R zs r.Dicendum quod voluntas noftra cum excite- cura voliro, caufam & ratio? em ab eo habet, & quantü ad volitum, maxime quando vult aliquid,quod eft pro- pter inem:fed voluntas Dei cuiusactus eft ipfeomaxime cum vultfe, quia non excitaturaliqua ratione aliad fe, ramen caufam quantum ad fe habere non potcft. Voli- tum autem aliquando habet aliam caufam, quam vo- luritatem, & tuncrefípe&tu eius habetrationem & cau- fam,aliquando folam voluntatem, vt in mundi creatio- ne, & tunc voluntas habetrationem, fed non caufam, quia non eft irracionalis, vnde non habetrationem tan- quam diuerfumàfe, fed idem re, & ideo voluntasDei non poteft effe irrationalis:& propter hocin actibus qui totaliter (unt ab ipfa, fufficit ipfam fcire; nec oportet vl- terius aliam rationem quarere, & fic patet illud.
Videturfal(um dicere, quia plures füntidez eo quod plurium ideatorü:ergo fimiliter plures voluntates, quo niam plurium volitorum.
R Esp. Dicendum quod non eft fimile, ficut patet in quzftione de ideis, quia voluntas dicit quod s fe tenet ex parte volentis & fecundum effe, & (ecüdum ra- E [Gortem dicendi: & ideo te, & ratione vna eft voluntas beneplaciti: fed idea fecundum rationem dicendi plus fe cenet ex parte ideati,quia fimilicudinem eius dicit. Et cognitio ies und rationé intelligendi, & dicendi mo- dum dicit in nobis à rebus ad animam fecundum rem: fed in Deo fecundum rationem intelligendi, voluntas autem non: ideo hac duplici ratione cóceditur de ideis, non de voluntate.
Videtur tale dicere, quia tunccum voluntas Dei (it Videtur falfü,quia Deus nunc vult aliquid effe, quod agens per intentionem, videtur quod nihil fiat cafu, & -— non vult effe: ergo videtur quod definat velle: & (fortu na, "N | imiliterincipiat:ergo videtur diuina voluntas mutari.
Difind. XLV.. — 363] - ' ——————ÀÁÀ€——MÁÓÓed 364. — lablSentent. L Dift. XLV. Kass: Diceadum quod in huiaindi loesiont [A 3. Frvacaroneviderur, quia volans poten um bus eft folum tefpectu connotatí muratio,quod compa-| jinnobis maxime vertibilis,vnde aliz potentiz non pof ratur ad diuinam voluntatem, ratione cuius poniturin-| |funtin malum: fed fola voluntas cítà qua eft peccatum: €eptio, & defitio in actibusillis quiconnotantaliquid| jfedin Deonullacít omnino vertibilitas ad malutu; e;- de prefenti.Si enim dicatur:Deus vult hocefféfuturum,| goce. ab eterno voluit: fed tamen caufa in atu fiue.actualiter 4. Irz M voluntas;ecipfo quod voluntas, eftado caufans non fuit nifi quando facete voluit, id eft; proil-| pofita:co quod ad oppofita, cft contingens & variabilis; Mo inftanti, in quo a&us voluhtatis copulatur opeti,non| |inDeoautem nulla cadit contingentia, nec varictas:er-. autem ipli fübie&to volenti, & (ic patet quo modo fit| |go,cc.Probatio prima. Voluntas eo ipfo quod volun- caufa actualisin tempore, nulla fada inca mutatione,| jtaseft, eft poteftas rationalis: fed poteftates rationales quia continue voluit, & ita in adu fuit:fed caufansina-| |funtad oppofitum,ficut dicit Philofophus:ergo, cc Si- &u non fuit: nifi pro tempore pro quo voluit, itanulla| militer eo ipfo quo eft voluntas, eft libera: & ti hoc,non| circa Deum voluntas incepit: fed folus effectus incepit.| 'eftdeterminataad vnum: quia tuncnon haberetliber- Dicitur iratus Deus Cr tamen non efl ira in eo ali- ratem,ficut nec potenti naturales:ergo eft ad oppofita, "esae Dui. eftigitur variabilis. — " 1 PR | 20 nasW. e |PB| SED contra dicit Apoftolus: Secundum confibum Videtur male dicere, quia in Deo eft vis rationalis& | |volugrris (az: Eciteramibidem; fecundum propofitü |: concupiícibilis: ergo pari ratione ponéda etin Deoira-| |, eic fue, & tota fcriptura eft plena hoc nomine vo- ícibilis: -— b incocftaduscogniuuz, &amo-| || inris vceftin Deo: ergo:Ct. | tis,ita proprie actus furoris. | j | i ' E E: ird quod isdcibdis sliQusmodo D: K Hes pom in 12. concludit, quod voluntas Arifat n. nat imperfectionem de ratione füi nominis, & ideo di- P E cunt aliqui, quod nullo modo recipiturin Deonifi tran- I 4 E " n. — quia voluntas eft illud penes füptiue.Cótra;actus huiafmodi visiu nobisfuntgloria-| |qUo6 relidet inter creatatumma poteftas: ergo