qui.in sublimitate sunt constituti ', ut quietam et tranquillam vitam agamus in omni pietate et castitate. Hoc enim bonum est, et accep^ tum coram salvatore nostro Deo, qui omnes homines vult saivos fieri et ad agnitionem veritatis«veiiire. AmbrosiuSf de pœnitentia, lib.I:Sed dicent:scriptum est: Si peccaverithomo inhominem, orabit pro eo; si autem in Deum peccaverit, quis orabit pro eoP Non scriptum est nullus, sed quis. Et alibi: Quis sapiens et intelliget hoc? Numquid nuUus intelliget? Et quis fidelis dîspensator etprudens quem consti- tuit Dominus, etc. Similiter accipiendum: quis orabit pro eo? hoc est, singularis vitse aliquis débet orare pro eo qui peccavit in Domi- num. Qùo major culpa, eo majora quœrenda sunt suffiragia. Item: Est peccatam ad mortem, non de illo dico ut quis oret. Non ad Moysem et Jeremiam loquebatur, sed ad populum qui suorum peccatorum alium peccatorem débet exhibere, oui satis est si pro levioribtïs de- lictis Deum precetur, gra^iorum veniam justorum orationibus re- servandam putet. /tem: Nonne ipse Johannes cognoverat Stephanum pro persecutoribus suis, qui Christi nomen audire non poterant, deprecatum, cujus precationis effectum * in Apostolo videmus qui lapidantium vestimenta servabat. /tem; Denique Pauius docet, non deserendos eos qui peccatum ad mortem fecerint. Beda, super episto- lam Johannis: Qui scit fratrem suum peccure peccatum non ad mortem, petat et dabitur ei vita. Loquitur autem de quotidianis levibusque peccatis, quae sicut difficile vitantur, sic etiam facile curantur. Sed quo ordine hœc alterutrum petitio sit celebranda pro peccatis, Jaco- bus insinuât apertius dicens: Confitemini alterutrum, etc. Si igitur dictu vel cogitatu vel oblivione vel ignorantia forte deliquisti, vade ad fratrem, confitere illi^ et tu ejus errata pie intercedendo dilue. Porro sigravius quid admisisti, indue presbyteros ecclesiœ et ad exa- men illorum castiga te. Est peccatum ad mortem, non pro illo dico ut quis ^ Hic post effectum, ad calcem paginae, in Gxl. Turon. liber Abaelardi desinit ex abrupto, et sequens pagina habet excerpta e Beda venerabili non brevia; quibus addita suntilla Âugustini retractationum excerpta quae noster, sub finem prologi, operi suo adjunxisse et ipse sibi ad uaum et cautelam confecisse profitetur. Cf. pag. 17.
SIC ET NON. 155 roget. Ostendit nobis Johannes esse quoftdam fratres pro quibus non orare nobis praecipitur, cum Dominus etiam pro persecutoribus orare nos jubeat; quod aliter solvi non potest nisi fateamur esse aliqua peccata in fratribus quœ inimicorum persecutione graviora sunt. Pec- catum fratris ad mortem est, cum post agnitionem Dei, quae per gratiam Christi data est, quisquam oppugnat fraternitatem, et ad- versusipsamgratiam, qua reconciliatus estDeo, invidentiae facibus agitatur; peccatum autem non ad mortem est, si quis amorem a fratre non alienaverit, sed officia fraternitati débita per aiiquam infirmita- tem non exhibuerit. Quapropter et Dominus ait: Pater, ignosce iliis, quia nesciunt quid faciant; nondum gratiae sancti spiritus participes facti, quod nondum Christo crediderunt, neque adversus illam corn- munenrgratiam dimicabant. Potest autem peccatum usque ad mortem accipi, pro quo rogare quempiam vetat, quia scilicet peccatum, quod in hac vita non corrigitur, ejus venia frustra post mortem postulatur. Sci- mus quia omnis qui ncUus est ex Deo non peccat. Sunt peccata ad mor- tem dequalibus dicit Apostolus:quoniam qui taliaagunt, regnum Dei non consequentur. Qui natus est ex Deo non peccat peccatum, videlicet ad mortem; quod de omni crimine capitaii, et de illo specialiter potest inteliigi, quo violatur caritas, sicut exposuimus; sed et peccatum ad mortem usque ad tempora mortis pertractum diximus posse intelligi '.
