9. Debuit etiam habere eflicaciam | praecipuam in eos qui Christi adventum sequuntur, ut attrahendo ad fidem, spem et caritatem tandem ad. gloriam perdu- ceret. caelestein. Ut. igitur aedificaret ad fidem, qua cre- dinus Christum verum lominem et. verum Deum, qua etiain eredimus, eum voluisse nos redimere per iuor- tem et ad. vitam nos reducere posse per resurrectio- nem; ideo voluit resurgere ad vitam iminortalem, in- teriecto tamen spatio temporis debito, scilicet triginta sex horarum; in quo ostenditur, quod vere mortuus fuit; nec magis accelerare debuit, ne, si citius resur- geret, erederetur, quod non vere mortuus fuisset, sed se mortuum (inxisset; nec amplius differre, ne, si sem- per iaceret in morte, erederetur impotens, et quod nullos posset ad vitam revocare; ideoque resurrezit tertia die (9).
6. Amplius, ut erigeret ad spem, ad caelestem ascendi gloriam, quam speramus. Sed «quia spes non oritur nisi ex flde immortalitatis futurae; ideo non statim ascendit, sed spatio quadraginta dierum inter- lecto, in. quo per multa signa et argumenta. veram (!) Respicitur Gen. 3, 24, ubi dicitur, quod Deus eiecit Adam ex paradiso « et collocavit ante paradisum voluptatis Cherubim et flammeum gladium » etc. luxta August., Enarrat. in Ps. 149, 6. n. 123, et Isidor., XVIII. Etymolog. c. 6, rhom- plaea (graece $ougata) et framea et spata siguificant gladium bis acutum; cfr. Eccli. 21, 4 et Apoc. 2, 12. — Vide Ill. Sent.
BREVILOQUIUM. PARS 1V. CAP. X. 164 astrucret. résurrectionem, per quam animus solidaretur in fide et sublevaretur ad sperandam gloriam cae- lestem (1). | | 1. Postremo, ut $n/lammaret ad. caritatem, misit ignem Spiritus sancti in. die Pentecostes. Et. quia. nul- lus hoe igne impletur, nisi «ui petit, quaerit et pulsat cum instanti et importuno spei desiderio; ideo non statim post ascensionem misit, sed decem dierum spa-. tio interiecto, in quo discipuli ieiunantes, orantes et gementes disposuerunt se ad Spiritus saneti susceptio- nem. — Ac per hoc, sicut debitam servavit horam iu paliendo (23), sic in resurgendo, sic, in ascendendo in 'nelum, sic in mittendo. Spiritum. sanctum, et propter fundationem trium virtutum praedictarum et. propter multa mysteria; quae in. his temporibus implicantur.
8. Et quoniam Spiritus sanctus, qui caritas est et. per caritatem habetur, est omnium origo charisma- tim; ideo, cum descendit Spiritus sanctus, effusa est plenitudo. eharismatum. ad. corpus. Christi mysticum consumimandium.. Et quia. diversa membra. debent esse in corpore perfecto et diversorum membrorum diversa oflicia et exercitia et diversorum officiorum diversa cha- rismata; hinc est, quod un: datur per Spiritum sermo sapienliue, alii sermo scientiae, alii fides, alii gratta sanitatum, alii operatio virtutum, alii prophetia, ali discrelio spirituum, alii genera. (inguarum, alu tnter- (1) Vide I. Cor. 15, 5. seqq. et J. Thess. 4, 12. seqq. (2) Secundum Glossam Bedae in Marc. 15, 33. Christus eadem hora mortem moriendo destruxit, qua Adam peccando mortem huic mundo invexerat. Cfr. Bonav., tom. lll. pag. 463, nota 9. Ibid. pag. 458, nota 2. ex Augustino affertur ratio my- stica horarum 36, quibus Christus requievit in sepulcro. 11 4602 BREVILOQUIUM. PAltS 1V. CAD. X.
prelatio sermonum; quae omnia operalur unus alque idem Spiritus, dividens singulis, prout vult (1), secun- dum suam liberalissimam: providentiam et providentis- simam: largitatem.
(1) Epist. |. Cor. 12, 8-11. Vulgata hinc inde plura addit.
PARS QUINTA.
De gratia Spiritus sancti.
De gralia, in quantum est donum divinitus datum.
