nem rerum describeret quae utique sensu bruta est, super terram et abyssuni ienebrosam spiritum Dei superferri interfatus est, ut ex eo spiritu et ioco in quo ferebatur, superior creatura, quam spiritalem dicimus, cognoscatur. Nam ex eo quod superferri illiun dixit, crea- turam illumi significavit; quia omnis creatura Dei fertur virtute, a quo accepit ut sit. Nam quis ordo est, ut spiritus sanctus super aquas fer- retur, quem constat utique super omnem esse creaturam?
XXIV.
Quod spiritus sanctus pater quoque et filius dici possit, et uon^.
Augustinus, de trinitate, lib. V: Spiritus sanctus secundum id quod scriptum est, quod Deus est spiritus, potest idem universaliter dici, ' Sic Codd. Edit. nunquam, — ' Sic G>dd. ÛMwiv, — ' Turon. deest hic iitulus.
62 PETRI ABiELARDI quîa et pater spiiitus, et filius spiritos, etpater sanctus, et filius sanctus. Et fwstpauca: Spiritus sanctus quaedam patris filiique communio est, et ideo fortasse sic appeilatur, quia patri et filio potest eadem appellatio convenire. Ut ergo, exnomine quod utrique convenit, utriusque com- munio significétur, vocatur donum amborum spiritus sanctus. Idenif in lib. XV: Multis exemplis doceri potest,-multarum rerumvocabula et universaliter poni et proprie quibusdam adkiben. Hoc ideo dixi, ne quis propterea ^ nos inconvenienter existimet caritatem appeliare spiri- tuni sanctum, quia etDeus pater et Deus filius potest caritas nuncu- pari. Item: Denique si in nobis Dei nihil majus est cantate et nullum majus est donum Dei quam s{nritus sanctus, qnid consequentius quam ut ipse sit caritas, quae dicitur Deus et ex Deo? Et si caritas, qua pater diligit filium et patrem diligit fiiius, inefiabiliter communio* nem amborimi demonstrat, quid <x>nvenientius quam ut ille proprie dicatur caritas, qui spiritus est communis amborum? Ambrosius, de fide: De spiritu Dei virgo concepit, et quod concepit hoc peperit, scilicet Deum, homini suo sociatum; sicut ipse dixit: Qaod nascitar de came caro est y et quod nascitur de spiritu spiritus est, quia Deus spiritus est et de Deo natus est; sicuti angélus ad Mariam dixit: Spiri- tus Dei veniet in te^ et virtus Altissimi obumbrabii tibi, propterea quod nos- cetur ex te sanctum vocabitur Jilius Dei\ Vides ei^o ipsum spiritum, id estfiliumDei, venisseadvirginem, etindeDei et hominis filium procès- sisse; nec tamen ipso indumento camis Dei filium esse mutatum. Ephraem diacon.j lib. F; Deus, spiritus sanctus ^ solus sine peccato, propter te proprio filio non pepercit; et tu, infelix, tui non misereris. HiéronymuSy super psalmum XK//: Spiritus sanctus nec pater est nec filius, sed dilectio quam habet pater in filio et filius in pâtre. Beda, in homel. I post ascensionem: Cum spiritus gratia datur hominibus, profecto mittitur a pâtre spiritus, mittitur et a filio, procedit a pâtre, procedit et a filio, quia et ejus missio ipsa est processio quae ex pâtre pro- cedit et filio. Augustinus, in V. de trinitate: Quod datum est, et ad eum qui dédit refertur, et ad eos quibus dédit; ita spiritus sanctus dici- ' Turon. deesk propterea. — * Evang. Luc, cap. i, v. 35.
SIC ET NON. 63 tur et Dei, qui dédit, et nostri\ qui acoep^mus. Unde scriptum est de Jdbanne, quod in spiiitu EU» veniret; hoc et Se Moyse intelligen- dum est, cum ait Dominus: ToUam de spiritu tua et dabo eis, hoc est, de spiritu sancto quem tibi dedi. Item: Si non procedit nisi cum da- tur, nec prccederet utique prius quam esset cui daretur ^. Nam donum potest esse et antequam donetur; donatum autem, nisi datum fuerit, nulle modo dici potest. Item: Necmoveat quod spiritussanctus, cum sit coaeternus patri et filio, dicatur tamen aliquid ex tempore, veluti hoc ipaumquod donatum dicimus. Nam sempiterne spiritus donum, teni- poraliter autem donatum; nam et ai dominus non dicitur, nisi cum habere incipit servum, et ista appellatio relativa ex tempore est Deo: non enim sempitema creatura est, cujus est iile dominus. Item: Ecce dominum esse non'sempiternum habet, ne cogamur etiam creaturani sempitemam dicere, quia etiam ille sempiterne non dominaretur, nisi etiam ista sempiterne famularetur.
