hoc aptissimo, omnibus tamen ereaturis oecultissimo. Summae enim plenitudines incomparabiles? sunt aliis quotidianis ex- perientiisg Mine nullo signo quaecumque ratio eas apprehen- dere potuit, quamvis quadam oeeultissima prophetica inspi- ratione quaedam signa obseura tradife--feeaimt /obumbrata humanis similitudinibus, ex quibus rationabiliter incarnan- dum Verbum in temporis plenitudine praevidisse potuissent sapientes; praecisionem vero loci vel temporisf e£ modi solus aeternus genitor praesceivit, qui ordinavit, ut, dum medium silentium tenerent omnia?, une in noctis discursu Filius ab arce superna in uterum virginalem descenderet fet ordinato convenienti tempore in forma servi se mundo manifestaret.
aj À: incompavabiles; B, €: incomporabiles. b) Dopo omnia A, B, C hanno n quod che interrompe la frase già comineiata con l'ut, e che omettiamo.
DE DOCTA IGNORANTIA CAP. VI Mysterium mortis Iesu Christi.
Digressionem parvam ad expressionem intenti paeemitti convenit, ut mysterium erueis elarius attingamus. Non du- 5 bium hominem ex sensu et intelleetu atque ratione media, quae utrumque nectit, existere (. Ordo autem submittit sen- 5 sum rationi, rationem vero intellectui. [Intelleetus de tempore et mundo non est, sed absolutus ab hisj Sensus de mundo £ sub tempore motibus subiectus existit. Ratio quasi in hori- | E zonte est, quand intelleetum, sed in auge, quoad sensum,4/ | An ut in ipsa eoincidant,quae sunt infra et supra tempus.[Sensus E. incapax est supertemporalium et spiritualiumf Animal igitur '// non pereipit ea,quae Dei sunt (?)), eum Deus spiritus et plus quam spiritus existat & propter hoe sensualis cognitio in 4 tenebris est ignorantiae aeternorumj et movetur secundum earnem ad earnalia desideria per eoneupisceibilem potentiam f et ad repellendum impediens per irascibilem. Ratio vero supra eminens in sua natura ex partieipateme intellectualis naturae/-j E $ leges quasdam continet, per quas ut reetrix passionés desi- E derii ipsas moderetur,/et. ad, aequum reducat, ne homo,Zin?? — sensibilibus finem ponens; desiderio spirituali? intelleetus privetur.
" um h p *: n T 1g 18 Wu r (D Questa tripartizione dell'uomo: senso, ragione, intelletto, di eui il Cusano parla nella prima parte di questo capo, forma, si puó dire, 1a spina dorsale delle due sue opere piü importanti in fatto di gnoseologia, e cioé il De coniecturis ed il terzo libro dell7d4otae de sa- pientic. Un chiarissimo riassunto delle dottrine gnoseologiehe del No- stro, fondate appunto su questa tripartizione, si trova anche nell Exci- tationes, e precisamente nel lib. vri (p. 604).
(2) Ofr. P^oro, 7 Cor., u, 14: « Animalis autem homo non percipit «ea quae sunt Spiritus Dei: stultitia enim est illi; et non potest intel- «-ligere; quia spiritualiter examinatur ».
e: T e E - Pme ARTEMIS iu i i E eR a LER j MTERERUS *:, TNT HR Pme ron IPMPE Hh ELM "y VR TM T3: - " qu A ir "ve — MELIA Mt eO cà Bf Bm. VIN Nr. RP NP NS Mm ' à m— LIBER III 1398 LIBER III 1398 Et est potissima legum, ne quis faeiat alteri,quod sibi fieri nollet? et quod aeterna temporalibus praeponantur/ et munda atque saneta caducis et immundis? et ad hoe coope- rantur leges / ex ipsa ratione elieitae a sanctissimis legisla- toribus, secundum diversitatem loci et temporis/pro remediis in ratione peceantium/promulgatae. Intelleetus altius volans videt, etiam si sensus rationi subifeeretur per omnia/ sibi connaturales passiones non insequendo, quod nihilominus homo per se in finem intellectualium et aeternorum affectuum pervenire non valeret. Nam eum homo ex semine Adam in earnalibus voluptatibus sit genitus, in quo ipsa animalitas se- eundum propagationem vincit. spiritualitatem, tune ipsa na- turaj in radice originis carnalibus deliciis immersa, per quas homo in esse a patre prodiit, penitus impotens remanet ad tran- scendendum temporalia pro amplexu spiritualium. Quaproffer si pondus deleetationum earnalium attrahit deorsum rationem et intelleetum, ut eonsentiant illis motibus non resistendo. clarum est hominem ita deorsum traetum a Deo aversum fruitione optimi boni, quod est intelleetualiter sursum et ae- ternum, penitus privari. Si vero ratio dominatur sensui, adhue opus est, ut intelleetus dominetur rationi, ut/ supra rationem fide formata mediatori adhaereat, ut sie per Deum attrahi possit ad gloriam.
