Totum integrum aiiud continuum, aliud disgregatum. Possumus •Foi.4ir%c. i. autem dicere domum vel disgregatum totum esse vcl \;ontinuum.
Quod si continuum dicamus, quidam inde sic argumentantur: Si domus est, paries est; et si paries est, dimidius paries est; et si di- midi us paries est, et dimidium dknidii est, et ita usque ad ultimum lapillum. Quare si hsec domus est, et ùltimus lapillus est; si ergo nullus iapillus est, etiam nuila domus est. Quod si sic accipiatiu*, non est non conveniens. Sed si de determinata domo argumentaremur sic: si hœc domus est, hic paries est; et si hic paries est, hic dimi- dius paries est, et ita usque ad hune lapillum; et postea ita des- truendo concluderemus: si hic lapillus non est, haec domus non est, inconvenientem faceremus conclusionem. Contradicendum est igi- tur tali incongru» conclusioni. Solebat autem opponere magister Willelmus huic argumentationi sic: Licet prima consequentia, id est: si haec domus est, hic paries est S vera sit, non tamen ideo illa quae sequitur, id est: si hic paries est, hic dimidius paries est, vera erit. Non enim verum est complexionaliter quod, si quaelibet pars se- quitur ad suum totum, idcirco ad positionem ejusdem partis sequa- tur pars illius. Sequitur enim bipunctalcm lineam pars ejus, idest, punctum, non tamen ad punctum pars ejus sequitur, quia nuUam habet. Et aliter determlnandum est quod pars continui totius alia principalis, alla secundaria. Princlpalis: alia principales in essentia, ' Posl hic paries est^ Cod. habel: hic dimidius paries est 508 PETRI ABiELARDI alia principalis in quantitate, alia in utroque. Pars principalis in es- sentia est quae destructa destruit suum totum; ut cor^ vel cerebrum Socratis destructum destruit Socratem. Principalis pars in quantitate est inferior medietas Socratis vei superior; plus enim continet me- dietas Socratis de toto corpore quam pes vel manus^. Non' tamen, destructo inferiori trunco, destruitur Socrates, quia remanet in superiori parte cor et cerebrum, quae sunt principales partes in essentia. Non ei^o sequitur ad dispositionem Socratis pars illa quae, licet principalis sit in quantitate, non tamen est principalis in es- sentia. Non enim sequitur: si Socrates est, et inferior medietas So- cratis est; sed principalis in essentia tantum vel in utroque sequitur, Foi.4ir*,c.a. posito toto. Si enim et Socrates est, et cor ejus est vel* cerebrum vel superior medietas^ est, in qua continetur cor et cerebrum. Quare si cor locum non habet ^ nec Socrates est *. Similiter quae- cumque pars partis est principalis in essentia, ponitur ad positionem ejus, et destructa destruit ipsam. Si enim domus, et paries est, et si hic paries est, et hoc lignum vel hic lapis hujus parietis est, si talis sit pars quae destructa destruat parietem. Ponitur ergo pars illa quae est destructiva hujus parietis ad positionem totius, id est hujus do- mus, et destructa destruit hanc domum; et ita usque ad ultimum quaecumque particulae positivas sunt vel destructivas parti um, etiam positivas vel destructivae totius. Goncedimus ergo consequentiam ta- lem: si haec domus est, et hic paries est, cum sit paries ejus prin- cipalis in essentia; sed eam quae est: si hic paries est, hic dimidius paries est, non recipimus. Nescimus enim an hic dimidius paries sit pars essentialis ad hanc domum. Ut domus namque, multoties factis ostiis et fenestris et foraminibus, plus quam dimidium partis subtrahi- tur, nec tamen minus existere dicimus ^ eumdem parietem qui prius fuerat, non eumdem dico in forma sed eumdem in essentia. Duobus enim modis potest destrui hic dimidius paries, uno quidem modo, ut ita adnihiletur quod nihil remaneat de ipso, et hoc modo destructus DE GENERIBUS ET SPECIEBUS. 