^ 0>d. sicttt 244 PETKI ABiELARDl DIALECTICA.
patet itaque ex praemissis nullum per est interpositum accidens attri- bui. Non enim, si in est verbo aliquid accidens poneretur quod per ipsum copularetur, posset per idem vçrbum alia essentia copulari. Quod ex aliis verbis apparet. Non enim potest fieri ut, cimi dicitur: Socrates currit homo, homo per currit copuletur Socrati quod Socrati cursum jam copulaverit. Similiter et cum dicimus: Sçcrates est hojnOy id est Socrati^ inhaerethomo, posset e^^ehominem copulare quod jam infaaerentiam copulàverat, quippe nec ullius proprietatis essetcons- tructio; nuUum enim praeter subjectum et nuncupativum verbuni ali- quam significationem praeter propriam actionem vel passionem copu- lare posset. Unde et si dicatur Socrates legit sedens vel currit homo, si proprietatem constructionis attendamus, homo vel sedens cum ipso Fol 1 35 t\ Socrate in subjecto intellîguntur, aç si scilicet ita dicerçtar Socrates eus" ,sedens legit vel ens homo currit. Substantivum autem et nuncupativum verbum, ut quibusdam placet, in quaslibet essentias copulare pos^ sunt, quia omnium in essentia acceptorum designativa sunt. Unde, quia tantum secundum essentiam ipsas copulant substantias, nihil re- fert sivè habeat sive non habeat accidentia, dummodo baec essentia sit illa. Si 0nim in omnibus aliis^ rébus destructis, tam scilicet sub-* stantiis quam accidentibus, sohis existeret Socrates, non minus de ipso dici posset quia est aut quia est Socrates. Non itaque per verbum interpositum inhaerentia copulàtur quae in illa^ sit proprietas, sed sola hominis substantia attribuitur cum dicitur: Socrates est homo, illis- que duobus casibus Socrates et homo verbum intransitive conjungitur, cum eorum ad se substantias copulat interpositum? ^cc aliud quidem intelligendum hominem Socrati inhaerere quam Socratem hominem esse, nec aliquam per esse designari substantiam quam Socratem. Similiter et cum baec propositio Socrates non est lapis, sic exponatur: lapis removetur a Socrate^ nulla per remaveri proprietas attribuitur, quippe jam sequeretur quia si Socrates non est aliqua res, est; unde et si nulla res est, aliqua res est înfertur. Nihil ergo aliud dicit lapis rc- movetur a Socrate, quando negationis expositoria est, quam Socratem ^ Socrati supplevimus. — ' Sic Cod. forsan leg. in illo.
PARS SECONDA, ANALYTICA PRIORA, I. 245 non esse lapidenii ut videlicet non aliquid lapidi attribui, imo lapi- dem Socrati auferri intelligamus. Et sunt quidem significativse ac > quodammodo impropriae locutiones vel animal praedicari de Socrate vei animal removeri ab ipso, quando superiorum sunt expositoriae, • ot videlicet aliud in ipsis intelligamus quam verba sonare videntur; in illa quidem animal faomini inesse, non prsdicationem animali, in ista autem^ lapidem auferri, non remotionem lapidi conferri. Clarum itaqua ex suprapositis arbitror esse res aliquas non esse ea quae a propositîonibus dicuntur. Quod quidem et ex sensu hypothe- ticarum propositionum vel ex sensu modalium de possibili apparet. Omnibus enim rébus destructis, incommutabilem consecutipnem tenet hujusmodi consequentia: si esthomo, est animal; et quœcuin-- que verae sunt consequentiae, verœ sunt ab œterno et necessariœ, ut in Hypotheticis nostris^aperiemus. Rursus, antequam omnino Socrates subsisteret, vere prsdici poterat quia possibile est eum esse. Patet in- super ea quae propositiones dicunt nullas res esse, cum videlicet nuUi rei prsedicatio eorum aptari possit; de quibus enim dici potest quod ipsa sint Socrates est lapis vel Socrates non est lapis? Jam enim profecto nomina oporteret esse si res designarent ipsas ac ponerent propositiones, quœ quidem ab omnibus in hoc dictionibus differunt, quod aliquid esse vel non esse aliquid proponunt. Esse autem rem aliquam vel non esse, nulla est omnino rerum essentia. Non itaque propositiones res aliquas désignant simpliciter quemadmodum nomina. Imo qualiter sese ad invicem habent, utrum scilicet sibi con- veniant annon, proponunt; quœ idcirco verae sunt cum ita est in re sicut ehunciant, tune autem fabœ, cum non est in re ita. Et est pro- fecto ita in re sicut dicit vera propositio, sed non est res aliqua quod dicit. Unde quasi quidam rerum modus habendi se per propositiones exprinnitur, non res aliquœ designantur. Nunc autem propositionum expedita diffinitione et quid per eas designetur patefacto, ipsas quoque secundum divisionem tractemus.