1. Post tractatum de incarnatione Verbi, quod est origo et fons omnis doni gratuiti, dicenda sunt aliqua de gratta Spiritus sancti, quae noliis quadrupliciter con- sideranda oceurrit. Primo, iu quantum est donum divini- tus datum. — Secundo in comparatione ad liberum arbi- trium. — Tertio in comparatione ad habitus virtutum. — Quarto, in comparatione ad exercitia meritorum.
2. De gratia igitur, in quantum est donum divi- nitus datum, haec tenenda. sunt, quod ipsa est donum, quod a Deo immediate donatur et infunditur. Etenim cum ipsa et in ipsa datur Spiritus sanctus, qui est do- num increatum, optimum et perfectum, quod. descendit a Patre luminum (1) per Verbum incarnatum, secun- - (1!) lac. 4, 17. — Seq. locus est Apoc. 22, 4: Et ostendit mihi fluvium nquae vitae splendidum tanquam crystallum, pro- cedentem de sede etc.
164 UBEVILOQUIUM. PARS. V. CAD. [.
duin quod Joannes in. Apocalypsi /l'uoium spleudidum ad modum vidit crystalli procedere de sede Det et Agni. — Ipsa nihilominus est donum, per quod. anima. per- licitur et eflicitur sponsa Christi, lilia Patris aeterni et templum Spiritus sancti; quod nullo mmodo (it nisi ex dignativar condescensione et condescensiva dignatione Maiestatis aeternae per donum gratiae. suae. — psa denique est donum, «quod. animam purgat, illuminat et perficit (4); vivificat, reformat et stabilit; elevat, as- similiat et Deo iungit, ac per hoc aeceptabilem facit; propter quod donum huiusinodi gratia. gratum faciens recte dicitur et debuit appellari (2).
3. Ratio autem ad intelligentiam praedictorum haee cst: quia, cum primum principium production pro sua summa benevolentia fecerit spiritum rationa- lei capacem beatitudinis aeternae (5); et reperativum principium capacitatem illam iufirmatam per pecceatuin reparavit ad salutem; et beatitudo aeterna consistit in habendo summum bonum; et hoc est Deus et bonum excellens improportionaliter omnem humani obsequii dignitatem: nullus omnino ad illud summum bonum dignus est pervenire, cum sit omnino supra onmes li- mites naturae, nisi, Deo condescendente sibi, elevetur ipse supra se. Deus autem non condescendit per sui essentiam incommutabilem, sed per in/luentiam ab ipso manantem; nec spiritus elevatur supra se per situm localem, sed per habitum deitformem. Necesse est igi- tur spiritui rationali, ut dignus flat aeternae beatitu- dinis, quod particeps ílat influentiae deiformis. Haec (^) Cfr. supra pag. 79, nota 2.
(3) Ut ostensum est supra p. Il. c. 9, et seq. propositio ex- posita est p. IV. c. 1. seqq.
BREVILOQUIUM. PANS V. CAP. 1. 165 autem influentia deiformis, quia est a Deo et sectu- dum Deum et propter Deum, ideo reddit imaginem nostrae mentis conformem beatissimae "Trinitati non tantum secundum ordinem ortginis, verum etiam | sce- cundum rectitudinem lectionts, et secundum quietudi- nem [ruitionis. Et quoniam qui hoc habet. immediate ad Deum reducitur, sieut. immediate ei. conformatur; ideo donum illud immediate donatur a Deo tanquam a principio influxivo; ut, sicut immediate emanat a Deo Dei 2?» ago, sic immediate manet ab ipso Dei si- snitlitudo, «qune. est divinae imaginis perfectio deiformis, at ideo dicitur $mago recrationis (1).
4. Rursus, quoniam qui fruitur Deo Deum habet; ideo cum gratia, quae sua deiformitáte disponit ad Dci fruitionem, datur donum increatn, quod. est Spiritus sanctus, quod qui habet habet et Deum (2).
5. Et quoniam nullus Deum habet, quin ab ipso specialius habeatur; nullus habet et habetur a Deo, "quin. ipsum praecipue et incomparabiliter diligat ct di- ligatur 2b ipso sieut sponsa a sponso; nullus sie. dili- gitur, quin. ad aeternam hereditatem adoptetur «uo ficto: hinc est, quod gratia gratum faciens facit ani- mam /emplum Dei, sponsam | Christi et filiam Patris aeterni. Et quia hoc non potest esse nisi ex summa dignatione et condescensione Dci; ideo illud non potest esse per habitum aliquem naturaliter insertum, sed so- lum per donum divimtus gratis infusum; «quod expresse apparet, si quis ponderet, quantiim est esse. Dei tem- plum, Dei filium, Deo nihilominus indissolubiliter et 166 BREVILOQUIUM. PARS V. CAD. Hl.
quasi matrimonialiter per amoris et gratiae. vinculum eopulatuim (4).
