9. Quoniam igitur prius est ascendere quam de- scendere in scala lacob (1), primum gradum ' ascen- sionis collocemus in imo, ponendo totum istum: mun- dum sensibilem nobis tanquam speculum, per quod transeamus ad. Deum, opifllem summum, «ut. simus veri. Hebraei transeuntes de. Aegypto ad. terram Pà- tribus repromissam, simus etiam Christiani cum Chri- sto transeuntes ez hoc mundo ad. Patrem (2), simus et sapientiae amatores, quae vocat et. dicit: Transtte ad me omnes, qui concupiscitis me; el a generationibus mets adimplemini. A magnitudine. namque. spectes. el creaturae cognoscibiliter poterit Creator horum vidert.
40. Relucet. autem Creatoris. summa potentía el sapientia et benevolentia in. rebus creatis secundum quod hoc tripliciter ntntiat sensus carnis sensui interiori. Sensus enim tariis aut deservit intellectui. rationabi- liter. investiganti, aut. fideliter. credenti, aut. intellectu- aliler contemplanti. Contlemplans considerat rerum existentiam actualem, credens rerum decursum habitua- lem (3), rittocinans rerum praecellentiam potentialcim.
11. Primo modo aspectus contemplantis, res in .&e ipsis considerans, videt in eis pondus, numerum el mensuram (4); pondus quoad situm, ubi inclinantur,: (4) Gen. 28, 12. Cfr. supra pag. 19, noto!J. — De Ie- braeis exeuntibus de Aegypto cfr. Exod. 13, 3. seq.
(2) loan. 13, 1: — Seq. locus est Eccli. 24, 26: Vulgata im- plemini. Tertius est Sap. 13, 5; Vulgata habet enim pro namque.
(3) Cfr. supra Breviloq. Prolog. S 2.
(4) Respicitur Sap. 14, 21; cfr. Donav., tom. V. pag. 54, nota 7. — De seqq, quae 1l. Sent. d. 3. p. |. dub. 3. explií- cantur, cfr. Bonav., tom. V. pag. 89. nota B; supra peg. 60, nota €(. et pog. 13!, nota 3. Item, Collationes in Hexacém. col- Jet. 9. n. 21. seqq.
[] 300 ITINERABUI. MENTIS IN. DEUM CAL, ].
numerum, quo distiuguuntur, el mensuram, qua li- mitantur. Ac per hoc videl in eis modum, spectem el ordinem, uec mon subsiantiam, virtulem ei opera- tonem. Ex quibus consurgere potest sieut ex vestigio ad intelligendum potentiam, sapientiam et bonitatem Creatoris immensam.
12. Secundo. modo. aspectus. fide/is, cousideraus hunc imuudum attendit ortgenem, decursum et lerminum. Nam fide credimus, aptala. esse saecula Verbo vitae (4); fide credimus, trium legum teinpora, scilicet naturae, Seripturae et. gratiae. sibi suceedere et. ordinatissime deeurrisse; lide eredimus, mundum per (Inale iudicium terininandum esse; in primo potentiam, iu secundo pro- videntiam, in tertio iustitiam summi principii advertentes. 415. "l'ertio. inodo. aspectus. rattocinalnlier $nvesti- gants videt, quaedam tautum esse, quadium autem esse el vivere, quaedam vero. esse vivere et discernere; el prima quidem esse minora, secunda inedia, tertia me- liora. — Videt iterum, quaedam. esse. tantum. corpo- ralia, quaedam partim corporalia, partim. spiritualta; ev quo advertit, aliqua. esse mere spiritualia tunquiun utriusque. meliora et. digniora. — Videt nihilominus, quaedam: esse mutabilia et corruptibilia, ut. caelestia; ex quo adverlit. quaedam esse 5nmmutabilia el tncorru- ptibilia, ut supercaelestia.