fi volun- ri,& dánari,& hi funt in Deo,quare non(imiliter & hzcj |*25 de fe dicit poteftatem » quia omni bus prafidet inre- [vir vis;Eteft propterea dicendum, quod in Deo verecftvis| |Bnoanime,& nihil poteft fibi imperare:fed Deus eftpo-|;f Poi * STPo.19. gloriádi,& dominandi que eft ipfa diuina fubftátia, ta-|. centiffimus, & omne quod potlibile eft (ibi attribuen- ip un 19:411 men quia ira habet paffioné coniunctam deratione fuj| |dumeftergoGe. — —— — ridi nd. nominisjideo nonrecipiturin Deovisirafcibilis,necira,| |. Irt voluntas eft in qua confiftit voluptas fumma, |, ij; nifi tráfüumptiue,& fermone tropico.Et notádum, qued liue fc:licitas. Beatus enim eft qui habet omne quod Deus habet figna irz, non gne [ignificent iráin ipfo;fed vult, vndenihil delectatur nift habens voluntatem vel quz fignificant irá in nobis; & vere quádo in nobis funt. aliquid (imile voluntati:fed Deus eít teliciffi mus,in quo cít omnis felicitas, & iocunditas:ergo, &«. ITE M voluntas cft illud penesquog refidet iuftitia, & zquitas. Iuflitiaenimnon eftaliud, quam re&itudo voluntatis: vndenó habentia voluntaté,non fünt capa- biliaiu(titiz, (ed Deus eft iuftiffimus fecundum omnem intelle&umergo habet voluntatem.
ic fe baba Precipit enim Abrae immolare filium, nec tamen vo- lai, &c. Dub. XI.
IT£M voluntas eít vis fecundum quam attenditur importabat,& per illud plus quod Abraam intelligebat, itas, necin Abraam deceptio fuit:ed probatio. ARTICVLVS I.
D intelligentiam prafentis diftinctionis t£ía principaliter queruntur, Primo de voluntate diuina quantum ad quidditatem.Secundo,quantum ad cauía- litatem. Tertio,quantum ad rationem fignificádi. Quá- tum ad primum duo quaruntur.Primo,quaritur,vtrum üt inDeo ponere voluntatem.Secundo,vtrug ipfum fit dicere omniuolentem ficut dicitur omnipotens, QV ESTIO I Anin Deofit ponere voluntatem.
Dominus fidem eius probabat:ita vm necin figno fa]-|D fumma liberalitas: omnis enim liberalitas venít examo- re, fed conftat quod amor efta&us voluntatis: inDeo autem ponere eft fummam liberalitatem: erge &amo- rem,& voluntatem.
Cowervsie. Voluntat eft in Deo quamtis non babeat conditione; feqaento voluntatem creata, vt [unt appetitu, fuga, tri- flitia, vertibilitas, vel malitia. — R xs. adarg. Dicendum quodin Deo eft penere | up voluntatem,ficut oftendunt quatuor rationes przdide. soar. dj.
q.t- STboug.
propter quatuor conditiones, fcilicet poteftatis, volu- ptatis, zquitatis, & liberalitatis, qua funt circa volunta- tem,& magis proprie in Deo, & com pletiori modo quá innobis. Voluntasenim in nobis eft per differentiama E |fubftantia, & actu, & per diftantiamá fine: in Deoautem per omnimodam indifferentiam horum, fcilicet (ubftantiz,virtutis,actus,& finis.Et quia n nobis cft pet differentiam fubftantia, & ab a&u:ideo aliis prefidens, & fecundum diuerfos a&us variabilis. Propter differen- tiam enim à fubftantia in qua poffunt & aliz potétiz radicari,prafidet aliis potétiis,vt fenfai,& appetitui. Pro- pter diferentiam ab actu, eft variabilis fecüdumaltera- tionem affectionum: in Deo autem neutrum: ideo nec Q: o» inDeonon fit ponere voluntatem,oftendi- regit inferiotes potentias. nec haber variari fecüdum af- Petrus de Tarant. 1.St01. di/l.45..1.
tut auorítate,& ratione. Primo, fic: Auguftinus; | lfe&ionesvarias. Et quia in nobis eft per diftátiam à fine: inlib. deliberoarbitrio: Voluntaseftrationalis motus| | |indecftquod eft indigens, & ideo in cá eítfuga,& appe. fenfui przfidens,& appetitui:(ed in Deo noneft motus| titus: & caditin ea vriftitia, & malitia, quia poteftatine necfenfus, necappetitus: ergo neque voluntas. obliquari, cá non fit illiconiun&ta.In Deo aytem eftom- 1. Ir x M Auguftinusinlib.de duabusanimabus.Ve-| |nino fini coniuncta: ideo necfugam nec appetirü habet, luntas eft animi motusad aliquid profequendum, vel| |nectriftitiam, nec malitiam: fed omnimodam laciciam, fugiendum:fed in Deo non eft ponere fugam,necprofe-| |& iuftitiam. Etfi patet refpon(io ad prima tria, quia cutionem:ergo nec voluntatem. quamuis iftz conditiones appetitus, fuga,malitis, Sol ] vetti- PL e SIS "— L Art.I.
mninoàa voluntate diuina femota funt.
