facit, dixerunt diuinam potentiam non poffealia, quam quz facit. Sed hzc pofitio eft etronea ficut oftendit V.:- gifter in litera, quianobilitati diüinz potentiz derog;t; eiusimmenfitatem limitando, & di. itur fuiffe Magiftri IPetri Balaardi. Ratioautem huius ftulte pofitionis tuit: quía nefcierunt diftinguere ratienem potentiz, & actüs eius. ACtusenim potentiz duplex eft: vnus per moduim habitus, fcilicet poffe;alius per modum aétus, fcilicet o- perari. Quando ergo quaritur, vtrum ratio diuina potétia fit infinita, dicendum quod ficut duplex eft a&us, ira | etiá dupliciter poteftaccipiratio; Refpe&uenim adtus.
[quieftpolfe,;accipittr ratio i1 habitu, fcilicet diuiha fcinons d Gg 3. ema CN A i54. Diftinà. XLIIII.
extendit (c ad infinita, quemadmodum & ipfa potentia refpedtu actus, quic(t pofle. Refpeitu vero actus, qui eft facere accipitur ratio in A EE diuina di(pofitio,fi- ue | nee g rcm meritorum exigentia.Nihil enim facit, nift quod difponir, nihil etiam retribuit nili fecundum quod merita exigunt, quando rerribuit: quia nullàirem gubernat, necregitaliter quam natura cius, fiue iuflitia naruraliscxigat.
1. Et fecundum hanc diffínctionem patet refponfio] ad primo quzfitum, & rationes inductas:quedam enim procedunt fecundum vnam viam, quzdam íccundum].
aliam. 1. Ap illud quod poftea obiicitur de iuftitia, dicen- dum quod iuftitia fecundum quod dicit condecenuiam diuinz bonitatis,& poteftatis,(ic eft generalis ratio, que complectiturtetum polle: (cd inquantum counotat ex- igentiam Aparte meritorü,fic non cóplectitur totíi pof- (e;nectorii agere. Inquantái vero connotat agndecentiá bonitatis refpectu cuiuslibet operis in acu, ficcom ple- Giitur agere: fed pofTe non.Difpofitio fimiliter,& pracci- entia yin comple&untur,fed nó poffe:fed agete eft rc- Ipectu finitorum,ficut & illa funt: fed poffe cft refpectu infinitorum. | 4. Quedergoobiiciturtunc,, quod Deus poteft (ine . [eisrationabiliteroperari,diccndum quod falfum eft,nec fequiturex illo. Quamuis enim Deus poffit plura, quam velit.tamen non poteft operari (ine voluntate;cum nihil poffit facere quin poffic velle,ficut & preícire, & difpo- nere. Neceffe eft enim potentiam exequentem illis ada- quari,fcilicet difpofitioni,& voluntati: fed non oportet de potentia, vt potente:& ideo non fequitur,vt pollit fa- cere (ine illis,: | DISTINCT. XLIV ANDEVSPOSSIT FACERE ALIOVID ME LIVS QVAM FACIT,VELME. LIORI MODO: POSSITQVE SEMPER QVODPOTVIT SEMEL.
CX VN Ciludrefat aifeutiendem virum me.
] (i lus aliquid po(frt facere quamfacit.. Solent » (geuim Jerutatores dicere, quodea. que facit Deus, nonpotefH ozeltorafacere: quta fipoffet feeeres c vonfacevet snutdus e[jet, ci mon [ummebonzs.
4 Oeff.st. : re in ljb. 45. q. Deus quem genuit, quomiam meliorem fe aximin. generare noz poruit(mibilenim Deo meliuas debuit equac.7. tom. 6. epa Si enim "voluit, et non potuit infirmus eff. Sipotui, ei noluit imutdus- Ex quo conficitur. equalem genuiffe fr- lium. fermi volunt dicere, quad fr potefl Deusre melio. remfacere quamfacit, unutdueesf. Sed ronvalet buius femilitudinis tmiductio quia frlium genuit de [abflatia ftia. Ideoque fo polfet eiamere equalem, e$ nom gianeret, inui- dus effet. Alta vero que nemdefub[lantia na facit, melto- "41 facere poteft.
Quaftio qua illi attantut.
Verum bicabei refponder: depofco Cur dicunt rem a-.
ligttara fite etiarm rerum iiuerltatezm, 4n qua ma- 7 tonammatio expreffa ef, on pujje cffe eneliorem entia, & diuinz bonitatis condecentia: Et haciatio |A lomo bozi perfectio ei defit: fiue ideo, quia maia Et boc ex [inti affruere conantur. Ait entm Augullinus V Quat I1I 1 bonum quod ei déefl, capere ipfa mon valeat, — Sed fi ita (umme bonum dicita, tnullaei perfectio boni de- Mt, iam ireatura Creatoriequatur. — Si-veroideonon potefl melior effe, quia bonum amplius quod ei deefi, capere ip[anon valeat: iam bec ipfum non poffe, defodélzoninefl, mom confuso mattoni: c potejl effe mel fiat capax melioris bomi, qued ipfe peteff quieamfe. dt. — Pateff ergo Deus meliorem rem facere quam faeit. Fnde AugtifHinus (sper Genef Talem potutt Des Ia —— zuinemfecif[e,| qua nec peccare poffet, nec vellet: ef Gon ai Lalem feciffet, quis dubitat eus meliorem fuiffe?. Ex Wanne rediéfis conflat, quod poteff Deus, Gr lia facere quam "IP B |faci, ei quafaat meltora cafacere quam fauit.?