Ex his ergo visibilibus consurgit ad consideran- dum Dei poteutiam, sapientiam et bonitatein ut entem, viventem et intelligentem, mere spiritualem. et. incor- ruptibilem et. intransmutabilem (2).
(!) Hebr. 11, 3: Fide intelligimus" aptata...Verbo Del. Cfr. Breviloq. Prolog. S 2.
(2) Cfr. 1. Sent. lit. Magisuri, d. HI. 1, et Comment. p. I. dub. €. Quond sequentia cfr. Collationes in Hexaém. collat. &. n. 6. seqq.
ITINERARI MENTIS IN DEUM. CAM, LH. A1 14. Haec autem consideratio dilitatur. secundum septiformem conditionem creaturarum, quae est divi- nae potentiae, sapientiae et bonitatis testimonium se- ptiforme, si consideretur cunctarum rerum or$go, fma- gnitudo, multitudo, puleritudo, plenitudo, operatio et ordo. — Origo namque rerum secundum creationem, distinetionem et ornatum quantum ad opera sex die- rum diviuam praedicat potentiam cuncta. de nibilo producentem, sapientiam cuncta lucide distinguentem et bonitatem cuncta largiter adornantem (4). — Ma- gnitudo autem rerum secundum molem longitudinis, Intitudinis et profanditatis; secundum excellentiam vir- tutis longe, late et profunde se extendentis, sícut pa- tet in diffusione Jucis; secundum eflicaciam operationis intimae, continuae et. diffusae, sicut. patet in operatione ignis, manifeste indicat immensitatem potentiae, sa- plentiae et bonitatis trini Dei, qui in cunctis rebus per potentiam, praesentiam. et essentiam (2) incircumscri- ptus existit. — Multitudo vero. rerum. seeundum di- versitatem generalem, speciulem et individualem ín substantia, in forma seu figura ct efficacia ultra omnem humanam aestimationem, mauifeste trium praedictarum eonditionum in Deo immensitatem insinuat et. ostevdit. — Pulcritudo (5). autem rerum secundum varietatem luminum, figurarum ct colorum in corporibus simpli- cibus, mixtis et etiam eomplexionatis, sicut in. corpo- ribus caclestibus et mineralibus, sicut lapidibus et me- tallis, plautis et animalibus, tria praedicta evidenter proclamat. — Plenitudo autem rerum, secundum quod (!*) Vide Breviloq. p. ll. c.!. et 9. (3) Definitio pulcritudinis datur in cap. seq. n. 5.
3509 ITINERARIEL MENTIS IN DEUM CAP. I.
snaleria. est. plena formis seeunduim rationes. semina- les (4); forma est. plena virtute secundum activam po- tentiam; vir(us est plena effectibus secundum eflicien- tiam, id ipsum manifeste declarat. — Qperatio. multi- plex, seeundum. quod.est naturaíis, secundum quod est ar(ificialis, secundum quod. est..moralis, sua. mul- tiplicissima varietate osteudit imimnensitateim | illius. vir- (utis, arls el bonilatis, quae. quidem est. omuibus « causa essendi, ratio intelligendi et ordo vivendi » (2). — QUrdo autein seeundum rationem: durattonis, situa- Lonis el tufluentiae, Scilicet. per. prius et posterius, superius et iuferius (3), nobilius et ignobilius, in libro creaturae. iusinuat. manifeste primi principii primtta- lem, sublimitatem et dignitatem quautum ad infinita:em potentiae; ordo vero. divinarum /egum, praeceptorum et tudiciorum iu libro Scripturae. imimeusitatem — sa- pientae; ordo autem divinorum | Sacramentorum, be- neficiorum et reiributionum iu. corpore Ecclesiae im- mensitatem bonitatis, ila quod ipse ordo nos in pri- mum et summum, potentissimum, sapientissimum et optimum evidentissime manucducit.