Nemo umquam fuit ex se potens supra seipsum ae pro- priam suam naturam ita peccatis desiderii carnalis origi- naliter subditam posse ascendere supra suam radicem ad aeterna et eoelestia, nisi qui de egelo descendit Christus Iesusg hic est,qui et propria virtute ascendit, in qug ipsa humana naturaó non ex voluntate carnis, sed ex Deo' mata, nihil obstaeuli habuit, quinfpotenter ad Deum patrem re- diret.
In Christo igitur ipsa humana natura per unionem ad sum- mam potentiam exaltata est fet erepta de pondere tempora- lium et gravantium desideriorum. Voluit autem Christus Qominus omnia humanae naturae faeinoraf nos ad terrena attrahentia/ in suo humano corpore non propter se, eum peeeatum non fecerit, sed propter nos penitus mortifieare/'et NE i ind udis. Ar mà üt € Xa, ignit Merge m el MS LUCES - CENDIEÁAM tw ih t ba Ci du imp de e RET m i RN T pmi PTT: VL IPEUENWETE T TN - I Nie iL ces ^ dtc LM A UA MC CL» prs Jui x Y as " TVN ] MN ess 140 DE DOCTA IGNORANTIA mortificando purgare, ut omnes homines eiusdem humanitatis cum ipso omnem peeeatorum suorum purgationem reperirent in s$6ipso. Voluntaria; et innocentissima, turpissima atque erudelissima hominis Christi erueis mors omnium earnalium desideriorum humanae naturae extincetio, satisfaetio atque purgatio fuit; (quiequid humaniter eontra eRaritatem proximi tieri potest in plenitudine ceMaritatis Christi, qua seipsum f etiam dedit pro inimicis, "abundanter extat adimpletum.
KK manitas igitur in Christo Tésu omnes omnium hominum defeetus adimplevit. Nam ipsa eum sit maxima, totam speciei potentiam amplectitur, ut sit cuiuslibet hominis talis essendi aequalitas, quod multo amplius quam frater et amicus spe- ejialissimus cuilibet eoniunetus t bn hoe agit maximitas humanae naturae, ut in quolibet ftomine sibi per formatam fidem adhaerentq ^ Christus sit ipse idem homo, unione perfeetissima, cuiuslibet numero salvo. Per quam hoe verum est,quod ipsemet ait: () Quidquid uni minimo ex meis feceritis, mihi fecistis;:et ecconverso, quidquid Christus lesus passione sua meruit, illi meruerunt qui unum sunt cum ipso, salva differentia graduum meriti/secundum diffe- rentiam graduum unionis euiusque cum ipSo per fidem oJfía- ritate formatam. Hine in ipso ecireumeisi, in ipso baptifati, in ipso mortui, in ipso denuo per resurrectionem vivificati, in ipso Deo uniti et glorifieati fideles existunt.
Non est igitur iustificatio nostra ex nobis, sed ex Christo; qui cum sit omnis plenitudo, in ipso omnia eonsequimur, si ipsum habuerimus; quem cum in hae vita per fidem formatam attingamus, non aliter quam ipsa fide iustificari poterimus, ut infra quodam loeo extensius dicemus. | Hoe est illud ineffabile crucis mysterium nostrae redem- ptionis, in quo/ ultra ea,quae taeta sunt, Christus ostendit quomogdo veritas et iustitia et virtutes divinae temporali vitae/ ut aeterna caducis / praeferri debeant; ae quod in 2.
- Pl ^ A^ Pr "mo Lc ASUD "hr Jt b AUT Tyr ax Lk E po "Totes EET a di ale Rice 1 iR r dios AA NE euh: ) MOT Lai tm " Z4 A * a a cu Is ME ge deTb6h. d zu is d oerte — CBS UE T Lacum 7 Mme nn E. xiii ————————————————————————— LIBER III 144 /homine pertecjissimo summa constantia atque fortitudo, cJfa - ' ritas et humeitas esse debent, sicut mors Christi in eruce in maximo Iesu illas ae omnes alias virtutes maxime fuisse ostendit. Quanto igitur homo plus in ipsis immortalibus vir- tutibus ascenderit, tanto Christo similior feit; Coineidunt enim minima maximis, ut maxima humiliatio eum exaltatione, turpissima mors sgéewee virtuosi ^ cum gloriosa vita, et ita «4e cáeteris, ut omnia ista nobis Christi vita, passio atque erueifixio manifestant.
CA E. VII ' De mysterio resurrectionis (*).