Vtrumalio, vel meliori modo poffitfa- cere quam facit. | Pofl bec confiderandum efl, vtrum aliomodo,vel meloriquamfact,. poquia ea que facit, potefl facere suelins, ei aliterquam fact, quia potei quibusdam sneliorera sgmodum exi- 1cndi preflare, e» quibusdam alium. Vnde Aucefli- "us im Vy. ib. de Trinitat. dicit, quod fuit d aus nmm modus nofIra liberation po voluit olm refargere, € modo ve[urtexiffe, inquov- nts rei voluntas exprimitur: Ita potuit oltm paf, c refaraere, er modo tpfe potefl natus fife e refurre- xiffe ie eff ciusdé rei patentia. Si enim poJet mado nac, e refurgerc,non effet idem poffe. Verbaenim diuerforum temporum diuerfis prolata temporibus diuerfis adtun- IS vexit diiGaddi osé LAC dates dii dO E dutbedasso diuidi uituoiim éla «autr.
E Diuifio, / Difind. XLIV. ss dicimus, t/le pote[l leaere bodie: Cras autem dicemus,ifle oteff legilfe,velpotuit lecere beri vbique vmius vei monvatur potentia. Si autem diuerfis temporibus loquentes eiufdem temporis verbis, ci aduerbiis vtamur, dicentes bodie:iflepetef lecere bodie:c-dicentescras,iflepote[f bo- die legere:mon idem (ed diuerfa dicimus eurm pofJe. Fatea- mur ergoDeurm femper po[Je quidqmi4 femel potuit,td eff, habere omnem illam potentiam quam [emel babuit, c illius mmis rei potentiarn cuius (emel babuit:fed nu femer poffe facere omne illud quod aliquando potuit facere: otef! quidem facere, aut feci/je aliquando quod potuit. Sipiliter quidquid voluit, c vult, idefl, omnem quam halwit voluntatem,Cr modo babet: t cuiufcumque rci voluntatem babuit, c» »modo babet.mon tamen vult e[je, velfieri omne quod aliquando voluit effc, velfteri fed vultfuiffeyvelfaciumeje. — Mtacz defeientiaDei dicen dum ejf.
DISTINCT. XLIV.
De potentia Dei in comparatione ad modumy,fiue qualitate rerum.
Nuncillud refla: difcutiendum, &c. Expofitio textus.
9 PR A egit Magiíler de potentia in comparatione ad pollibile fecundum fubttantiam,& quantitatem. ictertio agit de potentia quantum ad modü, fiue qua- litatem rerum.Et hac pars habet duas partes.In prima a- git Magifter de potentia quantum ad qualitatem pofhi- bilium,quz quidem eft maior, & minor bonitas. Sccun- do, quantumad qualitatem potentiz, quz quidem cft immutabilitas,ibi:Preterea queri folet vtrum Deus, & c. Pri- ma pars habet duas In prima quarit,vtrum Dcus po:ue- rit aliquid melius facete, quam facit. In fecunda, vtrum res quas fccit, poffit facere meliori modo, vel alio modo, & hoc, ibi: Poff bececonfiderandum «fl, &c. V biagit quan- tum ad modum. Similiter fecunda pars, vbi quirit de diuinz potentiz immurtabilitate, quaerens vtrum Deus poffit quidquid potuit habet duas.In prima quarit,vtrü Deus femperpoflit omne quod olim potuit, X opponit quod non potDt. In fecunda vero foluendo contrarium afferit ibi: Ad quod dicimus, &q.
Non valet buius fimilitudiris induttio,qui4filium genuit de fua fubflantia, Dub.1.
Videturrefponfio ita non effc fufficiens. Nam inui- dia poteft attendi refípectu diuerfi in fubftantia, & natu- t2, licut Angelus inuidit homini: ergo propter hocnon excluditur inuidia Deo refpectu creaturz. | . Rzsr. Dicendum quod ad inuidiam ifta duo con- currunt,poffibilitas fcilicet ad equalitatem,& exigentia tei facte. Non enim inuidetaliquis alicui nifi quia pari- fieaturei aliquis, vel excedit, vel quia timet ne parifice- tur. Ité. Artitex nendiciturinuidusnifi quando nó facit rem fecundum quod exigit, &ipfe poteft:& propter hoc, quia ex parte rerum non erat exigentia, & quia in nullo poterant parificari:ideo qualefcumque faccret,non con- uinciturin Deo cffe inuidia, etiam fi nullas res faceret: fed in filio Dei erat potentia ad equalitatem, & vlterius exigentia, propter hoc quod erat de fübftanua patris. Hinc eft quod non cft fimile, vt dicit Magifter, & eft re- [ponfio eiusbon^,ponitenim antecedens pro confcqué- ienon quia velit dieere quod inuidia fit folum, vel pof- fiteffe cefpecta fimilis in natuza: fed propter rationem predictam exigentiz fcilicer, & equalitatis quz erant in generatione filij, quia erat de fubftantia patris.
