Nam, Unde extrema habent etiam faabitudinem etsplectalrésimum et generalissimiim sunt extrema, sed gen^alissimuih habet unam habitudinem. Igitur extrema unani hab^ii habitùdmeln; ei hoc extra. A partibus extremarura, et unde extrema unam habent^habitiH dinem; nam generalissimum^ etc. A partibus habentibilsiittam habitu- dinem. Qubd dicit: ^pecialissimum etiam, spebies superior ^detur habere duas habitudines'; quod non est, quisinon dicitur genus et species, sed species tantum.
Qabd autem. Dicit specialissimuni esse species individnerum, ne aliquisprave intelligeret individua ésse gênera, àicit species est m* diviivjorum, id est continens individuas species superioram^ id est continetura ifcuperloribus. Quod àutem dicit spëciâlissiraum unaoi habere habitudinem, hoc idebdicit quia bon mutât nomelv; dicitur species ad g^hus et species dd individua. Alia vero, id est hiedia, mutant nomen, quia dicuntur genus et species.
' Cod. sit. — ' Cod. habeo. — ' G)d. specie altiuimti.
GLOSSif; IN PORPHYRIUM. 567 Déterminant autem. Hû: ostehdit ex qua^iausa philosophi dederunt genéralissîmo * et medio descriptiones taies: quandoqwdem extrema * Fol. 3i v', c. habent unam habitudinem, ergo propter causam taiem detejrmiiiant generalissimum; ita inter causam et efifectum^ una habitudo est causa, quod talis est descriptio: quod cum sit genus, etc.
Éa vero. Hoc ostendit, exqua causa média habent duas descrip- tiones, quas supponit quasi dicat: extrema ex una habitudine habent suas descriptiones, sed média ^ ex hoc quia habent duas habitudines, habent hujusmodi descriptiones, bas sciiicet: quod^ vocantar ^u- baltema gênera et subaltemm species, et hanc aliam sciiicet quod unum- quodque eerum passant, etc.
Êa vero. Ostensa natura generalissimorum, specialissimorum et mediorum, que modo se habent in praedicamento, inducit de in- dividuis, quam naturam habeant in prsedicamento. ContiQuatur sic:generali8sima, specialissima^ média sic se habent in praedica* menfo ut dictum est; sed ea sciiicet individua qu« sunt in ascensu ante specialissima ipsa dicuntur ascendentia, sciiicet^ gênera et spe- cies, id est ipsa significata harum vociun; et ne per gênera veliet aliquis accipere generaiissima, addit: sïd^ltema individaa dico ascen-- dentia usque ad generalissimum. Natura enim individuoruip semper est asoendere suscipiendo praedicationem superiorem de uno ad aliud, sicut e contrario natura generalissimorum est descendere per divi- sionem, si opus est, usque ad specialissima; natura autem mediorum asceudere et descendere. Ita individua ascendunt, ut patet in hoc simili de familia.: ut Agamemnon dicitur Atrides, et per Atrides^ ascendit ut dicatur Pelopides, et ita gradatim ascendit usque ad Jovem, quod dictus est Jilius Jovis. Similiter Socrates iatud indivi- duum est homo, et per homo ascendit ad animal, et per animal gra- datim aacendit usque ad substantiam, quod est filius substantiœ.
Sed in familiis. Talis est similitudo inter individua et gênera et species ejusd^n praedicamenti quod ascendunt, et in familiis quod si- ' Cod. affectwn, — * Cod. medio. — ' Cod. qui. — * Cod. hanc rem sciiicet. — * Atrîdes supplerimus.
568 PETRI ABiELARDI militer gradatim fit ascensus de uno ad aliud; sed in hoc est dissimi- litudo, quia diverss familise reduci possint ad unum principium^ sed individua et species et gênera diversorum prœdicamentonim nun- quam reducentur ad unum generalissimum. Aliter sic: generaiîssima, média, specialissima hujusmodi descriptiones habent. Sed média aliam banc babent proprietatem quod ea scilicet média dicuntur ascendentia usque ad generalissimum; média dico qus dicuntur gênera et species; et ne per gênera acciperes generalissimum, déter- minât subalterna gênera, id est subaltematim recto ordine posita. Ita est similitudo inter média et familias; sed in boc est dissimili- tudo, quia non dicuntur média diversorum prsedicamentorum ad unum generalissimum, et boc est: in generibas non sic; nec^ babent reductionem^ diversorum prsedicamentorum.
