homo est justus. Jam eruùt verœ insimul: omnis homo est •PoL53r',c. i. jastuSy et nuHus homo estjustas, quœ sunt contrariée; non vero ostendit quare angulares universales non possint simul esse vers; Repetit de contrariis quod non sint sinotul verae > qua& scilicet est cax^sa quare illœ angulares insimul nequeunt recipere veritatem. Continuo, non so-^ lum sciendum est illud quod prœmissum est de propositionibus, sed etiam aliud, quod illa quœ est: nallum animal estjustam, est contraria ei (piae est: omne animal estjastum; et quoniam hoc est, scilicet quod sunt contrariae, manifestum est quoniam hœ nunquam erunt yerae. Et quia in diversis temporibus potuerunt esse verae « ut omnis homo est justus fuit vera in aureo saeculo, falsa vero in ferreo saeculo, addit simul et in eodem tempore. Et quia subjectiun possit diversis modis accipi, et ita possint esse verae; ut ista: omnis homo est albus vera est, si intelligo de Rhuteno, et nullus homo est albus, si intelligatur de iEthiope, addit: neque verae sunt, si in eodem subjecto accipiantur ipso, là est epdeni modo in utroque intellectu, tamen ut essent contra- riae, si subjectum diversis modis acciperetiu*, nisi quantiun ad eam- dem vocem.
His vero. Universales non sunt simul verae, sed oppositae bis, id est particulares erunt verae aliquando.
Sequuntur vero. Superius ostendit Aristpteles consequentiam pro- positionum simplicium et infinitarum, iibi est finitum subjectum. Modo vult ostendere aequipoUentiam earum, quam nondum superius 598 PETRI ABiELARPl maniiestaverat; et hoc ostendit in quatuor propositionibus, scilicet in duabus universalibus et duabus particuiaribus; et secundum hoc non débet homo intelligi cum justo in prœdicato, c[uia si homo in- telligeretur in praedicato ut superius, non possent fieri aequipoUen- tiae. Nota banc regulam esse in omnibus aequipollentibus, qusque propositiones constant ex eodem subjecto et praedicato, variato se- cundum finitum et infinitum, ita quod una sit affirmativa, alia ne- gativa sub eadem quantitate, scilicet aequipollentes. Continuo: con- trariae non sunt sibi consecutivae, sed illa quae est: omnis homo est non jastus sequitur eam in aequipoUentia quae est: nullus homo est jastus, et similiter earum oppositae sunt aequipoUentes, id est con- tradictoriae earum, et hoc est illa quae est: aliquis homo est jastus op- posita ^ ad: na//a^ homo est justus^ non omnis homo est jastus existens opposita, sed did omnis homo est non jastus.
Necesse est enim aliquem esse. Hoc probat a causa* Quod si vera est: alic/uis homo est jastus, vera est: non omnis homo est jastus, quia si aliquis homo est justus, ita se habet res quae significatur ante omnis homo est non jastus, scilicet aliquis est justus.
Manifestum est autem. Postquam Âristoteles tractavit de numéro et inferentia simplicium propositîoniun, priusquam etiam ostendat c[uae quibus consentirent et quae quibus non consentirent, illum tracta- tum praetermittens, docens proponit quamdam proprietatem de sin- gularibus, banc scilicet quod in singulalîbus aliqua fiât interrogatio descendens ab affirmativa propositione singulari, et ad eam interro* gationem respondeatur vera negatio, de eodem singulari negativa potest inferri alia singularis vera de infinito praedicato, et de eodem génère de quo fuit propositio posita in quaestione, scilicet affirma* tiva. Quod totum non habet universalis affirmativa. Videamus eigo in exemplum, ut res clarius pateat. Si quaeratur utrum Socrates est sapiens, et respondeatur: Socrates non est sapiens, potest inferri vera: ergo Socrates est non sapiens. Sed in universalibus non est similiter. Si enim quaeratur utrum omnis homo est sapiens, et respondeatiu^ vere: ^ Cod. oppositam.
^ Cod. oppositam.
•GLOSS/E in LIBBDM de INTERPRETATIONE. 6»9 non omnis homo est sapiens, non tanoen vere inferri potest prapoi»itio habens infinitum praedicatum idem eodemgeaere euste^s. de quo est propositio posita in quawtione, M^licet universalis afiBirm^tiva, quae est: omms homo est non sapiens. Littera sic coiQtifituatur, et legi- tur. Non soium manifesftum est hoc quod superius de propositio* nibus dictum est» sed e.liaxn manifesturo est quod in singularibus, si verum est inlerrogatum hominem negare, id est si vera est negatio quam facit aliquis int^rrogatus ad singularem intenrogatioi;iieint quo^ niam etiam^ verum est affirmare, hœe vera est affinnatio d^ eodem singulari et^e iofinito predicato, ut patet in hoc exemplo: Putasne Socmtes sapiens est? Non, scilicet, Socraies sapiens est. Unde condiu* dere potes^: igitur Socrates est non sapiens. A pari.
In universalibas wro non est vera afiBrmatio universalis de infinito pr»dicato, quœ similiter dicitur, id est quee similiter infertur ex ne* gatione responsa ad uniYersalem interrogationem. Et ne alicui vi- deretur quod illa responsa negatio vera non esset, idéb subdit: vera aatem est negatio^ cum ad univ^ersaiem respoudeatur injterroga- tionem.
