4. Secundo, propter expediendas vires | naturales Spiritus sancti dona debent esse septem. Nam érasci- bilis indiget expediri ad bona tam in prosperis quam in adversis; in prosperis expeditur per /4morem, in wlversis per fortitudinem. Concupiscibilis indiget cx- pediri quantum ad affectionem respectu proxtmi, et hoc fit per pietatem; et quantum ad effectum. respe- (*) Scil. accidentium, quae morbum vitiorum sequuntur, sive sequelae morbi vitiorum. Cfr. Bonav., tom. Ill. pag. 736, nota 7.
(2) Irom, ut ait Cicero, IV. Disp. Tusc. c. 23, « bene En- . hlus initium dixit insaniae ».
180 BREVILOQUIUM. PARS. V. CAP. V.
etu. Dei, et lioc fit per gustum. sapientiae. l'lationalis vero indiget expediri in veritatis speculattone, electione el exseculione; per donum. i4tellectus. expeditur. ad verum speculandum, per donum consda ad verum eligendum, per donum scientiae ad. electum exsequen- dum; per donum euim scientiae. reete. conversamur in medio nalionis pravae el. perversae (1).
à. l'ertio, propter expedienda. septeii virtutum o[- ficia septein. debent esse. Spiritus saneti dona. Niun (ior expedit ad. temperantiain, timor enim carnes configit; pietas ad veram iustitiam; scientia. ad. pru- dentiam; fortitudo ad fortitudinei seu patientiam; con- silium ad spem; ouellectrus ad. fidem; sapientia ad ea- ritatem. Unde sicut « caritas est mater et consunimatio omnium virtutum », sic sapientia donorum, ità ut vere. dicat Sapiens (2): Venerunt suilà omnia bona. purWter cum illa el innumerabilis honestas per manus illus.
6. Quarto, propter expeditionem in patiendo. con- foriniter ad Christum septem sunt. habitus donorum. Christum autem ad patiendum movit paterna voluntas, humana necessitas e virtutis. strenuttas.. Divina, qui- dem voluntas movit, ut cognita per:nte/lectum, ut amata per sapientiam, ut in reverentia habita per (i- s:orem. Movit etiam nostra. necessitas, ad quam cogno- scendim necessaria est scientia, ad quain iniserandam superadditur pietas. Movit nihilominus virtutis strenui- (as, ut provida in eligendo per consilium, ut vigorosa iu perferendo per forütudinem. Et sie. dona. debent esse septem.
(4) Phil. 2, 15. Cfr. Iil.. Sent. lit. Mag., d. XXXV. c. I.
(2) Sap. 7, 14. — Praecedens sententia de caritate est Hieron., Epist. 82. (alias 62.) n. 1!. Vide Ill. Sent. lit. Magi- stri, d. XXIII. c. 3, ubi ipsa attribuitur Ambrosio.
BREVILOQUIUM. PARS V. CAD. V. 4184 1. Quinto, propter expeditionem in agendo septem dona dantur a Spiritu sancto. Nam ad actionem expe- ditam necesse habemus expediri ad declinandum a malo, quod flt per (morem. Necesse etiam. habemus expediri ad proficiendum in bono duplici: vel meces- silalis, vel supererogationts. Circa primum. expedimur per scientiam et pielatem, ita quod unum est dirigens, et aliud exsequeus; cirea secundum, per consiltum dirigens: et per fortitudinem | exsequentem. | Necesse etiam habemus qutescere in optimo, et hoc. quantum ad intellectum. veri et quantum ad. offectum hon; pri- mum fit per donum. £n4e/lectus, sccundum per donum sapten(iae, in. quo est quies, 8. Sexto, ad expeditionem in. contemplando dona Spiritus sancti sunt in septenario numero. Nam ad vi- tam hierarchieam et contemplativam necessarium est animam purgari, illumtnari et perfici (A). Purgari autem oportet a concupiscentia, a. malitia, ab ignoran- tia, ab infirmitate seu impotentia; primum facit timor, seeundum pietas, tertium. scientia, quartum.— fortitudo. llluminar? autem. indigemus in. operibus reparationis et primariae conditionis; primum dat consilium, se- cundum zntellectus. Perfici autem habemus per acces- sum ad summum, quod. consistit in uno, et hoc per donum. sapientiae; et sic arca. contemplationis a. lato consumimatur quasi in. eubito (2). 3 (1!) Cfr. supra. pag. 79, nota 2. — De seq. propositione vide supra pog. 106, notam 29. in flne.