4. ADilludquodobiicitur, quod eft contingens, & variabilis, dicendum qued eft contingentia in actu; vel inetfectu. Si loquamur de contingentia in effe&u, non tantum cíLin effe&u noflro, fed etiam in roultis, quz Deo unt.Multa enim facit Deus,quz poffet non facere nullo repugnante, Siautem loquamur de contingentia inadu, quod voluntas modo vultaliquid, modo defi- nit aliquid velle, & incipit velle, modo vult aliquid, modo vult ——; hoccaditcin voluntate humana, quia inter voluncatem humanam, & a&um,eft differen- tia, vnde nec femper eft in vno a&u, necin acu vnifor- mi, diuina autem voluntas propter identitatem fui cum a&u,omnino variari non poteft,nec habet in fe aliquam contingentiam,& ideo patent omnia quzita.
QVESTIO IL An Deu dicatur omniuolens, ficut omni(ciens, c emnipotens.
VPPosiTO quod in Deo fit ponerevoluntatem: Quazritur, vtrum ipfam fit ponere omniuolentem:& litadicaturà voluntate omniuolens, ficutà potentia, & Ícientiaomniíciens,& omnipotens.Bt quod fic, videtur: quia Dcus non dicituromnipotens eo quod potfit om- nia, fed quia poteft omne quod decet eius potentiam: decet voluntatem cius velle; ergo debet dici omnino- lens,icut omnipotens. a 1. ITE MÍicucfe habet cognitiua Deiad verum, ita fe habetaffectiua, fiue voluntas ad bonum:fed S ua, fiue intellectiua amplectitur omneverum.: vnde qui diceret Deumaliquid verum ignorare, derogaret eius intelligentiz: ergo pari ratione cum intelligentia non fit latior,neceftperfectior quam voluntas,voluntaserit re- fpectuomnis boni: ergo ficut dicitur omniíciens, quia (citomne verum: itaomniuolens, quia omne bonum.
3. Ir E Mficut dicitur Deus verum omnis veri, à quo (cillcet omne verum habet veritatem: itaeftbonum o- mnis boni, àquo omnebonum habet bonitatem: fed Deusin cognofcendo tuam veritatem, quia eft ratio obonitatem,omne bonum diligit:fed omne quod diligit, verum,& fic,e?c.
]tabona: ergo melior ad plura, & optima ad omnia: ergo infinita ad infinita; ergo ficut potentia, & fcientia fe ex- tendunt ad omnia, & infinita, ita & voluntas; ergo qua [ratione dicitur orànipotens,& omnifciens, pari ratione debet dici omniuolens. | . Contrajin Pfalmo:Omnia quacumque voluit, fecit; ergo nihil vult nifi qua facit: fed plura poteftfacere, & menta IT&M fialiquid fciret homo quod non fciret Deus, noneífet omniiciés Deus: cum ergo aliquid velit homo noneft omniuclens. | Ir£« fipoffe malum effet poffe, Deusnon effet o- , |mnipotens, quia non poteft mala: cum ergo velle malü, aut pe: velle, & Deus non velit mala: Deus non eftomniuo- pu ens.Probatio minoris.Malum non eft malum,nifi quia maso |VOluntatium: quia fecundum Auguftinum peccatum .Jadeoeftvoluntarium, cc.ergo ratio veluntaris faluatur In malo, fimiliter & actus voluntatis in volédo malum: €rgo, Cre..
, I*£Mvelle malum;auteft velle, ant eft nolle. Si vel- C habeo propofitum:Si nolle, (ed nolle malum eft bo- num:ergó velle malum'eft bonum: ergo fi Deus vult onaQ" fü c "NE — o]: € " ———— ——— má ——— saáá———Ó-——— NN vertibilitas,conditiones (int voluntatis cteatz,tamen o-| A: mne bonum, Deus vultomne malum, quod cft falfum nonenim pote(t mala. Similiter vuleDeus omne quod c [nen vult omne volibile, quia diuina voluntas importat mnium,omnia cognofcit:ergo fimiliter diligendo fuam D vult; ergo vulc omne bonum, ficut & cognofcit omne|' 4. ITE M bonavoluntas eftquz fe extendit ad mul-|.