Christus homo passibilis et mortalis non aliter ad gloriam patris pervenire potuit, qui est ipsa immortalitas, quoniam absoluta vita, nisi mortale immortalitatem indueret. Quod fieri nequaquam potuit 6itrsffiortemgguonigm enim mortale aliter induere posset immortalitatem,! nisi spoliaretur mortalitate? Quomodo ab illa absolveretur, nisi soluto debito mortis? Propter quod ait ipsa Keritas ()fstultos ettardi cordis eos esse, qui non intellieunt Christum oportere mori/et ita in gloriam intrare.BQuoniam autem in prioribus ostendimus Christum propter"nós mortuum morte quidem erudelissima, dicendum consequenter? quoniam aliter humanam naturam ad immor- talitatis templum quam per mortis vietoriam traduci non eon- veniebatj hine mortem subiit, ut secum resurgeret humana natura ad vitam perpetuam, et animale//mortale corpus fieret spiritualeJfincorruptibile.
(1) L' interpretazione data dal Cusano in questo capo del mistero della risurrezione 6 stata poi da lui ripresa nell'Zzrcitationes in un sermone del libro vi (p. 477).
T d ^. ES - H Pe s j meh "TW M Y UIT DRM Cmm e ad En, 2. Aa) WWE 1 DUTIES cM x aC wat o^ "epe ILI ^ -— niam ea i aia: : ND rà issucosi iuste nb z pec: m D Re MV m ee Moe M — ERE NEU LTEEIE OTT rn setti meri rhe ^ Y.
142 DE DOCTA IGNORANTIA Non potuit verus homo esse nisi mortalis, et non potuit ad immortalitatem mortalem naturam, vehere /nisi spoliata morta- litate per mortem ZXudi,quam pulére nos instruit ipsa Veritas de.hoe loquefis, eum ait (fz^Nisi granum frumenti in terram eadens mortuum fuerit, ipsum solum manet; si vero mortuum fuerit, multum fruetum affert.?Chri- & stus igitur si semper mortalis remansisset, etiamsi nunquam mortuus fuisset, quomodo naturae humanae immortalitatem; praestitisset mortalis homo? Et|'si ipse mortuus non fuisset, solus remansisset mortalis sine morte. Oportebat ergo ipsum à possibilitate moriendi per mortem liberari, si multum/ fruetum afferre debuit, ut, sic exaltatus; ad se omnia traheret, quando eius potestas nón tantum esset in mundo ae terra eor- ruptibili, sedfin cdelo incorruptibili.: Hoc autem aliqualiter in nostra ignorantia attingere pote- rimus, si ea, quae saepe dieta sunt, menti habuerimus,JOsten- dimus in antehabitis hominem Iesum maximum in se separatim a divinitate personam subsistendi habere non posse, quia maà-; ximus. Et ob hoe communieatio idiomatum admittitur, ut humana coincidant divinis, quoniam humanitas illaginsepara bilis a divinitate propter supremam unionemgquasi per divi- nitatem induta et assumpta seorsum personàáliter subsistere 71 nequit; homo vero ex eorpore et anima unitus est, quorum separatio mors est. Quia igitur ipsa maxima humanitas in divina: 3 suppositatur persona, non erat possibile aut animam aut eor- pus,;etiam post divisionem loealem,/mortis tempore separari a persona divina$ sine qua homo ille non subsistebatdf Non igitur mortuus fuit Christus, quasi persona eius defeeisset, sed absque etiam loeali divisione quohd centrum, in quo humanitas suppositabatur, remansit divinitati hypostatiee uni- 2f tus, et seeundum naturam inferiorem, quae divisionem animae a eorpore secundum suae naturae veritatem pati potuit, ' temporaliter ét localiter divisio faeta est, ut eodem loco et eodem tempore non essent simul/fmortis hora,&nima et corpus.
"E $1 (1) 1l versetto, riportato dal Cusano, ó nel Vangelo di Giovaxwxr, xli 24.
s 7 s eme dd 7 NEAN: ^ MET det EVO n ÓÓ Jm RN yr e c MIU TBURCRCU T WAORAADIITTUAN RUE T AT AS * LIBER 11I 143 Quare in eorpore et anima non fuit corruptibilitas possibilis, cum unita essent aeternitatif sed temporalis nativitas morti et separationi temporali subdita fuit, ita quod completo cir- culo reditionis ad solitüdinemr de compositione temporali ab- - solutoque amplius? eorpore ab hiK motibus temporalibussj veritas humanitatis, quae supra tempus est, ut divinitati unita ineorrupta remanens, prout eius requirebat veritas, veritatem corporis veritati animae adumaret. ut sic,"dimissa umbrosa imagine veritatis hominisg' qui in tempore apparuit verus homo, ab omni temporali? passione absolutus resurgeret; ut idem Iesus//supra omnes temporales motusg,amplius non moriturus, verissime resurgeret per unionem ahimae ad corpus "upra omnem motum temporalem. Sine qua quidem unioneg, veritas humanitatis incorruptibilis verissime absque eonfu- sione naturae divinae personae hypostatice unita non fuisset 9; Adiuva ingenii parvitatem ac ignorantiam tuam exemplo Christi in frumenti grano, ubi numerus grani corrumpitur f remanente essentia specifica sana, qua mediante natura multa grana resuscitat; quod si ipsum granum esset maximum atque perfectissimum, tale in terra optima atque fdeeundissima mo- riens, non tantum centesimum aut millesimum fructum afferre posset, sed tantum quantum natura speciei in sua possibili- tate ampleeteretur.