(2) Respicitur Gen. 6, 15. et 16, ubi agitur de astructura arcae. Vide DBonav., tom. V. pag. 195, notam 7. — Origen., Homil. 9. in Gen. n. 5: Ad unum attem totius constructionis numerum summa revocatur, quin unus. Deus. Paler, er quo omnia [V. Cor, 8, 6.), et unus Dominus, et na Ecclesine fides 183 BHREVILOQUIUM.. PARS. V. CAP. VI, 9). Septimo denique, ad expeditionem in. actione et contemplatione septem. debent. esse. dona. Spiritus sancti. Nam. contemplativa. propter. eojversionem — üd Trinitatem tria debet habere dona expedientia: quan- tur ad. reverentiam imaiestatis, &2:/0re n; quantum ad intelligentiam: veritatis, /ntellectum; quantum ad. sapo- rem seu gustuin. bonitatis, sapientia (1). Activa. vero, quae versatur in agendis et sustinendis, debet habere quatuor, scilicet. pietate. ad. agendum et fortttudinem ad sustinendum; et directiva harum. duarum, scilicet scientiam. e consilium. Unde. quia. ad. expeditionem necessaria est directio, ideo fit. donorum ecombinatio; et plura sunt dona ad intelleetum speetantia, quia lux cognitionis vehemeuter expedit ad. dir«jendos pedes 1n vium rectam (2).
Car. Vl.
De ramificauone gratae n. habitus. beatitudinum el per cousequens [ructuum el sensuum.
1. De ramilicatione autem gratiae. in. habitus. bea- Gtudinum haee tenenda sunt, quod. septem sunt. /ca- est, unum baplisma, unum corpus el unus spiritus. [Eph. 4, 4. seq.], et ad unum perfectionis Dei finem cuncta. festinant. llugo a S. Vict,!. Allegor. in vestam. c. 13: Arca. deorsum lata. eroi, quia multi sunt. vocati; sursum s(rictla, «quia pauci electi...Deorsum [a(a, quia. multi sunt activi; sursum — s(ricta, quia pauci contemplativi. Deorsum dala, «quia multi imperfecti; Sursum síricta, quia pauci perfecti. Cfr. Gregor., H. Homil. in Ezech. homil. &. n. 16. seq. (1!) Cfr. supra pag. 34, nota 3. (2) Luc. 1, 79: Ad dirigendos pedes nostros in viam pacis.
BREVILOQUIUM, PARS. V. CAP. VI. 185 Gludinus, quas. Salvator. enumerat. in. sermone. de monte (1), scilicet paupertas spiritus, mittas, luctus, esuries tustiliae, misericordia, munditia cordis eb paz. — Ad has beatitudines propter sui perfectionem. et plenitudinem | duodecim fructus Spiritus et. quinque sensus spirituales consequuntur; «qui non dicunt novos habitus, sed status delectationum et. usus. spiritualium speculationum, quibus replentur et. eonsolantur.— spiri- tus virorum iustorum.
2. Ratio autem ad intelligentiam. praedietorum haee est: quia, eum reparativimm principium sit per- fectissimum et. perfectissime reparativum et. reforma- tivum per donum gratuitum; ideo gratiae donum. ab ipso manans liberaliter et. abunde riimifleari: debet usque. ad. habitus perfeetionum, qui, eum. fini. appro- ximent, recto vocabulo nuneupantur ex nomine Pbeati- tudinum; quarum su/ficientia, numerus et ordo. colli- gitur ex. integritate perfectionis, ex modis perfecttonum et ex dispositionibus ad. per[ecttonem.
9. Primo igitur ad?ntegritatem: perfectionis requi- ritur. necessario perfeetus recessus a. malo, perfectus processus tn. bono et perfectus. s/atus in. optimo. Quo- niam autem 220/um aut procedit ex tumore superbiae, aut ex rancore. malitiae, aut ex languore concupiscen- tiae (9); ideo ad perfecte elongandum ab hoc triplici genere mali tres sunt necessariae beatitudines, scilicct (!) Matth. 5, 3 seqq. — Fructus Spiritis S. enumerantur Gal. 5, 29. seq. — Quae proponuntur in hoc. cop. tonguntur IM. Sent. d. 34. p. f. a. f. q. f. in flne corp. et a. 2. q. l. in fine corp. Quoad numerum bbeotitudinum (septem, non octo) cfr. ibid. d. 36. q. 1. scholion. Multa. de fructibus a. Christo largitis vide Collntiones in. Hexocim. col. 18. per totam.
184 BREVILOQUIUM. PARS V. CAP. VI.
pauperlas spiritus elongans a. malo. tumoris, snititas elongans à malo. rancoris, et uctus elongans a malo libidinis et languoris coneupiscentialis. — Quia vero perfectus. processus tn bono. atteuditur. seeundum di- vinam. imitationem; et «uversae viae Domiti misert- cordia el veritas (1): hinc est, quod. duplex. est. beati- tudo secundum has duas vias, scilicet esu es. sive. ze- lus iustae. ek affectus misericordiae. — Quoniam. au- tem. séatus dn. optimo est vel. per. limpidaim — eognitio- nem, vel per trauquillam affectionem; hiuc est, «quod sunt duae ultimae beatitudines, scilicet. »5Óà4,2)1iilia. cor- dis ad Deum videudum et. pax ments ad perfecte fruendum.