Quaít II. 365 iReftat ergo quod velle malü eft velle, & Deusnon vult malum: ergo Deuspnoneft omniuolens: fed illud argu- mentum eft (aphifticum, quia fimiliter poffet obiici de potentia. Sed quaritur,vnde eft hoc quod velle malum, eft velle:fed pofle malum nen eft poffe, vel potentis, fed impotentiz, luxta hoc quaritur de comparatione po- tentiz,fapientiz,& voluntatis ad fua obiecta fecundum ambitum.
Coxcrvsio. j Tamet[i concedam Deum e[fe omni[cium: atque omnipoten- tem,non famen omniuolentem admittimus, quia fcientia eft omniuin tem futurorum,quam poffibilign, tam bonorum,qua malorum. Potentia eff omnium bonorum, etiam poffiw bilium. Voluntas autem non efl nifi bonorum, que [unt vel erunt.
Rs». Adarg.Dicendum quod cum quaritur, v- trum Deus fitomniuolens, duplicem intelle&um potcft facere ifta locutio,ex eo quod b quod e(t,omne,poteft facerc diftributionem fimpliciter,vel vt nüc. Si diftribu- [tionem fimpliciter quantum ad a&um & habitum facit, tunc diciruromniuolens, quia vultomne volibile.Si vt nunc,dicituromniuolens,quia vuleomne volitum. In vtroque fenfu falfitatem habet. Et quiain vtroque fen- (u veritatem habet in potentia, & in fcientia, ideo fim- pliciter conceditur,quod Deus fit omniíciens, & omni- potens, & fimpliciter negatur quod fit omniuelens. In- tellectus huius,& ratio patet.Si enim fim pliciter accipia- tur,Deus fcit omne fcibile, & poteft omne poffibile: fed [caufam a&ualem, potencia vero abftrahit d rationea- &ualitatis, & ponit rationem habitualem caufz:ícientia vero ab(trahicá ratione vtriuíque. Quia ergo Deus non e(t caufa a&dualis omniü qua poteft facere, vel velle, fic- ut non facit omne volibile,ita non vult.Quia vero poten- tia abftrahic d ratione actualitatis: ideo non dicitur fo- lum refpe&u faciendorü in adu, fed etiam refpectu pof- libilium fieri à Deo. Quia vero fcientia abítrahit Aratio-| ne vtriufque, hinc eft quod fcientia non tantum eft re- fpe&u faciendorum, fed etiam refpe&tu poffibilium, nó cantum Deo,fed etiam aliis,vtpote poffibilium malorü. Hac ergo eftratio, quiaactusícientiz, vtícire, eít per modum habitus: fimiliter & potentiz per modum p bius, vt pofle:voluntatis,per modum actus, vt velle.Id- eoíciengacftomnium (cibilium, potentia omni poí- fibilium, quz funt poteptiz: (ed non voluntasomnium volibilium: & ideo non poteft Deus plura fcire, vel pof- fe, poteft tamen plura velle. Similiter, fiaccipiamuse- mne vtnum reípectu rei przeícit, & refpedu fa&z, & volitz, fcientia eft reípe&tu omnis rei in qua faluatur ra- tio Ícientiz, & potentiain qua faluaturratio potentia: fed voluntas non cft refpectuomnis reiin qua ratio vo- luntatisfaluatur. Scientia enim eft refpedu omnium fu- tutorum,& przíentium,& praeteritorum, bonorum,.& malorum, quia ibi faluatur ratio fcientiz, & nobilitatis: quia (cire malum, fcire eft,& (cire malum,nobilitatis eft. Similiter pu cft refpectu omnium bonorum,in quibusfolum faluatur ratio potentiz. Nam poffe ma- lum, noneftpofle. Vnde poffe malum non tantum de- rogat perfectioni potentiz,íed etiam ipfi potentiz,quia quod Deus non velit, vt puta facere furtum: ergoDeus p [poffe deficere non eft poffe, & ideo adhuc dicitur omnipotens. Voluntas veroeft refpedu bonorum rantum, nontefpectu malorum. Et quamuis in volendo malum non faluetur dignitas volütatis,faluatut tamen ratio vo- lédi,quia velle malü vellecft. Et hinceft quod Deus nó dicituromniuolens quia non vult malü, fed tamen o- mnipotés dicitur, quamuis non poffit malü, Sí queratur quare ratio potentiz non faluetur refpe&tu mali, (icut & ratio voluntatis, dicendum quod potétia idipfum quod dicit, dicit per modum habitus, & pofitionis, de poren- tia actiua loquédo.V nde quádo eft reípectu priuationis tá non eft potétia, (ed defeQus potentie: (ed volütas idi- pfum quod dicit, dicit pet modum cuiufdam adharen. ta vero ow o.
SUP RMEArec an TEnIS- wÜ. -- Ex 1. pofhe- TIO MIB Coptex.11.