D bd &la aduerbiis eundem faciunt [enfumn: Ut modo loquentes A( — Talem potuit Deu bominem feciffe qui nec peccare poffe, nec vellet: C fi talem feciffet, quis dubitat eum meliorem fuiffe? Dub. 11.
Videtur dici contrarium ci, quod dicitur:Potuit tráf- gredi, & non eft cranfgreffus, hoc dicit in lgidem fandi viri, Et Auguftinusipfe dicit, fuper Genef. ad litteram, 12 Soód quod meliores iudicauit Deus homines, fici liberaliter E nd n deferuitenr. Et iterum inlib.de Ciu.Dei dicit,quod me- | lior eft fubftantia quz peccare poteft,quà quz nó poteft.
Rzsr.Dicendum quod d: dicitur dupliciter, aut (impliciter,aut in ordine ad inem. Si fimpliciterloqua- mur,melior eft homo confirmatus in gratia, quá potens labi.Si in ordinationead finem,quz quidem confiftit in perueniendo: fic melius fuitfacere hominé in libertate peccádi:fcd tamen primü melius cft (impliciter, hoc au- té cft melius fecundü quid. Et ideo b ie Auguflini, (impliciterloquendo,habet veriratcem.Q uod autem di- citur dc viro iufto,laus accidentalis eft, fiue quantum ad gloriam accidentalem. Conftat enim Chriftü non po- tuifle peccare, tamen erat gloriofitlimus. Similiter in- tellizendü eft verbum illud Augu. fuper Gen. Sed quod dicitur, quod mclioreft natura quz poteft peccare, quà quz nó potc(t.Dicendü,quod non poffe peccare,eft du- plici de caufa,aut quia caret volücate,aut vertibilitatevo lütatis,& primo modo intelligit Auguftinus,nó fecüdo.
potefl Deus c alia, &c. — Dub. 111.
Innuit Magifter quod hominem potuit Deus melio- rem facere quam fecit. Conua:Videtur iftud non habere veritatem in omnibus,& fpecialiter in Chriflo,quem vi- detur nullo modo potle facere meliorem per iud quod dicitur: Deditilli nomen quod eft fuper omne nomen. | pp] 5j Itcm: Datus eft ei fpiricus nonad menfuram: ergo quia Lo4n.5.d nullo modo potuit Dcus dare Chrifto plus dc /piutuer- | go non potuit cum facere mc liorem.
Rrsp.Dicenduin quod Magitlcrloquitur de vniuer- fo, & cius partibus, & quonis Chrittus nec eft de vniuer- fo,necceíteius pars:ideo non habet locü in ipfo. Verum- etiaadhucin Chrifto habet dubitationem:fi enim quid- Eccl.31.b '|quid habct humanitas Chrifti finitü eft: eigo cum Dcus D .|& cópletur:& ideo nó eft poflibilisadamplius.Si auten: E poffit fupra omne £nitü.potuic maius.Etitcrum C hrife factus fuit paffibiiis & mortalis, & potuit fieri immortalis. Et propterhocdicendü,quod tripliciter eft loqui de Ch:ifto,aut quantü ad vnionem;aut quantum ad gratiá lingularis perfonz:ut quantü ad proprietates natura. Si quantum ad vnioné,nec Deus potcft plus dare,nec crcatura recip: rc, quia vnioniseratia ex parte alterius extremi eft dignitatis infinitz, fcilicet gp homo fit Deus;quáuisex parte humanitatis quidquid eft ibi ficfinitü, & ita non ponitur limitatio ex parte Dei,nec ex parte creature capacitas inlinita nifi per vnioné, videlicet,quia vnitur homo bonoinfinito, ita g homo efl Deusqui eft boritatis infinitz Siauté loquamur quafitü ad gratiá fingulatis perfona fic concedendü quodDeus potuit plus dare: (cd rationalis creatura non potuit amplius recipere: non quía capacitas anim;rad gratiá per collationé gratie miloquamur quantü ad proprietates natutz, fic Deus plus Md e E.
potuit debonitare dare, & rationalis creatura recipere |, (5 1i. d».
quantü ad ea fcilicet quz funt corporis, quia nunc plura | 24r44.2.
habet quá quando factus eft:fed nó potuerunt fini & fa luti naturz effici congruentiores: numquam cnim falus noftra potuiffet per fubftantiam incorruptibilem, &imo ita repatari, [icut permortem, & pafüonen: eius reparata eft: patet ergo quomodo mclior potuiflet effe Chriftus,& quo modo non. IrtMobiicitur deB.Virgine.Videturenim quod non | 4,5, 4., potuerit ficri melior, quia Anfelmus de conceptu virgi- | e;cep. vinali dicit: Decebat quod illius hominis conceptio fiere: | 77a.
de matre puriffima, qua puritate maior nequit fub Deo intelligi: ergo videturquod non potuit fieri melior, & trame ipfa fuit pars vniuerfi.Itc:S uperomnes chorosAngclorü exaltata eft in glotia:ergo facta eft in sima eratia Cg 4 lKtrsp.