4. Secundo. etiam, si modi perfectionum atltendan- tur, debeut esse. septem habitus beatitudinum. Nam est perfectio religionis, praelutonis eà internae. san- cütudinis. Ad. perfectionem autein religtonis necessia- rio requiritur abdicatio boni privati, aeceptatio. boni fraterni et appetitio boni aeterui; primum fit per pau- pertatem. spiritus, secundum per. nitatem affectus, tertium per. aziaritudtxem. luctus. — Ad. perfectionem vero praeíationis duo necessario. requiruntur, scilicet zelus iusttiae e affeclus misericordiae;. misericordia enim et veritas custodiunt regem (2). Secundum haec duo disponi debet regimen praelationis iu. Ecclesia militante. — Ad perfectionem autem zn(ernae. sanctt- Ludinis necessario. requiritur puritas. conscientiae el tranquillitas totius animae per pace; Dei omnem liu- iauum. sensum. exsuperanteim.
(3) Prov. 20, 28. — inferius respicitur Phil. 4, 7: Et pax Dei, quae exsuperat omnem sensum, custodiat corda vestra. elc.
BREVILOQUIUM. PARS. V. CAP, VI. 485 5. Tertio, si attendantur dispositiones praeambu- lae, septein debent esse beatitudines. T?mor enim fa- cit recedere a malo et a mali occasione; et quia ra- dix omnium malorum est cupiditas (1): ideo timor di- disponit ad spiritus paupertatem, in. qua. simul iungi- tur humilitas eum. paupertate, ut. sic. elongetur. vir perfectus à. fonte. omnis culpae, scilicet a superbia et cupiditate. Et hinc est, quod paupertas. spiritus est fundamentum totius perfectionis evangelicae. Unde primo oportet hoc fundamentum sternere qui vult ad culmen perfectionis venire, secundum illud. Matthaci decimo nono (2): Sf vis perfectus esse, vade et. vende omnia, quae habes; ecce, perfecta. paupertas, quac nihil sibi prorsus retinet; ef sequere me; ccce, hu- snilitas, quae facit, quod liomo abnegando se ipsum tollat crucem suam et sequatur Christum, qui est totius perfectionis principalissimum fundamentum. Di- sponit ergo timor ad spiritus paupertatein. — ^ Pietas autem. ad. mitttatem; nam qui pic ad aliquem afficitur nec illum irritat nec ab illo irritatur. — Scientia. di- sponit ad /uctum, quoniam pcr scientiam cognoscimus nos a statu. beatitudinis relegatos in hanc vallem mi- seriae et laerymarum. — Fortitudo autem disponit ad esuriém iustitiae; qui enim fortis est tam avide se te- net cum iustitia, ut malit a vita corporali quam a itu- stitia separari. — Consilium «disponit ad »nisertcor- diam; nihil enim Deus magis consulit in Scriptura quam. facere misericordiam, quod super omnia reputat (2) Vers. 21. — Seq. locus ibid.: Et veni, sequere me. — Subinde respicitur Matth. 46, 24: Si quis vult post me ve- nire, abneget semetipsum et tollat crücem suam et sequatur me. Cír. Bonv., Quaest. de perfectione evang. q.!. et 9.
186 BHEVILOQUIUM. PARS. V. CAP. VI.
liolocausta (4). — 4ntel'ectus disponit ad cordes. mun- diliii; nam i speculatio veritatis inuudat cor. nostrum ab. omnibus phantasiis. — Sapientia disponit ad pacem; uim sapientia iungit nos sumimno vero et bono, in quo est finis et tranquillitas lotius. nostri. rationalis. appe- titus.
Qua pace adepta, necessario sequitur superabundans delectatio: spiritualis, quae in duodenario. [ructuum continetur. ad. insiuuandam: superabundantian delecta- tionum. Est euim duodenarius numerus abundans (3), in quo insinuatur spiritualium. elharismatum: exuberan- tia, quibus fruitur et delectatur anima sancta; et tunc est homo ad. contemplationem idoneus et ad. aspeetus et amplexus spousi et sponsae, qui (ieri. babent secun- dum scnsus. spirituales, quibus vadetter Christi sponsi summa puleritudo. sub ratione. splendoris; auditur summa harmonia sub. ratione verbi; gustatur. summa dulcedo sub. ratione sapientiae comprehendentis utrum- que, verbum scilicet et splendorem; odoratur. summa fragrantia sub. ratione Vecrbi iuspirati in corde; astria- gilur Summa suavitas sub. ratione. Verbi incarnati, inter nos habitantis (3) corporaliter. et. reddentis se nobis palpabile, osculabile, amplexabile per ardentis- simam caritatem, «quae mentem. nostram. per eestasiin et raptunr transire facit ez hoc mundo ad. l'atrem.