CLIII.
Quod nuUa de causa mentiri liceat, et contra.
Augastinus, de mendacio: Sextum genus mendacii, quod nulli ob- est et alicui prodest; velut si quispiam, pecuniam alicujus injuste toi- lendam sciens, ubi sit nescire se mentiatiu*. Septimum, quod et nulli obest et prodest alicui; velut si, nolens hominem ad mortem quae- situm prodere, mentiatur. Item: Non est menti endum sexto génère; * Beda, tom. V, pag. io43.
SIC ET NON. ao y 154 PETRI AByELARDI neque enim recte etîam testimoniî verhas pro cujiisquain temporaiî commodo ac salute corrumpîtur; ad sempiternain vero salutem nul- lus ducendus est, opitulante mendacio. Neque septimo geœre men- tiendum est; non enim ci^usdam commoditas aut salus temporalis fidei prseferenda est, nec quisquam in recte £aictis nostris tam maie movetur, ut fiat etiam annno deterior longeqne a pietate remotior. Idem, in qaintum psalmum: Ne quis arbîtretuv perfectum et spiritalem hominem pro ista temporali vita, in cvyvLs morte occidîttir anima, sive sua causa sive alterius, debere mentiri; sed, quoniam aliud est mentiri, aliud est verum occultare, si quidem aliud est falsum dicere, aliud est verum tacere; si quis forte vel ad dictam mortem visibilem non vult hominem prodere, paratus esse débet verum occultare, non&lsum dicere, ut neque prodat neque mentiatur, nec occidal animam suam pro corpore alterius. Item: Duo sunt gênera meada- ciorum in quibus non magna culpa est, sed tamen non sunt sine culpa. Cum autem jocamur aut pro proximomentimur, illnd primum in jo- cando non est pernîciosum quod non fallit; novit enim ille cm dici- tur, joci causa esse dictum; secundum autem ideo mitius est quia retinet nonnuHam benevolentiam. lUud vero quod non habet duplex cor, nec mendaciinn quidem dicendum est; tamquam, verbi gratia, si cui gladius commendetur, et promittît se redditurum, cum ille qui commendavit poposcerit; si forte gladium suum poposcerit furens, manifestum est non esse reddendum, ne vel se occidat vel alios, donec sanitas ei restituatur. Homo ideo non habet duplex cor, -quia ille cui commendatus est gladius, cum promittebat se reddi- turum poscenti, non cogitabat furentem posse repetere. Manifestum est non esse culpandum aliquando verum tacere, falsum autem dicere non invenituT concessum sanctis ^ /^i^sfora^: Nonnunquam est pejus mendacium meditari quam loqui. Nam hrterdum quisque incautus soletex praecipitatione loqofi mendacium; meditari autem non potest nisi per studium ^. Item: Quia scriptum est: Os quod mentitur oceidit ' Cf. August, tom. IV, pag. i8. — ' Cf. Isid. Hispal. opp., Sentent. 1 1, n. 6, tom. 11, SIC ET NON. 155 atâmam, et perdet omîtes (jui Iwiauntur mendacium. Hoc quoque menda- cii g^Bua perfecti vîri summopere fugiimt, ut qec vita cujuslibet per eorum £dlaciam defendatur, necsuse animâB noceant dum praestare salutem alien» carai nituatur^ quamquam hoc ipsum peccati genus iaeillime credinius relaxari. AugustinuSf qumst in genesim^ cap. CXLV: Quod ait fratribus Joseph: Nesciebatis çuia non est aagurio homo qaalis ego; quid sibi velit, quaeri solet. An quia non serio sed joco dictum est, ut ^xitus docuit, non est habendum mendacium? Mendacia enim a mendacibus serio aguntur, non joco; cum autem qù£ non sunt, tamquam joco dicuntur, non deputantur mendacia ^ Hilarius, in psal- mum XIV: Est enim necessarium pienimque mendacium; et nonnun- quam Êdsitas utilis est « cum aut percussori de latente mentimur, aut testimonium pro périclitante frustramus, aut &llimus difficultate eu- ralionis a^otum. Oportet enim, secundum Apostoli doctrinam, sermonem nostrum sale esse conditum.