oM UE aeq ep - ur AuTRe OLEED Rs t *mo-—— ——— afXRTÉ S I8 36 Di&. XLIV. Quaft. TI. hanscti tnt cumst c M m CE D - c c: mc CE Ce e n cc ace iitilln cé - R à s », Dicendum quod'eftloquide B.V irgine quan-| A | & ómnibus partibus perfectionem forma nobiliffimz, cum ad tres conditiones fcilicet quantum ad gratiam| | | vtputarationalis natüre: ergo potuit facere mundum, . |eonceptionis,qüantum ad gratiam iuftificationis,quan-| |quiconítaret ex folis fubftantiis raticnalibus:.& fi hoc, S tum ad nàturam corporis.Si quantum ad conceptionem] |tunc mündus haberet omnes partes fecundum fubftan- prolis.fic quia fuit mater Dei quo nihil nóbilius cogitari! ltiam maeliores:ergo, co. EE poreft: & maler nobiliffimi filij, fictantam habuit boni- 1. Cour RA:Auguftinüs in libr. detib.arb. Quid-|Ad e tatisdignitatem, quod nulla mulier ampliuscaperepo-|!quid veraratione melius tibi occurretit,fcias feciffeDeái, (tum. tuit.Siehim omnescreàturz,quantumcumqueafcende-| |bonorumomnium Conditorem:non eíÍe autem, quod]:,?. 7 rent in gradibus nobilitatis, effent prefentes, omnesde-| |vera ratione cogitas,non poteft: Neque enim tu potesa- Diem: berent reuerentiam matri Dei. Siautemlequamurquá-] |liquid meliusin creatura cogitáre, quod creaturzartifi- |f.
La Funda- menta.
La Funda- menta.
tum ad gratiam iuftificationis, tanram habuit quantam pura creatura humana fiue rationalis,qua facta eft,fic re- cipere potuit. Si quantum ad corpus: naturalia optima habuit fecundum quod fini cofnpetens fuic: fimpliciter tamé meliora potuit tecipere,& Deus dare, & itapatet quod in nullo creato habet inftantiam hoc verbum Ma- giftri,quod Deus ea qua f«cit;potuit facere melira. Pa- tet quod aliquibus capacitatem gratiz compleutt & im- pleuit: fedin Chrifto peromnem modum: in matre fe- cundum quod capit pura creatura rationalis: in fexu fe- nlinino quantum ad "M [pe&ant ad corpus:& in ani- ma humana quantum ad ca quz funt gratia.
ARTICVLVS I. A D przfentis intelligentiam diflinctionis, quaritur de medo, fiue qualitate diuinz potentiz. Et circa hocquzruntur principaliter duo.Primo quaritur, vtrum murtdum Deus potueritfacere meliorem.Secundo qua- ritur de immutabilitate diuinz potentiz, vtrum quod femel poteft Deus, femper poffit.Circa primum quzruncem fugetit. Ergo non poteft aliqua creatura nobilis co. gitari,quz non fit de conftitutione mundi.
2. IT E M Aug. ix. confef. Duofecifti domine, vnum | 4.2 propete,aliud prope nihil, fcilicet Angelicam creaturam, & materiam primam:fed non poteft maiorambitus co- gitari quam propinquitate Deiadnibil: ergo nonpo- tuit fieri mundus qui natus eft amplecti plures naturas rerum:ergo non potuit mundus fieri melior quantum ad capacitatem.Sed conftat,capacitatem illam non effe va- [cuam quantum adaliquem gradum, alioquin necmundus perfectus effet, nec vniuerfum perfectum dici pof- (ct: ergo nec ifte plus capere, necalius capacior potuit ficri. | "E j. ITE M fnateria prima eft creatain omnimoda poffibilitate, & inperfecta obedientia refpe&tu Creatoris: ergo fi capacitas ipfius materie attenditur fecundum fui poffibilitatem & obedientiam quam habuitadDeum,& in fummapoffibilitate, & in fumma obedicntia eft crea- ta:ergo mundus quantum ad capacitatem nó potuit fie- ri melior:fiergo dedit Deus vnicuique quantum capat eturquattuor'Primo quaritur vtrum Deus potuetit face-|C (rat:ergo nullo modo potuit fieri melior.
re mundum meliorem quoad fübftantiam partium inte-|. | grantium.Scecundo vtrum potuerit ipfum facere melioré quoad partium integrantium proprietates. Tertio qua- ritur, vtrum potuerit facere mundum meliorem quantü ad ordinem. Quarto vtrum potuerit facere mundum hntiquiorem. | QVESTIO IL Àn Dew potuerit mundum facere meliorem quo ad fuflantiam partium integrantium. fiteffe creatura: & fimpliciter mundus ifte eft ita bonus, Zdlex Mlenf 13.4.21. Memb.3 Art.t quod eo non fieri poteft melior. | S.T horn.1.p.4.25.4r.6. ET ETT E: de Pot.q.ó.art.16. Deus potuit facere bunc mundum meliorem quo ad augmentum | Di ceffe eftefe finita: ergo neceffe eftaliquando ponete fla- tum,ita quod creatura nullo tnodo poffit fieri melior, in nullo derogando diuine susto f) qua ratione ftatur in aliqua fpecie creaturz,ftatur in fuprema fpecie creatu- rz fpiritualis: nulla ergo creatura vel fpecies poreft illa fieri nobilior, & fi optimum in vno genere eft meliuso-| ptimo in alio,& fimpliciter hoc illo melius: ergo fi optimum in vniuerfo eft optimum omnis creaturz, quz pof-| fobflantia, non autem quantum ad (ecificam gradu nobilitatem.
