4. A Dnillud quod obiicitur quod ordinis bonitas pen- det ex partibus, dicendum quod ficut aliqua contingen- tiainfe habent effe abfolutum contingens, fed ordinem neceflarium, fic & in propofito intelligendum quod quamuisaliquid non fit optimum iníe, tamen optime ordinatur. Etexemplum huius patet in partibus corpo-: ris,& in reartificialiin qua eft confonátia, & harmonia, ficut in cithara. Quamuis enim nobilior (it fitus oculi; Exem- quam pedis, tameníiconfideremus vaumq; fecundum |plum. (uum officium,cam oculus quam pes optime fituati funt | in toto, ita quod necoculus melius pede,neccconuerfo, | PIE & ita dicit Auguftinus fuper loannem quod (icut Ange- 7, a inr | | lusoptime in coelo, ita vermiculus optime in imo, ficut gedio to. in terra. Et fimiliter apparet in EU DN enim omnes chordz ita proportionari quod fi aliqua tendatur, vt detarei meliorfonus, numquam remanebit conlonan- tia, Similiter didiones pofi nt ordinari ad faciendum verfum, ita quod ex illis di&ionibus impoffibile eftfieri] veríuüm melius ordinatum, ficin popoli intelligend ü.
Pjal.Hg. 4 fitü.
Arift g.
Art. II.
Quz. v nica.
QV.ESTIO IV. An Dew potuerit facere mundum antiquiorem. Richardsu 1.Sent ifl. 4.4.4.3. Stephanm Brulef.Y.Sent.difl. 44. q.4. Persa de Taranzaf. 1.Sent ifi. 4 4.q.4.
T & v «potuerit facere mindumantiquiorem. Et V aci fic videtur: Milleanni apud Deum ficut vna dies Ecin pfalmo:Mille anniacte oculos tuos tamquam dics hefterna quz prateriit, pari ratione centum millia annorum:ergo fi Deus potuit facere mundum ante diem hefternarn, potuit peccentum milliaannorum ante: & fihoce(letantiquior:ergo, cc.
I1: «:Diuina potentia& operatio non dependet nec à materia, necá tempore: ergo qua ratione poteft in vno inftanti, poteftinalio: fed quarationcin poftetiori, ea- dem ratione in priori; & ti hoc, mundus potuit fieri anti- quior:ergo, 6c.
1r & «: Diuinaeffentia & potentia fuit ante temporis principium, aut ergo fuit potens producero ante,aut nó. Sinon:ergo erat impoteus Si fic:ergo potuit facere mun- dum antequam face: et, Ir t «:Ego quaro, vtrum potuerit facere poft. Si fic: (ed non cft maior tatio de poft, quam deante: ergo pari ratione potuit facere ante. Aut (i non potuit poft,necan- te& ira neceffe fuit quod tunc: ergo videtur quod com- pulíus,& non voluntarius mundum fecittunc.
1. S&p contra: Ánre principium temporis nihilerat M oppo-inifi ternitas: ergo fi potuit mundum facere ante principium temporis. potuit facere & in zternitate: fed quod habet efle in aeternitate, caret principio, & nihil rale po- teft efle creatum ex nihilo:ergo,cs«.
1. IT & M:Si potuit facereante, ponatur:fimiliterego quaro, vtrum ante: & ficin infinitum: fed infinitumá partcante eit eternum: ergo fi potuit in infinirum ante facere, potuitetiam ab aterno:fiergonon potuit facere mundum zternum, quia non effet factus, ergo nec anti- quiorem. | jy. ITE M: Neceffeeft mundum habere finitam dura- tionemá parte ante: fed in omni finito neceffe cft alicubi Pj.5*. |ftare,vltra quod nó poteft fieri progreffus: fed qua ratione (latur inaliquo inftanti finito, ftatur in illo in quo códituseft mundus:ergo,c.
A natione,quia imaginamurtotü mundü effe in Jocali fpa- B tio: ficutimaginamurterram circumdari aqua; fimiliter intelligendum eftin propofito quod eftimplicatio con- traditionis, & venit ex falfa imaginatione: quia imagi- namur ante principium mundi fuiffe durationem tem- poris,in qua mundus potuiffet anre fieri. V nde fi quera- tur: vtrum totus mundus potuiífet extra totum tnun- dum, vel fupra, vel infra fieri, ftulta eft quaftio, & impli- cans oppoíita,& veoiens ex mala imaginatione. Per hüe modum refpondent,fi queratur vtrum mundus potuerit fieri ante, vel antiquior. Vnde dicunt quod fi aliquid przceffifferante menfurans temporaliter potuiffet vtiq; antc fieri. Similiter fi locus eflet extra,. potuiffec al- tior fieri. Ratio autem iftius malz imaginationis cft: cum enim imaginamur aternitatem in iufinitum ante tempus fuifle, intelligimus eam qua(i durationem exten- ,|fam, in qua funt diuerfa mim:, in quorum quolibet po quid heri, vel cogitari antiquius: íed tempus, vel auum quod incepit cum mundo, eft totius antiquitatis princi- pium:ergo e:iam non potuitaliquid cfle antiquius, CoNocrwvsio. Dew potuit mundum antiquieretm creare in quantum potuit facere sempus ante boc, C in illo fecere mundum:non tamen [ic facere quin baberet principium.