45. Qui igitur lautis rerum: creaturarum. splendo- ribus: non illustratur. caecus est; «qui tantis clamoribus .-, (M) Vide Il. Sent. d. 7. p. ll. a. 2. q. 41. et d. 18. a. f. q. 2. seq. Simili modo dicitur in Lib. de Causis, propos. (0; Omnis intelligentia plena est formis.
(2) Secundum August, VIII. de Civ. Dei, c. 4, Bonav., tom. V. pag. 19, nota 7. allegat. Cfr. etiam ibid. pag. 19, nola ^.
(3) Vide tom. V. pag. 179, nota 9. deflnitionem ordinis ex Aug. allatam. Cír. etiam Aristot, de Praedicam. c. de Priori — De libro creature vide Breviloq. p. Il. c. 3. seq. et c. 14; de aliis libris vide ibid. Prolog. $ 1. seq. et p. VI. c. 4.
ITINERARIE MENTIS IN. DEUM CAP. If. 3505 non evigilat surdus est; «qui.ex omnibus his effectibus Deum non laudat mutus est; qui ex tantis indiciis pri- mum principium non advertit. stultus est. — — Aperi igitur oculos, aures spirituales admove, labia tua solve et cor tnim apponc (4), ut in. omnibus creaturis Deum num videas, audias, laüdes, diligas et colas, magni- fices et honores, ne forte. totus contra te orbis terra- rum consurgat. Nam ob hoc pugnabit orbis terrarum contra insensalos (2), ect econtra sensatis erit materia gloriae, qui secundum Prophetam possunt dicere: De-. leclasti me, Domine, tn factura tua, et^ 1n operibus ma- nuum (uarum exsultabo. Quam magnificata sunt opera («a Domine! omnia. in. sapientia. fecisti, $mpleta. esl terra possessione (ua.
Av. IH.
De speculatione Dei tn vestigtis suts tn. hoc senstbili mundo 4. Sed quoniam. eirca speculum sensibili non solum contingit contemplari Deum per ipsa tanquam per vestigia, verum etiam £n ipsis, in. quantum est. in eis per essentiam, polentiam et praesentiam;. et hoc considernre est altius quam praecedens: ideo huius- modi «cousideratio secundum tenet locum tamquam se- cundus contemplationis gradus, quo debemus manu- duci ad contemplandum Deum in. eunctis creaturis, quae ad mentem nostram intrant per corporales sensus.
actu e me (1) Prov. 22, 17: Inclina aurem tuam et audi verba sa- plentium; &ppone autem cor &d doctrinam meam.
" (2) Sap. 5B, 91. — Seq. locus est Ps. 91, 5; tertius est 304 ITINERANIE MENTIS. IN. DEUM. CAP".. Il.
2. Notandum igitur, quud iste mundus, qui dicitur muacrocosmus, intrat ad animam. nostram, quae dicitur minor mundus, per portas quinque sensuum, secun- dum ipsorum sensibilium apprehensionem, obleclatto- nem et ditudicationem. — Quod patet sie: quia in eo quaedam sunt generanlia, quaedam generata, quae- dam gubernaniia haee et illa. Generantia sunt corpora 3implicia, scilicet eorpora caelestia et quatiior elementa. Num ex elementis per virtutem lucis conciliantis eon- trarietatein. elementoruur in. mixtis habent. generari et produci, quaecumque generantur et producuntur. per operationem. virtutis naturalis. — Generata vero sunt corpora ex elementis composita, sieut mineralia, ve- getabilia, sensibilia et corpora humana (1). — /legentia haec et illa sunt. substantiae. spirituales. sive omnino coniunciae, ut sunt. anitiae brutales, sive contunctae separabiliter, ut sunt. spiritus rationales, sive. omntno separalae, ul. suut spiritus caelestes, «quos. philosophi Intelligentias, nos Angelos appellamus. Quibus secun- dum philosophos. competit imovere corpora caelestia, ac per lioe eis attribuitur administratio untversi, su- scipiendo a prima causa, scilicet Deo, virtutis influen- tiam, quam refundunt secundum opus. gubernationis, quod respicit rerum consistentiam | natiralem. Secun- dum autem theologos attribuitur eisdem regimen uni- versi seeundum imperium summi Dei. quantum — ad opera reparalionis, secundum quae. dicuntur. admint- Siratorii spiritus, missi propler eos qui hereditatem capiunt salutis (2).