4. Ir £ wx: Quantumcumque creatura fiat bona, ne-| L] E RALAM R rsr. Ap Arg.Dicendum quodexceffus bonitatis| Thom Arg 1. Sent. Aff. a4. q.1 art. fübftantialis in rebus poteft attendi dupliciter. Aut quá- | Mar[il.Ipguen.t.Sent-q.43.ar.1. cum ad effentiarum nobilitatem & gradus, & fic dicitur]. Sreph.Brulef. t. Sent dif a q t. quod fpecies hominis melioreft,& nobilior (pecie a(ini.
petrus de Tarantaf-A.Sent.difl. 44.9.1, Gabriel Biel 1.Sent. dift. 4 4.4. vnica.
^w V ó b potuerit facere inü&dum meliorem quoad fübftantíam partium integrantium, oftenditurfic; Parte? integrantes mundum (unt finita bonitatis, & in- tenfiue & extenfiue: fed omni finito poteft aliquid mai?, & melius cogitàri;fed Deus plus poteft facere, quam ho- mo potfi cintelligere:ergo, f. Situ dicasquod mundus non potuit amplius capere,hocnon foluir,quia Deus facit capacitatem: ergo maiorem potuit capacitatem dare, | cum eius potentià lit infinita.
Ir £&MfÍuprema creatura in vniuer(o eft finita:ergo di- ftacd Deo in infinitum:fed in diftantia infinita eft ponere gradus infihitos: ergo vltra bonitatem creaturarum eft intelligere creaturas, gradus bonitatis habentes, & ex his potuitintegrári mundus:ergo, C. 0 It£M conftat quod Deus potuitfacere mundum ex partibus maioribusmole, vt coelum amplius, & terram latiorem:ergo fi potuit faceremaius mole eadem ratio- nc & maius virtute:& fi hoc,ergo fimpliciter melius.
IT E M maieria fccundum fetotam capaxeftformz nobiliffimz, vt patet: freigo Deus dare pottiit quod natura materiz potüitcapere:crgo potuit dare toti materie, bises added! quistbeidbid cidunt | Autquantum ad effe prout concernit additionem, fiue augmétum, ficdicitur quod marca auri melioreft vncia, | non quia nobiltorem habetformam, vel effentiam, fed |.
quia E habetde auri (übftantia,ac per hoc de bonitate & valore. Quando ergoquaritur, vtrum Deus potuerit mundum facere meliorem quantum ad fubítantiam partium, fitu intelligas deexceffu quantumad primum modum, quod mundus conftaretex nobilioribus effen- tiis,dico quodidem mundus quí eftnunc, non potuit fic- ri melior,quia non effet ifte. fed alius:(icut fi ifte qui fad" efthomo, fuiffet factis Angelus,nó effet ille qui eft:quia tamen poffe eius non eftartatum,nec limitatum,non vt- deoquare non potuiffecalium mündum meliorem face- re hocgenere melioritatis. Siautem intelligas quantum ad (ecundum modum: fiedico; quod non folum alium, verum etiam hunc potuit facere meliorem ficut & ma- iorem:& fi feciffet,nó effetalius: (icut poffet facere quod ifte puer effecita magnus vt gigas, & plus haberet de fub- ftantia & virtute,& tamen non effec alius quam eft. Con- cedo ergorationes probantes,quod Deus fimpliciter po: tuit alium mundum quantum ad fubftantiam partium poss meliorem:& etiam humcquantum ad magnitüdi- nem partium & virtutem,noh tamen quantum ad effentiarum — - S ibark dicere in przmiíla audtoritate de libero arbitrio, quod t$. 191. nulla effentia nobilior potcít cogitari effein hocmun- do rationabiliter, qua non (it ibi: Nam fi cogites melio- res ellepartes, hoc eft, aut íecundum totum, aut (ecun- dum partem: fifecundum totum, iam Bd iftum mun- 4 Eno él | imis vniueríum: non enim eflet omnia, (i effent aqua- -.— Quzft II.
T& v umunduspotucrit fieri melior quantum ad | p,,, 4, partium integrantium proprietates.Et quod fic vimenta.
