^tiEtr^aiv^ nu^mndjc, «r^äit er oni lEube blcS^ bog biffft SnljegWff von Der ctrtitigen uncnMidKn &.i();lan3 a^Atu ^fnmilfVr. ^ieMa6eriD(rbaac<iini;(<!c[»cti, ef)i ne bäß ber€:*trctt bci;.uc(]cit rntrcfiübrn fey. ^c ^at fltlb benÖtiettpunft völlig c« tjdoiTtn, ivo (c if)tt scftinbeii f)at. iSeiiw^<t9ciet[)ämcr find Oünbici, fl&er fic miberleg^n unS ni(fet.