366 Lib. L. Sent.
ua & complacentie:quia ergo in malo faluatur ratio có -|A: fenfus, & com p & tefpectu boni: ideo vel- le malum,vellce(t:fed poffe malum, non eft poffe.
1. Ap illud qued obiicitur, quod Deusvultomne quod decet, dicendum quodiilla non eft ratio quare di- catut omnipotens:fed illa qua przatlignata eft, (cilicet quia poteft omne,quod "t potentiz eft.
2. Ap illud quodobiicitur, quod cognitiuaample- &itur omne verum, & affectiua omne bonum, dicendü quod aliter amplectitut hzc,aliter illa. Cognitiua enim amplectitur bone cognofcendo omne qued eft verum, & quod poteft effe:í(ed affectiua, quia aus eius eftin ratione a&us amplectitur & vult lan bonum quod eft, vel erit. Rurfus: Verum ample&titurtotum a- éum cognitiua:quia nihil citur nifi verum, nam falfum a&um voluntatis, nam velleoppofitum boni eft velle, & hinceft qttod Deus fciendo omne verum, dicitur o- miftiens id non ficvolédo omne bonum,omniuoles.
;. Ap illud quod obiicitur quod Deus cognofcendo fe qui eft veritas ip'a, omne verum cognofcit: ergo, Ct. Dicendum quod verum eft, fed aliter: quia cognofcen- do fe verum, eft caufa exemplaris: & caufa exem plaris nontanuim cít futurorum, fed etiam poflibilium à Dee fieri. Sed diligendo fe bonum, eft caufa actualis vt pate- bit:& ideo non fequitur quod velit nifi bona que crunt, vel fient: propter hocnon poceft diéi omniuolens. Alia ramen e(t huius ratio, ficut patet in littera.
4.À p illud quod ob: citurde voluntate quod melior eft quz fe extendit ad plura, dicendum quod voluntas eft actus rationalis: vnde non dicitur voluntas melior, quia fimpliciter ad plura, fed quia ad plura rationabili- ter, & quoniam ratio recta di&tat creaturas fieri in nu- mero definito, quia numerus infinitus rebus non cqm- petit: ideo optima voluntas & perfetiffima in aliquo numero vult res bomas effe, fed tamen finito. & ex hoc non fequitur quod voluntasfit infinitorum, vel omniü offibilium necetiam omnium.Poteft ramen dici quo illud fi alicubi habet veritatem, ibi tantum habet vbi voluntas aliquid recipitá volito: fed voluntas Dei nihil recipit, & ideo non eft melior volcndotria bona quam vnum, & mille quam tria, & idco non valet illa ratio in propofito.
Éx hocpatetillud quod confüeuit quari: vtrum vo- luntas, & potentia, & (apientia fint zqualia, dicendum enim quod eftloqui de his quantum ad actum, & qui- tum ad effectum, & quantum ad obiectum.Si quantum adactum:ficeftibi omnimoda zqualitas, & cicumin- ceffio, vt patet, quia quidquid (cit Deus & poteft, vult (cire & poffe: & econuerío. $i quantum ad effedum:fic adhuc funt zqualia: quia nihil efficit Deusnili pec po- tentíam, fapientiam, & voluntatem. Sed quantum ad obiectum, fiue connotatum funt in zqualia, ícientia e- nim hoc modo eft in plus, & potentia in minus, & vo- luntas in minus: nam fcitum eftbonum & malum: pof- libile e(t bonum tantum, fed futurum; & non futurum: volitum vero eftbonum, & futurum tantum.
ARTICVLVS II.
Vantum ad fecundum articulum quaritur de vo- luntate diuina, fcilicet quantum ad caufalitatem. Etcirca hocqueruntur duo.Primo quaritut in generali, vtrum voluntas Dei fit caufarerum. Secundo, vtrum fit caufa prima & immediata. QV.£STIO IL. An voluntas Dei fit cau(a rerum.
E piendo: fed Deus ngn agit przconcipiendo: ficut dicit Dionyfius de di. no. quia ficat fol non praconcipiendo 5 yis.
Ir£X Auguftinusinlib.contra Manichzus. R efpó- dendum eft eis qui voluntatem Dei noffe defideranr, quod volunras Dei omnium quz funt, ipfa (it caufa, ITEM ratione videtur:quia Deus eft caufa terum: (ed omnis rei cuius cft Deus caufa, eft per fcientiam, poten- tiam, & voluntatem: aut ergo cft caufa,quia potens, aut quia íciens,aut quia volens.Non quia potens: quis mul- tapoteft, quznon facit. Similiter nec quia Íciens,ergo quia volens, ideo facit: fed cauta eft ad cuius effe fequi- cur aliud: ergo, cc.!