CUV. Quod liceat hoinim inferre sibi manus aliquibus de causis, et contra.
Hieronymas, in Jonam prophetam: ToUite me et mittite in mare, et cessabit mare a vobis. Non enim est nostrum mortem arripere, sed illatam libenter accipere. Unde et in persecutionibus non licet propria manu perire, absque ubi castitas periclitatur. Ecclesiastica historia, lib. VI, cap. XXXIV: Sed et admirandam virginem longœvae aetatis, ApoUijuuoi nomine, cum corripuissent, dentés ei primo effodiunt; eongestis dmnde lignis eistruxerunt rogum, comminantes se vivam ^m încensuros nisi ciun ipsis impia verba proferret. At illa, ut ro- gum yidit snccensum, repente se e manibus eripuit impiorum atque in ignem spon^ prosilivit, ita ut perterrerentur ipsi crudelitatis auc- tores, quia promptior inventa est ad mortem fœmina quam per- secutor ad pœnam. Augustinus, de civitate Dei, lib, I: Restât de ho- ' Cf. Aug[u8t. opp., (om. ni, pag. /Ii3. Gènes, hà, ib- 156 PETRI AB^LARDl mine inteiligamus quod dictum est: non occides; neque alterum, ergo neque te^^eque enim qui se occidit, aliud quam hominem occi- dit. Item: Non occides, his exceptis quos Deus jubet occidi, sive data lege pro tempore ad personam expressa jussione. Non autem ipse occidit qui ministerium débet jubenti « sicut adminicuium gla- dius utenti. Item: Qu»ritur utrum pro jussu Dei sit habendum quod Jephte filiam, quœ occurrit ei, occidit, cum se id vovisset im molaturum Deo quod ei revertenti de prœlio victori primitus occur- risset. Nec Samson aliter excusatur quod se ipsum cum hostibus ruina domus oppressit, nisi quod latenter spiritus hoc jusserat qui per illum miracula faciebat. Item: Quicunque hoc in se ipsis per- pétra verunt, animi magnitudine fortassis mirandi, non sapientiae sanitate laudandi sunt, quamquam, si rationem diligentius consulas, nec ipsa quidem animi magnitudo reçte nominabitiu*, ubi quisque, non valendo tolerare vel quseque aspera vel aliéna peccata, se ipse interemerit. Magis enim mens infirma deprehenditur, quae ferre non potest vel duram sui corporis severitatem vel stultam vulgi opinio- nem. Item: Si magno animo fieri putandum est, cum sibi homo ingerit mortem, ille potius Theobrotus^ in hac magnitudine reperitur, qui fertur, lecto Platonis libro ubi de immortalitate animae disputatum est, se praecipitem dédisse de muro atque ita de hac vita migrasse ad eam quam credidit esse meliorem. Quod tamen magne potius esse factum quam bene testis esse potuit Plato ipse quem le- gerat, qui profecto id praecipue potissimumque fecisset vel etiam praecepisset, nisi, ea mente qua immortalitatem animœ vidit, ne- quaquam faciendum, quinetiam prohibendum esse judicasset. Item: Sed tamen illi, praeter Lucretiam, non facile reperiunt de cujus auctoritate praescribant, nisi illum Catonem qui se Uticae occidit, non quia solus id fecit, sed quia vir doctus et probus habebatur. Item: Si turpe erat sub victoria Gaesaris vivere, cur auctor hujus turpitudinis filio fuit, quem de Gaesaris benignitate omnia sperare ' Cf. August. opp., tom. Vil, pag. ao-aB. — ' Sic Cod. Leg. Cleomhrotus. Cf. Haton. Phaedon. vers, gallic, tom. I, pag. 189; Cicer. Tuscul. 1.