XXV. Quod philosophi quoque trinitatem seu verbum Oei crediderint, et oon ^.
Paalus apostolus, ad Romanos: Quod notum est Dei, manilestum est in illis; Deus enim illa revelavit; invisibiiia enim ipsius, etc. Au- gustinus, in lib. VIII de civitate Dei: Homo christianus, litteris tantum ecclesiasticis eruditus, caveat eos qui secundum elementa hujus mundi philosophantur; admonetur enim prscepto apostolico: Cavete ne q^is vos decipiat per philosophiam et inanem seductionem^ secundum elementa mundi. Deinde ne omnes taies arbitretur; audit ab eodem apostolo dici de quibusdan\, quia quod notum est Dei manifestum est in illis...Invisibiiia^ etc. Et ubi, Atheniensibus loquens, cum rem magnam ^ Sic Gxld. noiter Ed. 0pp. Àug., tom. VIII, pag. 8Ai. — ^ Turon. Nisi prias esset cui detar. — * Haec quœsiio deest in Turon. Verum hic reperitur sine titulo quaes- do VU: Quod in trinitate non sint dieenii plares œtemi, et contra. Et subsequitur absque ti- tido quiestio LXVI: Quod Deus et homo in Cknsto partes esse videantur.
64 PETRI AB^LARDI de Deo dixisset et quae a paucis possit intelligi, quod in illo vivimus, movemur et sumns, alljecit: Sicat et vestri qaidam dixerant: novit sane etiam ipsos, in qùibus errant ^ cavere. Idem super Johannem, tract. Il: Quidam philosophi hujus mundi exstiterunt et inquisiverunt creato- rem per creaturam, evidenter dicente Apostolo: invisibilia enim ipsiasy etc. Viderant quia per verbum Dei facta sunt omnia; illud potuerunt videre quod est; noluerunt tenere humilitatem Christi, et sorduit eis crux Christi. Idem, in lib. XIII de trinitate: Prœcipuî gentium philosophi, cjui invisibilia Dei per éa quae facta sunt inteilecta conspicere potuerunt, sine mediatore, id est, sine homine Christo philosophati sunt^ quem nec venturum prophetis nec venisse apostolis crediderunt. Idem, de spu ritu et littera: Yita sapiens quae fecit mundum contemplato mundo in- teiligitur; intérroga mundum, ornatum cœii, terram fructificantem herbis et lignis, animalibus plenam, mare, quantis natalibus plénum est; aerem, quantis volatilibus; interroga omnia, et vide si non sponte sua tamquam voce respondeant tibi: Deus nos fecit. Hoc philosophi nobiles quaesiverunt, et ex arte artificem cognoverunt. Idem, in exposi- tione quarandam propositionum in epistola Pauli ad Romanos: Ait et Salomo de sapientibus mundi: Si enim tantum potuerunt scire ut possent œstimare factum, quomodo ipsius mundi dominum et créa- torem nonfaciliusinvenerunt? Sed quos arguit Salomo, non cogno- verunt per creaturam cre^^torem; quos vero arguit Apostolus, cogno- verunt, sed gratias non egerunt. Sapientes gentium quod inveiierunt creatorem manifeste vel Apostolus, cum Atheniensibus loqueretur, ostendit. Cum enim dixisset quia in illo vivimus et movemur et swnus, addidit: 5icaf quidam secundum vos dixit. Hieronymus, adPaulinum près- byterumy de omnibus divinœ historiœ libris: Johannes rusticus, piscator indoctus; et unde illa vox, obsecro: In principio erat verbum, etc.?. Hoc doctus Plato nescivit; hoc Demosthenes eloquens ignoravit. Perdam, inquit, sapientiam sapientium, etc. /fem: Tâceo de mei similibus qui, si forte ad scripturas sanctas post saeculares litteras venerint, et sermone composito aurem populi mulserint quicquid dixerint, hoc legem Dei putant, nec scire dignantur quid apostoli et SIC ET NON. 65 prophète senserînt; sed ad sensum suum mcongrua aptant testimo- nia, quasi grande sit et non.vitiosum ad valunl^teni suam scriptu- ram trahere repugnantem; quasi non legerimus Homerocentonas et Yii^iiocentonas, ac non sic etiam Maronom sine Ghristo possimus dicere chnstianum quia scripserit: Jam redit et virgo^ etc. Jam nova pro- génies, etc. Et patrem loquentem ad fiiium: Nate, meœ vires, mea magna potentia solus. Et post verba Salvatoris in cruce: Talia perstabat me- morans jixusque manebat.