Ir s M Deus eftcaufa rerum cteatarum:aut ergo per| 75.» naturam, aut per voluatatem, aut per cafum & for- end cauíz fecundum imperfectam rationem: non per natu- T tam, quia fic fimile ex fimili producitur:;teftat ergo quod per voluntatem, ergo, Cc. | 1. Contra: Si voluntas Dei eft caufa;aut ratione prin- cipalisfignificati, aut ratione cónotati:ít ratione princialis fignificari,ergo cum idé fit fapientia;p otentis,volü tas, & ellentia: cadem ratione debent dici cauíz. Sira- tione connorati: quaro quid fit'illud,nó eft dare nifi ef- fe&um: fed effectus confequitur rationem caufz, non éconuerío:nonergo ratione connotati. Et iterü: Si có- notat effe&tü: ergo nullo modo poteft dici Deus vultíc effe, cum circa fe nihil omnino etficiat: quod eft falfum.
1. Ir & «: Áutvoluntasceft cauía per proprietatem, aut per appropriationem.Si per propuetatem: tuncergo (apientia, & potétia non funt cauíz.Si perappropriatio- nem,aut ergo quiain voluntate per prius eit ratio cauía- litatis, aut quia immediatius. Non quia prius:nam po- tentia & fcientia antecedunt voluntatem fecundum r4- tionem intelligendi. Nec quia immediatius, quia dicit Auguftinus quod Deus per voluntaté mouet, pe: fapi- entiam difponit, & per potentiam exequitur: ergo1m- mediatiorem cooperationem habent ad opusfcientia& | potentia,quam voluntas ergo, cr. | ;. ITE M: Auteftcaufa propter virtutem agendi, aut propter modum. Non propter virtutem agédi: quia vo- luntas non dicit vittutem, fed potentia dicit. Si propter modum agendi.C oontra: Modus agendi per modum na- curz nobilior eft: ergo natura magis eft caufa. Probatio: illud agens eft virtuoius quod eft tufficiencius, & nobi- liorem effectum producit: fcd natura fufficientior eft in agendo, & paucioribus indiget, & nobiliorem effe&um producit quam ars,fiuc agens voluntarium,ergo,ó*e.
4. Ir£ M quód nonquantum ad modum, videtur. Quiaagens quod dat produ&to proprietates naturales confimiles, agit per modum natura::fed Deus effe&ibus (uis dat vnitatem,veritatem,& bonitatem:nec poteft fa- cere fine his: & iftz (unt proprietates naturales diuinz (ubftautiz: ergo Deusagit per modum naturz,non vo- luntatis,!
ITEM: Omne agens voluntarie eft agens preconci- Ad oppo itüm, illuminat:fic Deus non przconcipiendo cteat;ergo, C**- | Cowcrvsio.
Cus ratio can[andires, fit ipfa diuina bonitas, in rationceffe- iui Cr invationefinu: voluntas autem coniungat efe- iuum cum fimne:ea propter dicimus volitatem di- sinam effe rerum caufam.
Refpon. ad arg. Ad predictorum intelligentiam eft notandum quod quamuis diuipa cffentia (itvnum quib fimpliciffimum,tamen eft pelagus fübftantisinfinitum: & ideo omnia quzin nobis reperiuntur perdiuerfiraté omnia, n; inDeo nobilius peromnimodam te- periunturidentitaté: nihilominustamen fecundum omnimodam perfeCtionem & veritatem. Vnde ficurin nobis (cite, non eftícire: (cd bonum nonampledituromnino|B |tunam. Non per cafum & fortunam, quia tales füni odia | Rrany pio) m .|ptet connorationem, fed pepe eiuídé fubítantiz infi- Art. 1.