detur: Eritlux Lunz ficut lux folis, & lux folisficutlux la.3o.6 Ícptem dierum: hocerit,ergo poteft e(fe: ergo Deus po- teft condere:& ita de aliis corporibus:& fi hoc, effent v- tique res meliores:ergo; e? c. IrEM per Aug.füper Gen.ad litteram, & Magifter ad- ducit hancauctoritatem,Potuit,inquit, Deus talé facexe ro"^ lia: & hoceftquod dicit Augutt.de libero arbicrio: Non hominé,qui nec peccare vellet,nec poffet: & fitalem fc- pir eft vera ratio,íed inuidiz intirmitas,cum aliquid melius citler,quis dubitat eum meliorem fuiffezergo,c e bus; [faciendum fuiffe cogiraueris,iam nihilaliud inferiusfie-| | ITE w: Melioreft proprietas incorruptibilitatis, & ri velle:tamquam fi perfecto coelo nollesterram fa&am| | (quietis, quam corruptionis,& motus:(ed omnia qua fc- Jeffe,vtique omnino inique cogitares; & fic patet vlrimá| p | cit Deus aut fccit corrupribilia,auc aliquo modo mobi- obie&tionem quo ad primam partem effeíophifticam,| |lia:ergo omnia potuitfacere meliora. pro Co quod non competebat vniuerío vt materia (ecü- IrTEM:S1 non potuerüt creature fieri meliores,hoc fuit, dumíe totam perfecta ellet forma nobiliffima. aut quia Deus nó potuit dare plus:aut quia creacurz non t. À n illud ergo quod obiicitur in contrarium per| |potuerunt plus caperc.Si quia Deus non potuit amplius au&toriratem Auguftinide libero arbitrio, iam patet re- dare: ergo diuina potentia eftlimitata. Si quia creatura fpontio,quia intelligitur de hoc mundo,& de melioria-| |nonpotueruntam plius capere CoNTR A:Videmus tota ce fecundum eflentiam,t patet ex textu. die creatura meliorari, & deteriorarí, falua fabítantia, 2, ADillud quod obiiciturquod fümma diftantia eft| | € capacitate,ergo,6. in vniuerfo,dicendum quod prepe Deum, potc(t duplici- I. CONTRA; Optimi eftoptimaadducere, ficut dicit | Ad opporer intelligi, fcilicec quantum ad immediatam receptio- Dionyfi us:fed optimo nó poteíte ffe melius:ergo fi Deus diui di. nem & conuerítonem in Deum aut quantum adfum-| |cum lit optimus;adducit res optime:patet ergo, C. xi ede E mam imitationem, & aflimilationem. Primo tnodo eft 1I n & w:Platoaddit rationé,porro quia optimuseft, |, eszp oe. natura Angelica propeDeum,(impliciter loquendo:fed ab optimo vero omnis inuidia E pe erat:&ideo dedit | div. fecundo modo non niii in comparatione,quia magis eft vnicuiq; creature tantü de bonitate,quantü potuit cape- diflimilisquam fimilis, & plus deficit, quam exprimit, Cre.Situ dicas quod Platonis verbum nó valet, quia inui- immo infinitisgradibus ditat, & ideo maior propinqui- dianon eft repe&u inferioris. Conr A.Au g.luper Ge- | A fuper tas eft nobis cogitabilis,& Deo poffibilisquamuisnunc| |nefim ad litterá: Sibona facere nó poffet,nulla effet po-| 8*7. adlir- notitit: tentia. Si poffet,íed nollet:magna effet inuidia:ergo pari ipid i ;. An illud quod obiicitur quod materia primaeft| |ratione,(i poffet facere meliora,& nollet,effet inuidus. me creata in omnimoda poffibilitate, dicendum quod pof- | 3s.ITEMratione vid etur:quia omne agens ex tota fua fibilitatem obedientiz Deus innulla creaturacomplet| |fübftantia facitrem optimo modo quo poteft fieri,fi po- [toraliter, quiahoceftfecundum omnimodum imperiü| |tentiam eius nihil ompino impedit: fed Deuseft agens Creatoris: fed complet capacitatem & poffibilitatem,vt| |extotafua potentia in omni fua actione: & potentiacius difponatur peralias difpofitiones: & tic Deuscomplet| |nullam habet indigentiam, neq; refiftentiam:ergo quid- materiam, quia eius capacitatem debitis dipoürionibus quid facit;ita bonum facit,quod nullo modo poteft fieri limitauit, & illas formas completiuas, & perfetiuas ad- melius. u Zu" iunxit;ita quod nihil dimifit incompletum.Quis tamen 41r Ew: Haceft vera perfe: Bonum eftdiffufiuum audeat dicere,quin Deus nobilius difponere, & nobilio- fui: ergo magis bonum, müagisdiffu(iuum: &ma- ribus formis perficere poffet,fecundum fuz fapientiz,&| |Xime bonum, maxime diffutiuum: fed Deus eft a- potentiz infinitatem? Quando ergo dicitur:dedit vni- |) |Bens maxima bonitatis:ergo maxime fe diffundit: ergo cuique quantum erat capax,hoc intelligitur de capacita- videtur quod vnumquodque optimum facit, & quantenon prout dicitlonginquam potlibilitatem,& obedi- tumad fubftantiam,& quantum ad proprittates,! entiam refpectu Creatoris,fed prout cü huc dicit difpo- "TE T1 CITM. fiionem,& exigentiam: & hanc conftans eft Deum po- A" e TM tuiffe maiorem facere. Pertium integralium mundi que 4 Deo pendent immediate, 4. À p illud quod obiicitur quod increaturis neceffe proprietates fiabfelute confiderentur, meliores feri potus eft ftare, dicendum quod ficut numerus femper habet unti vero relatiue adinuicem C ad flatum in adu, tarnen numquam eft dare ftatum aliqué, finem nequaquam. 