(1!) Cf. supra Breviloq. p. HH. c. 3. et &.
(2) Hebr. 1, 14. Vulgata post spiritus addit. in. ministe- rium et substituit capient. pro capiunt. Cfr. ll. Sent. d. 10. et 11. Ibid. d. 14. p. I. a. 3. agitur de /nlelligentüs.
ITINERARIE. MENTIS IN DEUM CAP. 1. 305 lr Ae ES 5. Homo igitur, qui dicitur minor mundus, habet quinque sensus quasi quinque porías, per quas intrat cognitio omuium, quae sunt in mundo sensibili, in ani- mam ipsius. Nam per visum intrant corpora sublimia et luminosa et cetera colorata, per (actum vero cor- pora solida et terrestria, per tres vero sensus tmnter- medios intrant. intermedia, ut per gustum aquea,. per auditum. aérea, per odoralum vaporabilia quae aliquid habent de natura. humida, aliquid de aérea, aliquid de ignea seu calida, sieut patet in fumo ex aromatibus resoluto (1).
Intrant igitur per has portas tam corpora. simpli- cia quam. etiam. composita, ex his mixta. Quia vero sensu percipimus non solum haec. sensibilia particu- laria, quae sunt jux, sonus, odor, sapor et «quatuor primariae qualitates, quas apprehendit tactus; verum etiam sensibilia communia, quae sunt. numerus, ma- guitudo. figura, quies et motus; et « omne, quod mo- vetur, ab alio movetur (2)», et. quaedam a. se. ipsis moventur et quiescunt, ut sunt animalia; dum per hos quinque sensus motus. corporum apprelendimus, ma- nuducimur ad cognitionem motorum spiritualium tan- quam per effectum in. eognitionem causarum. | i. Intrat. igitur quantum ad tria rerum geuera in animam liumanam per apprehensionem totus iste sen- sibilis mundus. Haee. autem. sensibilia. exteriora sunt (^) Vide supra pag. 85, notam 2. — De sensibilibus pro- pris seu particularibur et communibus (scil. pluribus sensi- bus) agit Aristot., 1l. de Anima, text. 63. seqq. (c. 6). De qua- tuor primariis qualitatibus (scil. calido, frigido, humido et sicco) cfr. supra pag. 66, nota 14.
(2) Secundum Aristot., VII. Phys. text. 0. seqq. Ibid. Vill. text. 27. seqq. (c. 4.) agitur de motu animalium.
20 380 ITINERARI MENTIS. IN DEUM CAP,. IH.