' G)d. dum, — • Vid. infra. Pars quarta, de proposilionibus et syllogismis hypothe- ticis, seu Analytica posteriora.
246 PETRI ABiELARDI DIALECTICA.
Harum itaque aliœ suni catégorie®, id est prœdicatây», ut: homû est animal; aliœ hypotheticœ, id est conditionales, ut: si est komo, est animai. Sed hae quidem qoœ catégorie» sunt in prseBenti tractentur; \\iad vero quae hypotheticae, hypotheticortun syllogismoruin tracta* tui reserventur. Est autem categoricarum natura secundum membre sive species demonstranda. Sunt autem membra ex quibus con- junctae sunt prœdicatum ac subjectoni atque ipsorum copula, se* cundum hoc scilicet quod verbum a praodicato seorsum p^ se ac- cipimus, veluti in ea propositione qua dicitur: homo est animal, animal praedicatur, homo vero subjieitur. Y^bum vero interposi- tum praedicatum subjectocopukt; et in bis quidem tribus catégorie» propositionis sensus perficitur.
De terœînis oatcgorics propositioms. [ Boetli., Introd. ad syllog., pag. 563. De syllog. categ., lib. I, pag. 583. ] Hos quoque terminos propositionis catégorie» vocavit auctorîtas, inde scilicet quod divisionem propositionis terminent; ne videbcet ipsa vel ad syllabas vel ad litteras porrigatur, qu» non ut partes propositionum accipiendœ sunt, cum videlicet significationem per se non impleant, sed magis dietionum. Sed fortasse dicitur Boe- thius non alios terminos categoricis enunciationibus assignare quam praedicatum et subjectum.
De verbo propositionis.
, [ De v«rbo et procipue de terbo tubttaativo in prapontione, iaaqttaiii copula ei pnedicate, pro- lixius agitur. ] Fol. i35v<> De prsdicato*.
[ Qhb eeqinintar, quanvit parvi momenti, tameo propler Wîllekni CAmpeUensis mentionai retinenda esse censuimus. ] Nune autem quia verbi iii propositione positi tam secundo loco quam pnmo loco praedicati proprietatem ostendimus, aliarum quo- que partium, tam subjecti scilicet quam praedicati quodcumque PARS SECONDA, ANALYTÏCA PRIORA. I. 247 ^ ponstur, proprietates eiequamur. Ac primum preedicati naturam înftpicîamus. Ex cujus quidem privilegio prsdicativa nominata est Inijusmodi proposition sive etiam ab ipso verbo, quod ipsum pr«e- dicat atque copulat; incut enim propositio bypothetica et a conse- qnenti conseqaentia et a conditione conditionalis nominata est, ita prœdicativa propositio et a verbo quod praedicat et ab eo quod per verbum prœdicatur nomen suscipere potest. Quod autem prœ- dicatum inter terminos propositionis privilegium habeat et subjecto dignius dicatur, ex eo manifestum est quod omne proprium et naturale praedicatum vel œquale subjecto, utrisibiie homini, vel ma- jns subjecto esse oporteat, unde nunquam minus subjecto regulare ac proprium praedicatum invenietur, sicut saepissime subjectum prae- dicato. Oportet namque hujusmodi prœdicatum totam subjecti sub- stantiam complecti, quod fieri non possitnisi aut majus eo sitaut «quale. In bis autem quœ secundum accidens praedicantur nec to- tam subjecti substantiam continent, sed in parte tantum subjectum attingunt, ui rationalis mortalis, sive e conversout homo animal, non est necesse praedicatum vel majus esse subjecto vel aequale, veluti cum dicitur anima/ est homo, vel quiddam