2 vltra quem diuina potentia non polfit fe extendere, fic RzsPoND. Àp Arg.Dicendum quod cum quari- intelligendum eft in magnitudine molis,& bonitatis, & | - |tur de melioritate partium vniuerfi, poteft quzri quan- 'Iquantumcumque fit in creatura ftatus & femper,quiafi-| |tum ad duplex genus partium; aut quantum ad partes nita, bene agit Deus hucufque, ita quod nonagitam-| |manentes,ficut naturaintellectualis, rationalis,czleftis, pliusynumquam eft dare vt credo:& ideo fi alium mun-| | |& elementaris;aut quantum ad partes tranfeuntes, ficut |. dum melidré hoc feciffec;adhucerit vltra querere,quare| |hic homo,& hic equus. Si quantum ad partes tranfeunnon fecit meliorem cum poffit: & fic procedendo vl- | E 'tes.icfine diftin&ione concedo quod poffunt, vrin plu- terius, & ita talis quzftio eft irrationalis: &folutionon| |ribus quantum ad proprietates fieri meliores: quia non poteft dari ni(i hzc, quia voluit, & rationem ipfenouit.| |funtde fubftantia vniuerfinec funtá folo Deo,fed àDeo Attamen finon fecit,nemo poteftarguere:quiahocrotü| |fimuloperante cum agente particulari quod impeditur, quod fecit, fuit gratia;nec erataliqua exigentia, ratione| | deficit.Si autem intelligamus de partibus quz funt de cuius poffit poni in eo fuifle inuidia. conftitutione,& integritate mundi,& immediate funtà QV£ESTIO IL Deo:cum queritur vtrum potuerint fieri meliores quan- "v:; tum ad proprietates diftinguendum eft:quia aut loque- An munduw poruerit fieri melior quantum 4d propriet«- ris de ipfis abíolute, aut de ipfis in relatione ad finem. zoe PATHINBEINERRTANTRUNE Si deipfis abíolute: patet quod meliores conditiones Alex. Alenf/x p.4.A1.Memb.s ar.1. potuerunt habere.Si de ipfis in relatione adinuicem, vel S. Tho. 1. Sent ifl. 44.4.1.art.2, ad finem,optimas habuerunt proprietates: quod patet, 4Egtd. Rom.r.Sent.diff 4.4.4.2. f P P ftinus: Meliores iudicauit Deus Scot.4n Reportatie Y.[ent.dz/1. 4.4.3.1. [quia: icut icit ugu LE lores iu Icauit eus Rich.r.Sent.difí e 4.q.4. | homines, ficiliberaliter deferuirent. Similiter melius —. fuitquod A T n CC c ccc CC --——-cc caa a SERNMNNNUE fuit quod omnes homines ellenrex vno, & ita quod ha- berent corpusanimale,& fecundum exigentiam eius ne- celle fuit alias creaturas corporales difponi in motu, & corruptibilitate.Ex his patent rationes inductz ad primá partem:procedunt enim de proprietasibus rerum fecun- dumfe confideratarum.
t. Ap illud quod obiicitur in contrarium deDionyfto, dicendum quod illud intelligitur fecüádum ordinem,fic- ut iam patebit. | 2. A p illud quod obiicitur dePlatone,dicédum quod non haber veritatem nifi intelligatur faluo otdine vni- uerfi:& hoc quantum ad bonitatem effenrialem, confi- derata difpolitione in materia: nec ratio fua eftneceffa- ria fed (folum perfuafio in fimili: (icut in homine qui po- teft alij bene ion; &nonfacit: quod ex hociudicatur inuidia, & frequenter dimittit prop:er inuidiam: & qui :|caret inuidia econuerfo facit: & fic intelligitur verbum Auguftini. | ' js. Ap illud quod obiicitur quod agens ex tota poten- tia producit optime, dicendum quod agens ex potentia tota quoddam agit fecundum impetum,quoddam fecü- dum artem,& fapientiam. Et quod fecundum impetum agit,facit quanto melius poteft.Quod agit (ecundum ar- tem,& fapientiam, agit quantum vult, & quantum con- gruit,fa!ào ordine,quia fapientis eft ordinare. Ideo qua- dam facitbona,quzdam meliora,quzdam optima:& fic patet quod illud non fequitur.
4. À D illud quod obiicitur quod bonum fummum fumame fe diffundit, dicendum quod hoc verum eft de liblI Dif. XLIV.. QuaftIV.
Á [metur, & ordo partium in vniuerfo eft propter ordina- | diffufione naturali: fed de voluntario, fiueá propofito, | non eft verum. Primo modo eftdiffufio in productione|C unt res in finem,(aluo otdine vniuer(i, quia vniuerfum perfonarum:fecundo modoin produ&ione creaturaráü.
QV EST IO III An De potuerit facere mundum meliorem quantum ad or- dinem partium. alex. Alenf-1.9.4.31.Memb.5.ar.6, Stot.in Reportatia.1.Sent.difl. 4 4. a. | JEgid. Rotn.A. Sent.d. 44.4.3.
Tho. Argent 1.Sent.d.44.4.1.r.3.