Hoe est quidem,quod ait Veritas: (Quomodo fruetum f'at- ferret (5); multitudo enim finitas est sine numero.F Intellige DM, 4 itaque acute$ Humanitas enim Iesu, eo ipso,quod ad hominem Christum contraetgf consideratur, eó ipso etiam divinitati unita / simul intelligatur; eui ut unita est, plurimum absoluta est, ut eonsideratur Christus verus homo; ill ^,eontraeta est, ut ' per humanitatem homo sitgét ita humanitas esu est ut medium inter pure absolutum et pure eontraetum. Secundum hoe ita- que non fuit corruptibilis/nisi seeundum quid, et simplieiter (1) l1 Cusano si riferisce ancora al versetto già citato di Gtov., xir, 94 po " BIB upon amd, - 144 DE DOCTA IGNORANTIA incorruptibilis. Fuit igitur secundum temporalitatem, ad quam eontraeta fuit, corruptibilis, et secundum hoe,quod fuit ab- e soluté' a tempore;/et supra tempus, et divinitati unita, in- - corruptibilis. Pos Veritas autem. ut est temporaliter eontraeta, est quasi signum et imago veritatis supertemporalis, ita veritas eOr-;. 3 poris/temporaliter eontraeta; est quasi umbra veritatis cor- M poris supertemporalis$ Bie et veritas animae contracta est ut $8 umbra animae a tempore absolutae; videtur enim potius sensus e aut ratio 9 quam intelleetus, dum est in tempore, ubi sine 4 46 phantasmatibus non appráehendit, et supra teinpus elevata intellectus est ab his liber et absolutus. Et quoniam ipsa huma-/ A i nitas sursum fuit in ineorruptibilitate divina radicata inse- x parabiliter, tunc/ completo motu temporali corruptibili non; fef potuit resolutio fieri; nisi versus radicem ineorruptibilitatis. ^ Quare post finem motus temporalis, qui mors fuit, €— — 3 hi$ omnibus, quae temporaliter veritati naturae humanae I accesserunt, resurrexit idem lesus non in eorpore gravi, cor-/A - *t Un -H 5 » 3 e ruptibili, umbroso, passibili et efeteris, quae temporalem — eompositionem consequuntur, sed in eorpore vero, glorioso, ^ 3* impassibili, agili et immortali, ut veritas a conditionibus abso- is luta temporalibus requirebat. 4. d » | Et hane quidem unionem necessario exposcebat ipsa ve- uu d v ritas hypost: itjeae unionis humanae naturae/divinae. Qua- 24-3 F ud propter Iésum benedietum a mortuis resurgere oportebat, ut | ipsemet ait dicens (! Oportebat Christum sie pati/ et d tertia die resurgere a mortuis.
ta e&t " "€ » 4 , — Ber MED 9 *5CY77 * E Jj * t hl " ^n as La — eni EE AMNREILi ui E Le eee CERDO UI U^ DENIED ERE SCCATNAUG CAECEREMAEU CE E EE iin - EL EE — ENUMERARE e no teta fis MP MP CA, Sai 524 ART e la M: LIBER III 145 CAP. VIII Christus primitiae dormientium ePelos ascendit.
Ostensis his/faeile est videre Christum primogenitum ex mortuis esse. Nemo enim ante ipsum resurgere potuit, quando * humana natura nondum in tempore ad maximum perveniens ineorruptibilitati et immortalitati (ut in Christo) unita fuit. Omnes enim impotentes e ant, quousque veniret ille,qui ait: Potestatem habeo ponere animam meam et iterum sumere (?).| Induit igitur in Christo humana natura immortalitatem, qui égt primitiae dormientium.J Non est autem nisi una indivisi- bilis humanitasf et omnium hominum specifica essentia, per quam omnes particulares homines sunt homines inter se nu- meraliter distincti, ita ut eadem etiam humanitas sit Christi et omnium hominum, distinctione numerali individuorum ineonfusa remanente. Hine manifestum est omnium hominum, qui temporaliter ante aut post Christum fuerunt/ aut // erunt, humanitatem in Christo immortalitatem induisse. Qua- propter patet rationem hane concludere: Christus homo re- surrexit; hinc omnes homines resurgent per ipsum, post omnem temporalis eorruptibilitatis motum, ut sint perpetuo incorruptibiles ffs: quamvis omnium hominum una sit huma- nitas, sunt tamen individuantia principia ipsam ad hoc vel illud suppositum econtrahentia varia et diversa; ita quod in lesu Christo erant solum perfectissima et potentissima//essentiae humanitatis propinquissima, quae divinitati unita fuit, in euius virtute potens erat Christus propria virtute resur- gere, duae quidem virtus &psi^a divinitate advenit, propter quod Deus ipsum a mortuis dicitur lesuscitasse: quij cum (1) Cfr. Grov., x, 17, 18: « Propterea me diligit Pater, quia ego pono animam meam, ut iterum sumam eam; * nemo tollit eam a me, sed ego pono eam a meipso et potestatem habeo ponendi eam e statem habeo iterum sumendi eam ».
