SigPhiSigPhi

Sul destino

Cicerone

Lingua:
latino
Stato:
Opera completa
Autorialità:
Scritta dall'autore
Stato del testo:
Testo pulito
Estensione:
~6110 parole · 29 passi
Cita quest'opera
  • APACicerone. (n.d.). Sul destino. SigPhi. https://sigphiai.com/it/works/cicero/de-fato-marcus-tullius-cicero
  • MLACicerone. "Sul destino." SigPhi, https://sigphiai.com/it/works/cicero/de-fato-marcus-tullius-cicero.
  • ChicagoCicerone. Sul destino. SigPhi. https://sigphiai.com/it/works/cicero/de-fato-marcus-tullius-cicero.

Di che cosa tratta

L'originale latino del trattato di Cicerone sul fato, del 44 a.C., conservato incompleto.

Contesto e storia

Il testo che abbiamo comincia a metà e finisce a metà: si sono perduti l'inizio, la fine e tratti del mezzo, e quel che resta è la parte centrale d'una conversazione con Irzio. La questione è se tutto sia determinato, e Cicerone espone la disputa che aveva diviso le scuole: Crisippo col fato incatenato alle cause, Epicuro con la sua deviazione casuale degli atomi, e in mezzo Carneade — dalla cui parte pende Cicerone —, il quale sostiene che si può ritenere che i giudizi sul futuro siano veri o falsi senza che ciò incateni la volontà. Qui sta l'«argomento pigro» — se tutto è scritto, perché chiamare il medico? — e la distinzione di Crisippo fra cause perfette e ausiliarie. È la fonte principale di tutto quel dibattito antico, e il dibattito è esattamente quello che ancora si fa su determinismo e libertà, coi nomi cambiati.

Contesto editoriale, non una fonte citabile: a differenza dei passi dell'opera, questi dati non si possono verificare sul corpus.

Come comincia
[1] ...quia pertinet ad mores, quod ethos illi vocant, nos eam partem philosophiae de moribus appellare solemus, sed decet augentem linguam Latinam nominare moralem; explicandaque vis est ratioque enuntiationum, quae Graeci axiomata vocant; quae de re futura cum aliquid dicunt deque eo, quod possit fieri aut non possit, quam vim habeant, obscura quaestio est, quam Peri Dynaton philosophi appellant, totaque est Logike, quam rationem disserendi voco. Quod autem in aliis libris feci, qui sunt de natura deorum, itemque in iis, quos de divinatione edidi, ut in utramque partem perpetua explicaretur oratio, quo facilius id a quoque probaretur, quod cuique maxime probabile videretur, id in hac disputatione de fato casus quidam ne facerem inpedivit. [2] Nam cum essem in Puteolano Hirtiusque noster, consul designatus, isdem in locis, vir nobis amicissimus et his studiis, in quibus nos a pueritia viximus, deditus, multum una eramus, maxime nos quidem exquirentes ea consilia, quae ad pacem et ad concordiam civium pertinerent. Cum enim omnes post interitum Caesaris novarum perturbationum causae quaeri viderentur iisque esse occurrendum putaremus, omnis fere nostra in his deliberationibus consumebatur oratio, idque et saepe alias et quodam liberiore, quam solebat, et magis vacuo ab interventoribus die, cum ad me ille venisset, primo ea, quae erant cotidiana et quasi legitima nobis, de pace et de otio. [3] Quibus actis, Quid ergo? inquit ille, quoniam oratorias exercitationes non tu quidem, ut spero, reliquisti, sed certe philosophiam illis anteposuisti, possumne aliquid audire? Tu vero, inquam, vel audire vel dicere; nec enim, id quod recte existimas, oratoria illa studia deserui, quibus etiam te incendi, quamquam flagrantissumum acceperam, nec ea, quae nunc tracto, minuunt, sed augent potius illam facultatem.…

Leggi l'opera intera →

← Torna a Cicerone