nobis fapientia, & potentia,& volunras vereeftens, & | Ajbilius ageret quam natura. Poteft tamen dici quod caufa rerum quz nobis fuht: fic & in Deo funt: fed ca- | men vnum funt: & quia intellectus nofter non poteft in- finiratem illius fübftantic comprehédere, nec pervnum verbum exprimere:ideo mulus modis intelligimus Dcü, & diuerfis nominibus exprimimus, & fecundum quod perillos modos intelligimus, plura enüciamus, íta quod | Deoaliquid attribuimus fecüdum vnum modum quod non fecandum alium: & vere quide, quia omnia in Deo habent veram exi(tentiam.Et ideo cum aliquo modo in- | telligamus Deum,cum dicimus Deum bonüm,alio cum|. dicimus Deum zternum,concedimus fe diffundere,quia bonus e(t;nó quia aeternus: hzc enim eft proprietas botatem effe inDeo, & proprictas volütatis fit pducere caquz exeunt per modum liberalitatis, quod dicimus Dceíi inquantum voluntas eft, effe caufam rerum.Ratio autem quare volütati attribuitur caufalitas, heceft;quia ratio caufandi eft bonitas & in ratione effectiui,& in ra- ione finis. Nam bonum dicitur diffufiuü, & bonum cft propter quod omnia: effe&tiuum autem non fit efficiens in effectu nifi propterfinem. Illud ergo quod dicit con- iunctionem principij effe&tiui cum fine,eft ratio cau(an- diin effectu: (ed voluntas efta&us fecundum quem,bo- nü refle&itur fuprabonum, fiue bonitatem:ergo volüeít ratio cauíare faciens in effectu: & ideo attribuimus eo rationem caufalitatis fub ratione voluntatis, non nyfij in 4. de diuin. nominib.vbi dicit quod bonitatem appetunt. Vt principium; à quo fünt: vt continentiam, per quam faluantur: vt finem, in quem tendunt. Vnde diuinus amor eft quidam actus aternus, ex optimo,per optimum, & in optimum: ex quo colligitur quod dicit coniunctionem principi] cum fine, & ideo caufam a- (&u qaando vult facere, ita quod atualitas in caufan- doreferacur ad voluntatem, non proinítantiin quo ha bet voluntatem, fed in quo facere vult, ficut ergo volo cras audire mifTam: & voluntas faciet me cras effe in a- &urefpectu voliti:ficfuo modocftinDeo. — t. Ápillud quod quaricur, vtrum conueniat volun- tati ratio caufalitatis propter connotatum, vel propter rem fignificatam, dico quod nec propter rem fignificatá gnificatam: quia fignificatur diuina eflentia vt voluntas, cui modo fignificádi refpondet veritas. V nde (icut quá- do nos dicimus quodlapis affimilatur Deo inquantum ensaanimal inquantum viuens, & homo inquantum in- telligens: reuera effentia, intelligentia,& vita id (unt in Deo,cum idem ipfum a!io modo datur intelligi,nó pronitatem, in qua omnes nobiles proprietates funt vnum: nontamen poffunt fignificari nifi per diuerfa. 1. Ap illud quod obiicitur, vtrum fit caufa perproprietatern, aut per appropriationem, dico uod rationé caufz habitualis,non tamen actualis,nifi per vo- fue facit fcientiam effe difponenté, & potentiam exc- 7. Àp illud quod quazritur, quare voluntas dicitur caufa, vrrum prepter virtutem agendi, aut propter movelle eft poffe: principalius tamen ratione modi agen- di: productio enim diuerfi in forma, & natura ex fola liberalitate agentis fpectat ad agentem pervoluntatem. bed obiicitur quod modus agentis naturalis eft nobilior; verum eft vbi voluntas non eft. omnipotens, y nó durationis.Hinc eft g; cü intelligimus vere vo- u tas vnit effe&iuum cum fine. Ec hinceft quod voluntas fic füb aliis ratienibus. Et hoc colligitur ex verbis Dio- | vt principium, & vt continentiam, & vt finem omnia|C luntatem. V nde volunras facit de fcientia difpofitionem: quentem:idé enim difponit,quia vult, & fic patet illud. | dum agendi; dico quod propter vtrumque. Deo enim| fcd ái ars poffet facere omne quod vellet, non minus no- | modus producendinaturalis competit perfonz refpedu| perfonz, non autem effentiz diuinz refpetu creatura- rum;quia non poffunt conuenirein forma. 2M - 4. Apillud quod obiicitur quod Deus producit fi- mile fecüdum proprietates, dicendum quod natura pro- ducit fimile in proprietatibus fpecialibus,fi eftagens par-|. ticulare, vel fi eft agens vniuerfale, producit necetlario nonexfua liberalit.ce:Deusautem neutro modo. — j. Ap illud quod obiicitur quod Deus non eft agens pracipiens, dicendum quod hoc verum eft de przconce-] prone qua przcócedit voluniaté, fed non eft verum de przconceprione refpectu operis. Primo modo loquitur]. Dionyfius:ipfe vero opponit fecundo modo. | LI QY ESTIO IL An vcluntas Dei fet inmediata caufaverum.
Trum voluntas diuina fit caufa prima & immedia.
ta. Et quod fic videtur per Auguítinü in 3. de T'rin. Voluntas Dei eft prima & fumma caufa omnium fpecie-|: rum& motionum. dic d i 2 IrEM omnis caufa cuius actus primus & proprius eft]. rei productio,eft cau(a prima & immediata;fed voluntas diuinaeft huiuímodi: crgo, &c.Probatio medi: Super illud pfalmi:Iuftus Dominus in omnibus vjis fuis. Glof- (a:Deo hoc eft velle quod facere: quia ex cius volunta- tc res habent effe, | Ir&M rationc videtur, quia omnis caufa eft prima & immediata, qua non eft altera prior:fed diuina voluntas eft caufa qua nó eft altera prior, cum fitidem quod Deus, ergo voluntaseftcaufaprima& immediata. —;—— — IrEM omnis caufa eft prima & immediata, quzeft in totum effectum peractionem fuam; fed omne quod fit; eftàDeo,& nihil poteft operati (rne ipfo, cum non poffit| ineffe faluari, & Deus toti cooperatur, & in totum:er- |: ITEM omnisqui cognofcitrem certiffime,& nobiliffi-]: me cognofcit per caulain proximam & im mediatam:fed]. cogriofcens Deut & videns cognofcit ín eo res certiffi me & nobiliffime tanquam in caufis prioribus, vt dicit] Auguft.ergo in Deo eft caufa proxima & immediata, fed non nifi voluntas,ergo,crc. f IrzM quod Deo attribuitur, debet attribui eiinfine] totius nobilitatis:fi ergo ratio caufalitatis conuenit ei] nobiliffima caufalitas debet ei attribui; (ed hac eft rati cauíz primz,& immediatz:ergo, cc.