^ t pote- ^ CUsANO.
10 MÀ ui arPdiU E Ensuhl : " i at M...ES WA anra and CROUCOETEE DNE TP TEE pomper ur NS owner CEXXBO $i d, EI NM Yin TW M TYEGUT RTT SAEC rh Vs f Vf t * UCUCYRRT "3 NDERIT E.
— Türrepet qo X KC Le ; mem Te état eeont i ' TEPORE 146 DE DOCTA IGNORANTIA Deus.et homo esset, propria virtute resurrexit, et nullus ho- minum praeter ipsum nisi in Christi virtute, quiy/Deus est, poteritf'ut Christus/ resurgere. | Wst igitur Christus,per quem / seeundum humanitatis na- turam/ immortalitatem| humana natura contraxit, et per quem etiam supra tempus in suam similitudinem resurgemus/'ces- sante motu, qui penitus sub motu nati sumus; hoe erit in fine saeculorum. Christus autem, qui solum, ut a matre prodiit, temporaliter natus fuit, non totum temporis fluxum in resur- reetione exipeetavit, quia eius nativitatem tempus penitus non appr dehendit. Adverte naturam immortalitatem in Christo in- duisse! propter quod omnes quidem/ sive boni sive mali resurgemus, sed non omnes immutabimur per gloriam trans- formantem nos in filios adoptionis per Christum Dei filium. Resurgent igitur omnes per Christum, sed non omnes ut Christus et in ipso per unionem, nisi illi qui sunt Christi per fidem, spem et cfíaritatem.
Vides, ni fallor, nullam perfectam religionem homines ad ultimum desideratissimum pacis finem ducentem esse, quae "Christum non ampleetitur mediatorem et salvatorem, Deum fel" et hominem, viam, vitam, et veritatem. Age quam absona est Sarsicenorum credulitas (), qui Christum maximum atque perfectissimum hominem de Virgine natum et ad eaelos vivum translatum affirmant, Deum negant. Obogeeati sunt | profeeto, quia asserunt impossibile. Verum luee elarius in- telleetum. babenti apparere potest, etiam ex talis" praemissis, nà& hominem posse esse per omnia perfectissimum — — atque maximum, supra naturam ex virgine natum, qui simul Deus non sit. Sufit illi sine ratione crucisf'persecutores, eius mysteria ignorantes, cuius etiam divinum rod em psodg fructum non gustabjind ed ex lege sui] Machgmetig, quae.non, 'aliud quam voluptatis desideria implere promittit, quae in j/j , Christi morte extineta mmt in iba, Guides ad quae E sperantes, apprgehensione incorruptibilis gonaq anhelamus..
(1) Ció ehe il Cusano dice qui dei Saraceni e di Maometto, fu poi - svolto pià ampiamente nell'opera Je cribratione Alchorani.
dlibilis nee deseriptibilis aut diffinibil atque circumferentia intelleetualis natur mabus rationalibus et Spiritibus - LIBER IIl 14 1 Fatentur pariter Iudaei cum istis Messiam maximum, per- fectissimumf et immortalem hominem, quem Deum negant; eadeém diabolica cogecitate detenti? qui etiam supremam bea- titudinem fruitionis Dei, seetüs*quam nos C] futuram non sperant, sie^nec consequentur. Et id, quod mi- rabilius iudieo,est, quod tam ipsi Iudaei quam Sa; 'Aceni re-(, surreetionem generalem credunt futuram, et possibilitatem per hominem, qui etiam Deus est, non admittunt. NamjJ/ etsi?