animal est homo. Quamvis tamen et hic quidam concedunt animal quod subjicitur non esse majus homine*. Dicunt enim quia animal quod homo est, ibi subjicitur, 'Foi. iSGi*». quod non est majus homine. Sed dico quia sicut ideo majus subjici negant cum dicitur: animal est homo, quia animal illud quod homo est, quod scilicet in re subjicitur, non est majus homine, et quando dicitur: Aomo est animal, oportet similiterconfiteri quod animal quod ipse homo est ac de homine realiter praedicatur atque ipsi inhaeret, non est homine majus, imo adest ^ prorsus in essentia; ac sicut fakam propositionem esse dicunt si animal aliud quam homo homini sub- jiceretur, sic et falsa esset si aliud praedicaretur. Si quis itaque se- cundtun remm inhaerentiam realem acceperit praedicationem ac sub- jeclionem, secundum id scilicet quod unaquaeque res in se recipit ac subststit, sicut nibil esse eam videret praeter ipsam, ila eafn nihil / Cod. ad.
248 PETRI ABiELARDI DIALECTICA.
esse per se ipsam invenerit. At vero magis praedicationem.secunduin verba propositionis quam secundum rei existentiam nostrum est al- tendere qui logicae deservimus, secuqdum quod qnidem de eodem di versas facimus enunciationes hoc modo: Socrates est SocrateSy vel homo, vel corpus, yçljubstantia. Aliud enim in nomine Socratis quam in nomine hominis vel caeteris intelligitur; sed non est alia res unius nominis quod Socrati inhaeret quam alterius. Quod itaque praedica- tum subjecto majus vel sequale dicitur, ad vocum enunciationem non ad essentiam rei reducitur. Oportet autem praedicatum subjecto in- transitive copulari, ut videlicet in eadem re ipsius impositio in sub- jecto inveniatur; veluti cum dicitur: homo est animal, vei albas, et homo et animal vel album ejusdem nomina esse oportet. Quidam tamen transitivam grammaticam in quibusdam propositionibus esse volunt; qui quidem propositionum alias de consignificantibus vocî- bus, alias vero de significante et significato fieri dicunt, ut sunt illae quae de ipsis vocibus nomina sua enunciant hoc modo: homo est no- men vel vox vel disyllabum. Sed hos profecto talis ratio confundit: cum dicitur homo est nomen, quaero de quo per subjectûm nomen agitur, ac dicitur. quia de se ipso. Ai si de se ipso per ipsum agitur, tune in ipso ipsum intelligitur atque ab ipso ipsum etiam significatur. Quod si vox subjecta se ipsam nominat, ac rursus praedicata ipsa nominetur, profecto prœdicata vox -et subjecta in eadem re con- veniunt, atque hoc modo consignificant. Sic etiam cum dicitur divini, est genitivus casus; illud divini quod in subjecto profertur no- men est divini, quod nomen est rei et rectus quidem casus non obli- quus; alioquin per est verbum non subjiceretur. Non est autem hoc loco reticendum, quo de praedicatione disputatur, quae conjunctim praedicata universa et singula per se praedicentur, quae vero minime, aut quae simpliciter praedicata conjunctim quoque debeant praedicari, aut quae non. Quae quidem in secundo Péri ermenias Aristoteles stri- ctim designavit^ Omnia autem quae conjunctim praedicantur, vere et per se praedicari concessit, in quibus non est oppositio in adjecto vel ' Cf. Aristot. de Inteipret., pag. 43 tqq.