1. CoNTR A:Vniuseft vna cauía immediars: ergo fi Deus eft cauía omnium immediata, nihil habet aliá cau- fam quam Deum: & fi hoc, ceffat omnis operatio, & ita potentia ceflat,ceffat & bonitas,& cerera funtotiofa. | 2. IrEMi diuina voluntasett omnium caufa proxima: & immediata:pofita caufa proxima & immediata, poni- tut effectus; ergo cum diuina voluntas fuit ab xcetnó, cetera funt zterna. JE ;. IrzM omne quod habet caufam proximam, & im- mediatam, & neceffariam, eft de monitrabile: fed fi dini- na voluntaseft omuium caufa prima;, &cimmediata;o- mnia funt demonftrabilia.
4. lr£M cognita caufa proxima & immediata non eft vltra quzrere:ergo fcito quod Deus velitaliquid, ftulte laborat qui quzrit caufam aliam: fed deomni bono fic Ícimus Deum cau(am effe: ergo non eft vlterior quarenda: pereunt ergo & vánz funt (cien- tiz doctrinales immo em- nesícientiz.
i. Pbyfrcor | Centex,:8. Iph. cótex.
2^CONCLYSIO..."* . Voluntas efl caufa immediata rerumycum fit.euujo pri-' sa, vniuerfaliffimna, v acualiffya,..— - R x sr.Ap Àrg.Adhuiusintelligentiam eft notandum quod cumin creaturis fit reperire caufam vriiuerfalem, & particularem, caufa vniueríalis vno modo plus in- fluitin effe&um quam particularis, alio modo minus. Quantum enim ad intimitatem, caufa vniuerfalis (quia agens potior eft) magis influit: fed quantum ad actuali- tatem, & quantum ad ea quz füntpropria rei minus in- fluit. Ec ratio huius eft, quia caufa vniuerfalis creata non habet omnimodam acualitatem,nec perfectam poten- X- o5 tiam, & ideo non poteft | ninsenge ad formam e B nifi peraccidens,vt pérformam agentis patticularis,qua noneftab ipfa.Diuinaautem voluntas eft caufa prima & vniuerfaliffima & a&tualifsima: ideo poteft in totü effe- Qté; & in totárei fubftantia etii fine adminiculo alterius caufz, necaliqua caufa pót.aliquid velmodicü fine ipfa: & ideo necefle et sene ipfa fit caufa immediatain om- niactione & re. Et pes ed funt rationes ad hoc: , 1. Apobiectaincontratium, intelligendum quod cü Deus fit omnium caufa immediata, quorundam tamen efttota caufa, ficut corum quz creátur. Quorundam au- tem eft caufa cum alia caufa particulari, vtcorum que funtá natura peculiari: & hec quidem caufa concurrit non ptopterindigentiam diuinz voluntatis, fed propter fummam liberalitatem,quaz nó tantum dedit rebus effe, fed & operationem & diffufionem.Et propter ordinem & connexionem vniuerfiad inuicem. Nec vna cauía de- rogat alteri, fed totus effectuseítà caufa creata,& totus a voluntate ihfinita increata. Ecfic patet tefpófio ad p . J&ualterius caufz creata, quia duz caufz creata: non : ^'* limmediatz ineodem EY cauíz.
- lina&uniti ponatur in operando:& fic non fuit ab zter-|- - [no,fed in tempore in quo difpofuit, & voluit ab eterno liacaufa, dicendum quod fi plene cognofceretur Dei vo- , |fideratione caufarum creatarum, vtaliquo modo femi- .|plene veniamus:in cognitionem illius caufz fuprema, [quz cft finis omnis cognitionis. | mum obiectum:obiicit enim de caufa immediata re P P Ap illud quod obiicitur quod pofita caufa im me- diata, "c. dicendum, quod caufá poni ettdupliciter,vel in effe, vel in operari. Er pofita caufa in effe, non ponitur roducere rem,: | ;. Ap illud quod obiicitur, quod omnia funt demó- ftrabilia:dicédum quod verum eft fi caufa illa fit propria, & determinata ad tales effectus, .: 4. ADillud quod obiicitur quod non debet quaria-