6. Postremo, quia mens nostra non efficitur con- formis beatissimae Trinitati secundum rectitudinem ele- ctionis nisi per vigorem virtutis, splendorem veritatis el fervorem caritatis; et vigor virlutis animum purgat, stabilit ek elevat; splendor veritatis animam t/lumitnal, reformat et Deo. assimilat;. fervor. caritatis. animam perficit, vivificat ek Deo 2ungit, et ex his omnibus homo Deo placens ct acceptus existit: hine est, quod illa inu- fluentía deiformis dicitur habere omnes decem actus praedictos, ità. tamen, quod denominatur ab / ultimo sicut a completissimo. — Dicitur enim gratia gratum faciens, quia habentem facit Deo gratum, eum non so- lum gratis detur a. Deo, verum etiam sit. secundum Deui et propter. Deum; eum. ad. hoc. sit, ut. per ipsam opus manans a Deo revertatur in Deum, in quo ad modum circuli intelligibilis eonsistit omnium spiri- tuum rationalium complementum (2).
Cav. M. De gratia, tn quantum iuvat ad bonum aneritortum.
4. Seeundo, Spiritus sancti gratia. nobis. occurrit. consideranda in comparationem ad liberum arbitrium, et hoe secundum duplicem modum. Primo scilicet, in quantum ipsa est adiutorium ad meritum; seeundo vero, in quantum est remedium contra. peccatum (5).
(1) Vide Il. Sent. d. 29. a.!. q. fl. in corp.
(3) De his agitur hic et seq. cap. Sed observandum, quod in tabula supra pag. 31. secundum) codd. relata ordo 2. et 3. capituli invertitur cum quadam. di(fereitia. verborum.
BREVILOQUIUM. PARS V. CAU. Il. 107 9. De gratia igitur Dei, in quantum est adtutorium ad merendum, haec tenenda sunt, quod cum gratia dicatur. generaliter, specialiter et proprie; generaliter dicitur adiutorium divinum creaturae liberaliter et gra- tis impensum et indifferenter ad quemcumque actum; et sine huiusmodi adiutorio gratiae nec possumus ali- quid efficere nec durare in esse. — Specialiter. dicitur grativ adiutorium divinitus datum, ut quis praeparet se ad suscipiendum Spiritus sancti donum, quo per- veniat ad meriti statum; et talis dicitur gratia gratis data, et sine hae nullus sufficienter facit quod in se est, n. se. praeparet ad salutem. — Proprie vero gra- tia. dicitur adiutorium datum. divinitus ad merendum, quod. quidem dieitur donum gratiae. gratum factentis, sine quo nullus potest mereri nec in bono proficere ncc ad aeternam pervenire salutem. Ipsa enim tan- quam radix merondi omnia merita antecedit; propter quod dietum est (4), quod. « praevenit voluntatem, ut velit; subsequitur autem, ne frustra velit». Unde nul- lus ipsam mereri potest merito condigni, sed «ipsa meretur augeri a. Deo in via, ut aucta mereatur et perfici » in patria et gloria sempiterna ab ipso Deo, cuius est gratiam infundere, augere et perficere secun- dum cooperationem voluntatis nostrae ct. secundum propositum sive beneplacitum praedestinationis ae- ternac. | Li Li (1) Ab August., Enchirld. c. 39. n. 9. — Seq. locus. ost . August, Epist. (86. (allas 106.) c. 3. n. 10. Cfr. 11. Sent. lit. Magistri, d. XXVI. c. 2, et Comment. ibid. d. 27. dub.!, in cuius fine triplex gratiae acceptio explicatur; ibid. a. 9. per totum et d. 28. dub. 2. ostenditur, quid mereri contingat et quid non.