Rs». Ap Árg. Quod cumquaritur, vtrum Deus potuerit facere mundum antiquiorem: potett intelligi dupliciter. Aut it quod ipfum cteaueritab eterno,cum produxerit ex tempo:e:;& iunceffetantiquior. Autita quod mundus duraflet tempore longiori, tamen finito l'rimum credo Ppotfibile fimpliciter: quoniam impli. catinle contcadictionem.Ex hoc enim quod ponitur fie- ti, ponitur habere principium. Ex hocautem quod po- nitur eternus,ponitur nom habere principium.V nde idé eft querere, vtrum Deus potueritante mundum facere quod mundus habendo principium non haberet princi- pium,hoc includit contradictionis vtramque partem.Si- Opinio a-|militer, quantum ad fecundum fenfum videturaliquib.
9 ; [iorum. impoffibile, T apes. mo tipp ELI S^ uidi unii anterioritas fiue antiquitas incipit imul cum tempore. Namin zternitate non cft ante,& poft:& tempus incipit de neceffitate fimul cum mundo, ficut fitus incipit cum loco,& locus cum orbe primo. V nde ficut (i quzteretur, vtrum primus orbis potuerit fieri altior, nulla effet om- hino quzftio, immo implicat contradi&tionem, fcilicet extraomnem locum eff: locum; &' venit ex falía imagituiffet fieri tempus. Sed hoc omnino nihil eft:quia ztcr- nitas eft fimpliciffimum, in quo nulla omnino cadit di- uerfitas. Concedendum ergo,ficut probát rationes indu- &z ad hoc: quod ficut non potuit mundum facerc in lo- co altiore, quia non eft in loco: fic necante,quia nulla cft antiquitasnifiineo. — | Apillud quedobiicitur quod apud Deum non g vis aliqua inaliquanto tempore, & quod potentia eius non dependet, Cx. Dicuntad omnia vnica refponfiorte quod quamuis diuina virtus ad nihil artetut, targen principia- tum non poteft facere (ine principio, & tem porale non line tempore, & primum temporale non poteft facere, nifiin principio temporis, & principium tempoiisnon nifi in principie temporis. Oppofitum enim non dicit potentiam, fed magis contradictionem, & repugnantiá: nec tamen artatur ad fic faciendum, quia od omnino nonfacere. Vnde ficut ftulta eft quzftio,fi quzratur,vtrü potuerit facere principium temporis ante principium temporis,(imiliter & predida. Sed quoniam durum vi- detur dicere,quod Deus non potuerit facere mundum antiquiorem, & quin alium mundum facere poruerit, (ed cantum iftum: prcpterea dieuntalij,quod ficut Deus potuit facere mundum ampliorem, ita potuit facere an- tiquiorem fine omni diftinQtione.Et tamen iftud non e omnino fimile: quia Deus poffet facere coelum amplius & magis diftare terra, falua vtriu(que natura:fed fj Deus intelligatur feciffe quod illud nunc magis diftet àprinci- pio temporis;intelligitur illud, suc, i aliud, quia etià fi intelligatur mundus fa&usante, adhuc non effet anti- uior refpetu iftius swacquia cantum diftaret quantum iftatà principio:Sitanon eflet antiquior.Et ideononcft| Opinio fimpliciter neganda, nec fimpliciter concedenda, ficut| propria.
nec ifta,Deus potuit facere mundumaltiorem. Sienim intelligas de hocabfolute,fal(um eft,ficut dicit prima o pinio,& non intelligibile, & implicatio c-.ntradictionis. Siautem intelligas per concomitantiam alterius loci, (ci: licet quia Deus potuit facere alium mundum ampleáé- tem iftum, in quo fitum poffet habere magisaltum, & minus verum cít. Similiter iudicandum de antiquitate. |. Et ideo fi quzratur, vtrum Deus potuerit ante facere mundum,diflinguédum ficut & hic: Vtrum Deus potue- ritfacere mundum in alio loco, velalibi: quia aduerbia- lis determinatio pos cadere fub ampliatione verbi. vcl extra. Si fub ampliatione verbi:tunc eít vera, & eft fenfus quod Deus potuit alium locum facere, & in illo müdum iftum totum ponere: potuit enim facere centum rales mundos, & adhuc vnum comple&entem omnes,& vnü inloco altiori quam alium: fic &in tempore intelligen- dum eft quod Deus potuít facere cempusante hoc, & in illofacere mundum.Alio modo potcft cadere aducrbia- lis determinatio extra ampliationem de ly potefl, & cft fenífus:Deus poteft facere mundü iftum inalio loco, qui eftextra mundü:& hiceft implicario falfi, quia nó elo cus nifi intra mundü, & (imilite de tépore intelligendü.
r. A p illud qued obiicitur quod ante non erat nifi aeternitas, dicendum quod verum eft: fed tamen Dcus poterat facere quod ante effet tempus.