Neque enim. Yere gênera et species diversorum prœdicamentorum non reducuntur ad unum generalissimum, quia ad ens non redu- 'Foi.3i v%c.2. cuntur, de quo magis* videtur. A majori.
Nec omnia. Et vere ens non est commune genus omnium, quia omnia non sunt species. A relativis ejus, et boc est: non dico ex auctoritate mea, sed quemadtnadum Aristoteles. Non est unum genus omnium «ns, sed sunt decem generalissima, vel bac ratione probo quod ens non est genus omnium, sed est squivocum. Non est genus omnium: ab oppositis.
Si enim. Vere si ens est squivocum, non est commtme genus omnium, quia si esset commune genus omnium, non esset œquivo- cum. Hoc débet ponere, sed loco istiu»ponit suum oppositum, sci- licet univocum. Talem collige regulam: quicumque terminus positus ponit alium alii termino oppositum, ille alius oppositus removet priorem terminum, qui ponebat oppositum; sed conunune genus omnium ponit univocum oppositum aequivoco; quare aequivocum positum removet commune genus oninium, vel sic: corvus positus ponit nigrum oppositum albo; quare album positum removet corvum.
Cum vero. Probavi auctoritate Aristotelis quod ens est aequivocum, GLOSSif: IN PORPHYRIUM. 569 et non solum auctorîtate, sed hac régula, quia communio entis est solum nomen, id est hoc nomen eus est omnibus rébus commune, id est aequivocum non est, etiam secundum difiGinitionem rationis, quae sît secundum nomen impositionis; videlicet illam diffinitionem quani habet ens in praedicamento substantiœ, nunquam habebit in praedica- mento quantitatis. Sic in aliis quidem est, quod ens non habet unam substantialem diffinitionem cum qua praedicetur de omnibus gene- ralissimis, cûm hac diffinitione praedicatur ens de substantia: sub- stantia est ens quod neque est qualitas nec quantitas, etc.
Decem qaidem. Aristoteles decem dicit esse generalissima, et ego totidem esse, non plus.
Specialissima veto. Quia praedicamenta decem esse dixerat, et ne videretur alicui quod specialissima possent poni sub certo numéro, indefinita dicit esse specialissima, id est quae non continentur sub certo numéro quem, propter aliquem facientem divisionem per po- nentes partes, certum^ dico. Descendent^|4|fclico, a generalissimis us- que ad specialissima jubet Plato quiescere in ipsisspecialissimis ponen- dis, in divisione scilicet; quia nonomnes scilicèt specialissimas spe- cies ponere potest, quia infinitae sunt, et quia cum Boethius dicat quodsemper débet fieri divisio propter intelligibiliora, tune si quis vellet facere divisionem per ponentes ^ enumerando omnes specia- lissimas species in ipsa divisione, potius obscuraret^ quam intelligi- bilitatem generaret. Ponentes partes dico, ubi non ponuntur negativa particularia, scilicet^ ut hic animal aliud homo aliud bos, etc.; per non ponentes partes fit divisio generis sic: animal fit aliud homo, aliud non homo. Ideo dicitur pars non ponens, quia habet nega- tivam particulam praepositam.
Descendere autem. Plato jubet descendentem, id est dividentem in specialissimis quiescere, sed^ quemlibet dividentem per specifi- cas difierentias jubet descendere per média. Addendum est cum iste dicat debere fieri divisionem per dififerentias, et Boethius dicat ' Ciod. illam. — * Oxi. obscuroaitar. — • Cod. scilicet non. — * 0>d. si.
GLOSSJE IN PORPH. 7* 570 PETRI ABiELARDI in libro Divisionum ^ quod non débet fieri divisio per differentias, nisi ' Fol. 3a r', Cl. quando caremus nominibus specierum, sed semper*per species, vi- dentur esse contrarii; sed ^ non sunt, quia iste dicit fieri ideo divisio- nem per specificas diiFerentias, quia sunt constitutive specierum; ille vero ideo per species praecipit divisionem fieri, quoniam naturalis divisio, quoniam genus per species dividitur.