6G. Ex dictis igitur manifeste colligitur, «quod. hia- bitus oictelum ad. exercitium principaliter. disponunt (83) Cfr. Bonav., tom. IV. pag. 972, noti 3. — Quae. se- quuntur de. sensibus spiritualibus habentur. etiam quasi ad. ver bum in Compendio theolog.. veritatis, lib. V. e. 56.
(3) Respicitur loan. 4, 14. et paulo inferius loan. 13, Il.
BREVILOQUIUM. PARS. V. CAP, VI. 487 activae: habitus vero donorum ad otium (4) contem- plativae; habitus autem Pbeatitudinum ad perfectionem utriusque. Fruc/us vero Spiritus, qui sunt caritas, gau- dium, par, patientia, longenimitas, bonitas, benigni- (as, snansuetudo, fides, modestia, continentia, casli- tos (2), dieunt. delectationes consequentes. opera. per- fecta. Sensus. vero. spirituales. dieunt percceptiones mcenptales cirea veritatem contemplandam. Quae. qui- dem contemplatio in Prophetis fuit per revelationem quantum. ad. triplicem. visionem, scilicet corporalem, imaginativam et intellectualem (53); in aliis vero. iustis reperitur per speculationem, «quac incipit à sensu. et pervenit ad imaginationem et de. imaginatione ad. ra- tionem, de ratione ad intellectum, de intellectu ad. in- telligentiam; de intelligentia vero ad sapientiam sive notitiam excessivam, «quae hic in via incipit, sed con- summatur in gloria sempiterna.
7. Et in his gradibus consistit scala Jacob, cutus cacumen. attingit. caelum (4); et thronus Salomonis, in quo residet Rex. sapientissimus et vere pacifleus. et amorosus ut sponsus speciosissimus et desiderabilis totus;?*n quem desiderant Angeli. prospicere, ct ad (1) Cfr. Gregor., 1f. Hointl. in. Ezech. liomil. 7. n. 11; Ber- nard., V. de Consideraf. c. 13. n. 32. et Serm. in Cantic. serm.
(3) Secundum August, XII. de Gen. ad lit. c. 6. n. 15. seqq. Cfr. Donv., tom. V. pag. 8, nota. 4. et IIl. pag. 503, nota 4. — Distinctio virium animae, erhibita in seq. propositione et etiam in ltineror. mentis in Deum, c.!, sumta est ex. Lib. de Spiritu et anima (inter opera August), c. 10-14.
188 BREVILOQUIUM. PARS V. CAP. VII.
quein. suspirat. desiderium: Sanctarum animarum, sicut cervus desiderut ad. [ntes aquarum. Quo quidem — de- siderio ferventissimo ad modum ignis spirilus noster non solum eflicitur agilis ad ascensum, verum etiam quadam?gnoranta docta supra se ipsum rapitur in "aliginem: et excessum, ut non solum euim sponsa. di- cat: 4n. odorem. unguentorum. tuorum. curremus (4), verum etiam eum Propheta psallat: Et noz. $umina- Lo 2400 1n. deliciis?1eis. Quam nocturnam et. delicio- sam illuminationem nemo novit nisi qui probat, nemo Autem probat nisi per. gratiain divinitus datam, nemini datur, nisi ei qui se exercet ad illam; ideo deineeps consideranda sunt. exercitia. meritorum.
Cap. VII. De exercitio gratiae. respectu credendorum.
1. Quarto igitur restat considerare gratiam (uiu- ium ad. erzercitia meritorum. Eb circa. haec. conside- randa sunt quatuor. Priino, de exercitatione gratiae iu credendis, euiusmodi sunt. articuli fidei; secundo, iu diligendis, cuiusmodi sunt illa quae. spectant. ad. or- dinem diligendi; tertio, in exsequendis, cuiusmodi sunt praecepta legis divinae; quarto iu. postulandis, cuius- modi sunt. petitiones. orationis dominicae (3).
(1) Cant. 1, 3. — Seq. locus est Ps. 138, 11. — De do- cla ignorantia. cfr. August, Epist. 130. c. 15. n. 28. et Il. Sent. d. 93. a. 2. q. 3. in corp. et ad 6, nec nou Quaest. de scien- tia Christi, q. 7. circa. (nem corp.; Collationes in Hexaem coll. 2. n. 28. seqq. Incend. amoris, c. 3. circa. flucin, eb. fünerar. mentis in. Deum, c. 7, ubi in textu. verba Dionysii de raptu iu caliginem €i excessuin üllegantur, aliique doctores citantur.
(2) De his quatuor agitur in hoc et 3 seqq. capp.