Inde exemjdklcat: putas ne ùmnis homo sçipiens est? fVesponsio, non omnis homo Mpiens est, unde aliquis ooocLudit igitar oamis homo non est sapiens. Hoe etatem, dicît Aristeteies^/abam est, hoc duobus niodis potest tnteiiigi: scilieet (paod omnis hoipio ost noda sapiens falsa est, vel possumus idicese: hoc £eisum est quod osanis boBEio non sapiens. Sequitur ^ sfid non igitwr omnis homo est sapiens est vera. Hoc iierum potest esponî secunduai utramque seatentiam: «dixerat quod fidsum est quod omnis homo jest sapiens aecpilur e^ non oœnis bomp est sapiens, uade forsitaa aliquis veilet conciu* dere: igitur omnis tK>mo est sapiens ^est vei!a, aut.sua contraria, îgitur mdlus hcm^ QSt ^sapiens, est v^ra. Seà melior est eententia Boethii; exponit «enim Boethi«u ita': « hoc falsum est id est faka.est conclu£»o et non simiiis est ei iquod supra de singulari subjecto prae- diximus, sed potius illa vera est quœ dicît non omnis igitm* homo sa-- ^ Cod. quam. — * God. potest. — - ' Boedi. in libr. de Interpret, éd. secuoda, pag. Â09.
600 PETRI AByELARDI piens est ut respondentis negatio ad omnis jungatur, et fiât n^atio particularis; est enim hœc vera. » Hœc enim opposita est. Reddit causam cur non possit fieri similis illatio in universalibus sicut in singularibus. In singularibus enim, ut dicit Boethius, illa affirmativa quœ dicit: Socrates est sapiens et manens sub eadem oppositione quantum ad Socrates non est sapiens, tamen bene dividit verum vel falsum cum iila affirmativa Socmtes est non sapiens; sed in universalibus duplex oppositio est; particu- laris enim negativa est contraria ad illam contradictoriam quœ po- sita est in quœstione, scilicet ad omnis homo est sapiens; illa vero, scilicet omnis homo est non sapiens contraria ad omnis homo est sapiens, quia consentit universali negàtione finitœ, quœ dicit: nullus homo est sapiens. Itaque quia in eis est duplex oppositio « non possunt sibi consentire in œquipoUentia particularis negativa finita et univer- salis negativa finita. Et hoc est causa, ut dicit Boethius, quare aliter est in ufliversalibus quam in sixigularibus, Hoc autem significat nobis Aristoteles, cum dicit: hœc autem opposita est ut contradic- toria, illa vero contraria.
Illœ vero. Quia de propositionibus factis.de infinitis nominibus tractaverat, quamdam dubitationem de infinitis nominibus et verbis dissolvit. Videbatur enim quibusdam quod infinita nomina atque verba comparata quantum ad sua finita quœdam essent negationes; quod videbatur esse contrairium suae sententiae quam superius deder rat, scilicet affirmationem ^ vel negationem^ constare ex nomine et verbo. Hoc ei^o removet Aristoteles, ostendens omnem negationeni esse veram vel falsam. Sed ipsa infinita neque vera sunt neque falsa; itaque nec sunt negationes. Sic continuatur et legitur: tractavi su- perius de propositionibus factis de infinitis prolationibus; sed illae scilicet prolationes vel voces quae sunt contrajacentes suis finitis se- cundum hoc quod sunt infinita nomina vel verba. Et pro nominibus exemplificat: ut in eo quod est non homo vel non justus, illae in quo prolationes videbuntur esse, quasi id est rêvera negationes sine nomine ^ Cod. affirmatio. — * Cod. negatio GLOSS^ IN LIBRUM DE INTERPRETATIONE. 601 vel verbo, sed non sunt. Hoc modo omnis negatio vel vera vel falsa est, sed infinita nomina vel verba neque vera neque falsa sunt, quare non sunt negationes; propositionem enim habemus, ubi dicit: sem- per enim, etc. Quia autem ea neque vera neque £alsa sunt ostendit in parte, dicens: ^ai vero dixit non homo, nihil magis verus vel fais us fuit de homine, id est quam pronuntiando non homo; adeo non major falsitas vel veritas efficitur ponendo homo quam pronuntiando non homo, sed etiam minus veras velfalsus fait îUe qui protulit non homo, quam ille qui protulit homo secundum casum. Nam quia homo rem finitam désignât vel ponit, propinquior vîdetur veritati ille qui dicit homo, quam ille qui dicit non homo, quia nihil definitum ponit, sed quod definitum est perimit. Quidam vero hoc accipiunt minus pro non, et sic dicunt quia dixerat quidem quod dicens non homo non magis verus vel falsus est quam ille qui dicit homo, ne aliquis adhae- rens vocabulo quod dixerat, comparative intelligeret quod aliquan- tulum minus verus vel faisus fuisset vel aequaliter, ideo subdit: sed etiam minus, id est non verus vel falsus fuisset ille qui diceret non homo, si non addatur aliquid quod cum eo junctum reddat affirma- tionem vel negationem.
Signifiçat autem. Postquam de propositionibus infinitis habentibus prœdicatum sufficienti disputatione locutus est, earumque opposi- tiones ostendit, in medio detractis nominibus, quae essent negationes harum pemotavit; nunc redit ad eas propositiones quae subjectuni habent infinitum, volens quam œquipollentiam habeant inter se* *Foi. 53r%c. a. ostendere...^ GLOSSA IN LIB. DE INTERPR. 76 PETRI ABiELARDI GLOSS^ IN TOPICA BOETHII.
PETRI ABiELARDI GLOSS^ IN TOPICA BOETHII.
[Codex habet: Pétri Àbmlardi super Topica ^htm incipittntar feUci omine. ] ►pgpiWP