XXVI.
Qaod de praescientia judicet Deus, et non ^ Ambrosius, in epist. ad Romanos: Qaod si volens Deus ostendere iram, etc. De praescientia Pharaonem damnandum censuit, sciens eum non se correcturum; apostolum vero Paulum elegit, praescius utique quod lu- turus esset fidelis. Quibusdam autem data est gratia in usum, ut Saûli; vide quibus dixit: Ecce nomina vestra scripta sunt in ccbIo, et prias abie- runt retroTsam. Item: Nomina eorum scripta erant in cœlo propter jus- titiam cui deserviebant; secundum vero praescientiam in numéro ma- lorum erant. Dejustitia enimDeusjudicat, non de praescientia; unde et Moysi dicit: Si gais peccaverit ante me, delebo eam de libro vitfB; ut secundum justitiam judicis tune videatur deleri, cum peccat; juxta praescientiam tamen nunquam in libro vite fuerat ^; e contra tune videturadscribi, cum malus esse desinit, quisecundum pra^cientiam nunquam defuit.
XXVII. Qaod providentia Dei causa sit eventuum rerum, et* non '.
BoetiaSf de consolatione, lib. IV: Quidam ajunt non ideo quid esse eventurum, quum providentia id futuj^um esse prospexerit, sed e con- * Hœc quœstio deest in Turoo. — * Fuisse Ed., pag. 8 1, lom. II. — ' Haec quaBStio deest in Tuion.
SIC ET NON. 9 66 PETRI ABJ:LARDI trarîo potius, «[imm quid futurum est» id di¥ÎBam provideixtiam la- tere non posse, eoque modo necessarium hoc in contrariam relabi partent. Neque enim est nec^esse contingere quœ providentur, sed ne- cesse est ea quœ futnra sunt provideri. Item: Jam vero quam prae- postenun est ut œtemae praBscientiee temporalium rerum eventus cai|sa esse dicatur? Quid est autem aliud arbitrari ideoDeum futura, quia sunt eventura, providere, quam putare quae olim acdderunt eau- sam summae illius esse providentiae? Origenes, super epistolam Pauii ad Romanos: et quos vocavit. Quomodo cjuos vocavit, justificavit, cum constet multos esse vocatos, paucos electosP Sed omnes quidem vo- cati sunt, non tamen omnes secundum propositum vocati; nam hi qui secundum propositum bonum et bonam voluntatem, quam circa cultum digerunt, vocantur, ipsi sunt qui secundum propositum vocati dicuntur. Quod si secundum propositum adDeum referatur, hoc est, ut secimdum propositum Dei, qui sciens^ in eis religiosam mentem et salutis inesse desiderium, vocati dicantur; non videbitur bis quse exposuimus, contrarium. Hoc ergo pacto, née in praescientia Dei vel sa- lutis vel perditionis nostrae causa consistit, neque justificatio ex sola vocatione pendebh, neque gloriari de nostra penitus potestate sublatum est. Nam et si communi inttellectu de praescientia sentiamus, non propterea aliquid erit, quia id scit Deus futurum, sed quia futu- rum est, scitur a Deo antequam fiât. Ut autem scias quia non in praes- cientia Dei uniuscujusque salutis causa ponitur, sed in proposito et actibus suis, vide Paulum, verentem ne forte, cumaliispraedicaverit, ipse reprobus efficiatur, macerare corpus suum, etc.
XXVIII.
Quod nihil fiât casu, et contra ^.