Infinita inquit. Ideo jubet Plato in specialissimis quiescere, inquit ^ quia individua^ infinita, et ideo relinquenda.
Neque enim. Unde quia sunt infinita relinquenda sunt, quia non posset haberi disciplina, id est divisio eorum intelligibilis. A causa.
Descendentibus igitar. Quandoquidem jubet Plato descendere per média, igitur descendamus. Ab auctoritate. Descendentibus nobis ne- cesse est ire y etc. Multitudinem dividentem dicit differentias et spe- cies et individua, quaecumque dividunt genus.
Ascendentibus autem. Ponit oppositam sententiam; descendentibus necesse est ire per mi4widinem, sed ascendentibus est necesse colligere multitudinem; supplemus: per genus et per speciem; sic Socrates et Plato sunt homo, rationale et irrationale animal, sensi- bile et insensibile animatum, corpus animatum et inanimatum cor- pus, corporeum et incorporeum substantia. Attende quod illa mul- ^ titudo dififerentiarum et aliorum dividentium, quae erat dividens divi- dendo, est modo collecta in unum ascendendo.
Collée tivum enim. Vere species colligit, quia est collectivum mul- torum individuorum suorum euntium per ipsam speciem in suam difiBnitionem, et sic gradatim ducendo usque in descriptionem generalissimi; hinc scilicet substantia est, quod neque est qualitas, nec quantitas, nec aliquid aliorum. Et magis id quod genus est; id est genus plura coUigit quam species, quia et ipsas species et earum individua.
Particahria vero. Sf^ecies et genus sunt coUectiva. Sed particularia pro eodem accipe* Id quod est unum dividunt, id est banc vocem qu» GLOSS^ IN PORPHYRIUM. 571 est homo ostendunt dari diversis significatis Socrates et Plato, vqI sic continua. Non solum specificœ difîerentiœ dividunt, sed singu- iaria.
Participatione enim. Vere species colligit, quia haec species quae est homo. Aparté speclei, et hoc est: participatione enim speciei, id est hominis, plures homines, id est Socrates et Plato, snnt unu$ in hac voce quae est homo, et in hominis difEnitione..
Particularibus enim. Opposita sententia. Vere particularia dividunt, nam particularia hominis. A partibus particularium, et hoc est: par- ticularibus; particularibus id est per particularia nomina.
Divisivum enim. Vere particularia dividunt, quia omne singulare est divisivum. A toto.
CoUectivum enim. Vere species est coUectivum, quod est quia omne commune; ita dico quia non sit œquivocum. Est coUectivuni, et sic coUectivum quod reducat omnia quae colligit in unam diffinitio- nem. A toto.
Assignats Diffinivi genus et speciem, et hoc propter introductio- nem, et non solum illud erat faciendum, sed etiam istud propter eamdem càusam. Scias quod genus habet hanc naturam secundum or- dinem praedicamenti, quod praedicetur de specie. Semper ideo âddi- dit, ne Ghrysaorius putaret quod similiter lege praedicamenti species praedicaretur de génère, quemadmodum genus de specie. Videbat enim * Ghrysaorius in quinto modo primae figurae speciem de génère * Fol. 32 r', c. 2. praedicari, et ne vellet lege praedicamenti intelligere, hanc addidit sententiaiQ ^, et hoc est: a^signato génère et specie, et non dico assi- gnato tantum per exempla, sed quid est utrumque, id est, per difiBinitionem assignato; in difEnitione generis dictum vel intellec- tum quod unum genus plures habet species.
Semper enim. Bene dico: ano génère assignato, pluribus specièbus, nam semper^ divisio generis fit per plures species. Ab efiFectu'; quod divisio generis iit per plures species, est efifectus istius cau^œ quod est assignatum genus habere plures species.
572 PETRI ABiELARDI Species autem. Genus habet praedicari de specie, species non de génère.
Neqae enim. Vere species non prœdicatur de suo génère, nec de superioribus, quia non fit conversio. A causa.
Oportet autem. Dixerat quod genus praedicaretur de specie lege praedicamenti ^ cum simplici veritate, et videtur quod paria sunt, cum simplici veritate prœdicantur de sese. Ne Ghrysaorius putarel quod prœdicatio de paribus fieret lege praedicamenti, hoc removet, ostendendo ipsam praerdicationem.