"[Ad oppofitü.
— dicendum qe infinitumá parteante, poteft ele appo- nendo, aut fecundum actum, aut fecundum potentiam. Primo modo dicit zternitatem, fecundo modo minime, quia zternitas dicit infinitum actu.
4. Àn illud quod obiicitur quod neceffe eft ponere ftatum, dicendum quod verum eft: (ed (tatus poffunt effe infiniti, & licet in potentia non fit ponere ftatum, tamen quia actus non confequitur totam potentiam, fed inali- quo ftatu eft, ideo in ftatu finito.S: quzratur,quareé magis in hoc quam ín alio, ratio fumma & potiffima eft volun- tas facientis.
4. Ap illud quod obiicitur quod antiquitas cepit cum mundo, dicendum quod verum eft:fed Deuspetuit ' [facere quodanteinciperet: ideo non valetratio ilta. Ra- tiones ad oppofitum funt cencedendz, procedunt enim (ecundum primam viam.
ARTICVLVS II Lo quantum ad fecundum articulum videlicet quod femel Deus poteít,femper poffit.
dlex. Alenf. 15.9.23. Mtr. 4.
teft non effe infinita,femper eft refpectu equalium: quia fi refpectu paucorum eflet, aliquando defineret effe infi- nita, & definereteffe omnipotens: fed diuina potentia femper eft infinita,& omnipotens,ergo nihil potfibilium accreícit ci, nec decrefcit:ergo quod femel poteft,íemper poteft.
& nullo modo dependens poflibiliiomne quod poteft, femper poteft, fiin feipfa maneat non mutata:fed diuina : |potentia eft femper huiufmodi,& non mutatur in fe: ergo. f hil fa&um eft quod non fubfir eius virtuti: fed nihil po- teft fieri quod non fübiaceat diuinz virtuti:ergo propter illud fa&um non impeditur,quin adhuc poffit:ergo poteft quidquid potuit.
femel,fed potuitChriftum refufcitare à mortuis, & mun- dum éfeate:ergo & modo poteft:quod ftultum eft dice. re, Item fic: Quidquid femel poreft,lemper potuit: fed modo poteft mundutn creaffe: ergo ab aterno potuit creaífe.
ante mundum potuit facere quod mundus non fuif- fet: ergo & modo poteít facere quod mundus non fuilfet.
demonffítrato,aut connotatur aliquid,aut nihil. Si nihil: ergo zque vere poteft dici quod Deuspoteft malum, vt bonum. Siautem aliquid conneratur: hoc non eft nifi offibilitas ad fieri:fed quod factum eft;idem ipfum non abet poffibilitatern ad fieri: ergo Deus non poteft facere quod fadum eft, & prius potuit:ergo non poteft quidquid potuit. | j| I T quod fic, videtur, quia omnis potentia quz eft imne illud cuius poffe eft idem quod effe, fi habereffe immutabile,& eternum, habet & pofle: ftd quod Deus femeleft, femper eft, quia eius efle eft immurabile:ergo & quod femel poteft,femper poteft.
quzritur de immutabilitate diuine potentie:vtrum QV.£STIO VNICA. , An Drs quod femel potefl, femper pofiit.
dem cum effentia,habet idem poffe quod effe: & o- 2. ITE M: Omnis potentia qua eft infinita, & non po- ;» Ir e «:Omnispotentia quz eft omnino füfficiens, S En contra: SiDeus poteft femper quidquid potuit ITEM:Si quidquid poteft femel, & femper: fed Irt w:cum dicitur: Deus potefthoc facere, aliquo — "ibl bi Xn IV. Quaítvnica 2. À D illud quod obiicitur de infinitoà parte ante, | A "Coxéivsro. Quamuis Diuirlà potentia in fe fit immutabilie, ratione f4men connotati qued fuit aliquande poffibile,Cr poflea. faclum efl impoffibile, non quidquid potuit, femper potef?. | R. 15 P. Ap Arg. Ad hoceft duplex modustefponden-[ss Q,, di ficut ad fophifma defcientia. Conceffoenim quod win 1 diuina potentia fecundum veritatem omnino (it inmu- tabilis, (cundum pofitionem tamen nominalium con- cedunt hanc:Poteft quidquid potuit:& refpondent illa. tioni,fed potuitChriftur fufcitare:ergo & modo poteft, refpondent quod non debet inferri fub illo tempore, fed fub alio,ergo poteft Chriftum refufcitaffe. Ethocenunp|ciabileadiunctum verbis diuerforum temporum eft idé ideo dicunt quod propofitio eft veta:etfi aliter inferatur, affignant peccatum in proceffu fecundum fallaciam f. gura di&tionis,vel (ecandum accidens. Tamen, ficut fü- pra probatum fuit, hac pofitio non haber veritatem, quamuis illa pofitio vidcatur fuiffe aie: & Magi fter fuit lius pofitionis, quia per hocfoluit: &iterum noníoluitin propofito. Primum, quia fi diceretur Deus poffe quidquid potuit, quia poteft feciffe quod potuit facere: pari ratione quinunc eft czcus poteft quidquid petuit: & truncatus,quia poteft feciffe quod potuit face- re:& poteft nuncvidiffe quod potuit videre.Preterea di- tem oppofitum huius folutionis adhuc contingit folue- rc hoc modo formata ratione. Poteft quidquid potuit: Íed potuit non feciffe mundum antequam faceret: ep ciffe, C/& modo poteft nonfeciffe: loco cius quod eft nó fe . non eft aliud dare zquiualens: ergo illa refponfio non foluit, maxime cum ipfe Magiíler dicat in littera quod Deus non poteft facerc omne quod potuit aliquando fz- cere,nec vult facere, vel effe,vel fieri quod aliquando voluit facere, effe, vel fieri.Ideo dicendum ficut didum fuit pif, de fcientia, quod diuina fcientiain fe omninoimmutabi- wi» fm.