468 BREVILOQUIUM. PAlS V. CAD. IL.
3. Ratio autem ad intelligentiam praedictorum liaec est: quia, eum primum principium. sua. omnipotenti virtute. et benignissima largitate ercaturam omnem do nihilo produxerit ad esse; ac per hoc creatura de se habeat 5non-esse, totum autem esse habeat. aliunde: sie facta fuit, ut ipsa pro sua defectibilitate seaper suo principio indigeret et primum principium pro sua be- nignitate influere non cessaret (1). Cuin ergo spiritus rationalis, hoc ipso «quod «de nihilo, sit in se. defectt- vus; hoc ipso quod natura limitata et egena, sit 2n se recurvus, amans proprium bonum; hoc ipso quod totus a Devo, sit totaliter Deo obnorius; et quia defe- clivus est, de se tendit in non-esse; quia recurvus, per se non assurgit ad rectitudinem perfectae. iustitiae; quia totaliter Deo obnoxius, et Deus bonis eius non indiget (2), uihil potest facere de se et propria virtute, per quod Deum sibi eonstituat. debitorem, et maxime mercedis aeternae, quae Deus est, nisi per divinam condeseensionem: hine est, quod ad hoc, quod sa/ve- tur in esse, cum Sit defectivus, indiget semper adiu- torio divinae praesentiae, manutenentiae et influentiae, per quam manuteantur in esse; quae, quamvis sit uni- versalis in. ereaturas omues, nominatur tamen nomine gratiae, quia non ex. debito procedit, sed ex liberali- tate. bonitatis divinae. — Hine est. etiam, quod. ad hioc, ut se praeparet ad donum supernae gratiae, cum sit recurvus, indiget dono alterius gratiae. gratis datae, maxime post naturam lapsam, per quam habilis elli- (2) Psalin. 15, 2: Dixi Domino: Deus meus es. tu, quo- niam bonoruni meorum non eges. — Gen. 15, 1: Ego [Deus] protector tuus sum et merces tua magna nimis.
BREVILOQUIUM. PARS. V. CAP. 1. 400 ciatur ad bona moralia, quae sunt bona ctrcumstan- tia (1), quae nullo modo possunt dici hona, nisi pro- cedant ex intentione recta, videlicet quod non propter nos, sed propter summum bonum fiant, ad quod non assurgit spirits noster recurvus, nisi praeveniatur a Deo per aliquam gratiam gratis. datam. — Hine. nihi- lominus est, quod ad hoc, quod faciat opera. meritoria mercedis aeternae; cum totaliter sit Deo obnoxius et dehitor sui totius, indiget dono gratiae gratum facten- tis, per quam Deus sibi condesceudat, prius acceptans suam imaginem ct volimitatem. quam. operationem ex ipsa manantem; «uia, eum «eausa nobilior sit effe- ctu (2) », nullus potest se facere meliorem nec facere opus Deo placens, nisi prius placeat ipse, et Deus prins tpsum respiciat quam ad munera eius (5). Et. ideo omnis radix merendi fundatur in gratia gratum fa- ciente, cuius est facere hominem Deo dignum; pro-: pter quod nullus potest eam mereri merito condigni, sed solum merito congrtut.
4. Ipsa autem. habita. meretur sui. tpstus augmen- (um in statu. vine per bonum eius usum merito dfgni. Nam cum solus Deus sit ipsius gratiae fontale princi- pium influendi,:pse solus est principium augmentandi per modum infundentis, et gratia. per modum meriti et dignitatis, et /iberum arbitrium per modum coope- rantis ct. merentis, pro eo quod liberum arbitrium cooperalur gratiae et quod est gratiae suum fct.
(2) Ut notat Avicenna, Metaph. tr. 6. c. 3. Vide Bonav., tom. IV. pag. 19, notam 9. — De gratiae subiecto cfr.!J. Sent.
(3) Gen. 4, 4: Et respexit Dominus ad Abel ct ad mu- nera eius.
470 BREVILOQUIUM. PAHS V. CAP. HH.
3. Et ideo non tantum liberum arbitrium per gra- tiun meretur. gratiae augmentum in. statu. viae inerito digni, verum etiam | complementum in. statu. patriae merito condignt, tuin propter. sublimitatem doni Spi- ritus saneti cooperantis in merito; tum propter vera- citatejn. Dei promittentis; tum propter vertibilttatein liberi arbitrii eonsentientis et (inaliter perseverantis; tun propter. di//icultatem status merendi; tum: propter diquitatemn Christi nostri capitis intervenientis, quod debet glorificari eum. suis meinbris; tum propter. 4- beralitatem. Dei retribuentis, quem non decet parva reddere propter obsequium sibi lideliter obtemperantis; tum propter nobilitutem operis, quod ex caritate pro- cedit, quod tantum ponderat in conspectu iudicis, quan- unn amor, ex quo. procedit, qui Deum iucomparabi- liter. praeponit oinnibus creaturis, et ideo non. sulli- cienter et competenter. potest. nisi in Deo et suumuno bono remunerari. — Ex quibus omuibus tanquam ex septem rationibus gloriam aetern:;m merito non tan- tum congrui, sed etiam | condigni mereri. facit. gratia septiformis.