PARS SECUNDA, ANALYTICA PRIORA, IL 249 accidentai! prœdicato; conjunctionem autem tam in appositione quam în compositione accepit. Nahi homo mortaasy in quo de oppositione in adjecto exempium dédit \ compositum nomen est humani cadaveris, Meut in primo Post-praedicamentorum ostendimus^. Accidentalis vero pTaadicationis coBjunctio in appositione tantum consistit, secundum eos qui est tertium adjacens praedicato non componunt, sed dictio-. nem par se sumunt, ut in eo quod dicitur; Homems est aliquid ut poeta vel Homeras non est homo. Accidentaliteî autem praedicari tune ver- bum videtur cum ipso secundo loco prsedicatum ad ejus tantum co- pulationem ponitur, cujus signification! in quibusdam adèst, et in quibusdam abest, ut in prsemissis exemplis. Nam aliquid quod exi- stentium nomen ac non existentium invenitur, juxtaillud Aristotelis^: « hircocervus significat aliquid » taie est ut est verbum per quod co- pulatur^ quod simul cum ipso contineat ut existentiaquaedam, non ut non existentia. Quia est verbum ab eo quod subjungitur praadicato in quibusdam excluditur, non necesse est, cum ipsi apponitur ad prœdicandum de aliquo, per se cpioque ipsum de eodem subjecto praedicari. Nam in quibusdam déficit, cum videlicet taie apponitur subjectum quod in verbo non tenetur, hoc modo: chimœra est aliquid vel non homo. DifiFerre autem conjunctionem accidentalis praedicatio- nis a conjunctione oppositionis in adjecto in eo volunt; quod hic in- ter conjuncta oppositio sit quando per se sumunttir, ut inter mor- tuum et hominem, illic verO non. Cum enim est verbum quaedam contineat simul cum aliquid vel cum non homo, non est ipsis opposi- tum. Sed jam profecto illud exemplum quod de opinabili subjungit cumscilicetdixit:« oplnabile illud quod non estutchimaera*, » non erit de accidentali praedîcatione, quemadmodum volunt, sed magis de op- positione'in adjecto, hoc est in adjuncto. Nam opinabile* oppositum est secundum id quod oplnabile proprie accipitur in designatioiïe tantum non existentium. Unde etiam subjunxit: « opinio enim ejus ^ Amkot., de Interpret, pag. 46. — * Vide dupra, pag. a 1 5. — * Aristot. de loterpret, pag. i5. — * Cf. Aristot. de Interpret., pag. 47- Tamen hoc in loco hag^verba: ut chi- VMBra nec in Aristotele nec in Boethio reperijuntur. — « ' God. opinabili. '^ DIALECTIGA. 3a 260 PETRI AB>ELARD1 DIALECTICA.
non estquaiitiunest,86dqiiantiimn<Hiest. »NonitaqnesoliBnÎBGom- posrtione opposhîo in adjedo servatur, vêlnticnm dicitor: hoc coda- ver est homo morteiu, inter partes hujus composîtionis bomo morhuu qusdflin oppositio consistît, si per se dictiones accipiantnr, atque ideo de eodem singula vere non prœdicantur; verom etiam inappo- sitione consistit hujusmodi oppositio, veiutî cum dicitor: cAîowra est chimœra vel opinabiHs vel non existens. Omnia itaque qo» conjonctiin tam in appositione quam in compositione praedicantur^ rere singula praedicari possunt, in qnibus non est oppositio in adjecto vel acciden* talis prsdicatio; veluti cum dicitur: Socrates est homo albus vel animal nationale, sive hœc pro uoa dictione sive pro oratione sumantur, per se quoque singula prsedicari poterunt; aut cum vere dicitur: Socrates est animal f et est per se et anmal de eodem praedicabuntur; quippe non inter ea oppositio vel in altero eorum accidentalis praedica- tio. Magister autem noster V.