Petrus de Tarant.A.Sent.d. 44.4.3. Funda- T & v « Deus potuerit mundum facere meliorem menta. quantum ad ordinem artium, Et quod non, pri- Gtni-I.d.. | mo videtur auctoritate: vid it Deus cuncta qua fecerat, & erant valde bona. Gloffa Auguftini: Singula queque bonainfe: fed invniuerfo optima: fed optimo nihil eft mélius,ergo, 6 v. Lib. 13.de Tri.c4p.1o, noftra liberationis effet Deo poffibilis,nullus tamen fuit fo. noftrzleuandz miferiz congruentior:fed ficut Deus fuit (apienti(limus Redemptor, ita & fapientiflimus Condi- tor:ergo fi ordinatiffime redemit,ita quod nullus modus melior,vel congruentior efle potuit: ergo fimiliter fe ha- buit in faciendo res:& fic patet, cc.
Ir£M: Si confideremus ordinem elementorum in mundo,conftat ea optime eíTe ordinata:vnde non poteft cogitari quod illa quattuor corpora ordinentur melius, (iue fecundum A pid (iue (ecüdum formas nobiles, (iue fecundum proportiones numerales, ficut ligantur viij.& xxvij. qui funt duo primi numeri folidi cubi,ligan- tur pet duos intermedios, fcilicet zij.& xviij.ergo, 8. — ITE M: Sapientiseftordinare: ergo fumme fapienris Metapb.. I(amme,ftue optime ordinare: ergo Deusresita bene or- UM ^1- |dinauit quod nullo modo pocuir ordinare melius.
L.S g D contra: Ordo ille cft bonitatis finita:ergo fi fa- pientia Dei eft infinita, & in&initum excedit finitum, er- £o Deus fciuit melius ordinare: fed quidquid íciuit, po- tuit:ergo, 6. 2 1. Ir E «: Melioreft & nobilior ordo in quo nulla ca- dit inordinatio,quam in quo cadit: fed in vniuerfo cadüt multz inordinationes, & deformitates; ergoalius ordo potuit fieri melior.
Ad oppo. litum.
D IrE x Auguftinus dicit quod alius quamuis modus | —* — 3. IT EM: Quod propinquius eft ini, melius eft ordi- natum: ergo (i omnia funt optime ordinata., omnia (unt &qualirer coniunda fini: ergo omnia participant beati- tudinemmquodabfurdum cft. jo 4 IT 1 4: Bonitasordinis pédetex bonitate partium, ficut refpectiuum ab abfoluto: fed res fecundum effe ab- folurum non funt optima:ergo nec in ordine, CowNcrvsrio.
Deus nen petuit partes primas vniuerfi melim erdinar, — : fecundum (uam [apiemtiam,neque fe- cundum finem.
RxzsPoND.Ap Arg.Dicendum quod eftordo par-| tium in toto, & eft ordo [ose in hne.Primus ordo re- fpicit fapientiam,fecundus ordo refpicit bonitatem. Et (untifti duo ordincs ita coniuncti, vt vnus alteri confortionem ad finem.Si autem loquamur de ordine partium in vniuerfo,auc hoceft quantum ad partes primas & füb- | ftanciales, & fic abíque diftin&ione optime funt ordinat£, ita quod melius ordinari non potuerunt, quiaineis | confiftit ordo fübftantialis, & pulchritudo vniueríiim- l mutabilis.V el quantum ad partes corruptibiles,&remo- | tas,& hoc dupliciter. Aut abfolute,& vt nunc, & ficpo- B" tuerunt melius ordinari,& aliquando erunt meliusotdi-| —— natz. Áut fimpliciter & in relatione ad finem, &(íicfun| — | tesoptime ordinata in vniuerfo, (ecundum quod con- uenit ordini in — ter enim optime ordinatz e xe y Qc PE 4e lbs] 2 dCi Di| — efttamquam pulcherrimum carmen quod decuriríecüdü optimas coníonantias,aliis partibus fuccedentibus aliis quoulque res perfe&e ordinenturin finem. Vnde ficut in produ&tionc rerum manifeftatur potentia, (ed i comparatione, fiue in ordine non entis ad ens,oftéditur fumma potentia creans ex nihilo, ficordo rerum in vni- ucrío in fe oftendit fapientiam,& ordo ad finem,bonita- tem: fed in comparatione vnius ad alterum, oftenditur: (umma fapientia, & fumma bonitas, quia nihil poteít hunc errem deordinare, ficut melius infra patebit. Concedendzergo unt rationes probantes quod res funt optimeordinatz,quia refpiciunt vtrumque ordinem.
. t Apillud quodobiicitur quod fapientia eft infinita, dicendum quod quamuis fapientia eft infinita, tamenres non unt capaces nifi otdinis finiti: & ipfa fapientia (um- ma,fummum dat ordinem quem habere peffunt.
2. Ap illud quod obiicitur quod in vniuerfo cadit inordinatio,dicendum quod fi confideremus hos ordines, | ícilicetad finem,& in vniuerío,ita (c adinuicem comple- E &untur quod non poteft ibieffeinordinatio.
3. A pillud auod obiicitur de propinquitate, dicen- dum quod hoc eft verum fecundum propriam ordina- tionem: fed fecundum decurfum vniuer(i necefle eft quod res fit primo longe áfine, & poft appropinquet.