Cav. Ill. De gratia, in quantum est remedium peccati.
1. De gratia vero, in quantum est rezieedéuin con- (ra. peccatum, liaec tenenda sunt, quod. liberum arbi- trium, licet sit « sub Deo. potentissimuin (1) », potest —— (4) Ue hac dicione Dernardo a / cholasticis tributa. cfr. Bonav., tom. Il. pag. 145, nota 6. — Quid valeat liberum ur- bitrium absque gratia gratum faciente et. gratis data, ostendi* tur Hl. Sent. d. 28. per totam.
BREVILOQUIUM. PARS V. CAU. IH. 474 damen per se in peccatum corruere, sed nullatenus potest resurgere sine adiutorio «divinae gratiae, quae dicitur gratum faciens. — Mla. autem. gratia, licet sit sufficiens remediwn contra. peccatum, non tamen in- funditur adulto, nisi adsit liheri arbitrii consensus. Ex quo colligitur, quod ad iustificationem impii quatuor concurrunt, scilicet?nfusio gratiae, expulsio culpae, contritio et molus liberi arbitrii. — Expellitur ergo eulpa a Dei dono, non a libero arbitrio, non tamen sine libero arbitrio. Nam gratiae gratis datae est lihe- rum arbitrium revocare à malo et excitare ad bonum; et. liberi arbitrii est consentire, vei dissentire; et con- senlientis est gratiam suscipere; et suscipientis coope- rari eidem, ut tandem perventat ad. salutem (4).
9. Ratio autem ad intelligentiam praedictorum haec est: quia, cum primum principium, hoc ipso quod pri- mum et potentissimum, sit causativum omnium quae (iunt in universo praeterquam peccatorum, quae sunt « transgresssiones legis divinae ct eaeclestium inobe- dientiae mandatorum (2) », nihil habet sibi rebelle, iniuriosum et offensivum nisi peceatum, quod. econtem- nendo Dei praeceptum et. avertendo. nos a bono in- conmutabili, offendit Deum, deformat liberum. arbi- trium, perimit donum gratuitum et ob/tgat ad suppli- cium aeternum. Cum igitur deformatio imaginis et peremptio gratiae sit quasi annihilatio in esse moris et vitae gratuitae; cum offensa Dei sit tantum ponde- randa, quantus est ipse; cum reatus poenae aeternae rationem teneat in(lniti: impossibile est, quod homo (!) De his quataor requisitis vide IV. Sent. d. 17. p. I. per totam. (2) Secundum Ambros. supra pag. 154, nota!. allegatum.
179 BHEVILOQUIUM. PARS. V. CAP. LI.
resurgat a culpa, nisi recreetur in vita gratuita, uisi remillatur offensa, et poena. velaretur. aeterna. Solus igitur, qui fuit principium creatteion, est et principium recreatiuum, Verbum scilicet Patris aeternum, quod est Christus lesus, mediator Dei et homimum (4), quod quia omnia de nihilo creat, ideo creat se ipso solo sine aliquo. intermedio.
9. Quia vero reereat, deformatum per vitium cul- pae reformando per habitum gratiae et iustitiae, o/4- gatum ad poenam absolvendo per satisfaetionem con- dignam; hine est, quod nos reparat, sustinendo pro nobis poenam in natura assumta et infundendo gra- liam reformativam quae, quoniam continuat nos suae origini (2), facit nos membra Christi; ac per hoc aui- manm. peceatrieem, «quae. fuerat. inimica. Dei, prostibu- lum diaboli et serva. peccati, facit. sponsam — Christi, templum Spiritus saneti el. [iliam Patris aeterni; quod totum (it per gratuitam et condescensivam infusionem doni gratuiti. | 4. Rursus quoniam Deus sic reformat, quod leges naturae inditas non. infirmat (5); ideo sic hane gra- tiun. tribuit libero arbitrio, ut tamen ipsum non cogat, sed eius consensus liber maneat; et ideo ad hoc, quod culpa expellatur, non solum necesse est, quod gratia introducatur, verum etiam, quod liberum arbitrium in adultis — in adultis dico, quia in parvulis suflicit fides Ecelesiae et meritum Christi, et exeusat impo: (1) Epist. UL. Tün. 2, 5. — Cfr. supra pag. 127, noia 9.