lis, definit fcire aliquod enunciabile ratione connotati: [quia fcibile definit effe verum, & ipfa fcientia fiuefcire, connotat vno mode in cognito verttatem. Similiter in- telligedum quod diuina potentia connotat in eo, refpe- &u cuius dicitur; poflibilitatem, & talem inquam, poffi- bilitatem qua refpicit potentiam agentem füb ratione potentiz, non impotentiz. Quoniam ergo ita eft quod multa poffibilia iunt impeffibilia peraccidens,& multa D poffibilia iunt entia,& iam funt impoffibilia ad fieri (fcere enim quod non ensnon fit,nihil eft facere, fimiliter facere quod factum eft,nihil eft facete, & ita impoffibile eft feri)hinc eft quod quia Deus non poreft nifi poffibile quod polle eft potentia: & quia nulla mutatione fadain potentia, fed equaliter Dco exiftente potente ficaliquid Deo impoffibile propter mutationem à parte rei; hec có- cedenda eft quod diuina potentiaeft immutabilis:& hec neganda eftquidquid Deus femel poteft, femper poteft.
2. Apilludergo quod obiicitur quod diuinum poffe eft efle, & infinitum, & independens: totum illud con- cludit quod ipfanon mutetur: fed nihil fequitur de con- notato. Verum efttamen quodpolfe y: refpectu con- notati femper eft infinitum, quia fiauferaturfinitum ab infi nione: remanetinfinitum: & ideo quam- uis definat aliquid poffe facere, femper tamen inbnita oteft. | P;. Ap illud quodobiicitur vltimo(quia alia patent)et bocquod diuina potétia dominatur omnibus qua funt, dicendum quod omnia ei fübfunt, & tamen non fequi- tur quod poffit facere quod factum eft, potefttamen il- lud deftruere: fed faceft non poteft, quia faciendo, aut facit aliquid, aut nihil. Sialiquid: ergo aliquid pluseft nunc,quam prius:ergo non facit qued factum eft. Sinihil:ergo faciendo nihil facit. Similiter deco quod fuit, 5.4.4 facere quod non fuerit, aut facit hoc quiefcendo, aut 4.3.4.1 Joperando, aut deftruendo. Quiefcendo non: fi enim Deus nihil faciat, cum hoc cft prateritum, fempereft preteritum. Si vero faciat operando, cumnihil exhoc fiat, hoc "ER NEC rS RENT n —ÉÓ—9 .F | Difind. XLV. 361 * [fiat, hocenim non fuiffe prxteritum non eftaliquid: Quod Dei voluhtas fumme bona, caufaeft omni . ergo faciendo,nihil facit. Si vero deftruendo, cum prz- um que naturaliter funt,cuius caufa non eft e ceritum,fiue quod fuicnon fit, nihil facit deftruendo: & quzrenda,quia nullam habet, cum deftruendo pU dir e ON eft RCM D fitzterna. non poteft quidquid potuit, quia fuit aliquando pofhi- bile JR dam eít ins ibile, non E ter m HEC sut4que fiamme bona "yoluntas; caufa ef (n- quat a£. " nem potentiz, fed propter hoc quod neceflario conno-, |m/urz que naturaliter fiant,velfacía, fiuefutura [unt vr; oa. | 5 tatimpotentiàm: & fic patent obiecta. | qua nulla preuenta eff caujayquia eterna eff. Ideoque can- te. t. ^ | | j/aspfrue querendanone[f. Quienim eius caufam quarit, z | DISTIN E T. XLV. aliquid maiue ea querit, cum nibil ea maius fet. Vnde " | Aug 4n lib. $5.4. Quiquerit quare voluerit Deus mun- D E V O L V N T A T E dur facerecaufam querit voluntatis Dei. Omnis autem caufa effictens maior efl eo quod efficitur. Nibil autem ma- D EI,QV.E ESSENTIA B Ses a itn Dei. No» cess caufa querenda eff. i: DEIESTVNAET /ETER- 'détn libro de Gene[i comtra Manicheos: Si qui dixerint, :. NA,ET DE SIGNIS quid placuit Deofacere celum (hy terram: Refpondendum - EIV& | efl eis: Quicvolumtatem Dei nofie defiderant caufas volu- (| Matis Det fctrequerunt, cum-voluntas Deiomnium qua A M de voluntate Dei aliquid pro fenfus! — fümt tpfa fet caufa. Siemim babet caufam Dei voluntas, ejl jt 9UQ 125) -ofiriimbecillitate dicendum est. Sctendurm Aliquid quod antecedat voluntatem Dei quod nefas eff : d SX Jf ergo, quia voluntas, [tue