Neque enim. Vere minora non praedicantur de majoribus lege praedicamenti, quia hoc minus homo non praedicatur de animali in simplici veritate, id est in omni modo praedicandi, scilicet univer- saliter et particulariter. A parte.
De quibus autem: Dixi quod genus praedicatur de specie, et spe- cies non de génère; sed hoc habet species, quia de quibuscumquc praedicatur, facit superiora praedicari.
Si enim, Vere de quibus prœdicatur species, facit superiora prae- dicari, quia si veriun est Socratem dicere hominém, homo^ autem animal, sequitur istud: verum est Socratem dicere animal; et si ve- rum* est Socratem dicere animal, animal autem' est substantia^, ve- rum est Socratem dicere substantiam. A parte illa de quibus praedi- cantur et eorum quae praedicantur de Socrate per speciem.
Semper enim. Vere animal et substantia praedicantur de homine, quia omnia superiora de inferioribus. A toto.
Species quidem. Hoc habet species, quod facit superiora praedicari de inferioribus, et hoc habet ex natura sui, quae praedicatur de in- dividuis.
Genus autem. Dixit quod genus praedicatur de specie, et de quibus species praedicatur facit superiora praedicari, et species praedicatur de individuis. Ex his coUigitur quod genus praedicatur de specie et individuo, et hoc est: Genus autem.
GLOSSiE IN PORPHYRIUM. 575 Generalissimum aatem. Quia adhuc non ostenderat praedicationem generalissimi, ostendit.
Dicitur enim. Dixit quod generalissimum et omnia superiora de inferioribus prœdicantur, et non determinavit an de omnibus an de quibusdam. Addit universalem regulam unde omnia siiperiora de inferioribus prœdicantur; quia generalissimum et omnia gênera ^ Individaùm. Ostensa prsedicatione superioris, ostendit praedica- tionem individui, de qua nihil adhuc dixerat. Unde individuum praedicatur de uno solo, quia hoc individuum Socrates et hoc album. A* partibus individui; et hoc extra, et bonum exemplum dedi de * Fol. 32 v", ci. individuo. Individuum enim dicitur Socrates et hoc album. Com- mendatio exempli, etc.
Individuum ergo, Quandoquidem Socrates et hoc album etc. prœdicantur de uno solo, ergo dicuntur individua. A pari. Indivi- duum esse et prœdicari de uno solo paria sunt. Verum non solum ex hac causa quod prœdicantur de uno solo dicuntur individua, sed etiam ex hac alia causa, scilicet quoniam unumquodque indivi- duorum consistit ex talibus proprietatibus accidentalibus, quœ in- simul collectœ et eodem modo acceptœ, nunquam recipiuntur in alio particulari. Ideo supplendum est particulari, quia non illud est individuum cujus^ omnes proprietates non recipiuntur in alio, quia proprietates hominis ut est ojnnis non recipiuntur in bove.
Socratis eMm, Vere proprietates unius individui nunquam repe- riuntur in alio individuo, quia proprietates Socratis nunquam repe- riuntur in alio. A parte individui, et hoc est: Socrates, etc.
Hœ vero proprietates individui non erunt in aliis; sed proprietas indi- vidui hominis, hominis dico communis, id est specialis, erit eadém in pluribus. Sed magis, possum dieere, in omnibus, et hocapparet ineOy id est ex eo, quod hominis sunt, id est quod homo ista vox convenit omnibus hominibus.
Continetur. Dixit quod species prœdicatur de individuo; inde in- 574 PETRI AB.«LARDI fert*: sic quandoquidem species praedicatur de individuo, igitur individuum continetur sub specie. A reiativis.
Species autem. Et ubi dixit genus praBdicari de specie, ibi dixit speciem contineri sub génère. A reiativis.
Totum enim. Vere genus continet speciem, quia genus est totum. A parte. Continens aliud in parte totum, aliud universale totum, aliud integrum, aliud accidens, et cujus modi sit totum addit ^ooe/- dam, id est universale.
Pars alterius, id est unius vocis tantum; aliis, id est pluribus.