509 potest destruere suum totum; alio vero destrui potest ita ut non penitus tota illa massa aiiferatur, sed ablatis quibusdam lignis vei lapidibus, factis ibi ostîis vel fencstris, forma, tantum remanentibus ejus quibusdam partibus, mutetur, et boc modo destructus hic dîmi- dius paries non destruit hune parietem. Vel aliter, secundum magis- trum Willelmum ^: prius videndum.est quîd dicant voces istae: si pa- ries est, et hic dimidius paries. Dicitur inde: hic paries non est positus ex duobus lapidibus vel quatuor et forma, sed corpus infectum tali proprietate quod parietem faciat. Quotiens ergo in aliquo subjecto ta- iem formam reperiunt, sive augmentetur quantitas sive diminuatur, forma tamen, quae prius fuerat, remanet. Verbi gratia: si alterum caput serpentis duo capita habentis amputetur, serpens tamen qui prius fuerat* renïanebit. Revertarour itaque ad hoc unde processi*- 'Fol. 41 mus: si hœc domus est, hic paries est. Hocquidem recipitur; sed si hic paries est, hic dimidius paries est, contradicitur. Quod si quis sic probare veiit a destructione consequentis: vere si hic paries est, et hic dimidius paries est; quia si hic dimidius paries non est, neque hic paries est; nec hocsequitur. Posset enim, velut jam dictum est, hic dimidius paries destrui, non dico destrui omnino, quia tune se- queretur, sed destrui, inquam, posset hic dimidius paries in forma, nec tamen minus remaneret hic paries în essentia. Ponamus enim cons- tare parietem ex quatuor lapidibus^, et sic uterque dimidius paries constabit ex duobus; posset itaque destrui alter de duobus dimidiis, uno de duobus ablato lapide, non minus tamen in tribus lapidibus superexistente pariete. Goncedimus autem in hujusmodi subtrac- tione dimidii parietis ut paries tamen non destruatur, sed ^ tantum subtrahi ut illud quod remanet sufficiat ad essentiam parietis. Si enim tantum subtrahatur ut illud quod residuum est non possit parietem facere, sive aliquid addatur sive non, paries idem tion po- test remanere. Si enim non remanet idem, nuUo apposito, nec idem esse poterit' aliquo adjuncto.
Si autem dicamus hanc domum disgregatum totum esse, tune ' God. M. G. — * Cod. ex quatuor et sic uterque lapidibus, — ' Supplevimus sed.
510 PETRI ABiELARDI quodlibet lignum sequitur ad positionem hujus domus, vel qailil>et assef, vei quaelibet particula disgregata vel destructa destruit hanc domum. Sicut enim verum est dicere: si hicgrex est, et haec ovis est, et intelligam hune gregem déterminate, centum oves vel quemlibet numerum determinatum, et ponam quamlibet ex illis centum ad po- sitionem totins gregis, et sicut verum ^ est: si quaeiibet ex illis non est, nec ille grex integer remanet, ita et si hœc domus accipiatur di^;re- gatum totum sub certo numéro lapidum vel asserum, quœUbetex ipsis disgregatis particulis ponetur ad positionem ejus, et destructa destruet ipsam fimditus. Sciendum est quod sicut quœlibet disgregata pars sequitur ad suum totum, ita etiam quseiibet pars essentialis cujus- libet disgregatœ partis sequitur ad illud idem. Si enim verum est dicere: si hic grex est, et hsec ovis est, verum erit etiam: si hic grex est, et cor hujus ovis; ergo si cor hujus ovis non est, nec iste grex est. Si- ' Fol. 4i V*, c. a militer in domo quaecumque * pars erit destructiva hujus asseris vel cujuslibet disgrcgatœ partis, erit et hujus domus pariter destructiva, et ponetur ipsa posita. Ex bac sententia quidam adhuc ai^men- tantur: si haec domus est, et quSBlibet ejus disgregata pars est, et ita hic asser est cimi sit ejus disgregata pars; et si hic asser est, medie- tas hujus asseris est, dein dimidium dimidii, et sic usque ad punc- tum. Itaque si haec domus est, et hoc punctum hujus asseris est. Quare si hoc punctum non est, nec ista domus est, quod est incon- veniens. Sed, ut ad superiora revertamur, non sequitur si hic asser est, et medietas hujus asseris est; posset enim destrui medietas, non, quemadmodum jam dictum est, non quantum ad totam ejus mas- sam, sed quantum ad formam, et tamen remanentibus ejus ali- quibus particulis non destrueretur hic asser, quoniam medietatis ejus materia, forma tantum pereunte, tota non periret. Sed nec etiam si tantum per ventum auferretur ex una parte, tota reliqua pars asseris ad positionem ejus asseris sequeretur. Nam secundum eamdem rationem etiam ipsa magna pars posset destrui in forma, non tantum pereunte tota ejus essentia.