BREVILOQUIUM. PARS V. CAD, VH. 189 9. De articulis autem. fidet haec tenenda sunt, quod licet per. fidem. astringaumur credere. plurima, quae sunt supra. rationem, et. generaliter ownia, quae continentur et afferuntur in. canone sacrae Scripturae; spectaltter tamen et proprie articuli fidei dicuntur illi qui continentur in serie Syimboli apostolici; «qui uno modo sunt duodecim, si habentur respectus. ad. eos, qui Symbolum ediderunt, alio modo quatuordecim, | si consideremus quae radicaliter eredenda sunt tanquam— omnium credendorum fundamenta (4).
5. Ratio autem. ad. intelligentiam — praedictorum haec est: quia, eum. primum. principium in. se. ipso sit summe verum et bonum, in opere vero suo sit summe tustum et misericors; et summe vero debeatur firma assensio, summe bono fervens dilectio, summe tusto univeralis subiectio, summe »nisericordi tiducialis invocatio; et gratia sit ordinativa mentis nostrae ad primi principii eulturam debitam: hine est, quod ipsa dirigit et regulat ad debita ct meritoria exercitia in eredendis, amandis, exsequendis et postulandis, secun- dum quod requirit summa veritas, bonitas, iustitia et misericordia in Trinitate beata.
4. Quoniam igitur veritati est credendum, et maiori veritati magis credendum, et suminae veritati per con- sequens summe credendum; et veritas primi principii in infinitum maior est omni veritate creata et lumino- sior omni lumine intellectus nostri: hinc est, quod ad hoe, quod intellectus noster recte sit ordinatus in crc- dendis, necesse est, quod plus credat summae veritati quam sibi, et quod se redigat in obsequium Christi (23); 190 BHREVILOQUIUM.. PARS. V. CAP, Vil.
ac per lioc quod. non solum credat quae. sunt. secun- dum rationem, verum etiam quae sunt supra rationem el contra. sensuum erperientiam; «uod si recusat, non exhibet summae veritati debitam reverentiam, dum iu- dicium iudustriae propriae praefert. dietamini lucis ae- teriae; quod. esse non potest absque tumore superbiae et elationis improbaudae.
o. lursus, quia veritas supra rationem sive praeter ralionem est. veritas non. visa nec apparens, sed magis occulta et ad eredendum diflicillima; ideo ad hoc, quod lirmiter eredatur, necessaria. est. eustratio. veritatis animan elevans, necessaria. est. etiam Lestificato aucto- rilatis animam firmans.. Primum fit per idem tufusam, secundum: per. Scripturam authenticam, quarum utra- que est à; veritate summa. per lesum Christum, qui est Splendor. et. Verbum (1), et per Spiritum sanctum, qui veritatem ostendit et docet. et. niliilominus credere. fa- eit. Hine est, quod auctoritas praebet. fuleimentum fidei, el fides ussentit auctoritati. Et quia auctoritas princi- paliter residet in. saera Scriptura, quae. per. Spiritum sauctuim est. condita tota ad. dirigendamn fidem. eatho- licam; hinc est, quod vera fides à Seriptura. non dis sonat, sed ei assentit assensione non ficta.
6. Postremo, quia veritas, ad «quam credeudam arctamur per fidem, et de «qua sacra. Seriptura agit principaliter, non est veritas quaecumque, sed. veritas divina, vel ut est in natura assumta — nam in liuius veritatis cognitione consistis et. praemium patriae. et ineritum viae (2) — hinc est, quod articuli fidei, «ui (1) Ctr. Hebr. t, 3. et loan. 1|, d. ibid. 16, 13: Cum autem venerit ille Spiritus veritatis, docebit vos omnem veritatem.
(2) loan. 17, 3: Haec est nutem vita aeterna, ut recogno- scant te solum Deum verum, et quem misisti lesum Christuin.
BREVILOQUIUM. PARS. V. CAD. VII. 194 sunt. fidei fundamenta, aut spectant ad. Divinitlatem, aut ad humanitatem. Et quoniam. Drvinttas habet conside- rari in. (ribus personis, scilicet Patre geuerante, Filio genito et Spiritu. saneto. procedente, et. guadriformi operatione, scilicet ereatione In esse. uattirac, reerea- tione in. esse gratiae, resuscitatione in reparatione vitae et glorificatione in collatione gloriae; hinc est, «uod articuli spectantes ad. Dtvinitlatem sunt septem. — Si- militer, quia Christi Auwmanites habet considerari ut concepta de Spiritu sancto, ut nata. de Virgine, nt patiens in. eruce, ut. descendens ad infernum, ut resur- gens a morte, ut. ascendens. in. caelum, ut. veniens ad iudicium finale; hine est, quod. septem. sunt. articuli humanitatis, et. sic in universo quatuordecim, ad mo- dum. septem stellarum. et septem. candelabrorum. au- reorum, in quorum medio filius hominis ambulabat (4).