quae. primo. ingrediuntur in. animam per portas quiu- que sensuum; intrant, inquam, non per. substantias, sed. per similitudines suas primo. geueratas in. medio et de inedio in. organo et de organo exteriori in. inte- riori et de hoc. in. potentiam. apprehensivam (1); et sic generatio speciei in medio et de medio iin. organo, et conversio potentiae appeehensivae super. illam facit apprehensionem omnium. eorum. quae. exterius. anima apprehendit. | Ad hane apprehensionem, si sit rei convenien- lis, sequitur. obdectatio (2). Deleetatur autem sensus. in obiecto per. similitudinem abstraetam percepto. vel ra- lione speciositalis, sicut in. visu, vel ratione. suavitalis, sicat. in. odoratu et auditu, vel. ratione sadubritatts, sicul in. gustu. et tactu, appropriate. loquendo. Omnis autem delectatio: est. ratione proportionalitatis. Sed quoniam species. tenet rationem. formae, virtutis. et operationis, secundum. quod. habet respectum ad. prin- cipium, à quo. manal, ad. medium, per quod. t(rausil, eb ad. terminum, in. quem. agit; ideo. proportionalitas aut attenditur. in. similitudine, secundum quod. tenet 'aliouem. spectet. seu. formae, et sie. dicitür speciosias, (1) Potentia. sensibilis apprehensiva enim dividitur in. ec- leriorem ey interiorem; prior. comprehendit quinque. sensus exteriores, posterior vero. sensum communem, imaginatlonem - (phantasiam), aestimalivam et memoriam. Cfr. August, XI. de Trin. c. 9. n. 16, et AristoL, Il. de Anima, text. (21. seq. et 136. seqq. (c. 12. et IH. e. 3.). — De medio cfr. M. de Anima, text. 74. seqq. (c. 7. seqq.) eté de Sensu eb seus, c. 7. (c. 6.). (2) Delectatio. siquidem pp coniunctio convenientis cuin. convenienti. Cfr. Bonav., (tom. L. pag. 38, nota 4. et toin. IV. pag. 391, nota 3, ubi dote Hs proprie con- sistere in. actione Eonsequenie i coniunctionem.
quia « puleritudo nihil aliud est. quam aequalitas ntu- merosa», seu. « quidam partium situs cutn coloris sua-- vitate (1) ». Aut. attenditur. proportionalitas, in «quan- tum. tenet. rationem potentiae seu. virtutis, et sic. dici- tur suavitas, eum. virtus agens non improportionaliter evcedit recipientem; quia. sensus. tristatur in extremis et in mediis deleetatur (9). Aut. attenditur, in. quan- tum. tenet. rationem. e/ficaciae. et. $mpressionts, quae tunc est proportionalis, quando agens imprimendo rc- plet. indigentiam patientis, et hoc. est. salvare et nu- (rire ipsum, quod maxime apparet in. gustu. et. tactu. Vt sic per oblectationem. deleetahilia exteriora. secun- dum. triplicem rationem. deleetandi per similitudinem intrant in. animam.
6. Post hane apprehensionem et oblectationem fit diiudicatio, qua non solum diiudicatur, utrum hoc sit album, vel nigrum, quia hoc pertinet ad sensum par- ticularem (5); non. solum, utrum sit salubre, vel noci- vum, quia hoc. pertinet ad sensum.?neriorem; verum etiam, qua. diíiudieatur. et. ratio. redditur, quare hoc - delectat; et in hoe aetu inquiritur de ratione delecta- (1) Duplex haec definitio pulcritudinis est secundum Au- — gust, Vl. de Musica, c. 13. n. 38. (cfr. Donav., tom. |. pag. 544, nota 8.) et XXII. de Civ. Dei, c. 19, n. 2, ubi pro qui- dam parlium siluis substituitur partium congruentia (cfr. Do- nav., tom. IV. pag. 1025, nota 3.).
(2) Vide Aristot,!l. de Anima, text. 123. 143. ct Il.
(3) Idem est quod sensus exterior; cfr. loan. de Rupella, Sum. de Anima, p. IM. c. 18. et 23; Centiloq. (inter opera Bo- nav.) p. Ill. scct. 21: Apprehensiva [vis sensibilis] dividitur in sensum particularem ot. sensum communem, «ive In sensum exteriorem. et. interiorem.
508 ITINERARI MENTIS. IN DEUM CAD. II.
lionis, quae ip sensy percipitur ab obiecto. Hoe est autein, cum quaeritur ratio pulchri, suavis et salubris; et invenitur, quud haec est proportio aequalitatis. Wa- tio autem aequalitatis est. eadein in iagnis et. parvis uec extenditur dimensionibus nee succedit seu transit cum transeuntibus uec. molibus alteratur.. Abstrahit igitur a Ilpco, tempore el motu, ace per hioc est incom- inulabilis, incireumsceriptibilis, indeterminabilis et omni- no spiritualis (1). Diiudicatio. igitur. est. actio, quae speciei sensibilem, sensibiliter per. sensus acceptam, introire facit depurando et abstraliendo in. potentiam , lotellectivam. Et sic totus. iste mundus introire habet in animam humanam per portas sensuum secundum tres operationes. praedictas.