' Cod. venu.
DE GENERIBUS ET SPEGIEBUS. 511 De destnictione Socratis.
Si quselibet duo pnncta proxime juncta faciunt bipunctalem li- neam quae sit una creatura, tune hàbebit unum fundamentum; sed una atomus non erit ejus fundamentum; jam enim esset bipunctalîter lineatum. Oportet ergo ut ex duabus constituatur atomis una créa- tura corporea in qua fundatur illa bipunctalis linea. Quod si cedatur, quaeritur num \ si tertium punctum addatur bipunctaii lineae, vere fiât una creatura illud additum punctum cum illa bipunctaii linea. Quod si tertium concedatur, oportet lUam creaturam habere fundamentum. Aut ergo habebit illud fundamentum ubi fundata est prior bipunctalis linea, aut aliud. Illud non habet, quia duo puncta in una esse con- tingeret atomo. Fit igitur aliud fundamentum ex priori scilicet fun- damento bipunctalis lineœ et alia atomo superaddita; quod iterum conceditur. Sic itaque crescendo novasque creaturas progressive* Fol. 42 r*, ci. creando, donec ad aliquam Socratis perveniatur particulam, utpote ad ungues, et habebis unam magnam naturam quae erit pars Socra- tis, et non Socrates, quia in ejus constitutione^ non est ungula, quae ungula pars est etiam Socratis cum illa magna parte. Hac autem un- gula destructa destruitur pars illa naturae cujus ungida pars est, quae natura est Socrates, et ita destruitur Socrates. Illa autem natura magna quae prius pars Socratis erat et non Socrates, destructa un- gula, remanet Socrates, et ita quod prius non erat Socrates, fit So- crates. Ad hoc autem duas facimus solutiones. Et prior quidem' talis est: non concedimus ex quibuslibet atomis vicine junctis fieri unam naturam, nec ex quibuslibet punctis lineam; sed dicimus tôt atomos adunari quot sufficiant ad constitutionem unius membri, totque puncta componi quae sint satis ad magnae compositionem lineae quae competenter in eo membro debeat fundari. Quod ut apertius* fiât, dictae creationis exemplo pateat: in digito Socratis qui est unum ejus membrum, coadunantur atomi ex quibus digitus integraliter componitur, et ex quibusdam illorum atomis infra digitum natura * Num excîdit in Cod. — • Cod. constitationem, — ' Cod. qnœ. — * &)d. apertis.
512 PETRI ABiELARDl nuUa componitur, sed omnis sic atomus per supervenientem formam in digitum redigitur. Notandum autem quod, sicut ex atomis cen- tum unius digiti componitur natura, sic pariter ex centum punctis illis centum adjacentibus atomis una sic efficitur linea centenaria, ut ex paucioribus infra centum pars centenariœ lineae nuila minor e£Ei- ciatur iinea. Quod autem dictum est de digito, idem depaima et reiiquis membris dicito; sed notandum itenun quod ex digito et paima una natura non componitur, nec manus una natura esse reputetur, nec etiam ex palma et brachio aliquid componi ubi una fiât natiu^a dicatur; et sic de caeteris. Et quemadmodum ex digito nihil componitiu*, sic ex linea digiti et palmse una non perficitur linea; sic in reiiquis. Sed, quemadmodum Socrates componitur ex totis partibus istis, sic totius Socratis magna linea ex onmibus istis componitur lineis. Fol.42r*,c. 2. Nunc tandem restât intueri* qualiter praedictum inconveniens per ea quae prsemisimus verba valeat vitari. Destructa una parte Socratis, caeterse quae rémanent non fiunt Socrates, sed ex ipsis fit Socrates, et ita secundum hoc neque cogimur dicere quod Socrates pereat neque quod non Socrates Socrates fiât; sed hoc tantum, salva essentia Socratis, consentimus ex istis, ut Socrates ex paucioribus existât. Huic sententiae quam de digito diximus, opponi a quibusdam non ignoramus. Haec enim