(3) Cfr. supra pag. 58, nota 3. — De seq. propositione vide suprs p. |. c. 8. et II. Sent. d. 25. p. Il. q. 5, ubi ostenditur, quod, licet Deus immutet voluntatem, non tamen ipsam cognt.
UREVILOQUIUM. PARS V. CAP. Ill. 115 tentia sui (1) — necesse est, inquam, quod conformet se ezpulsioni culpae per detestationem omnium pec- catorum, quam vocamus contrt(ionem; est etiam ne- eesse, quod conformet se:/mfroductioni gratiae, per complaeentiam et acceptationem doni divini, quam. vo- enmus motum liberi arbitrii. Et sic necesse est, ista quatior. concurrere ad iustificationem impii.
5. Postremo, quia praedispositio ad formam com- pletivam debet esse ei conformis; ad hoc, quod libe- rum arbitrium se disponat ad gratiam gratum facicn- tem, indiget adminiculo gratiae gratis datae; et quia gratiae est liberum arbitrium non cogere, sed prae- venire, et simul utriusque est in acetum prodire; hiuc est, quod in nostra iustificatione concurrit actus — A- beri arbitris et gratiae, consone quidem et ordinate, ità quod gratiae gratis datae est excitare liberum ar- hitrium; liberi arbitrii autem est huiusmodi excitationi consentire, vel dissentire; et consentientis est ad gra- tium. gratum facientem se praeparare, quia hoc est fa- cere quod in sc cst; et sie disposito gratia gratum faciens. habet. infundi, cui liberum arbitrium potest cooperari, si vult, et tune. meretur; vel contrariari per peccatum, et tunc demeretur. Si ergo cooperetur ei us- que in finem, meretur pervenire.ad aeternam salutem.
6. Verum est igitur quod dicit Augustinus (2), quod. « qui creavit te sinc te non iustificabit. te ' sinc te». — Verum est etiam, quod non est. volentis ne- (2) Serm. 169. (alias 15. de Verbis Apostoli) c. 44. n. 13. Cfr. Bonav., tom. tV. pag. 327, nota 2. — Seq. locus est Hom." 9, 16. — Subinde respicitur verbum August, quod, « cum Deus coronat merita nostra, nihil aliud coronat quam munera sua »; cfr. Bonav., tom. It. pag. 698, nota 3.
174 BHEVILOQUIUM. PAS. V. CAP. 1V.
e que currentis, sed. Dei miserentis. — Verwun est etiam, quod nullus potest superbire de meritis, quia nihil in nobis Deus praeter sua dona coronat. Reservavit enin sibi Deus munera gratiae liberaliter largienda, ut discat homo non esse ingratus uec in se, quasi non acceperit, sed in Domino gloriari (4). — Verum est etiam, quod licet liberum arbitrium per se legem implere uou possit nec gratiam in se eflicere, inexeusabile tamen est, si non facit quod potest, quia gratia gratis. duta semper est praesto ad. commonitionem, cuius adimniniculo faeere potest «quod in se est; quo facto, habeat gratiam gratus facientem; qua obtenta, divinam impleat legem et faciat Dei voluntatem; «qua. facta, tandem. ab. beatitudinem perveniat sempiternam propter opera meritoria, quite totaliter sunt à. grata, totaliter etiam a libero arburto, licet. principalius a. gratia: quia ut dicit Augustinus (3), e gratia ad. liberum arbitrium comparatur, sicut sessor ad equum », qui quidem sessor liberum arbitrium di- rigit, deducit e perducit ad. portum aeternae felicita- tis, exereendo nos in operibus perfectae virtutis se- eundum donum ipsius gratiae. septiformis.
Ca». IV.
De ramificalione gratiae n. habitus virtutum.
1. Tertio restat agere de gralia 4n comparatione ad habitus virtutum, cirea (quam consideranda sunt tria. Primum est, qualiter gratia una ramificatur in (2) Libr. Ill. Hypognost. (inter opera August.) c. 11; cfr. eliam Serm. 30. (alios 42. de Verbis Apostoli) c. 8. n. 10. Verba vide in Bonav., tom. 1l. pag. 600, nota 6, quae ibid. d. 26. q. 6. explicantur.
* BREVILOQUIUM.. PARS. V. CAP. IV, 4175 habitus virtutum; secundum est, qualiter. ramificatur in habitus donorum; tertium est, qualiter ramificatur in habitus beatitudinum (4).