dieeretur; quod / eessante motu generationis et corruptionis/ esse non posset, eum universi, sine quaf non solumf/ perfectum; sed nee universum esset, et quod propter hoe necessarium sit, si aliquando cessat motus, totum universum periref aut homines ad incorruptibilitatem resur-! gere, in quibus ómnium mediorum natura completa est, ita ut alia animalia non sit Decesse resurgere, eum homo Sit ipsorum perfectio: aut si resurrectio Propterea futura dice- retur,ut totus homo retributionem condignam meritorum a Deo iusto recipiat? tamen ad haec super omni est Christum/ hominem. et Deuni eredi, per quem solum na. tura humana ad incorruptibilitatem potest pervenire. Obeóeeati itaque sunt omnes resurrectionem credentes et Christum medium possibilitatis ipsius defitentes, c tionis fides sit divinitatis et humanitatis Christi et ipsius mortis ac resurrectionis affirmatio, qui primogenitus est ex mortuis,'seeundum praemissa. Resurrexit enim, in gloriam per ascensionem ad egelos, Quem quidem ascensum supra omnem corruptibilitatis motum et influentiam egelorum arbitror intelligendum; nam eum secundum div ubique, ibi tamen proprius eius locus dieitur, ubi non est ulla ugquam mutatio, passio, tristitia et Go6etera, quae tem. poralitati accidunt. Et hune quidem loeum aeterni eaudii et paeis supra egelos esse nominamus, lieet loco nen apprehen- IS existat. fIpse centrum perfeetio universi absque resurreetione naturafhumana sit pars una essentialis à necessarium um resurreceutita intraret initatem sit ae est et, eum intel- sanetis tamen ani- intelleetualibus, qui sunt leetus omnia ambiat, SUprà omnia est. In risti servuli, us£2«, f.
148 DE DOCTA IGNORANTIA egeli enarrantes gloriam eius, est requiescens quasi in templo suo. Sie igitur supra omnem loeum et omne tempus ad ineorruptibilem mansionem, supra omne id,quod diei potest, intelligimus Christum aseendisse, in hoc quod supra omnes eoelos ascendit, ut adimpleret omnia; quifeum sit Deus, est omnia in omnibus, et ipse regnat in egelis illis intellectua- libus, cum sit ipsa veritas, et non secundum loeum potius in 29 eireumferentia quam centro sedens, eum sit centrum omnium rationabilium spirituum, ut vita eorum. Et propter hoe intra homines hoc regnum egelorum etiam esse ipse af- firmat, qui est fons vitae animarum finisque earum.
CAP. IX Christus iudex est vivorum et mortuorum.
Quis iudex iustior quam qui ét ipsa iustitia? Christus enim, eaput et principium ommis rationalis creaturae, est ipsa ratio maxima, a qua est omnis ratio. Ratio autem est iudieium diseretivum faciens. Unde meritofvivorum et mor- tuorum iudex est,qui eum omnibus rationatibus ereaturis humanam, naturam rationalem assumpsit, manens Deus, qui est reffunierator omnium. Iudieat autem supra omne tempus per se et in se omnia, quoniam complectitur omnes ereaturas, eum sit maximus homo, in quo omniaj duia Deus, ut Deus/ est lux infinita, in qué non sunt tenebrae; quae quidem lux $ omnia iluminat, ita ut omnia in ipsa luce sint ipsi luei manifestissima, Haee enim infinita lux intellectualis supra omne tempus ita praesens sieut praeteritum, ita vivum sicut. mortuum complieat, sicut lux eorporalis hy postasis est omnium " eolorum. Christus autem est ut ignis purissimus, qui est inseparabilis a luce, et in se non subsistit, sed in luee* et est — ^fignis ille spiritualis vitae| intellectus, qui ut omnia consumát" ») intra se receptansf omnia jf probus et iudieat, qua: E LIBER III 149 iudieium materialis ignis, cuneta examinans. Iudicantur autem in Christo omnes rationales spiritus, quasi ignibile in - igne, quorum aliud persistenter in ipso transformatur in similitudinem ignisg lt aurum optimum atque perfectissimum ità est aurum et adeo vehementer ignitum, ut appareat non plus aurum quam ignis, et aliud non intantum participat de4 intensitate ignis, uti argentum depuratumj aut aes/ aut ferrum; Omnia tamen transformata in ignem 9? videntur, lieet X quodlibet in gradu suo. Et hoe iudicium est ignis tantum, non ignitorum, cum quodlibet ignitum in quolibet ignitos, ignem illum ardentissimum tantum apprehendat et non dif- ferentiam ") ignitorum, quasi uti nos, si fusum aurum et argentum atque euprum in maximo igne conspiceremus, dif- ferentias metallorum, postquam in ignis formam transformata sunt, non apprehendimus. Ignis autem ipse si intellectualis esset, gradus perfectionis cuiusque sciret, et ad quantum secundum gradus ipsos capacitas intensitatis ignis in quo- libet differenter se haberet.