sententia médium digiti na- turam unam esse negat, sed, siabscindatur, creatiu^am esse merito du- bitat. Âut ergo creatura erat in digito priusquam amputaretur, aut post abscissionem creatiu*. Solutio: creantur ibi nova accidentia et efficitur novum totum, sicut de mortuo etiam est intelligendum. Item dictum est quod ex medietate punctorum quae faciunt lineam digiti, aliqua linea non efficitur, quod ideo falsum videtur esse quia dimidius digitus eo quod longus sit, lineam habere putatur. Sed nos dicimus quia nec lineam habet, nec longum quid^ est, sed sunt par- ticulae tali ordine dispositœ. Unde sufficiens possimus exemplum proferre ^. Quamvis plures homines unus ante alium in longum DE GENERIBUS ET SPECIEBUS. 515 ordinentur, non tamen ex illis una linea fieri putatur. Potest et aliter quod diximus solvi, si dicamus non ex quibuslibet punctis iineas fieri, nec ex quibuslibet atomis aliquid creari. Sed tamen iterum opponitur: ubi bipunctalis linea fundabitur, cura nec in una atomo possit fundari, nec ex duabus atomis una creatura in qua fundatur, effici? Ad quod dicimus quod bipunctalis linea in Socrate fundabitur et de eodem Socrate praedicatur; ipse enim bipunctaliter lineatus secundum eam dicitur. Yel possumus dicere quod ipsa bipunctalis linea fundatur in illis duabus atomis ut in subjectis, non in subjecto. Quod si opponatur iliud Afistotelis: « in subjecto esse dico, etc.^ »; haec autem linea non est in subjecto, sed in subjectis, dicamus illam Aristotelis scripturam quae dicit esse in subjecto, etc., ita debere intelligi, ut per esse in subjecto intelligamus tam subjecto quam subjectis.
De generibus et speciebus.
Diversi diversa sentiunt. Alii namque voces solas gênera et species universales et singulares esse affirmant, in rébus vero nihil horum assignant. Alii vero res* générales et spéciales universales et sîngu- Toi 42 v",c.i lares esse dicunt; sed et ipsi inter se diversa sentiunt. Quidam enim dicunt singularia individua esse species et gênera subalterna et gène- ralissima, alio et alio modo attenta. Alii vero^ quasdam essentias universales fingunt quas in singulis individuis totas essentialiter esse credunt.
Horum' ei^o si quid rationaliter stare possit, discutiamus, et primum banc sententiam inqûiramus cujus hœc est positio: bonio quaedam species est, res una essentialiter, cui adveniunt formée quœ- dam et efficiunt Socratem: illam eamdem essentialiter eodem modo informant formse facientes Platonem et caetera individua hominis; nec aliquid est in Socrate, praeter illas formas informantes illam ma- teriam ad faciendum Socratem, quin illud idem eodem tempore in ^ Aristot. Gateg., pag. &47* — * Quœ sententia est Willdmi Campellensis, ut refert iisdem fere verbis Abedardus in Histor, Calamit, éd. Amb., pag. 5. — ' Gxl. hamm.
FRAGU 8ANGERM. 65 6U PETRI AB^LARDI Platone informatum sit formis Platonis. Et hoc inteliigunt de singa- lis speciebus ad individua et de generibuâ ad species. Quod si ita est, quis potest solvere quin Socrates eodem tempore Romœ sit et Athe- nisP Ubi enim Socrates est, et homo universalis ibi est, secundum totam suam quantitatem iaformatus Socratitate. Quicquid enim res universalis suscipit, tota sui quantitate retinet. Si ergo res univer- salis, tota Socratitate affecta, eodem tempore et Roms est in Platone tota, impossibile est quin ibi etiam eodem tempore sit So- cratitas, quae totam ilkm essentiam continebat. Ubicumque autem Socratitas est in homine, ibi Socrates est; Socrates enim homo Se- craticus est. Quid contra hoc dicere possit, rationabile ingenium non habet.