^ accidentalem praedicationem secun- dum figuratam atque impropriam locutionem totius enunciationis accipiebat; impropriam autem locutionem eam dicebat cujus verba aliud sententia proponunt quam in vocevideantur babere; veluti cura, Homero jam mortuo, dicitur: Homeras est poeta, ac si diceretur: Homeri opus existit quod ex dffîcio poetae composuit. Operi itaque Homeri esse attribuitur, quando Homero aliquid. Sic quoque et cuiii, tyranno. aliquo defuncto, filiis ejus superstitibus patrisque tyrannîdem exercentibus, solemus dicere quod tyrannus ille adhuc vivat in filiis suis, non in sensu tyranno aliquid attribuimus sicut constructionis verba babere videntur, sed magis illis quos genuit. Sic quoque et eam accidentalem et impropriam locutionem^ qua dicitur: chimœra est opinahilis^ in cujus sensu nulla proptietas per opinabilis cbimœrae, que non est, attribuitur, sed magis opinio datur animse alicujus bpinantis chimœram, ac si aperte diceretur aliquis opinari chimaeram. Sed profecto cum opinabile non existentium tantum proprie nomen su- matur, secundum id quod de eo habeatur opinio, proprie ejus praedi- catio ad cbimaeram ponitur cum dicitur: chimœra est opinabilis, hoc ^ Willelmus'ilampeUemis. — * Sah., dicebat.
PARS SECUNDA, AWALYTICA PRIORA. II. 251.
.est U0um eoruBQ de quibus habetur opînio, sicut et cum diditur.: ckimœra est non €nSf id est aliquid eorum qiue Qoa sunt. De carminé •autem Homeri potius quam de homk^e ipso, quem jam defunctum •sse volebat, suprapositam eauncîatioaam Mâ^ster noster intelligehat, eo scilîcet quod ipsum esse simplipiter * Aristoteles negare videratur, * Fol. i36 v*. quod neqiiaquam faceretsi.viveret. Aitenim Aristoteles:^ « utHomerus est aliquid ut poeta, igitur etiam est, an non? » Sed ad bsec dioo cum in sensu de dictamine agatur, quod ejus nomen apponitur per quod de ipso agatur. Quod si Homerus nomen est dictaminis, quid non et Homérus simpliciter esse concedatur, hçc est dictamen Homeri, quod de ipso quoque defuncto remanet; aut si Homerus nomen est dic- taminis, quid in poeta inte]li|;itur? Si vero et ipsum poema a nomine poetâe nominetur, non est locutio signiiicativa, sed nova vocis acaep- tio secundum aequivocationem. EgO autem, memipi, ut ad defen- sionem Magistri nostrî aliquid praetenderem, dicebam iiguratas locu- tiones a proprietate rectae constructionis rçcedere, quod earum sen- tentîa non ex significatione partium veniat, sicut earum quae propriee sunt enunciationum; sed tota simul enunciatio conjuncta est et in- vecta ad aliquem sens.um demonstrandum qui a significatione partium lojige recedit, secundum seriem constructionis acAlptarum. Nam cum Homerus et poeta hominem ipsum nominent, et rectae sint imposition nisutpote casus nominativi, non hoc in resolutione sensus custodiun^t, nec est interpositum secundo loco, sed primo prsediçatur. Hic est enim sensus: poema Homeri est poeta. Itaque quod de poeta ^, de poemate quoque quidem innuebat; ex ep enim pœta dicitur quod poema co.m- ponit, in resolutione sensus sensum poematis tenet., atque ipsum dictamen nominat; in quo est figura, cum potius Homeri impositum sit, Homerus vero oblique pro Homero utimur. Unde, quia in «ensu Homerus ad determinationem çarminis ponitur, poeta vero ad ejus nominationem, non potest per se dici: Homerus est, cum id scijiicet subtrahitur quod ejus quod est esse propositum nomen in sensu ac- cipitur, boc est poeta. Sic quoque et cum dicitur: ille tyrannus vivif * Anstot. de Interpret., pag. 47. — ' Supplevimus de poeta.