Unde, uti quaedam ignibilia sunt in igne ineorruptibiliter perseverantia, capafia ^? lueis et caloris, quae in similitudinem ignis sunt transformabilia propter sui puritatem, et hoc diffe- renter secundum plus et minus, quaedam vero Sunt, quae pro- pter impuritatem suam, etiam sifealefaetibilia, non tamen in lucem transformabilia; ita Christus iudex j secundum unicum simplieissimum atque indi&emefum 94 iudicium/ in uno mo- mento// omnibus iustissime et absque invidia/ quasi ordine naturae non temporisf' calorem creatae rationis communicat, ut£ recepto ealoref lumen intellectuale divinum desuper in- fundat/ ut sit Deus omnia in omnibus/et omnia per ipsum me- diatorem in Deo, et aequalj& éi-, quanto hoe/secundum capa- citatem cuiusque/ possibilius fuerit. Sed quod quaedam propter 4) À, B: ignem; C: igne. b) A: differentie; B, €: differentiam. Cc) ÁÀ: capa- bilia; B, C: capacia. Lajdifferenza tra capax e capabilis ei 6 data da Bxpa (nel De ortographia): capax, qui facile capit; capabilis, qui facile capitur; in base a tale differenza preferiamo capacia al e«pabilia di À, quantunque non sempre, come si puó vedere nel Glo$sario del Dc CaNoE, negli seritti medievali il capabilis abbia conservato il significato di eui sopra. d) A: indiversum; B, C: indistin- ct um. e) À: aequales ipsi; B, C: aequales ei.
Ga6 b b ipae F. ^i a EP ETE 2 "n ri CE d TW IU N AME ERN nm — eri Cai lid BE xauber puru mde: - TA SORTS Y PS "T.
*, ^ NEC TUHSINISPRCN - V— má RT EVEN NR PRAE EE, (o om TES —" ETE Ue. E v ^ " j Ma pedir rtm Jar Peri rra tm "Tem pi TOC" IPSO "^ mu n -———— x — Mee: - 1 gl a ON OIN - x» 5 9^ ave AR SUMELLOE A! E L^ LAXE zii "1 - » NER GURUEFCECSEQeUNT ei aer cmm e mt pomme RáMor NUES "n^ T TP «9 M MAE " 4^ Yr WERT Mese "" " » EN 150 DE DOCTA IGNORANTIA hoe, quia magis unita et pura sint, non tantum ealoris, sed et lucis perceptibilia, et alia vix caloris, sed non lueis, aeeidit ex indispositione subiectorum.
Unde, eum lux illa infinita sit ipsa aeternitas atque veritas, necesse est,ut rationalis creatura, quae per ipsam illuminari desiderat, ad vera et aeterna se convertat/ supra ista mumn- dana et corruptibilia. Contrario modo se habent corporalia et spiritualia. Virtus enim vegetativa corporalis est, quae eon- vertit alimentum//ab exstrinseeo receptum in naturam aliti; et non eonvertitur animal in panem, sed e converso. Spiritus autem intellectualis, euius operatio est supra tempus/ quasi 'in horizonte aeternitatis, quando se ad aeterna convertit, non potest ipsa in se convertere, eum sint aeterna et incorruptibilia; sed nee ipse, eum sit ineorruptibilis, ita,Pe in ipsa eonvertit, ut desinat esse intelleetualis substantia, bed conver- 4 titur in ipsa, ut absorbeatur in similitudinem aeternorumy eundum gradus tamen, ut magis ad ipsa et ferventius con- ver sus/ magis et profundius ab aeternis perfieiatur et abscon- datur eius esse in ipso aeterno esse. Christus autem eum sit immortalis amplius et vivat et sit vita et veritas, qui se ad ipsum convertit, ad vitam se convertit et ad veritatem et quanto hoc ardentius, tanto magis a mundanis et corruptibilibus se ad aeterna elevat, ut vita sua sit abscondita in Christo. Virtutes enim sunt aeterna j'ustitia/ permanesé in saeeulum saeculi? yita et veritas ^.
Qui se ad virtutes convertit, ambulat in viis Christi, quae sunt viae puritatis et immortalitatis. Virtutes veráe, divinae illuminationes sunt. Quare qui se in hae vita per jChristum convertit, qui est virtus, dum de hae temporali vita absolvetur, in puritate spiritus reperietur, ut intrare possit ad gaudium aeternae apprehensionis.
Conversio vero spiritus nostri est, quando/ Secundum omnes suas potentias intellectuales,/ad ipsam purissimam aeternam ^i; veritatem se convertit per fidem, eui omnia postponit, et —.
ipsam talem veritatem solam amandam eligit atque amat.
a) A: Virtutes enim sunl aelerna iustitia permanet in saeculwm saeculi, 1ta et veritas.