1. Quoniam ergo unus est Christus in divina na- tura et humana; et una. tantum. est. veritas summa, quae est ratio credendi tina, prima, summa et. sola, quae non mutatur. per tempora: hinc est, quod «de omnibus praedictis articulis una. tantum. est. fides. de. cadem, non mutata (àm. in praesentibus quam in prace- teritis quim in futuris, licet magis clara sit et expli- cita in eis qui Christum sequuntur, quam in cis qui praecesserunt eius adventum; sicut novum testamen- tum est clarius quam vetus, in quibus praedicti arti- euli continentur (2). ] 8. Et quia Spiritus sanctus hos articulos fidci in Seripturarum profunditate contentos in unum. compe- (1) Apoc.!, 12-16. Cfr. Ill. Sent. d. 95. a. 1. q. I. ubi etiam de flne huius cap. (12 articulis).
403 BREVILOQUIUM.. PARS. V. CAP, Vill.
gil per duodecim Apostolos tauquam per testes firmis- simos; hine est, quod praedicti articuli iu unum Sym- bolum. Apostolorum collecti fuerunt. Et ideo secundum Apostolos componentes duodecim. articuli dici possunt, quia quilibet Apostolus in aedificationem fidei posuit uuum articulum quasi lapidem unum vivum; quod Spi- ritus sanctus reete praefiguravit in duodecim viris, qui duodecim lapides de Jordanis alveo extraxerunt ad al- tire. dominicum. eonstruendum (4).
C. VIII. De exercitio gratiae respectu. diligendorun.
I. De diligendis autem haee tenenda, sunt, quod licet omnia opera divina sint valde bona (3), quatuor Guuen. proprie suut ex. caritate. diligenda, scilicet Deus aeternus, quod nos sumus, proximus noster et corpus Aoslrum. — dli quorum dilectione servandus est ordo et ».odus, ut Deus diligatur primo et super omnia et propter se; secundo, quod nos suus sub Deo et pro Deo; tertio, proximus noster, sicut et nos; quarto, corpus nostrum infra uos et iufra proximum tauquam bouum minus praecipuum. — Ad hoc autem. exsequen- dum datur unus cardatis habitus et duplex mandatum, in quo pendet universitas Legis et Prophetarum (3), non solum quantum ad vetus testiunentum, verum etiam quantum ed. novum.
(2) Gen. 1|, 3I. — Sententia. de quatuor. diligendis est August., l. de Docu. christiana, c. 23. n. 22.
(3) Math. 22, 40. — De hoc cap. vide lll. Sent. d. 98. et 29. per totam; de modo diligeudi Deum cfr. ibid. d. 97.
BREVILOQUIUM. PARS. V. CAP. VIII. 193 2. Ratio nutem ad. intelligentiam praedictorum haee est: quia primum principium, hoc ipso quod pri- mum, cst. summum; et hoc ipso «quod. summum, est summe bonum; ct hoc ipso quod. summe bonum, cst summe beatum et summe beatifleativum; et hoc ipso quod. summe beatifleativum, est ipso summe frucndum; et hoe ipso quod est eo summe fruendum, summe est ei inhaerendum per amorem et in eo quiescendum tanquam in flne (1). Quoniam ergo amor rectus et or- dinatus, qui caritas appellatur, principaliter fertur in illud bonum, quo fruitur et in quo quiescit; et ipsum est ratio diligendi (2): hinc est, quod illud praecipue diligit tanquam beatificativum, et cetera per conse- quens, quae per illud idonea sunt beatifleari. Quoniam igitur nobiseum ad beatitudinem natus est prorimus pervenire: natum est etiam pervenire et corpus mo- sirum tanquam beatificahile cum spiritu: binc est, quod quatuor tantum ex caritate diligenda esse «dicuntur, scilicet Deus et proximus, spiritus. noster. et corpus noslrum.
4. Rursus, quoniam Deus est supra nos. tanquam honum supremum, spiritus noster intra nos tunquam . bonum intrinsecum, et proximus noster iuxta nos tan- quam bonum cognatum, corpus vero nostrum infra nos tanquam bonum subiectum; hinc est, quod hic debet servari ordo in diligendo, ut primo Deus diligatur su- per omnia et propter se ipsum; secundo, spiritus no- ster sub Deo supra omne bonum caducum; tertio, pro- cimus noster iuxta nos ad consimile bonum; quarto, corpus nostrum infra nos sinut bonum infimum; et in 18 494 BREVILOQUIUM. PARS. V. CAP. VII.
eodem gradu contineri. debet corpus proximi, quia utrumque tenet. rationem inferioris boni respectu. spi- ritus nostri.