Augustinusy qnœstionnm LXXXUI, cap. XXVII: Quidquid casu fit, temere fit; quidquid temere fit, non fit providentia. Si ergo casu aliqua ^ Sic G)d. et Edit. Orig. opp., tom. IV, pag. 6o5. — ' Haec quaestio deest in Turon.
fiunt in œunda, noa provideiitia uAiytirsus imndiis^aitmînîstratur. hem: Illud bomun, oijus participatioae simt boaa caetera; nam non propter aliud, sed per semet iptfum bonum estquod divhiain etîarm providentiam vocamus. Nibil igitur çasu fit in mundov Item, Retracta- tionam cap. î: Nom mihi {dSK^ totiens me appellasae fortunam, quam- vis non aliquam deam voluerim boc nomine intelligi, sed fortnituni rerum eventum; unde et illa verba sont quœ nulla religio dîci pro- hibât: folie, forsitan, fortasse, foituitum; quod tamen tantnin ad divinam revocandum est providentiam. Pceartet me illic nominasee fortunam, cum homines habeaat in pessima con^uetudine, ubi dici débet: hoc Deus volait, dicere: hoc v&luitfortuna. Item, in libro de cor- cordia et>angeUstaram: Nibil fortuitu fit ab eo c|ai omnia disponit, quamvis nullus intelligat causam. Unde Dominus:£jfo veni, nt fm non vident videant, et ^ui vident cœei fiant. Ipsa egt eaim altitudo divrtiarum, sapîenttse «t scientiee Dei, qita fit ex eadem massa aHud vas in honorem, aliud in contumeliam, et qua dicitur carni et san- guini: 0 homo! tu (fais es qui respondeas Deo?
XXIX.
Quod praedestinatio Dei iu bono tantum sit accipienda, et non ^ Aagastinas, de prwdestinatione sanctoram: Praedestinatio est gratis praeparatio quse sine prœscientia non potest esse; pôtest autem esse sine praedestinatione praescientia. Pro&destinatione quippe Deus ea praescivit esse quae fuerat ipse facturas. Unde dictum est: fecit quae futura sunt; pra^scire autem potens est et quae ipse non facit, sicut quaecunque peccata. Quocirca praedestinatio Dei quae in bono est, gratiae, ut dixi, est praeparatio; gratia vero est ipsius praedestinationis effectus. Item: Praedestinationis. nomine non aii- qua voluntatis humanae coactitia nécessitas exprimitur, sed mise* ricors et ita divini operis sempiterna disposition Item: Contingit cre- ' HflBC qaeefttio deest in Toron.
9- 68 PETRI ABiELARDl dere Deum pr œsciisse peccatores quia nihil eum latere potuit; non tamen prédestinasse quemiibet hominem ad peccandum. Quia si ad peccatum hominem prœdestinaret, pro peccatis hominem non puni- ret. Dei praedestinatione aut peccatorum prœparata est pia remissio aut peccatorum justa punitio» Idem, in expositione quarandcan proposi^ tionwn in epistola Pauli ad Romanos: Non prs&destinavit aliquem, nisi quem prœscivit crediturum. Idem super Johannem: sed vos non creditisj quia non estis ex ovibus meis. Dixit: non estis ex ovibus meis, quia videbat eos ad sempiternum interitum prœparatos. Item: non rapit eus quisquam de manu mea, Quid potest fur et latro? Non per- dunt nisi ad interitum prœdestinatos. De illis autem ovibus, de quibus dicit Apostolus: Novit Dominas qui sunt ejus et quos prœscivit et prœdestinavit; quos autem prœdestinavit, etc., nec lupus rapit, nec fur toUit, nec latro interimit. Idem in Enchiridio, cap. CIV: Magna opéra Dominiy exquisita in omnes voluntates ejus: ut per creaturae voluntatem qua factum est quod creator noluit, impleret ipse quod voluit; bene utens et malis tanquam summe bonus ad eorum damnationem quos juste praedestinavit ad pœnam, et ad eorum salutem quos bé- nigne praedestinavit ad gloriam. Responsiones Prosperi ad Rufinmii: In praescientia et bona novit et mala. Item: Praedestinatio Dei semper in bono est, aut ad relributionem justitidB aut ad damnationem per- tinens gratiae. Item: Potest itaque sine praedestinatione esse prae- scientia; praedestinatio autem sine praescientia esse non potest. Ex dictis Amhrosii de prœdestinatione: His omnibus testimoniis prœdes- tinati ostenduntur mali ad pœnam, sed non praedestinati ad pec- catum, quoniam eorum quae facturus est, Deus praedestinator est; quae vero non facit nec facturus est, ea non praedestinavit. Item: Impios praedestinavit ad pœnam, et pœnam praedestinavit iilis; ad peccatum autem eos non praedestinavit, quoniam non est auctor iniquitatis; quoniam, sicut justitia ex Deo est et omne bonum, ita iniquitas et omne opus pravum ex diabolo. Item: Iniquos itaque quos praescivit Deus banc vitam in peccato terminaturos, prae- destinavit supplicio. In quo praedestinatio justissime laudanda est SIC ET NON. 69 ultionis, ut agnosceretur non ab eo praedestinatum hominem ad peccatum, quem praedestinaVit peccati merito puniendum. Deus ita- que omnia opéra sûa, sive bona sive mala, prsescivit; sed sola bona prsdestinavit; mala vero futura opéra eorum, quos non praedestina- vit ad regniun sed ad interitum, prasscivit et ordinavit provida boni- tate. Isidoras, desummo bono, lib. H, cap. VI: Gemina est prasdestinatio, seu eiectorum ad requiem, seu reprobatorum ad mortem. Ex dictis e/iu<f^iii:Deuspotuit, sicutvoiuit, quosdam praedestinare adgloriam, quosdamad pœnam. Quosdam autem praedestinavit ad pœnam, non praedestinavit ad culpam.