voleus,de Deo fel lecdre. "Qui ergo dicit, quare fecit Deus celum c terra * iei) wdum,e — [ael cali eir terre, cir tdeo maior efl voluntas Dei, quam H ei effe bonum quod e[Je Deumitaidem efl eiefJe volentem | — calum, c terra. ui autern dicit, quare voluit facereca- i: quod effe Deurn.2Nam voluntas qua femper volenscf?nó| — dum, eh terram? mais aliquid querit quam efl voluntas : affetfus vel motus efi quiin Deum caderemonvalet, (éd. —| Deizmbilautem mains inueniri potefl. Compefcat fe ergo : diuima via, qua volens ef] Deus, ci buiufmodi. |C |Ptrmana temeritas, et id quod non efl,mon querat, ne id : "PN quod efl mon inuentat. Ecce bis aucforttatibus aperte infr- - Quodli: etidem fit Deo velle q:: od effe, nontamen po-| nuatur quod veluntatis Dei Ca (a nulla eff, cl ideo qua- - teft dici Deus, effe omnia quz vult. p" E E T licet idem fit Deo velle quodefJe, nom tamen di- MEN » te dam eff Deum ejfe omnia que vult. Quod quidam de Quod voluntasDei prima & fumma caufa eft omniíi, D Dei voluntate non reife entientes nobis obgciunt dicen- REC MEN m tes: Sridem efl Deo velle quod e[Je, ergo cum dicimus Deu Hh oluntae ergo Dei,vt ait Auguflinus m3. Bb. de Trin. | cap...velleomnia, que facit, dicimus eume[Je omnia qua facit, |. P^ jma,C (umma cau[a ej] ammum (jecierum atque mo- "ied d &— alioquin non tbi tllo verbo tdern [ienificatur quad figmifr-| 0mm. N ibilenim fit quod aen de interiori, atque imtel-| s ga, catur boc verbo e[feycií de Deo dicitur Et (Pita eflno jern- lrgibili aula (ammi 1 PPCHIHEFEE CONS diatur fecitdum inef- | ien E er dicitur de Deo-velle fecundu efentiam.Si vero fecundu abilem tut ttiam. Fi bi enim nan PHETWERT QNO dvult D E d ou : effentiam non dicitur aliquando,quo "odo ergo dicitur de m otentis fap tHTÍA, qua periret 4 fine va ue ad f P€| pin fi. " Deo? Relatiue enim nunquam dicitur. Ad quod dicimus, |e s fortiter, e? difponit omma fuautter iA non folum facit £4 2 d " quia licet idem peritus fit Deo velle quod effe, montamen| | d 4? id anii confuetudinis admirationem anri Me ied ' : ctefl dici effe omnia que vult ficut idem eft Deo effe quod | fed etiam ea: que propier raritatem, ó motum €- d fare: nectamen [icut dicitur [cire omnia, ita quoquepotef]| "€" fum snira videntur: «vt fu nt defeifus luyminarium, ^ dicieffeomnia. (b ferre motus, moniiruoft animátium partus, C bu D fimilia: quorum nibilfit fine voluntate Dei fed plerique x Quis fit fenfushorum verborá, Deus fcit, vel Deusvult.| | |»? apparet. 1deoque licuit vanitati PIalofophorum etiam n Item Deusícit omnia, vel vulcaliquid,& caufts alita ea attribuere, curn omnino vtdere non pofient P quid de Deo in his praedicetur. uperiorem ceteris omnibus cau[amyde[lyvoluntatt Dei. M E T Vhitumque Deus dieitur cireyvel[ciens,velveL| | ltaquenor "fi Dei voluntas cau(a prima eft fanttatis, e. POENAE a le;vel-volens,bac de eo fecundum e[fentiam dicuntur. Cu gritudinispr 4miru, Atque pa'narum,gratiarum, c? z enim dicitur Deus fcit, vel Deus vult, fiue Deus eft ciens |. |" etributionum. Hec ergo fora eJ! vndeortum eff quidquid z vel-volens,e[fentia diuina predicatur, c? Deus e[e enun- effe tpfa nen efl orta fed eterna. | E datur. Cuir autem addiur:ornnia,velaliquid, vela uibaenedienc d ieri 7 qua; C? dicitur Deus feit omnia, velvult altquid yvelah E ni icd EE | 7 qua:efientia quidem diuimapredwatur non fimpltaiter c? HIC non eff pretereundum nobis, quod [acra fcri- |1dem uio. " abfolute fed ita'vt fcentte que tp(e eff omnia fubieifa mo- fur4 de-voluntate Dei varus modis loquiconfueutt, c » rentur, Gj voluntati que ipfaeadem eff,aliquidyvelal-| |tamennon eff Deicvoluntas diuerfa. fed locutio diuerfa eff " qua fubiecta e[e dicantur: vt talis fiat fenfus: Deus fito-A | de volumtate, quia nomine-voluntatis diuerfa accipit. Na n mmutasd eff Deus efl cuius fcientie, qua tpftus efentia eff, voluntas Dei vere, acproprte dicttur que in Ité efl, eo i- E omnta [ubieifa Vfurat. Stzpiliter Deus vult bec, vel illa, id pfe e[fentia efl: e& bec vna eff mec multiplicttatem reci- dE efl Deus ef, cuius volitatique ipfeefl, bac, fiueillafub-| | |pit rec mutabilitatem, qua inexpleta eje món poteft: de " tela funt. Volensergo y. fiue velle dicitur Dens fecun-| |qua Prapbetaait: Ommquecumque voluit Dominus, de dum efientiam, cuius voluntas cfientia efl fempiterna, fecit. Et "Apoflolus: Voluntati eius quis refifitt? Et alibi: | Pf vs. b i e immutabilis, lietea varientur, C» tran[eant, qua Viprobetis que [it voluntas Dei bona, C beneplacens, e d d P d ei (ubiecTa fant, que non poteft effe iniufla, vel mala,| perfecía. Et ba« voluntas reife appellatur beneplacitum icd hi quta Dems esf. Deli, fue difpofítio. H;.. S.Bonau.Tom.4. Hh Quod w——— Too UU Um i n NGRGEUSHMPCRr A Quod fecundum figuram dicitur voluntasDei pre- ecptio;prohibitio,confilium,permifsio, ope- ratio: & ideo pluraliter dicit Scriptu- ra voluntates.
Aliquando vero fecundumquadam figuram dicendi voluntas Dei vertatur quod fecundum proprietatem non efl voluntas eius, ut preceptio, probibitio, confilium, uec nonpermilTio, c? operatio. Ideoquepluraliter aliquando Scriptura voluntates Dei pronunciat. Vnde Propheta Magna opera Domini exquifita in omnes voluntates e- ius. Cum non fit nifi vna-voluntas Dei que tp[eejl, plu. raliter tamen dicit voluntates: quia voluntas Dei varus modis, acpro diuer[is accipitur,vvt dicium eff: Ita etiam i- dem Propheta propter multos effeéfus miferiordie, e Wuflitie plurahter dicit: Mifericordias Domini in eter- num cantabo. Ft alibi: Iu[litie Domini vele latificantes corda: cum tamenin Deo va [it mijericerdia, vnaiufh- tia, (y vnaeademque fit miferiordia que iuflitta, fcil cet diuina via, Pal. 18.b Quare dar ine prohibitio, & confilium icuntur Dei voluntas. Ideo autem praceptio, e prohibitio, atque confilium cum fint tria, dicitur tamen vnumquodque eorum Dei voluntas, quia tla funt figna diuine voluntatis, quem.
Lib.I. Sententia A ladmodum €f figna ira dicuntur ira, C dilecftonis figna C dileifio appellantur: C dicitur iratus Deus, ( tamenno eff ira ineo aliqua: fed (igna tantum que forit fiunt, qui- bus iratus offenditur, tra ipfius nonnantur. Et efl figura dicendi, fecundum quam non efl falfum quod dicirur: fed verum quod dicitur (ub trap nu bilo obumbratur. Et fe cundum bos tropos diuerfe voluntates Dei dicutur,quia diuerfa funt illa que per tropum voluntas Det dicuntur.
Vbi voluntas Dei pro precepto, & confilio accipiatur, - Propracepto Dei atque confilto potefl accipi voluntas. vtibi: Fiat voluntas tua (icut im celo,e intera. Et alibi: Qui facit voluntatem patris mei qui incelis eft, ipfe fra- ter meus C» foror C mater eit. Et contra banc volunta tem multafiunt. Vnde Aug. inlib. de fpiritu ei littera.
Euangelio non credusit.
Quod Deus non vult hominibus fieri omnia qua przcipit,vel non ieri que prohibet. Et (i illa tria dicuntur Dei voluntas, tdeo quia figna funt diuina voluntatis: non est tamen tntellicendum Deum omne tllud fieri velle quod cuicumque pracepit: Gen. 21.4| vel rion fieri quodprobibuit. | Precepit enira Abrae im - Mara d. | Pnolarefitum, nectamen voluit, nec idco precepit, vt id fieret: ed vt Abra probaretur fides. — Et in Euangelio precepit [anato, necui diceret: tlle autem predicauit vbi que, intelligens Deum non ideoprobibuife quin velleto putfunm pradicari-[ed vt daret formam bomini laudem bumanam declinandi.
Depermiffione, & operatione, vbi dicanturDei voluntas.
