SigPhiSigPhi

Sul destino

Cicerone

Lingua:
latino
Stato:
Opera completa
Autorialità:
Scritta dall'autore
Stato del testo:
Nessun rumore di scansione rilevato (misura automatica su tutto il testo, non verificata a mano)
Estensione:
~6110 parole · 29 passi
Cita quest'opera
  • APACicerone. (n.d.). De fato (Marcus Tullius Cicero) [Sul destino]. Digital reproduction: SigPhi. https://sigphiai.com/it/works/cicero/de-fato-marcus-tullius-cicero
  • MLACicerone. De fato (Marcus Tullius Cicero) [Sul destino]. Digital reproduction, SigPhi, https://sigphiai.com/it/works/cicero/de-fato-marcus-tullius-cicero.
  • ChicagoCicerone. De fato (Marcus Tullius Cicero) [Sul destino]. Digital reproduction, SigPhi. https://sigphiai.com/it/works/cicero/de-fato-marcus-tullius-cicero.

Riferimento all’edizione riprodotta. SigPhi è la riproduzione digitale. Anno, editore e traduttore compaiono quando noti; «n.d.» indica un anno sconosciuto.

Di che cosa tratta

L'originale latino del trattato di Cicerone sul fato, del 44 a.C., conservato incompleto.

Contesto e storia

Il testo che abbiamo comincia a metà e finisce a metà: si sono perduti l'inizio, la fine e tratti del mezzo, e quel che resta è la parte centrale d'una conversazione con Irzio. La questione è se tutto sia determinato, e Cicerone espone la disputa che aveva diviso le scuole: Crisippo col fato incatenato alle cause, Epicuro con la sua deviazione casuale degli atomi, e in mezzo Carneade — dalla cui parte pende Cicerone —, il quale sostiene che si può ritenere che i giudizi sul futuro siano veri o falsi senza che ciò incateni la volontà. Qui sta l'«argomento pigro» — se tutto è scritto, perché chiamare il medico? — e la distinzione di Crisippo fra cause perfette e ausiliarie. È la fonte principale di tutto quel dibattito antico, e il dibattito è esattamente quello che ancora si fa su determinismo e libertà, coi nomi cambiati.

Contesto editoriale, non una fonte citabile: a differenza dei passi dell'opera, questi dati non si possono verificare sul corpus.

Estratto dell’edizione disponibile
[20] Nec ei qui dicunt inmutabilia esse quae futura sint nec posse verum futurum convertere in falsum, fati necessitatem confirmant, sed verborum vim interpretantur. At qui introducunt causarum seriem sempiternam, ei mentem hominis voluntate libera spoliatam necessitate fati devinciunt. Sed haec hactenus; alia videamus. Concludit enim Chrysippus hoc modo: 'Si est motus sine causa, non omnis enuntiatio (quod axioma dialectici appellant) aut vera aut falsa erit; causas enim efficientis quod non habebit, id nec verum nec falsum erit; omnis autem enuntiatio aut vera aut falsa est; motus ergo sine causa nullus est. [21] Quod si ita est, omnia, quae fiunt, causis fiunt antegressis; id si ita est, fato omnia fiunt; efficitur igitur fato fieri, quaecumque fiant.' Hic primum si mihi libeat adsentiri Epicuro et negare omnem enuntiationem aut veram esse aut falsam, eam plagam potius accipiam quam fato omnia fieri conprobem; illa enim sententia habet aliquid disputationis, haec vero non est tolerabilis. Itaque contendit omnis nervos Chrysippus, ut persuadeat omne axioma aut verum esse aut falsum. Ut enim Epicurus veretur, ne, si hoc concesserit, concedendum sit fato fieri, quaecumque fiant, (si enim alterum utrum ex aeternitate verum sit, esse id etiam certum et, si certum, etiam necessarium; ita et necessitatem et fatum confirmari putat), sic Chrysippus metuit, ne, si non obtinuerit omne, quod enuntietur, aut verum esse aut falsum, non teneat omnia fato fieri et ex causis aeternis rerum futurarum. [22] Sed Epicurus declinatione atomi vitari necessitatem fati putat. Itaque tertius quidam motus oritur extra pondus et plagam, cum declinat atomus intervallo minimo (id appellat elachiston). Quam declinationem sine causa fieri si minus verbis, re cogitur confiteri. Non enim atomus ab atomo pulsa declinat. Nam qui potest pelli alia ab alia, si gravitate feruntur ad perpendiculum corpora individua rectis lineis, ut Epicuro placet?…

Leggi questa edizione →

← Torna a Cicerone