SIC ET NON. 157 prsecepit? Cur non et illum secum coegit ad mortem? Item: Restât una causa de qua dicere cœperam, quia utile putatur ut se quisque interficiat, id est, ne in peccatum imiat, vel blandiente voluptate vei dolore saeviente. Quamcausam si voluerimus admittere, eousque progressa perveniet ut hortandi sint homines tune se potius interi- mère, cum lavacro regenerationis abluti universorum remissionem acceperunt peccatorum. Tune enim tempus cavendi omnia futura peccata, cum sunt omnia deleta prœterita. Item: O mentes ameutes! quis est hic tantus non error sed furor? Sed qusedam, inqmunt, sanctœ fœminœ, tempore persecutionis, ut insectatores suae pudicitiae devitarent, in rapturum atque necatiuxim se fluvium projecerunt, earumque martyria in catholica ecclesia veneratione celeherrima frequentantur. De his nil temere audeo judicare; utrum enim eccle- sise aiiquibus fide dignis testificationibus ut eanmi memoriam sic honoret, divina persuaserit auctoritas nescio; et fieri potest ut ita sit. Quid enim si hoc fecerunt non hiunanitus decepts&, sed divinitus missae, nec errantes sed obedientes? De Samson aliud nobis fas non estcredere; cum autem Deus jubet seque jubere sine ullis ambagi- bus intimât, quis obedientiam in crimen vocet? quis obsequium pietatis accuset? Nam et miles, cum obediens potestati sub qua légi- time constitutus est hominem occidit, nulla civitatis suse lege reus esthomicidii; imo, nisi fecerit, reus imperii deserti atque contempti est. Quod si ita est jubente imperatore, quanto magis jubente creatore! Idem, ad Lœtam: Sicut autem hoc praeceptum quo perdere jubemiu* animam nostram, non ad id valet ut se quisque interimat, quod inexpiabile nefas est, tamen valet ut interimat in se carnalem animae affectiua. MacrobiuSf lib. /, de somnio Scipionis.-Quaeso, inquam, pa- ter sanctissime atque optime, quoniam haec est vita, ut Africanum audio dicere, quid moror in terris? Quin hue ad vos venire pro- pero? Non est ita, inquit ille; nisi enim cum Deus istis te corporis custodiis liberavit, hue tibi aditus patere non potest; quare et tibi, Publi, et piis omnibus retinendus animus est in custodia corporis, nec injussu ejus a quo ille est vobis datus, ex hominum 158 PETRI ABJILARDI vita migraBdum est, ne munus asaignatum a Deo ipsi fugisse vîdea- mini. Haec secta et praeceptio Platooît^ est, qui in Phsedone de&nit homini non esse sua sponte moriemdum; sed in ecMLem tamen dia* logo idem dicit mortem philosophantibus appetendam ei ipsam phi- lûsophiam meditationem esse moriendL Sed Plato duas.esse mortes hominumuovit; Bec hoc nunc repeto, quodsuperius dictum est, duas esse mortes: unam animae, animalis alteram; sed îpsiusquo* que animalis, Loc est hominis^ duasatsserit mortes, quarum unam natura, virtutes aUeram praostant. Homo enim moritur, cum aninr^ corpus reliquit jsoiupi lege naturae; mori etiam dicitux cum anima adhuc in corpore constituta corporeas ilLecebras phiiosophia do- cente contemnit, et cupiditatum dulces. insidias reiiquasque omnes exuit passionesu Hanc ergo mortem dîcit Plato sapientibus appe- tendam; illam ¥ero quam omnibus natura constituit, cogi viel in- ferri vel accersiri vetat, docens exspectandam esse naturam. Hoc quo- que addidit nos esse in dominio Dei, cujus tutela et providentia gubemamiu*; nibil autem esse invito Domino, de bis quaepossidet, ex eo loco in quo suum constituerat auferendum; et sîcut qui yitam mancipio extorquet alieno, crimine non carebit, ita eum qui finem sibi, Domino necdum jubente, qttsesierii, non absolutionem consequi sed reatum. Haec platonicœ sectae semina altius Plotinus exse- quitur. Cum constet, inquit, remunerationem animis esse illic txi- buendam pro modo perfectionis ad quam in bac vita unaquaeque pervenit, non est praecipitandus vitsB finis cui adhuc proficiendi esse possit accessio. Ergo, inquies, qui perfecte purgatus est, ma- num sibi débet inferre, cum non ait ei causa remanendi, quia profec- tum ulterius non requirit qui ad superna pervenit. Sed hoc ipso quo sibi celerem finem spe fruendœ beatitudinis arcessit, irretitur laqueo passionis, quia spes sicut timor passio est; et hoc est quod Paidus filium spe vitae verioris ad se venire properantem prohibet ac repellit; nisi enim cum Dominus inquit istis...^ nec dicit quod nisi ^ Locus turbatus. Edit.: ne festinatum absolutionis ascensionisque éksideriam magis eum hao ipta passiohe vindat ac reUiréet, nec d.
