Trattato politico
- Lingua:
- latino
- Stato:
- Opera completa
- Autorialità:
- Scritta dall'autore
- Stato del testo:
- Nessun rumore di scansione rilevato (misura automatica su tutto il testo, non verificata a mano)
- Estensione:
- ~39.200 parole · 186 passi
Cita quest'opera
- APABaruch Spinoza. (n.d.). Tractatus Politicus [Trattato politico]. Digital reproduction: SigPhi. https://sigphiai.com/it/works/baruch-spinoza/tractatus-politicus
- MLABaruch Spinoza. Tractatus Politicus [Trattato politico]. Digital reproduction, SigPhi, https://sigphiai.com/it/works/baruch-spinoza/tractatus-politicus.
- ChicagoBaruch Spinoza. Tractatus Politicus [Trattato politico]. Digital reproduction, SigPhi. https://sigphiai.com/it/works/baruch-spinoza/tractatus-politicus.
Riferimento dell'edizione che SigPhi riproduce: SigPhi ne è la riproduzione digitale, non l'editore. L'anno dell'edizione non figura nei metadati (da qui «n.d.») e il traduttore compare solo quando è noto.
Di che cosa tratta
L'ultimo scritto di Spinoza, interrotto dalla sua morte nel 1677 proprio quando arrivava alla democrazia.
Contesto e storia
È una politica scritta senza alcuna indignazione: comincia dicendo che i filosofi concepiscono gli uomini non quali sono ma quali vorrebbero che fossero, e che perciò le loro teorie servono soltanto per l'età dell'oro. Spinoza vuole altro: istituzioni calcolate in modo che funzionino anche se chi le occupa è cattivo, perché a uno stato non si chiede virtù ma stabilità. Di qui la sua analisi della monarchia e dell'aristocrazia, con il dettaglio dei consigli, dei numeri e delle cariche. Il capitolo sulla democrazia, dove tutto andava a parare, s'interrompe alla seconda pagina: Spinoza morì scrivendolo, e il libro finisce a metà di una frase su chi abbia diritto di voto. È il testo che lesse Rousseau e quello che il repubblicanesimo moderno ha ripreso.
Contesto editoriale, non una fonte citabile: a differenza dei passi dell'opera, questi dati non si possono verificare sul corpus.
IV. Praeterea concipere etiam non possumus, quod unicuique civi liceat Civitatis decreta, seu jura interpretari. Nam si hoc unicuique liceret, eo ipso sui judex esset; quandoquidem unusquisque facta sua specie juris nullo negotio excusare, seu adornare posset, et consequenter ex suo ingenio vitam institueret, quod (per Art. praeced.) est absurdum. V. Videmus itaque, unumquemque civem non sui, sed Civitatis juris esse, cujus omnia mandata tenetur exequi, nec ullum habere jus decernendi, quid aequum, quid iniquum, quid pium, quidve impium sit sed contra, quia imperii corpus una veluti mente duci debet, et consequenter Civitatis voluntas pro omnium voluntate habenda est, id quod Civitas justum, et bonum esse decernit, tanquam ab unoquoque decretum esse, censendum est; atque adeo, quamvis subditus Civitatis decreta iniqua esse censeat, tenetur nihilominus eadem exequi. VI. At objici potest, an non contra rationis dictamen est, se alterius judicio omnino subjicere, et consequenter, an status civilis rationi non repugnat; ex quo sequeretur statum civilem irrationalem esse, nec posse creari nisi ab hominibus ratione destitutis, at minime ab iis, qui ratione ducuntur. Sed quoniam ratio nihil contra naturam docet, non potest ergo sana ratio dictare, ut unusquisque sui juris maneat, quamdiu homines affectibus sunt obnoxii (per Art. 15. praeced. Cap.), hoc est (per Art. 5. Cap. I.), ratio hoc posse fieri negat. Adde, quod ratio omnino docet pacem quaerere, quae quidem obtineri nequit, nisi communia Civitatis jura inviolata serventur, atque adeo quo homo ratione magis ducitur, hoc est (per Art. 11. praeced. Cap.), quo magis liber est, eo constantius Civitatis jura servabit, et summae potestatis, cujus subditus est, mandata exequetur. Ad quod accedit, quod status civilis naturaliter instituitur ad metum communem adimendum, et communes miserias propellendum, ac proinde id maxime intendit, quod unusquisque, qui ratione ducitur, in statu naturali conaretur, sed frustra (per Art.…