4. Postremo, quia amor est pondus mentis (1) et origo omnis affectionis mentalis, qui de facili reflectitur in se et difficulter tendit in proximum et difficilius ele- vatur in. Deum; hinc est, quod lieet quatuor sint dili- genda ex caritate, duplex tamen. datur. mandatum unum, quod. dirigit iu. Deuin, aliud, «quod. dirigit in proximum. | à. Et quia omnia praecepta vel ad Deui referun- tur, vel ad. proximum, tauquam in finem, et in illud quod est ad finem; hine est, quod in his duobus man- datis clauditur collectio mandatorum et comprehensio omnium Seripturarum. Et earitas ipsa est radix, forma et linis virtutum, iungens omnes eum. ultimo (Ine. et ligans omnia ad. invicem simul. et. ordinate (2); ideo ipsa est pondus inclinationis ordinatae et viuculutui col- ligationis perfectae, ordinem quidem servans respectu diligendorum «diversorum quantum ad affectum pariter et effectum, uniatem autem habens in habitu quantum ad unum finem et unum principale dilectum, quod est ratio diligendi respectu omnium aliorum, quae per amo- ris vinculum nata sunt colligari in unum Christum «quau- unn ad eaput et corpus, quod uuiversitatem in se con- tinet salvandorum. Quae unitas inchoatur in via, sed consummatur in aeterna gloria, iuxta quod Domiuus orat (5), u£ sint. unum, sicul el nos unum sumus; el (4) Vide Bonav., tom. Ill. poz. 639, notam 3. — De ori- gine allectibónum inentalium ex. amore. cfr. supra pag. 118, nota 4. — Ufr. Ill. Sent. d. 27. dub. 2.
BREVILOQUIUM. PABS V. CAP. IX. 4905 ego in eis, el (u tn me, ut sint consummali in unum; qua unitate consummata per vinculum caritatis, erit Deus omnta in omnibus aeternitate certa et pace per- fecta, eruntque omnia per amorem communia cominu- nione ordinata et ordinatione connexa et connexione indissolubiliter alligata.
Car. IX.
De exercilio gratiae respectu agendorum praeceptorum et consiliorum.
4. De praeceptis autem legis divinae hoc tenen- dum est, quod in lege Moysaica sunt praecepta tudi- cialia, figuralia et moralia, utpote decem praecepta decalogi in duabus tabulis conscripta dtgito Dei (4). — Lex autem evangeitca, tudicialia temperat auferendo, figuralia evacuat adimplendo, sfaoralia consummat adii- ciendo. Adiicit autem. documenta. instruentin, promissa excitantia et consilia perfleientia; cuiusmodi sunt. con- silium paupertatis, consilium obedientiae et. consilium castitatis, ad quae implenda invitat Christus Dominus noster eum qui vult essc. perfectus (2).
2. Ratio autem ad intelligentiam praedictorum haec est: quia primum principium, sicut est summe bonum in se ipso, sic est summe fustum in operc sto et in universi. regimine disponendo. Quoniam crgo summe:ustí. est zelare iustitiam non tantum in se, verum etiam in altero; iustitia autem consistit in con- (2) Matih. 49, 91: Si vis esse perfectus, vade, vende quae habes etc.
496 BREVILOQUIUM. PARS V. CAP. IX.
formando se regulis iuris: hinc est, quod divinae iu- stitiae est regulas iustitiae homini imprimere et expri- mere, non tantuin dic(ando per modum veritatis eru- dicentis, sed etiam praeciptendo et obligando per modum voluntatis imperantis (1). Et quoniam gratia facit volun- tatem nostram divinae. voluntati eonformem, ipsius est disponere nos ad obtemperandum et subiacendum illis regulis iustitiae seeundum dictainen legis divinitus datae.
3. Rursus, quoniam divinis imperiis dupliciter ob- temperare contingit, videlicet ex /22more poenae, vel ex amore iustliae; et primum est imperfectorum, se- cundum autem perfectorum; ideo Deus duplicein. ho- mini contulit legem: unam timoris, alteraan. amoris, unam in servitutem generantein et. alteram. in. ado- ptionem liliorum Dei transferentem (2). Ae. per lioc, quia timentibus et imperfectis competit, ut (erreantur per iudicia et zanuducantur per signa et. dirigantur nihilominus per praecepta; hine est quod lex Moy- saica, quae est lex timoris, continet iudicia/ta et figu- ralia e moralia. — Perfectis autem et. amantibus convenit aperta 1nstructio documentorum, /arga pro- $nis$i0 praemiorum et a/(a perfectio consiliorum; hinc est, quod lex evangelica continet ista tria. Et ideo di- citur lex Moysaica «differre ab evangeliea, quia illa figurae, haec veritatis; illu lex poenae, haec gratiae; illa 4tteralis, ista spiritualis; illa occidens, ista vivifi- cans (3); illa timoris, ista amoris; illa servitutis, ista libertatis; illa oneris et ista facilitatis.