XXX.
Quod peccata etiam placeant Deo, et non ^ Ambrosius Ratpertus, in Apocalypsi lib. IX: Deus enim dédît in cordibus éorum ut faciant quod illi placitum est, ut dent regnum suiun bestiae, donec consiunmentur verba Dei. Praecedentium ini- quitatum mérita exigunt ut reprobi in errorem a Deo ire permissi ita agant, ut non misericordia parcentis solvantur, sed justitia pu- nientis danmentur. Ideo enim Dei placitum perficiunt, quod ^ inicpii- tatem amando, quamDeus odit,justitiae se damnandos préparant, quae Deo super omnia placet, cumdicitur:(/i7exi5(ijWifiam, etc. Gui enim placere non potest iniquitas, placet justitia quae damnât perpétuas iniquitates. Quamobrem unde displicent, inde quod iili. placitum est perficiunt.
XXXI.
Quod Deus quoque malorum causa vel auctor sit, et non ^.
9 Dominas, perisaiam: Ego Dominas, et non est alter fôrmans lucem et creans tenebras^ faciens pacem et creans malum; ego Dominus faciens haec. Amos propheta: Non erit malum in civitate, quod Do- ' Haec quaestio deest in Toron. — * God. perficiant quo. — ' Hœc quœstio deest in Turon.
70 PETfll ABifiLARDI mînu8 nofn fecît. Simewi ad Mariam de Clhristo: Ecoe positus egt hic in ruinam et resurrectionem multorum. Et ipse Ckiistus: Si Ron venissem et locutus eis ndn fuissem, peccatum non haberent. Et alibi: In judicitim ego veni in hune nmndum, ut qui non vident videant, et qui vident cœci fiant. EtApostolus, in efn$tolaadJAomanos: Propter quod tradidit illos Deus in passiones ignomini», etc. Et paulo post: Tradidit illos Detis in reprobum sensum, etc. Idem infra- Quod quœrebat Israël, hoc non est consecutus; electio vero con- secuta est; cœteri vero excaecati sunt, sicut scriptmn est: Dédit illîs spiritum compunctionis, oculos ut non videant, et aures ut non au- diant usque in hodiernam diem. Idem^ in II ad Corinth,: Quod si oper- tum est evangelium nostrum, in his qui pereunt est opertum, in qui- bus Deus hujus saeculi exoœcavit «icaites infidelium, ut non fulgeat illuminatio evangelii gratis^ Christi. AugastinnSy quœstionumvet. etnov, legis cap. LXXXVI: Nam omne quod permittit Deus^ facere dicitur, quia si nOn pettnittit non sit. Unde dicit Dominus ad Piktum: Nm haberes potestatem in me, nisi datam es^t desuper. Idem, in Enchiri- dio: Non fit altquid nisi Omnipotens fieri velit, vel sinendo ut fiât, vel ipse faciendo. Nec dubitandum est Deum facere ben^, etiam sinendo fieri quœcunque sunt maie. Nonenim hoc nisi justojudîcio sinit; et profecto bonum est omne quod justum est. Item: Nam nisi esset hoc bonum, ut essent mala nuilo modo esse sinerentur ab omnipotente bono. Idem, de gratia et libero arbitrio: Scriptura divine, si diligenter inspiciatur, ostendit hominum voluntates ita esse ^in Dei potestate, ut eos quo voluerit faciat inclinari, vel ad bénéficia quibusdam praestanda, vel ad pœnas quibusdam ingerendas. Nam invenimus aliqua peccata etiam pœnas esse aliorum peccatorum: si- cut vasa irse, quœ perfeeta dicit Apostolus in perditionem; sicut est induratio Pharaonis, cujus etiam causa dicitur ad ostendendam in illo virtutem Dei, Item: Et dixit David ^: EocefiUus meus quœrit ani- mam meam, et adhuc modojilius Jemini. Sinite illum ut maledicaty quo^ niam dixit illi Deus. Quomodo dixeitt Dominus huic homini maie- SIC ET NON. 71 dicere? Non enim jubendo dixit ubi obedientia laudaretur, sed q[uod ejus voluntatem vitio suo maiaiD în hoo peccatum judicia justo