SIC ET NON. 159 mors natwalift advenerit, emori non poteris, sed hnc venire non poterift. J^ri autem constamtia nec veniens per naturam timenda est, nec eontra ordinem cogenda naturae.
CLV. Qiiod ntdla de causa liceat Ghristîams hominem occadere, et contra.
AaffostinaSf ad Macedonium: Non enim bonus est qnispiam timoré pœn», sed amore justitise; venimtamen non inutiliter etiam metu legum humana coercetur audaçia, et irt tuta sit inter improbos in- nocentia, et in ipsis improbis, dum formidato suppliciofrœnatur facul- tas, invocato Deo sanetur volnntas. Sed huic ordinationi rerum hu*- manarum contrariae non sunt intercessiones episcoporum, imo vero nec causa nec iocus intercedendi ullus esset, si ista non essent. Tanto etkim sunt intercedentium et parcentium bénéficia gratiora, quanto peccantium justiora supplicia. Nec ob aliud, quantum sapio, in veteri testamento sœvior legis vindicta fervebat, nisi ut ostenderetur recte iniquis pœnas constitutas, ut, cum eis parcere novi testamenti indul- gentia conunonemur, aut remedium sit salutis quo peccatis parcatur et nostris, aut commendatio magnitudinis, ut per eos qui parcunt, Veritas prœdicata non tantum timeàtur, verum etiam diligatur. Item: Et ideo non usque ad mortem protendenda est disciplina, ut sit oui prodesse possit. Item: Cum intercedimus pro peccatore damnando, sequitui" aliquando quod noiumus, sive in ipso qui nostra interces- sione liberatur, ut vel immanius impimita grassetur audacia, sub- dita cupiditati, ingrata lenitati, atque unus morti ereptus vel plurimos necet, vel, ipso per beneficium nostrum in melius commutato, moribus correpto, alius maie vivendo pereat, sibique bac impunitate proposita, talia vel graviora committat. Non, ut opinor, hœc mala im- putanda sunt nobis cum intercedimus pro vobis, sed potius illa bona quae, cum id facingtus, intuemur et voltunus, id est, commendatio mansuetudinis ad conciliandam dilectionem verbo veritatis, et ut 160 PETRI ABi^LARDI qui liberentur a temporaii morte, sic vivant ne in aeternam, unde nunquam liberentur, incurrant. Item: Nihil nocendi cupiditate fiât, sed consulendi caritate; et nihil fiât immaniter, nihil inhumaniter. Ita formidabitur ultio cognitoris ut nec intercessoris religio con- temnatur, quia et plectendo et ignoscendo hoc soium bene agitur ut vita hominum corrigatiu:. Quod si tanta est perversitas et impie- tas, ut ei corrigendœ nec disciplina possit prodesse nec venia, a bonis tamen intentione atque conscientia, quam Deus cernit, sive severitate sive lenitate non nisi officium dilectionis impletur^ Idem, ad Bonifacium: Itaque hostem pugnantem nécessitas périmât, non voiuntas. Sicut rebellanti et resistenti violentia redditur, ita victo vel capto misericordia jam debetur. Idem, de quœstionibus nov, et vet. testa- menti, cap. IX: Quare ergo sententia-data est ut qui accipit gladium gladiopereat, nisi quodnuUilicet, exceptojudice, quemquam gladio occidere? Apostolo autem Petro usque ad hoc permissimi est ut do- lorem faceret, non quod occideret. Ob hoc enim audiens, ne iterum percuteret, didicit praeterea quod Christianis jam factis occidere non licet. In misericordia enim positis lege juris mundo crediti uti non licet aspere ^.
CLVI.
Quod ^ceat hominem occidere, et non.