7. Haec autem omnia. sunt vestigia, in quibus spe- culari possumus Deum uostrum. — Nam cuim species apprehensa sit similitudo in. medio. geuita et deinde ipsi organo impressa et per illun. impressionem iu suum principium, scilicet in. obiectum eognoscendum, ducat; manifeste insinuat, quod. illa lux aeterna gene- rat ex se similitudinem seu. splendorem. eoaequalei, consubstantialem et. coaeternalem; et quod. ille qui est imago invisibilis Dei et splendor gloriae el figura sub- stantiae eius (3), qui. ubique. est. per. primam sui. ge- nerationem, sieut. obiectum ini toto. inedio suam. gene- rat similitudinem, per. gratiam. unionis unitur, sicut species corporali organo, individuo rationalis naturae, ut. per. illam unionem nos reduceret ad, Patrem sicut ad fontale principium et obieetum. Sic ergo omnia co- (1!) Hoc exponit August, de Vera ltelig. c. 30. n. 56. seqq.
(2) Col. 1, 15. et Hebr. 1, 3. — Dictio inferius posita unitur individuo rationalis nalurae explicatur |l. Sent. d. 40.
- ITINERABRIL MENTIS IN. DEUM. CAP, HI. 3090 gnoscibilia habent sui speciem generare, manifeste proclamant, quod in ilis tanquam in speculis videri potest aeterna. generatio Verbi, Imaginis et Filii a Déo Patre. aeternaliter emanantis.
8. Secundum hunc modum species delectans | üt speciosa, suavis et salubris insinuat, quod in illa prima specie est prima speciosttas, suavitas et salubritas, ín qua est summa roporlionaltlas et aequalitas ad. gce- nerantem; in qua est vir(us, non per phantasma, sed per veritatem apprehensionis illabens; in qua est tm- pressio salvans et sufliciens et omnem apprehendentis indigentiam expellens. Si ergo. « delectatio cst coniuü- ctío convenientis eum. eonvenienti (1) »; et solius pé similitudo (enel. rationem. summie. speeiost, suavis et salubris: et unitur. secundum. verdalem cl secundum inlimitatem et secundum plenitudinem replentem omnem npacitatem; manifeste videri potest, quod in solo Deo est fontalis et. vera. delectatio, et quod. ad. ipsam ek omnibus delectationibus manuducimur requirendam.
9. Excellentiori autem. modo. et. immediatiori di- $udicatio ducit nos in aeternam. veritatem certius spé- culandam. Si enim diindicatio habet fleri per rationern abstrahentem a. loco, tempore et mulabilitate, ac per hoe à. dimensione, successione et. transimutatione, per ionem $mmutabilem et incircumscriptibilem et t£nter- minabilem; nihil autein. est. omnino. $mmutabisle, tn- circumscriptibile et £nterminalile, nisi quod est ac- (1) Cfr. supra. pog. 306, nota 2. — August de Vera Relig. c. 18. n. 35. seq. et c. 43. n. 81, 83 Qq. q. 23, de simililu- dine Patris i. e. de Filio Dei loquens ait:!p$a est enim spe- Cle$ primo, qua. $uni, ut ita. dicam, speciàta, eL formà, qua formáta sunt omnia. Vide etiam fBonav., tom. V. pag.!39, notam 7. ot png. 33, notam 5.