Amplius sanitas et languor in corpore animalis fundatur; albedo et nigredo simpliciter in corpore. Quod si animal totum existens in Socrate languore afficitur, et totum, quia quicquid suscipit, tota sui quantitate suscipit, eodem et momento nusquam est sine langore; est autem in Platone totum illud idem; ergo etiam ibi langueret; sed ibi non languet. Idem de albedine et nigredine circa corpus. Ad hacc enim non réfugiant ut dicant ita: Socratem langucre, animal non languere^; si enim Socratem; et animal concedunt in inferiori; languere ^ et non universalitatem atten- dant qui dicunt, cum negant animal in universalitate languere, quod in inferiori languet, non id inteliigunt non languere in illo accidenti. Id enim possent dicere quia non languet in singulari- tate, quia si attendunt animal in xmiversalitate, id est animal uni- versale, non languere, falsi sunt, cum langueat in inferiori, cum Fol Ï2y\c.2. idem sit animal universale etipsum in inferiori*. Addunt: animal uni- versale languet, sed non in quantum est universale. Utinam se vi- deantl Si enim id inteliigunt: animal non languet in quantum est universale, id est, hoc quod est universale non confert ilii languere, idem dicant: in quantum est singulare non languet, quia hoc quod est singulare non confert. Si id dicant: in quantum est universale non ' Cod. hagueat — * Cod. ir/mcri animal kngaere.
1 DE GENERIBUS ET SPECIEBUS. 515 lang^et, id est hoc quod est universale aufert, nunquam languet, quia semper est universale, similiter hoc et^ singtdare aufert in quantum est singulare, quod nulium singulare languetin quantum est singulare, et ita bis hahemus in qun^tum, ita: in quantum est uni- versale non languet in quantum est universale. Si ad status se trans- férant, dicentes: animai in quantum est universale non languet in universali statu; respondeant de quo velint agere per has voces: in stnta universali? utrum de substantia an accidentiP si de accidenti, concedimus nihii languere in ilio accidenti. Si de substantia âgitur, aut de animaii, autdealia. Si de alia, et hoc quoque concedimus quod animal in substantia aiia a se non languet. Si de animali agitur, falsum est animal in universali statu non languere, id est animal in se languorem cum habeat. Nec enim hoc video illis re-* fugium.
Item omnis differentia veniens in proximum genus speciem facit, ut rationalitas in animali. Quam statim enim rationalitas iilam na- turam tangit, scilicet animal, tam statim species effîcitur, et in ea rationalitas fundatur. lUa ei^o totum informat animal. Quic* quid enim genus suscipit, tota sui quantitate ^ suscipit. Sed eodem modo irrationalitas totum animal informat eodem tempore; Ita duo opposita sunt in eodem secundum idem. Nec hoc dicant: non est inconveniens duo opposita esse in eodem universali, quia ad haec réclamât Porphyrius' negans in eodem universali esse oppo- sita: « neque enim opposita habet; nam in eadem simul habebit opposita; » atque in solutione bac sic: « neque ex bis qpse non sunt, aliquid fiet, nec opposita circa idem sunt, » cum de génère loquitur. Nec ad hoc réfugiant, ut dicant Porphyrium ibi non habere pro inconvenienti duo opposita esse in eodem, dum ^ non sint in actu constitutionis illiusin quo sunt; alioquinnon est inconveniens albedinem et nigredinem esse in eodem, quœ non hoc consti- tuunt. niud exgo majoris simplicitatis quod dicunt quidam, quia dif- ' Cod. eif. — * Cod. totam sai quantitatem. — * Cf. Porpbyr. Isagog., pag. Sgi.— * Dam sapplevîmiis.