252 PETRI ABtELARDI DIALECTICA.
in filiis, ac vivere tyranni nomim gtatia filiorum conjungitiu*, qui potius in sensu vivere proponitur, filiorum domine subtracto non dicitur simpliciter: tyrannus vivit. Hœc autem ego ad defensionem Magistri prœtendebam. Sed omni quidem ainbage remota, salvisque regulis constructionis, accidentalem; praedicationem servemus in enunciatione supraposita de Homero ipso quoque vivente, sicut supra disseruimus...*Fol. 137 r*. De subjecto *.
Cum autem verbum interpositum ad praedicatum copulandum subjecto intercédât, maxime tamen ad personam et numerum sùbjecti in constructione respicit. Cujuscunque enim personae yel numeri subjectum fuerit, et verbum oportet esse. Unde et cum dicitur: orhnia Cœsar erat; secundum proprietatem constructionis et singularitatem personœ oportet Cœsarem subjici, ut si dicamus: Cœsar erat omnia. Si autem omnia in subjecto intelligeretur, quod pluralis est numeri, erant, quod ejus est numeri, oportuit apponi hoc modo: omnia erant Cœsar. Cujuscunque ergô numeri ponatur praedicatum, numerum sùbjecti semper verbum oportet sequi. Ne- que enim quamvis Cœsar in praedicato ponatur, quod singularis est numeri, vel ontniq, quod pluralis est, aut ibi singularis numeri ver- bum, aut hic pluralis est apponendum, sed ejus semper numeri cujus fuerat subjectum. Similiter et cum dicitur: paries et tectam et fundamentum sant domus, vel domus est paries et tectum et fonda- mentum, ad pluralitatem vel singularitatem sùbjecti verbi conjunc- tio respicit secundum numerum, similiter et secundum personam; ejus namque persona semper fuerit cujus et subjectum, cujus- cunque personae ponatur praedicatum.. Unde cum dicitur r ego sam nie (jjuem tu persequeris; vel: ego sam Aomo; quamvis ille et homo praedicata* tertiœ sint personae, non minus tamén verbum primae personae, quod ad subjectum in hoc maxime, ut dictum est, re- fertur, ea copulat.
* G)d. prœdicata.
PARS SECUNDA, ANALYTICA PRIORA, II. * 255 EXPUCIT PaiMtlS; INCIPIT SEGUNDDS EORUHDEM, HOC EST GATEGORIGORUM^ Categoricarum igitur propositionum partibus seu membris qui- bus ipsœ componantur diligenter pertractatîs, specierum quoque differentias exequamur. Quas quidem considerare possumus secun- dum enunciationem praedicati, vel acceptionem subjecti,.aut se- cundum ipsorum multiplicitatem, vel totius enunciationis, sive secundum temporum verbi diversitatem. Ad praedicati vero enun- ciationem pertinet quod propoçitiones, ipsuîn affirmando vel ne- gando enunciantes, affirmative dicuntur vel negativae, quodque aliae ipsum simpliciter « aliae cum aliquo modo praedicant; unde alias jsimplices « alias modales appellamus. Ad subjectum vero il- lud refiertur quod aliae universales, aliae particillares, aliae indefi- nitae, aut singulares nominantur. Ad multiplicitatcm vero termi- norum illud attinet quod aliae unae sunt, aliae midtiplices. Ad diversitatem vero temporum, quod aliae de praesenti, aliae de prae- lerito, aliae de futuro proponimtur. Nunc vero in singulis immo- remur. Ac prius de affirmatione et negatione, quae primae sunt propositionis species, dtsputemus.
De afiinnatîone et negatione.
[Cf. Aristot. de Interprétât., pag. ai sqq. Boeth. in de Interprétât, edit. prima, pag. 93a aqq.; edit. secunda, pag. 335 sqq. — £. sequentibus, ubi non parum est aftbtiiitatis in contrarietatis et contradictionis distinctione perpendenda et in eiaminandis Aristotelis et Boethii sententiis, quaedani, ut snperflua, omishnus; caetera edimos.]