et occtdta inclinavit. Item: Per Eseclûelein dixit Deae: Et prophète si €rraveri( et locmtus Juerit, ega Bomxnus seduxi illmn prophetam, et exterminabo ewn de medio populi mei Israël. Idem\ in epistoh Pauli ad Romanos: Propterea tradidit illo» Deus, etc. Et ad Thessalonicenses, in epirt. secund.i ait de quibusdam: Pro eo quod dîlectionem verîtatis non receperunt nt salvi fièrent, ideo mittetillis operationem erroris ut credant mendacio, «t judicentur omnes qui non erediderunt veritati, sed consenserant iniquitati. Idem, de gratia et lihero arbitrio: Scriptum est in proveHbiis: Cor régis in manuDei est: qaocanque volaerit inclinât niai. Et in psalmo l^itur de Ëgyptiis: Convertit cor eoramut oderint populum ejas et Dei, etc. Apostolus quoque: Propter^i tradidit illos in desideria cordis, in immanditiam. Talibus testimoniis sati«, quantum existimo, manifestabitur operari Deum in cordibus hominum ad ioelinandas eorum voluntates quocunque voluerit, sive ad bona pro sua misericordia, sive admala pro meritis eorum, judicio utique alîquando aperto, aliquando occulto, semper autem justOw Ac per hoc quando legitis a Deo seduci homines aut obtundi aut obdurari corda eorum, ûolite dubhs^e praecessisse mala mérita eorum, ut juste ista paterentur; ne incurratis illud proverbii Salomonis: Insi- pientia viri violât vias ejus; Deum amtem camatur in corde sue. Idem, de correptione et gratia: Electi sunt ad regmndiun cum Ghristo, non quomodo Judas ad opus oui congniebat; ab illo quippe eiectus est qui novit bene uti etiam malîs, ut per ejus opus damnabile illud propter quod ipse venerat, opus venerabile compleretur. Cum itaque audimus: Nonne ego vos duodecim elegi? et anus ex vobis diabolos estj itios debemus intellig^re eléctos per misericordiam, iilum per judiciumr. Ergo elegit illos ad obtineodum regnum suum, îlhim ad effundendum sanguinem saum. liem, in libro XX guœstio- num Exodi: Causa obdurationis cordis^ Pharaoms non solum fuit quod incantatores similia faciebant» venun etiaia ipsa Dei patientia quae parcebat secundum corda, quibusdam utiiis ad pœnitendum, 72 PETRI AB^LARDI quibusdam inutilis ad resistendum Deo et in malo perseverandum. HieronymuSy ad Castricianum: Magna ira est, quando peccantibus irascitur Deus. Item de pœna est, dum suae peccator relinquitur vo* luntati; unde est quod peccata patrum in tertiam et quartam pro- geniem restituit, dum non vult statim percutere peccantes; sedinno- cens primis postrema condemnat ^ Idem, in Osée lihr.J: Grandis offensa est posteris, quando peccaveris, iram Dei nonvereri. Item: Qui vici- nis iratus est, ut nequaquam percutiat delinquentes. Isidoras, de sum- mo bono, lib, II, cap. XVIII: Praecedentia pe«cata sequentium sunt criminum causa, ut illa quae sequuntur sunt prœcedentium pœna. Pœna ipsa dicitur induratio veniens de divina justitia. Hinc est quod ait propheta: Indurasti cor nostrum, ne timcremm te, Sicut et Apos-r tolus dicit: Quoniam veritatem Dei non receperunt, immisit illis Deus spiritum erroris. Facit ergo Deus quosdam peccare, sed in quibus jam talia peccata praecesserunt ut justo judicio ejus mereantur ire in deterius. Ex lihro IIIRegum: Dixit M icheas propheta: Audi sermonem Domini; vidi Dominum sedentem super solium ejus, et omnem exer- citum ejusassistentem ei a dextris et a sinistris. Et ait Dominus: quis decipiet Achab regem Israël, ut ascendat et cadatin Ramoth Galaad?
