SigPhiSigPhi

Orator

Cicerone

Lingua:
latino
Stato:
Opera completa
Autorialità:
Scritta dall'autore
Stato del testo:
Nessun rumore di scansione rilevato (misura automatica su tutto il testo, non verificata a mano)
Estensione:
~32.200 parole · 153 passi
Cita quest'opera
  • APACicerone. (n.d.). Orator. Digital reproduction: SigPhi. https://sigphiai.com/it/works/cicero/orator
  • MLACicerone. Orator. Digital reproduction, SigPhi, https://sigphiai.com/it/works/cicero/orator.
  • ChicagoCicerone. Orator. Digital reproduction, SigPhi. https://sigphiai.com/it/works/cicero/orator.

Riferimento dell'edizione che SigPhi riproduce: SigPhi ne è la riproduzione digitale, non l'editore. L'anno dell'edizione non figura nei metadati (da qui «n.d.») e il traduttore compare solo quando è noto.

Di che cosa tratta

L'originale latino dell'«Orator», del 46 a.C.: il ritratto dell'oratore perfetto, che Cicerone ammette non essere mai esistito.

Contesto e storia

Bruto gli aveva chiesto quale sia lo stile migliore, e Cicerone risponde disegnando un ideale: l'oratore completo è colui che padroneggia i tre stili — il semplice per provare, il medio per dilettare, il grande per commuovere — e sa quando tocca a ciascuno. È insieme una teoria e una difesa di sé: i giovani atticisti accusavano Cicerone di gonfiezza, e il libro è la sua risposta — che l'austerità non è l'unica virtù, e che chi sa parlare solo sommesso non è puro, ma incompleto. La parte finale, sul ritmo della prosa, è la discussione più minuta che l'antichità ci abbia lasciato su come suona una frase. Col «Brutus» dello stesso anno forma un dittico, e nel Rinascimento fu libro da capezzale: la disputa sul ciceronianismo è in buona parte una disputa su questo testo.

Contesto editoriale, non una fonte citabile: a differenza dei passi dell'opera, questi dati non si possono verificare sul corpus.

Come comincia
Videmus enim fuisse quosdam qui idem ornate et graviter, idem versute et subtiliter dicerent. Atque utinam in Latinis talis oratoris simulacrum reperire possemus! Esset egregium non quaerere externa, domesticis esse contentos. Sed ego idem, qui in illo sermone nostro qui est eitus in Bruto multum tribuerim Latinis, vel ut hortarer alios vel quod amarem meos, recordor longe omnibus unum me anteferre Demosthenem, quem velim accommodare ad eam quam sentiam eloquentiam, non ad eam quam in aliquo ipse cognoverim. Hoc nec gravior exstitit quisquam nec callidior nec temperatior. Itaque nobis monendi sunt ei quorum sermo imperitus increbruit, qui aut dici se desiderant Atticos aut ipsi Attice volunt dicere, ut mirentur hunc maxime, quo ne Athenas quidem ipsas magis credo fuisse Atticas; quid enim sit Atticum discant eloquentiamque ipsius viribus, non imbecillitate sua metiantur. Nunc enim tantum quisque laudat quantum se posse sperat imitari. Sed tamen eos studio optimo iudicio minus firmo praeditos docere quae sit propria laus Atticorum non alienum puto. VIII. Semper oratorum eloquentiae moderatrix fuit auditorum prudentia. Omnes enim qui probari volunt voluntatem eorum qui audiunt intuentur ad eamque et ad eorum arbitrium et nutum totos se fingunt et accommodant. Itaque Caria et Phrygia et Mysia, quod minime politae minimeque elegantes sunt, asciverunt aptum suis auribus opimum quoddam et tamquam adipatae dictionis genus, quod eorum vicini non ita lato interiecto mari Rhodii numquam probaverunt [Graecia autem multo minus], Athenienses vero funditus repudiaverunt; quorum semper fuit prudens sincerumque iudicium, nihil ut possent nisi incorruptum audire et elegans. Eorum religioni cum serviret orator, nullum verbum insolens, nullum odiosum ponere audebat.…

Leggi l'opera intera →

← Torna a Cicerone