9. De ramificatione igitur gratiae in habitus vtr- (utum haec tenenda. sunt, quod. cum una. sit gratía gratificans animam, septem tamen. sunt. ozríutes. gra- (uitae, quibus regitur vita humana: tres quidem theo- logicae, scilicet fides, spes et caritas; et quatuor car- dinales, scilicet prudentia, temperantia, fortitudo et iu- stitia, «quac uno modo est virtus comniunts et gene- ralis, alio modo specialis et. propria. — Hae autem septem virtutes, licet. sint. distinctae et. proprias ex- ccllentias habentes, sunt tamen connerae ct. aequales ad invicem in eodem; et licet sint gratuitae per gra- tim informatae, possunt tamen fleri informes per culpam, sola caritate excepta, et iterum informari per poenitentiam, adveniente gratia, quae est habituum virtualium origo, finis et forma (2).
5. Ratio autem ad intelligentiam — praedictorum hace est: quia, sicut principium productivum sua sum- ma perfectione in dando vitam naturae. non. tantum dat vivere. quantum ad. actum. primum, verum etiam quantum ad actum. secundum, qui est operari; sic necesse est, quod principium reparativum vitam tri- buat spiritui in esse gratuito et in quantum ad esse et quantum ad operari. Et quoniam unius viventis secun- dum unam vitam primam multac sunt operationes vi- (1) De his agitur hic et 2 seqq. capp.
: (3) Ue unitate gratioe eiusque diversitate a virtutibus cfr. ll. Sent. d. 27. a. 1. q.!. seq.; de virtutibus theologicis et cardinalibus vide Ill. Sent. d. 93-33 et Collationes in Hexaém. coll. 5. n. 1. seqq. et coll. 6. n. 7. seqq.; de connexione vir- tutum earumque forma (caritate) agitur ibid. d. 36.
176 BREVILOQUIUM. PARS V. CAP. IV.
tales ad illius vitae perfeetam | imanifestationem; cum actus diversificentur per obiecta, et diversitas actuum — requirat. distinctionem | abituum (1): hine. est, «quod, licet una sit gratia. vivificaus, rimificari tamen. neces- sario habet in varios habitus propter varias operatio- nes. — Et quoniam quaedam suut opera inoralia pri- saria, sicut credere: quaedam — »2ed/a, sicut intelli- gere eredita; quaedam vero jposirema, sicut. videre intellecta; et in. primis auima | rectificatur, in. secundis expeditur, im tertiis perficitur: ideo gratia gratuu- - faciens ramificatur in habitus vértutum, quorum est animam rectficare; iu. habitus donorum, quorum est animam ezpedire; et in habitus beatitudinum, quorum est animam perficere (2). | 4. Rursus, quoniam rectitudo animae perfecta re- quirit, quod ipsa rectificetur. secundum dupliciein. fa- ciem, scilicel superiorem. e inferioreii, et respectu [iis, et respectu eorum quae sunt ad [inem; ideo ne- cesse est, animam quantum ad superiorem faciem, in qua consistit imago Trinitatis aeternae, rectificari per tres (Aieologicas. virtutes, ut, sicut imago creationis con- sistit in trinitate potentiarum cum unitate essentiae, sic imago recreationis in trinitate habituum cum unitate gratiae, per quos anima fertur recte in summam Tri- nitatem secundum tria appropriata tribus personis (3); (1) Secundum Aristot.; vide Donav., tom. V. pag. 69, no- tam 8. — idem etiam Il. de Anima, text. 36. seq. (c. 4.) insi- nuat. distinclionem inter actum vitae primum eL secundum.
(3) Vide supra p. lI. c. 6. — De (Ide cfr. supra prolog. n. 2. De spe cfr. lll. Sent. d. 36. a. |. q. I. et a. 2. q. 4, ubi inter actus spei recensentur. confidere, iunii. [summae lar- gitati] et exspectare.
BREVILOQUIUM. PARS. V. CAP. IV. Liriri ita quod fides dirigit in summe verum credendo et assen- tiendo, spes in summe arduum innitendo et expectando, caritas in summe bonum desiderando ct diligendo.