Hieronymus, saper Isaiam, lib, V: Non cnidelis est qui crudelem jui- gulat. Idem, in epistolam ad Galatas:Qm malos percutitin eo quod mali sunt, et habet causam interfectionis ut occidat pessimos, ministw est Domini. Iderfi, saper Jeremiam:llom\cid;ks enim et sacrilegos etvenena- rios punire non est effusio sanguinis, sed legum ministerium. Cy- prianaSf in nono génère abusionis:^ex débet fiirta cohibere, adulteria punire, impios de terra perdere, parricidas et perjurantes non sinere vivere. Aagustinus: Etsi homicidium est hominem occidere, potest occidi aliquando sine peccato. Nam et miles hostem et judex vel mi- Cf. Aogust. opp., tom. IL pag. 53o-53i. — * Ihid., tom. III, part. I. Append., p. loo.
SIC ET NON. 161 nister ejus nocentemS et cui forte invito atque imprudent! teium manu fugit, non mihi videntur peccare, tantum hominem occideré; /fMi: Militi jubetur lege ut hostem necet, a qua csde si temperaverit, ab imperatore pœnas luit. Nonne istas leges injustas vel potiuis nuUas di- cere audeUmus? Nam mihi lex easie non videtur, qua& justa non fuerit. Idem, inexodo, cap. Xf V//: Israelitae furtum non feeérunt spoliando iCgyptios, sed Deo jubenti mimsterium praebuerunt, quemadmodum cum ministerjudicisocciditeum quemlex jussitoccidi, profecto, si id sponte faciat, homicida est, etiamsi eum quem occidit scit ôccidi a judice debuisse. Idem, in levitico, cap, LXXF:C\xm homo juste occi- ditur, lex eum occidit, non tu. Idem, lib. I de civitate Dei: Non occi- des, bis excejptis quos Deus occidi jubet, sive data lege pro tempore ad personam expressa jussione. Non autem ipse occidit qui ministe- rium débet jubenti, sicut adminiculum gladius utenti. /fem; Miles cum obediens potestati sub qua légitime constitutus est, hominem occident, nulla civitatis lege reus est homicidii; imo, ntsi fecerit, reus imperii deserti atque contempti est. Quod si sua sponte atque aucto- ritate fecisset, crimen effusi sanguinis faumani incidisset. Itaqucunde punitur si fecit injussus, inde punietur nisi fecerit jusaus. Idem, ad Pablicolam: De occidendis bominibus ne ab eis quisque occidatur non mihi placet consilium, nisi forte sit miles aut publica functione, ut non pro se hoc faciat sed pro aliis et pro civitate, accepta légitima potestate, si ejus congruerit personae. /(eiw; Dictum est: ne resistamus malo, ne nos vindicta delectetquae alieno malo animum pascit, non ut correptionem hominum negligamus. Idem, adMarcellam: Si terrena ista respublica prsecepta christiana custodiat, et ipsa bella sine bene- volentia nongerentur; misericorditer enim, etiam si fieri potest, belia gerentur a bonis, ut licentiosis cupiditatibus domitis hœc vitîa perde- rentur, quae justo imperio vel extirpari vel puniri debuerunt. Nam si disciplina christiana omnia bella culparet, hoc potius militibus con- silium salutis petentibus in evangelio daretur, ut abjicerent arma se- que militiae omnino subtraherent. Dictum est autem eis: neminem Portasse excîdit iferientes aut cumferiunU SIC ET NON. ^, 162 PETRI ABiELARDI concusseritis; nultî Gaèunmias'feceritis'; safficiat vobis stâpendium vestruih. Quibuspvoprium stipeiidiism sufficereéebere praecepit, mi* litare utique moti prohibuit. Ideni, ad BonifaciuJm camitem: Utile tîbi tuisque dabo consîlium: arripe maiiibus arma; oratio aures pulset auctcnhs, quiiee, qaando piignattur, Deus apertis'cœlis spectat, etpartem quam inspicît justam, ibi dat palmam. Idem: Sive Deo sive aliquo iegitîmo imperio jubentei, gerenda belia suscipiuntUT a nobis. Alio- quin Jôbannes, cum ad eum baptizandi milites venirent dtcentes: et nos quid faciemus? responderet eis: arma abjicite, militiam istam dcserite; neminem percutite; p'osternite neminem. Sed quia sciebat eos hœc militando facere, non esse homicidas sed ministros legis, et non udtôres injuriarum suarum sed salutis pnblicae defensores, res- pondit eis: neminem concusseritis, etc. kidoras^ Etymologiafwrn Kb. XV m, cap. III: Justum beilum est quod ex proedicto geritnr dé rébus repet6&4^ aut propulsandorum hostium causai Nicolaas papa, ad con- foiia Bulgaromm: Si nuUa urget nécessitas, non solum quadragesi- mâli, sed omni tempore est a praelîisabstrneiidum. Si aut«m inevita* bilisurgetdpportunitas, nec quadragesimali est tempore, pro defen- sionetam sua quam patrîâB sen legum patecnarum, bellorum procul dubio prœparatîoni parcendum, ne videlicet dictamindeatur:bomo tentare si habet quod faciart, et su^ et aliorum saluti consulene non procurât, et ^sanctae religicmis detrimenta non prsecavet.