Est autem affîrmatio enunciatio affirmativa, veluti: omnis homo est qnimal, quidam homo est animal; negatio vero enunciatio negativa, ut: quidam homo non est animal, nullus homo est animal. Habet antem omnis ' Sic Cod. Vid. sopra, pag. aaë.
254 PETRI ABvELARDI DIALECTICA.
affirmatio unam tantum propriam negationem secundum contradic- tionis oppositionem. Alia autem est contradictionis oppositio, alîa contrarietatis. Qtiae enim invic«m contrariée strnt propositiooea, oppo- sitione contrarietatis sibi maxime adversantur, veluti istae: omnis homa justus est, nullus homojustas est. Quae vero contradictoriae sunt, atque inter se verum falsumque semper dividentes, coûtradictionis opposi- tionç sibi répugnant, ut: omnis homojustas esty non omnis homojustas est; etrursus: nullus homo justus est, quidam homo justus est; sicetîamsin- gulares: Socrates est justus, Socratcs non est justus. Quae autem invicem contrariae propositiones vel contradictoriae, quae etiam subaltemae vel subcontrariœ. dicantur, aut quas ad invicem inferentias vel difiFe- rentias qualei^ue conversiones habeant, in bis introductionibus diligentius patefecimus quas ad tenerorum dialecticorum erudi- tiqnem conscripsimus ^ Nec in bis rursus nobis immorandum est, sed ad aitiora tractatum transferamus, atque aifirmationum et nega- tionum proprietates subtilius distinguamus. Cum enim singulare subjectum ponitur, unam tantum negationem vel affirmationem una acceptio subjecti facit; cum autem universaie subjicitur, mul- tas affirmationes vel negationes subjecti varîatio secundum signa tenet. Ejus namque affirmationis quse dicit': omnis homojustas est, cum ea videtur negatio quae ait: nullus homo justus est, lum illa quae prbponit: quidam homo justus non est, vel non omnis homo jus* tus est. Ejus quoque negationis: nullus homojustas est^ duae videntur affirmationes, vel: omnis homo justas est, vel: quidam homo justus est. Cumque eidem affirmationi vel negationi duae sint oppositae, quae vi- delicet simul cum ea verae esse non possint, altéra contrarietatis ^ op- positioné quamlongissime ab ea recedit, altéra vero contradictionis' oppositione, ut quod ea proponebat tantum perimit ac simpliciter ei contradicit. Cum enim huic propositioni: omnis homo justus est, haec contrarie opponatur: nullus homo justas est; illa vero contradictorie: non omnis homo justus est, atqtre utraque ipstus sententiam périmât, ' Istud opus Abaeiardi de dialectica, scriptuni ad.usum tironum, nunc desideraiur. — ' Cod. contradictionis. Prave, ut iiquet ex sequentibus. «^ ^ Qxà. atmtnwi^UUis, PARS SECUNDA, ANALYTICA PRIORA. II. 255 hœc quidem: hor omnis komo justus est simpliciter priori contradî-* ât; illa vero: nullas homo justus est, plus facit, qu» non tantum mtendit non omni homini justum ccavenire, verum etîam ab omni removeri; unde magis opposite sint contrart» quam oontradic^ toriœ. Merito ergo.hsc tamquam contraria priori opponitur qu® ei maxime est adversa. Ea aamque opposita contraria diffîniunt quae prima fironte sibi opponuntur, hoc est, quœ maxime sibi repu- > gnant, veiut album et nîgrum, quœ nuUo modo eidem simvA inesse possunt. Plus auiem adversa est, boc est opposita: nuUus komo justus est, ei quœ: omnis homo justus est, quam non omnù ho* mo justus est; magis enim coosentit ei non omnis homo justus esf quam n^lus komo justus est; b«c enim propter ummi vera est si justitia careat, illa vero non nisi omnes careant Facilius autem uno non exîstente justo contingere posset quod universadis aifirmatk) dicit, quam nullis existentibus justis< Unde manifestum est uniyersalem negationem magis adversari universali affirmationi» quam particu-