516 PETRI ABiELARDI ferentiae quidem adveniunt generi, sed in génère non fundantur. Unde et per se dicitur quia sibi ipsi facit subjectum. Sed dico: facta ' Fol. 43 r*. Cl. est species ex génère et* substantiali difFerentia, et sicut in statua aes est materia, forma aut^ figura, similiter genus est ma- teria specîei, forma autem differentia. Materia est quœ suscipit for- mam. Ita genus in ipsa specie constituta formam sustinet. Nam et postquam constituta est, ex materia et forma constat, id est ex génère et differentia. Et ita redimus ad idem, quia ipsa diiferentia in génère fundatur. Sed dicunt: rationalitas quidem fundatur in came qu« extra speciem genus est, sed non in ipsa specie, et sic duo impossi- biiia concedunt, alterum, quod genus extra speciem sit et ejusindivi- dua, cum dicat Boethius^: « specierum diversarum simiiitudo, quae « nisi in speciebus et individuis earum esse non potest, effîcit genus; » alterum vero, quia concedunt quiddam esse existens in specie^, illam rem quse eodem momento est genus extra speciem, et illud primum tantum npn esse genus. Item si forma fundatur in specie, fundatur in constituto ex se et génère, et ita ipsum constitutum est ei fundamentum; unde et inteilectu posset disjungi fundamentum et forma. Animi énim potestas haec est, et disjuncta conjungere et conjuncta disjungere. Sed quis animus rationalitatem disjungeret ab homine, cum inhomine claudatur rationalitas? Item cum rationalitas aliquid sit, sub aliquo membro Aristotelicae divisionis continebitur, hujus scilicet': « aut dicitur de subjecto et non est in subjecto, etc. ■ Credo, huic aptabunt: « quod dicitur de subjecto et est in subjecto. • Nam rationalitas de subjecto dicitur bac rationalitate. In subjecto au- tem est homine. Quod si est in homine aut in subjecto, non estibi sicut quaedam pars, etc.; sic enim diffinitur ibidem esse in sub- jecto; sed hominis est pars formalis, et sic est pars; quaerendum ei^ est illi aliud subjectum cujus ipsa non sit pars. Sed dicent: rationa- litas est in homine ut in subjecto, nec in eo est ut pars integralis, quodsolum negavit Aristoteles; et hoc contradico. Animai inhomine est ut in subjecto, nec est ibi sicut pars integralis. Quod si dicant ' Cf. Boeth. in Porphyr., pag. 56 — ' Cod. m specie e^e. -* ' Aristot. Categ., pag. àà'j.
i DE GENERIBUS ET SPECIEBUS. 517 quia ultima pars difEnitionis illi non convenit^: «quod enim im- possibile est esse, etc. » Nam possibile est esse animal sine homine et sine aliis inferioribus, esse large, non actualiter; sed idem dicas de rationalitate. Nam, secundum eos, etsi rationalitas non esset in ali^ quo, tamen in natura remaneret. Item omne materiatum sufficienter constituitur ex sua materia et forma. Socratis autem materia species homo, forma autem Socratitas, ex quibus sufficienter constituitur. Sed item ex elementis constat Socrates, quia omne corpus ex quatuor elementis constat. Si solvant, ergo non possunt dicere * unde conve- ' Fol. 43 r',c. 3. niant elementa in Socrate. Âut enim materia erit aut pars materiae, aut forma aut pars formœ^ Quod si neutrum est, qualiter ibi esse possit, rationabiie non videt ingenium. Yelut domus constituitur ex pariete et tecto et fundamento et forma; tamen ^ compositione cons- tare.dicimus ex lignoet lapide. Quod idcirco esse potest, quia lapis et ligna partium domus partes sunt.
Item gênera et species aut creator sunt aut creatura. Si creatura sunt, ante fuit suus creator quam ipsa creatura. Ita ante fuit Deus quam justitia et fortitudo, quas quidam esse in Deo non dubitant et aliud a Deo. Itaque ante fuit Deus quam esset justus vel fortis. Sunt autem qui negant illam divisionem esse sufficientem: quicquidest, aut est creator aut creatura; sed sic iaciendam esse dicunt: quicquid est, aut genitum est aut ingenitum. Universalia autem ingenita di- cuntur et ideo coaetema, et sic secundum eos qui hoc dicunt, ani- mus, quod nefas est dictu, in nuUo est obnoxius Deo, qui semper fuit cum Deo nec ab alio incœpit, neo Deus aliquorum factor est. Nam Socrates ex duobus Deo coseternis conjunctus est. Nova ergo prima ^t conjunctio, non aliqua nova creatio. Nam aeque ut ma- teria, ita et forma universalis est et ita Deo côsetensa; quod quantum a vero deviet, palam est.
Sed et illud occurrit quod si eadem essentia est quœ cum ratio- nalitate facit hominem, cum irrationaiitate asinum, unde procedit quod talia duo contraria de unâ essentia faciunt duasPNeque enim^ * Aristot Caleg., pag. 447. —.' û)d. tandem.
518 PETRI AB^-LARDI si pateretur natura ut in eodem digito simui essent alhedo et nî- gredo, tamen^ de uno digito efficerentur duo digiti. Multa sunt quae hanc insaniam non patiuntur, quae opponeremus nîsi supra- dicta suffîcere putamus.