CLVII.
Quod pœna parvulorum non baptizatoram mitissima respectu câ&terarum pœnarum damnatoram sit, et contra.
Aagustinus, in EncAmriîo: Mitissima sane omnium pœna erit, qui prœ^ ter peccatum quod originale tra^àerunt, nuUum insuper addîderunt. Johannes GhrysostamaSy de reparatione lapsi: Excludi a bonis quaeprœ- parata sunt sanctis, tantum générât canciatum^et dolorem, ut eti«ai, ' Cf. Isidor. Hîsp. opp., tom. I, pag. 46 1.
si nulla extrinsecus pœna torqueret, hœc sola sufficeret. Omnes ergo gehennae superat cruciatus, carere bonis quibus ia potestate habueras frui Item: Nonnulli imperitorum putant sibi satis esse, si gehenna tantummodo careant. Ego autem multo graviores quam gehennarxim dico esse cruciatus, removeri et abjici ab illa gloria; ncc puto ita acerba esse gehennœ supplicia ut sunt iila quibus torquetur is, (juum arceri contigit a conspectibus Christi. Hoc crede mihi pœnis omnibus gravius esse, hoc et solum quod superat etiam ge- hennam. Ambrosius, de pœnitentia, lib. Il: Nihil autem est quod tam summi doloris sit quam si unusquisque positus sub captivitate peccati recordetur unde lapsus sit atque unde cecidit, eo quod cor- porea atque terrena ab illa speciosa ac pulchra divinae cogitationis intentione defluxerit ^ ' Hic Gxlicis Abrincensis finis est qui videtur et ipse unis operis légitimas. Absunt in Gxl. Abrinc. exceq)ta Bedœ Venerabilis; absunt ipsa Augustini Retractationum excerpta quae Codex Turonensis habet et prologus in utroque promiserat. Cf. pag. 17 et pag. i5o. Ista vero nos e Cod. Turonensi Bedœ et Augustini excerpta ad lucem promere et publici juris faoere minus utile duxiraus, quippe quœ ampliora et suo disposita ordine in editis occunrunt, ad manum unicuique obvia.
Si.
INDEX QUiESTIONUM QUAS GONTINET SIC ET NON.
Prologus '6 I. Quod fides humanis ratîonibus sit adstruenda, et contra i y II. Quod fides sit de non apparentibus tamen, et contra a^ III. Quod sit credendum in Deum solum, et contra 35 IV. Quod agnitio non sit de non apparentibus, sed fides' tamen, et contra. 2 7 V. Quod non sit Deus sbgularis, et contra 28 VI. Quod sit Deus tripartitus, et contra 29 Vn. Quod in trinitate non sunt dicendi plur^ œtemi, et contra 3o Vm. Quod non sit multitudo rerum in trinitate, et quod non sit trinitas aiiquod totum, et contra 16.
IX. Quod non sit substantia, et contra 37 X. Quod Deus inter omnia connumerandus sit, hoc est, unum aliquid ex omnibus, et contra « 89 XI. Quod divinœ personae ab invicem differunt, et contra ^o