Partihus enim. Vere species est totum pluribus, quia omne totum est totum suis partibus. A toto.
Differentia vero. Finito tractatu generis et speciei, tractât de difiFe- rentia, propter eamdeip causam, scilicet introductionem...[ Pergit in sequentibus glossa de differentia, deproprio, de accidente, de commanitatilms et diffe- rentiis quinqne vocum, de convenientia et discrimine generis et differentiœ» generis et speciei, generis et proprii, generis etaccidentis, speciei et differentiœ. Cujus ^ossae finem tantum hue apponimus.
Genus ergo, Quandoquidem dictum est quod differentia, species, proprium, accidens différant a génère, ergo dictum est quo modo genus diflFerat ab aliis quatuor. A reiativis.
Contingit autem. Non solum diccndun^ erat quod genus differret ab aliis quatuor; sed etiam istud dicendum erat quod contingit unumquodque eorum aliorum differre ab aliis quatuor. Quod si hoc diceremus quod unumquodque eorum differret ab aliis quatuor, cum * Fol. 35 V», c. 2. sint quinque res» id est quinque voces, et unaquseque quatuor habeat * differentias, erunt viginti diiferentiae; quater quinque viginti fiunt. Sed non est dicendum, quia ubi dixit genus differre a differentia et ab aliis, ibi ostendit differentiam et alia differre a génère, et ita genus habet quatuor differentias. Differentia vero habet très, quia supe- ratur duobus, scilicet a génère et a differentia. Proprium vero unam habet differentiam, quantum quia superatur tribus differentiis, id est specie, differentia et génère. Accidens autem superatur quatuor ' Ck)d. differt.
GLOSSiE IN PORPHYRIUM. 575 differentiis, id est proprio^ speoie, differentia, génère, et ita sunt decem differentis, scilicet quatuor, très, duae, una. < Et secundis quidem ana differentia. saperaiis, quod est ^: secundi a difiPerentia, quae est secunda a génère. Différencia dico superata ab ipso génère una differentia, quia genus habet quatuor differentias quantum ad differentiam et ad alia; differentia vero tantum très, quantum ad alia tria, scilicet speciem, genus, accidens.
Genus autem, Vere genus habet quatuor differentias, quia istas. A partibus differentiae.
Quatuor enim. Quandoquidem differt ab istis quatuor, ei^o simt quatuor differentias. A partibus supra.
Relinquitur igiiur. Quandoquidem dictum est quod differentia dif- fert a génère, dicendum est quod différât ab aliis; tantum dicendum est quod différât. Reliquum igitur, ut dicatur quomodo différât ab aliis tantum. Ab immediatis.
Rursus species...dictum est, id est enumeratum est, etc.
Relinquitur ergo. Dictum est quod species differt et génère et a differentia. Igitur dicendum est quod species différât a génère et a differentia.
Nam si. Vere species prœdicatur in quid; nam ista species homo; et hoc est: nam et si homo; et removet quamdam objectionem talem. Dicît aliquis: cum homo constituatur ex animali materialiter et a rationali et mortali formaliter, sicut habet ab animali quod prœdi- cetui^ in quid, ita habet a rationali et mortali quod praedicetur in quale, quod non sequitur; et principaliter constituitur ab animali et secundario a rationali et mortali; et cum principaliter constituatur a génère ut a materia, secundario a differentia, juste retinet modum generis, praedicandi in quid, et non modum differentiae, scilicet prae- dicandi in quale, quia etiam ipsae differentiae junctae generi in diflB- nitione amittunt modum praedicandi in quale, et assumunt praedicari in quid, causa generis cui junctae sunt; et hoc est: nam et si homo * Coà. q: differentiis sec.
576 P. AByELARDl GLOSSyE IN PORPH.
cCccipiatur velut qualitas, id est constitutum a qualitate, scilicet ra- tionali et animali, non simpliciter erit qualitas, id est non principa- liter est constitutum homo a qualitate, id est rationali et mortali, sed potius ab animaii, etc^ ^ Hic God. abrumpitur. <« PETRI AByELARDI GLOSSiE IN CATEGORIAS, GWSSJE IN GATEG.
73 PETRI AB^LARDI GLOSS^ IN CATEGORIAS.
[Titulus et initium désuni in codice. ]...