3. Necesse est etiam, quantum | ad. infertorem fa- ciem animam reetificari per. quatuor. cardinales. virtu- tes. Nam prudentia rectitleat rationalem, fortitudo ira- scihilem, (emperantía. concupiscibilem,:ustitia vero rc- ctificat omnes has vires in comparatione ad a/terum. — Et quia illud a/terum determinate potest esse pro- zimus, potest etiam idem homo comparari ad se?psum ut ad alterum, potest etiam esse ipse Deus; hine est, quod. 245/48. circuire. dicitur (1) omnes. vires. Dicitur etiam non tantum virtus. cardinalis, verum etiam ge- neralis, comprehendens totius animac rectitudinem, eum ipsa dicatur « rectitudo voluntatis ». Unde. ipsa non tantum comprchendit virtutes ordinantes ad pro- zimum, sicut est aequitas et liberalitas; verum etiam ad se tpsum, sicut est poenitentia. et innocentia; nec non ad Deum, sicut et latrin, pictas et obedientia.
6. Postremo, quonim omnis rectitudo: virtutum seeundum esse gratuttum manat a. gratia tanquam. ab origine et radice; et secundum esse merttortum com- paratur ad caritatem sicut. ad. originem, formam et finem: hinc est, quod ceterae virtutes gratuitae quoad habitus sunt connerae et quoad actus sneritortos sunt aequales. — Mine est etiam, quod. ceteri. habitus vir- tutum possunt esse tnformes, sola caritate excepta, quae est virtutum forma. Cum enim habetur sine gra- tia et caritate, in quibus consistit vita virtutum, tunc (!) Ab August., Il. de Gen. contra Manich. c. 10. n. 14. Cfr. Donav., tom. Ill. pag. 720, nota 1l. — Seq. locus est Anselim., de Conceptu virg. et orig. pecc. c. 3. et Dialog. de Veritate, c. 12: lustitia est rectitudo voluntatis propter se servata.
12 178 BBEVILOQUIUM. PAlS V. CAP. V. sunt informes. Cum autem superinfuuditur gratia, tinc [formantur et decorantur et Deo acceptabiles fiunt; si- cut et colores absque luce. sunt invisibiles, superve- niente autem lumine, fiunt. lucidi, pulceri et. aspectui complacentes. Unde queamdimodum ex. luce et colori- bus fit unum in ratione motivi, et una fux suflicit ad multos colores illumimandos; sie ex gratia et habitibus inforimibus, cuim formantur, lit uuun secundum ratio- uem meritorii et gratuiti; et una. nihilominus gratia sullicit ad. informationem: et gratitieationem — habituuim diversorum (1).
Cp. V. De ranificatione gratiue du. halitus donorum.
41. De ramilieatione autem gratiae in. habitus. do- àorun haec tenenda. sunt, quod, licet plurima — sint dona gratiae gratis datae, et generaliter omues. labi- tus divinitus dati dona De? non absurde dici possint; specialiter. amen. et appropriate septem sunt dona Spi- ritus sancti, quae enumerat et nominat. Isaias (2), lo- quens. de flore, qui processit de radice lesse, id est Aristo, de quo dicit, quod. requiescet. super. eum — Spi- ritus Domini, spiritus sapientiae et intellectus, sptritus consid et [ortitudanis, spiritus scientiae el pietatis, et repleb eum spiritus timoris Domini. lii. lac. autem enumeratione descendendo proeedil à summo et com- binando, ut. simul. ostendatur. donorum. distinctio, con- nerio, oro. et ordo.
— (2) Cap. 11, 2. et 3. — De hoc cap. vide HL. Sent. d. 34. et 33.
BREVILOQUIUM.. PARS V. CAP. V. 179 2. Ratio autem ad intelligentiam praedictorum haec est: quia, cum principium reparativum per sum- mam liberalitatem non tantum det gratiam ad vectifi- candum contra obliquitates vitiorum per habitus vir- (utum, verum etiam ad. expediendum. contra. impedi- menta symptomatum (1) per habitus donorum; ideo plurificari debent. dona gratuita, secundum quod. nc- cessarium est ad expeditionis sufficientiam. Quoniam igitur anima nostra indiget septiformiter expediri; hinc est, quod ex septiformi causa necesseé est Spiritus sancti dona esse septiformia. Indiget namque expediri contra vitiorum obliquitates, quantum ad. efres. natu- rales et quoad. superaddilas virtules, in. patiendo, in agendo, in contemplando et utroque modo.
5. Primo igitur, propter vitiorum obliquitates ex- peditissime repellendas septem sunt dona Spiritus san- cti, utpote. (/ mor contra superbiam; pietas contra |in- vidiam; scientia. contra iram, quae quasi est quaedam | insania (2); fortitudo contra. accidiam, quae mentem reddit ad bona invalidam; consilium contra avaritiam; inlellectus contra. gulam, et saptentia contra luxuriam..