Et dixit unus verba hujuscemodi, et alius aliter. Egressus est autem spiritus et stetit coram Domino et ait: ego decipiam illum. Gui lo- cutus est Dominus: in quo? et ille ait: egrediar et ero spiritus men- dax in ore omnium prophetarum ejus. Et dixit Dominus: Decipies et prœvalebis; egredere et fac ita. Nunc igitur ecce dédit Dominus spiritum mendacem in ore omnium prophetarum tuorum qui hic sunt, et Dominus locutus est contra te malum. Hieronymus, in épis-- tola Pauli ad Romanos: Propterea tradidit illos Deus; non quod ipse sit causa; per longanimitatem et patientiam non inducendo vindictam, patitur eos secundum cordis sui agere volimtatem. Item: Tradere di- citur cum non retinet delinquentes sicut dixit: et dimisi eos secundum desideria cordis eorum. Augustinas question. LXXXIII, cap. XXII: ^ Non in Edit. Hieron. epistola ad Castricianum, neque hic iocus in édita epist. ad Castrucium reperitur.
utmm Deusmali auctor sit. Quisquiâ omnium qusB sunt auctor est, et ad cujus bonitateiâ id tadtum pertinet ut sit omAe quod est, non esse ad eum*pertmere nuUo modopotest. Omne autem quod déficit, ab eo <juod e^t esse déficit, et tendit ad non esse. Esse* autem et in nullo deficere bonUni est, et malum déficere. At ille ad quem non esse pertinet, non causa est defi'ciendi, id est,.tèndendiad non ess^, quia, utita dicam, essendi causa est; boni igiturtantummôdo causa est, et propterea ipse bonum summum est. QuocîrcaL mali auctor non est, quia omnium quae sunt auctor est, et quia in tantum sunt in quantum bona 'Sunt. De prœdestinatione divina: Quem vult indurat non ita intelUgendum est quasi Deus in fadmihe ipsam, quae non est, cordis-duritiamoperetur. Quidenim est aliud duritia quam Dei ob- viare mandatas? If eut: Indurare dicitur eiim quem'mollire noluerit. Gregorius, super Ezechielem, holnel-, XI: Nobi» cum tremore conside- randum est, quomodo Deùs, cum praècedentibus "peccatis irascitur, permittit ut cœea meifs malis kbatur; Unde Moyses ait: Nondum compléta sunt pcùcàta Ataprrhœorum. David^quoque: Appene iniquitatem super iniquitatem èorumy etc^ Paulus ait:^Ut impleant pecoata sua, Johanni quoque per angelum dicitur: Qui nocet, noceat adhuc; et qui in sordibus est, sordescat adhuc. Unde nunç et Dominu» dicit: Si conversas a justifia sua fecerit iniquitatem,ponam offendicnlum coram eo; ac si apcfrte dicat: quia vîdere pœnitendo noluit ubi jam inïpegit,* justo judicio eum desererts ponam ei ut alibi impingat. Quid tamenDei ponere estP nêquaquàm ad peccatum premeré, sed noUe a peccato liberare; sicut de Pharaone dicitur: Ego indurabo cor ejus. Non enim cor.peccatis Domijitts obdurat, sed obdurare dicitur, cum ab obdura^ tione non libérât. Rèsponsiones Prosperi adRuf^num, cap. ///.-Et quod ex Deo non nisî bonum est,* et quôd bonum est 'mali causa non est. Non itaque recte op^natur qui putat prorogatorejn vitœ lapsuris auc- forem esse peccati. Non enim relicti sunt a «Deo ut relinquerent Dominum, sed reliquerunt et relicti sunt.