Capgsim | Permi[fioquoque Dei Cr operatio voluntas Dei appel. ine ca. 96. [atgy, qualiter accipit Augu[Hnus tn Encb.dicens: Nomfit ln ^ — [aliquid nifiomnipetensfieri-velit: velfinendo-ut fíat,vel tpfefactendo. Necdubitandum eft Deum facere bene ettam [inendo fieri quecumá, fiunt malexmon enim bec nift tallo iudicio finit, efr profecto bonueff omne quod infi um D rum.
eff -Ecee bic panifelTe habemus Dei voluntatem appella tpfius operationem, velpermi[Jfonem, cum dicit nonfieri aliquid nifiomnipotens fieri velit, vbi includit ef boy, e malaomnia que fiunt. Ideoque apertediflnguit quo. modo Deum velle dixerit,ne eadern ratione tntelligerety velle bona, c mala. fübdens, vel [mendo vt fiat,boc qua. tum ad mala dicit: vel ipfe faciendo,boc quanti ad bona, Mala enim [imi fieri, fed non facit: bona veroipfefaca. Ideoque dixit e velle, quia C molens,mala finit: volem, bona operatur: Qj 0b boc permi(foo, ci operatio volunta, Dei dicuntur.
Quinque füpra funt propofita, quz dicuntur fecundum tropum, vt ideo diftinguat lector vbique pro quo corum accipiatur Vo» luntas.
"Quinque ergo fapra pofita (unt, qua dicuntur ecun- dum tropum Dei voluntas, quia (igna funt diuine volu- tatis, que vna eff, c immutabilis, (cilicet Dei beneplaci rum. Ideog, diligenter difHnguat lector vbi de voluntate Dei fcriptura commemerat iuxta quem odum accipio. porieat, vtrum pro beneplacito Dei, an pro aliquo fggnorà eius, Magna cnim efl adbibenda difcretio im cognitiom Jitina voluntatie, quia e beneplacitum Deiefl voluta eius, C fignum beneplaciti eius dicitur voluntas eiu Sed beneplacitum eius eternum efl (qnum vere benepla citieius nom: ei con[onat rerum effect ibus beneplaatum ipfius, eb ipft effectus verum ab tllo non dicordant. Fite. aim omne quad beneplacito vult fieri: e$» omne quad von vult fieri, nequaquam fit. Non ita autem efl de figni uia precipit Deusmultis,ea qua non faciunt, P prohi et qu nontauent, C» confalit que non implent, DISTINCT. XLV. De quidditate voluntatis Dei.
Iam de voluntate Dei «liquid pro fenfu noftri im- becilltate, &c.
V. certio agit de voluntate.Et habet hac parstres partes. In prima agit de voluntate fecüdum fuam quidditatem. [n fecunda fecundum eius impletionem refpc&tu ope- ris,qualiter fcilicet impleatur,infta diftinQt. 46. Pic orit que[lo: diclum efl enim. 1n tertia determinat qualiter vo- 'untas noftra diuinz conformatur, & hoc diítinà. 48, Sciendum quoque eff, quod aliquando mala efl volumas. Pri- ma pars habet tres pattes.In prima oftédit, quod volun tas Dei eft ipa diuina effentia. In fecunda quod ipfacfl omnium caufa ibi: Hecitaque fumme bona voluntas can|; eff:In tertia oftendit, quod ipfa voluntas Dei eft multipli- citer dicta, ibi: Hic mom eff pretermirtendum nobu. &c. Pr- ma pars habet duas. In prima oftendit, quod velleeftin|: | Deo efle,& voluntas eft effentia. In fecunda foluit dubi- tationcm,ibi: Er Jicet idem fit Deo velle: Secunda pars Íimi- | liter habet duas. In prima oftendit, quod diuina volun tas eft caufa prima. In fecunda oftédit, quod cft caufage neralitlima,ibi:Voluntas ergo Dei, vt at Auguflinus. Terua| - pars, in qua agit de iftius nominis multiplicitate, & hac nó eft multiplicitas equiuocationis, fed analogie: habet cres particulas.In prima ponit modum principalem acci-| - piendi circa hoc nomen, quod eft voluntas, quia fcilicet sccipitur pro voluntate beneplaciti. In fecunda ponit modos non principales:fed ttopologicos, fecundi quod accipitur pro figno voluntatis:& hoc facit,ibi: Aliquando vero (ecundum quamdam dicendi ficuram, &c. In tertiabreuiterepilogat przdeterminata, ibi: Quirque ergo fpra po- fita funt qua dicuntur, &c.
Expofitio textus.
€ Relatt- Vn A egit Magifter defcientia, & potentia, hiciá Diuifoo.
E -— ram, & praícientia ad przícitum,ita velle dicitur ad vo- litum: fed eft fupra habitum dift. 35. quod illa dicuntur relatiue: ergo & velle.
ue, prout relatiuus modus dicendidiftinguiturà modo dicédifecundum fubftantiam,& hic eft perfonalis, & ita accipitur hic.Ipfeauté obiicit de relatione refpectu creaguitur a modo dicendi fecundum fubftantia. Vel poteft dici, quod Magifter loquitur fecundü generalem nomicentiam. Alio modo dicit caufam. Prout dicit compla- A Rrsr. Dicendum quod Deus quamuis fit caufa o- mnium, non tamen cíttota caufa: fed ipfe cum caufis cteatis. Propter hoc notandum, quod effectus habet comparariad caufam fupremam qua Deus eft, & ficnihil euenit caíu, & fortuna. Habet etiam comparariad ,voluntatem, fiue caufam creatam qua eft natura,vel intelligentia, & (ic cum multacueniant prater inten- tionem, multa fiunt cafu, & fortuna.