(2) Respicitur Rom. 8, 15. et Gal. 4, 94. seq.
(3) Epist. Il. Cor. 3, 6: Littera enim occidit, spiritus au- tem vivificat. -.— Ultima dilTerenia insinuatur Matth. 11, 30 et Act. 15, 10. Cfr. Ill. Sent. d. 40. q. 1-3.
BREVILOQUIUM. PARS V. CAP. IX. 497 4. Postremo, quoniam regulae spectantes ad iu- stitiae necessitatem continentur in divinis praeceptis; et iustitiae est «ius suum unicuique reddere (1) »: ne- cesse est, quod praecepta moralia quaedam sint, quae ordinant nos ad Deum; quaedam ad proximum secun- dum duplex caritatis praeceptum; quod Spiritus san- ctus voluit insinuare per duarum mysterium tabula- rum, et ideo digito Dei scriptae dicuntur. — Et quia Deus cest trinus, Pater scilicet ct Filius et Spiritus sanctus, eui competit summa maiestas adoranda, wc- ritas profitenda et caritas acceptanda, secundum vim irascibilem, rationalem ct eoneupiscibilem, per actum: operis, oris ct cordis: ideo triplex est mandatum pri- mae tabulae, correspondens tribus praemissis, scilicet adorationts subiectivae, turationts veridicae et sabba- (izattonis sacratae.
5. Quia vero proximus est imago Trinitatis, et ei, in quantum praefert imaginem Patris, debetur pietas; in quantum praefert. imaginem Filii, debetur veracttas; in quantum praefert imaginem Spiritus sancti debetur benignitus; hinc. est, quod septem sunt mandata, quae ad secundam tabulam spectant. Nam penes pietatem sunt. duo: unum, quod. pietatem mandat, scilicet de patre honorando; alterum, quod impietatem vetat, sci- licet de non occidendo. Penes veracttatem, «quac. prin- eipaliter consistit in verbo, accipitur 4num, scilicet de falso testimonio non ferendo. Penes bentignitatem, cui opponitur cupiditas et concupiscentia, quarum utraque potest esse in opere, vel in corde, accipiuntur quatuor, scilicet on moechaberts, non concupisces uxorem, non (4) De hac iustitiae deflnitione cfr. lBonav., tom. IIl. pag. 728, nota 14.
498 BAEVILOQUIUM. PANS V. CAP, X.
furtum. facies, e& non. concupisces rem alienam (4). Et habent haec. ordinari seeundum. maiora vel. minora noceumenta, per quae iufringi potest. iustitia. Et sie regulae spectantes ad iustitiae necessitatem debent contineri in decem praeceptis. | 6. Quoniun autem iustitia ad. perfectionem per- venit, dum perfecte se elongat a malo et quantum ad culpam et quantum ad causam; et omne malum ori- tur ex triplici radice, scilicct concupiscentiae oculo- rum et superbiae vitae (2): hiuc est, quod tria. sunt consilia evangelica, perfeete nos elongantia a triplici radice praedicta. Quae ideo sunt consilia, quia, ut per- fecte faciunt recedere a malo, non solum separant ab illicitis, verum etiam a licitis et concessis, quae pos- sunt esse occasio mali; ae per hoe non solum iusti- am continent. su/ficientem, verum etiam. abundan- lem(3), secundum «quod competit perfectioni! evange- licae legis et exercitationi gratiae perlicicutis.
AU. X.
De exercitio gratiae. respectu petendorum- el orandorum.
1. De petitionibus autem orationis dominicae hoo tenendum est, quod licet Deus sit liberalissimus et promptior ad dandum quam nos ad accipiendum; (1!) Exod. 20, 12. seqq.; Deut. 5, 18. seqq. Cfr. Ill. Sent.
(2) Epist. 1. loan. 2, 16. Cfr. supra p. MI. c. 8. — De consiliis vide Quaest. de perfectione cvang. q. 2. seqq.
(3) Similis distinctio occurrit in Glossa tom. V. pag. 186, nota l. allegata.
BREVILOQUIUM. PARS. V. CAP, X. 40f) vult. tamen. orari a nobis, ut occasionem habeat lar- giendi dona gratiae Spiritus sancti. — Vult autem orari non solum oratione men/a/t, quae est « ascensus intellectus in Deum», verum ctiam vocat, (quae. est « petitio decentium a Deo(1)», non solum per nos ipsos, verum etiam per Sanctos lanquam per coadiu- tores nobis divinitus datos, ut quod minus digni su- mus impetrare per nos impetrare valeamus per San- ctos. — Et quia, qid oremus, secundum quod opo:tet, nescimus, ne vagaremur incerti, formam nobis tradidit in orationc, quam composuit; in qua sub septenario peti- tionum numero universitas comprehenditur petendorum.