Ma. — e rl d ufa a 4utd- nmm LIBER III 151 Conversio enflh per fidem certissimam ad veritatem, quae Christus est, es& mundum istum deserere/fatque in victoria calcare. Ipsum autem ardentissime amare est per spiritualem motum in ipsum pergere, quia ipse non tantum est amabilis, sed effaritas ipsa. Dum enim Spiritus pe rgit/ per gradus amoris/: ad ipsam cfiaritatem, in ipsam ofa ritatem non quidem tempo- raliter, sed supra omne tempus et omnem mundanum motum. profundatur, "Sicut igitur omnis amans est in amore, ita omnes 5 f wiermtem amantes in Christo; Ét sicut omnis amans est per amorem amans, ita omnes amantes veritatem per Christum/ sunt ipsam amantes. Hinc nemo novit ve ritatem, nisi spiritus Christi fuerit in illo. Et sieut impossibile est amantem esse // sine amore, ita impossibile est quemwwrm habere Deum sine spiritu Christig in quo spiritu tantum Deum adorare Valemus. Propter quod inereduli ad Christum non conversi,/ncapaces luminis gloriae transformationis/ iam iudicati sunt ad tene- brositatem et umbram mo! rtis, à vita aversi, quae Christus est, de euius tantum plenitudine omnes in gloria satiantur per unionem. De qua infra, eum de ecelesia loquemur, ex eodem fundamento pro eonsolatione nostra nonnulla subifei£mms-«, cr CAP. X De sententia iudicis Neminem mortalium comprehendere iudicium illud ae eius iudieis sententiam manifestum est. Quoniam/ eum sit supra omne tempus et mofffim, non diseussione comparativa vel praesumptiva,//aec prolatione voeali et signis talibus ex- peditur, quae moram et protr: aetionem capiunt; sed$ sieut in Weérbo omnia creata sunt, quoniam dixit et faeta sunt.
ita in eodent yerbo, quod et ratio dicitur, omnia iudicantur. Nee inter sententiam et executionem quiéquam interest, sed 8) ÁÀ; subiiciai] B, C: subiiciemus.
——— PPP iis. Xs ce C NE: ORTAM x.
T — E mE.
ume quae ita est vita ut sit mors; quae ita est esse ut st non 152 DE DOGTA IGNORANTIA d" hoe est,quod in momento fity scilicet quod et resurrectic et ap- prehensio finis differenter, glorifieatio in translatione fiiorum Dei et damnatio in exelusione aversorum nullo etian indi- visibili temporis momento distinguuntur.
Intelleetualis natura, quae supra tempus est et eorriptioni temporali non subdit4, ex sui natura intra se formas ireorru- ptibiles compleetens, ut/puta /mathematieas suo modo ibstra- ctas, et etiam naturales,quae In ipsa intellectuali abseonluntur et transformantur de facili, quae sunt nobis manuduetivi signa ineorruptibilitatis eius, quia locus ineorruptibilium ireorru- ptibilis, naturali motu ad veritatem movetur abstraectisàimam, quasi ad finem desideriorum suorum fae ad ultimum obeetum delectabilissimum. Et quoniam hoe tale obieetum est »mnia, ; quia Deus;N elleetustimmortalis et ineorruptibilis] quusque attingat ipsitm,. ünsatiabilis) est, eum non satiefur 1isi in A - obieeto aeterno. "X Quod si intelleetus; absolutus ab hoe eorpore, in qo opi- nionibus ex tempore subiicitur, ad optatum finem non »ertin- git, sed potius,cum appetat, veritatem cadit in ignorantiam, fet cum ultimo desiderio non aliud desideret quam ipsum ve- ritatem non in aenigmate aut signis, sed certitudinalite! faeie- tenus apprehendere, tunc eum ob aversionem ipsius i veri- tate/in hora separationis, j eadat ad desideratum eorruptibile, ad incertitudinem »t con- fusionem in ipsum tenebrosum chaos merae possibilitais, ubi nihil eerti actu ésf, recte ad intellectualem mortem cescendisse dicitur. Est enim animae intelleetuali intellimét esse, :et intelligere desideratum est spsi-vivere. Propter eor, sicut ei est vita aeterna apprehendere altim uias E stabile/ aeternum, ita est ei inors aeterna separari ab illo stabili | desiderato et praeeipitari in ipsum chaos confusionis, u»i igne . perpetuo eruciatur, /fnodo suo, a nobis non intelligibil aliter quam ut eruciatur privatus vitali alimento et sanitate, et non J'fiMis tantum, sed et spe aliquando assequendi, ut sine »xstinctione et lino semper moriatur agonizando. Haee est vita aerumnosa supra id quod cogitari potest; et conversionem ad corru)tibile;£ TS VR , ne M fes DTE Mec AWTWSS h Ü n ici d bd 47 wb v ^ JORENET] de.
v went ee Tes x z ) E Pe ivnius.
nn] Li af Ter. rn, by tid ani EL n. ae res det LIBER esse; quae ita est intelligere, in spirituale resolvitur, inearcerz aggravatur tibus sensibilibus bent ad igniles illas intellectuales aerumnas, Iésus Christus, vita et salvatio nostra, praeservare dignetur? Amen.
tius apparet; aeterna illa assimilantur, qui est in saecula benedictus.
II