Relatiueenim voluntas nunquam dicitur. — ^ Du. I.
Videtur falfum,quia ficut Creator dicitur ad creatu- R. € s P. Dicendum quod Magifter accipit hictelati Nibil enim fit, quod non de interiori, atque intelligibili ula (ummi Imperatoris, &c. turz quz eft quantü ad modum intelligendi, nec diftin- Eus | Videturfalfum, quia peccata fiunt,& non egrediun- turab ipfo. | Rzsr. Dicendum quod Magifternon affumit hác auctoritatem ficut habeturin originali.Nam ibi dicitur, qued non iubeatur;aut permittatur, & ita non haber lo- cum obiectio.Nihilominus poteft dici quod materia re- ftxingitdiftributionem fuam ad res qua (untaliqua na- tura, Vel dicendum, quodampliat verbum egrediendi ad facere, & permittere.
nis intelle&ü, quia velle non efttantum refpectu creati, vt praícire,& create; (ed etiam refpectu Dei.
Deu fcit oninia, & c. Dub. 1I.
Videtur male dicere, quia fimiliter diuinz volunta- tifubiecta funtomnia,quia voluntati eius nullus refiftit: ergo Deus vultomnia,quod non conceditur.
IT£M egoquaro: cumomnia fcibilia fint fübiecta diuinz (cientiz,& effentiz,& limiliter volita:quare non dicimus quod Deus volendo fe, velitalia, ficut fciendo fe, fcit alia. Quod fi tu concedis,tunc cetera effent ater- na. Situ dicas, quod non eft fimile,quaritur quare non: & videtur quod fit fimile, quia ficut diuine (cientica &us nó defle&titur extra Deü,& ita fciendo fe,ícit omnia ita & de voluntate videtur.
Rrsr. Dicendum quod fubiccta diuinz fcientiz non dicuntur, quia funt inferiora, fed fubiecta dicuntur refpectu quorü eftactus diuinz cognitionis. & hzc qui- dem funt omnia cognof(cibilia: & idco nouit omnia: fi- militer fubiecta voluntati dicuntur, refpe&u quorü eft actus diuinz nolitionis:& hec non funt omnia volibilia, ideo patet illud.Quod quaritur, vtrum volendo fe, velit omnia, dicendum, quod velle vno modo dicit compla- Difeius luminarium, C terremotu, & monflruofi a- nimalius,&c. | Dub. VI.
, Videtur falfum dicere,quia monftrum dicit deordina- tionemaliquam in natura: ergo non eftà caufa fuprema. R x s r. Aliquibus dicendum videtur,quod monftrü dicit deordinationem aliquam in natura: & dicit etiam (ubftantiam aliquam. Subfítantia caufam habet pofiri- uam,quz Deus eft, inordinatio illa non habet caufam pofitiuam,fed priuationem, & hac eft vc plurimum im- proportio virtutis agentis ad materiam. Aut enimma- teria fuperabundat, avt deficit fecüdum proportionem caloris operantis, & virtutis: & Auguftinus loquitur de monftris quantum ad id quod habent fübftratum. Ta- menaliter poffet dici, quod monftra etiam funtà Deo puniente, quando pena funt, & fic habentrationem d adbs muis enim Deus non faciat contra ordinem in finem, facit camen contra folitum curfüm nature freceatiam, credo quod bene poe dici,quod volendofe, quenter, vclad vindictam, velad mifericordiam.
veit omnia: quia omnia placent ei quz ab ipfo, & ad i- pfum (unt. Prout tamen dicit progreffum effe&us ab i- pío,qua inuis actus non egrediatur, tamen res egrediun- tur:& ideo dicit reípectum ad extra. Vnde ficut non có- ceditur, poffendo fe,poteft omnia,fic & in propofito.
Placuit vanitati Pbilofophorum, &c. | Dub. V 11.
Videtur quod non bene dicat, quia Philofophi cau- D (is aliisattribuerunt vere: ergoin hocvaninon cun vtpoteluna eclipfatur, co quod terra interponitur.
R xs». Dicendum, quod nonideo dicunturvani, quia aliis tribuerunt: fed quia fic altis tribuerunt, vtad caufam przcipuam non refetrent. Etideo euanuerunt, quía ad caufam primam, & praecipuam non venerunt, quz fola eft caufa fimpliciter prima, & fimpliciter gene- raliffima.
Quare fecit Deus celum c terram. Refpendendam eft il- li,quia veluit. | Dub. 111.
Videtur malarefponfio, quia tunc videtur facile om- nia determinare: videtur etiam quod voluntas Dei non habeat rationem.Sed cótra, fuper illud ad Ephefios: Se- cundum confilium voluntatis fuz.Gloffa: V oluntas Dei cft ex ratione: ergo eft querere ranonem.