4 310 ITINERARIL MENTIS IN. DEUM. CAD. IH.
ternum; omne. autem. quod. est aeterium, est. Deus, vel in Deo: si ergo. omnia, quaecumque. certius diiu- dicimus, per huiusmodi. rationem diiudieamnus; patet, quod ipse est ratio omnium rerum e regula. infulü- bilis e luz veritatis, in. qua. euucta. relucent. infallibi- liter, indelebiliter, indubitanter, irrefragabiliter, indiiu- dicabiliter, incoummutabiliter, iucoarctabiliter, intermni- nabiliter, indivisibiliter et intellectualiter. Et ideo leges illae, per quas iudicamus certitudinaliter de. omnibus sensibilibus, in nostram considerationem: venientibus; eum sint infallibilles et. indubitabiles intelectut appre- hendentis, sint. iudelebiles a «nori recolentis tauquam semper praesentes, sint. irrefragabiles et. indiiudicabiles intellectui sudicantis, quia, ut. dieit. Augusti- nus (1), «nullus de eis iudicat, sed per illas »; necesse est, eas. esse. inconmunutabiles et. incorruptibiles — Gui- quam necessarias, incoarctabiles. tanquam incircunm- scriptas, iuteriminabiles tanquia. aeternas, ac. per hoe indivisibiles tanquam. iutelleetuales et incorporeas, uon factas, sed. increatas, aeternaliter. existentes in. arte aeterna, à (qua, per quam et secundum quam. formantur formosa. omnia: et ideo nee. certitudinaliter iudi- cari possunt. nisi. per illiun quae non tantum fuit forma cuncta producens, verum. etiam euncta conservans et dislinguens, Guiquam. ens in. omuibus. formam: tenens et regula dirigeus, et per. quam. diiudicat mens. no- sura cuneta, quae per sensus. intrant in. ipsam (2).
nen (!) Libr. ll. de Lib. Arb. c. 14. n. 38. (cfr. Bonav., tom. V. pag. 17, nota 4.) et de Vera Btelig. c. 31. n. 88. (cfr. tom. I. pag. 69, nota. 12.). Similia de regulis divinae sapientiae mirabilibus dicunt Collationes in. Hexaém. collat. 2. n. 8. seqq.
(2) Fusius haec ostenduntur in. Bonav., toin. V.. Quaest. de scientia. Christi, q. 4.
ITINERARI. MENTIS. IN. DEUM. CÀP. f. — 511 10. Haec autem. speenlatio: dilalatur. seeundum cousiderationem septem differentiarum numerorum, quibus quasi septem. gradibus eonscenditur in. Deum, secundum quod. ostendit Augustinus in libro de Vera Religione et. in. sexto Musieae (1), ubi. assignat. dilfe- rentias nunterorum. gradatim. eonscendentium ab. his sensibilibus usque. ad. Opificem. omuium, ut in omnibus videatur. Deus, ' | Dicit euim, numeros esse. in. corporibus et. ma- xime in sonis et vocibus, et. hos vocat. sonantes; nu- - meros ab his abstraetos et i8. sensibus. nostris. reec- . plos, et hos. voeat oecursores; numeros ab anima pro- cedentes. in. eorpus, sieut. patet in. gestieulationibus: et saltationibiis, et hos. vocat. progressores; numeros. in deleetationibus seusuum ex. conversione intentionis st- per speciem. receptam, et hos vocat. sensuales; nume- ros in. memoria retentos, et hos. vocat memortiales; numeros etiam, per quos. de. his omnibus. iudicamus, et hos vocat. zudiciales, qui ut. dietum. est, necessario sunt supra mentem. tuniquam.— infallibiles et. indiiudica- biles. Ab his autem. imprimunttir mentibus nostris nu- ieri artificiales, quos tumen.— inter. illos gradus non énumerat Augustinus, quia connexi sunt. fudicialibus; et ab his manant numeri progressores, ex quibus crean- tur. numerosae formae. artificiatorum, ut à. summis per media ordinatus. flat. descensus ad. infima. Ad hos etiam gradatim ascendimus a numeris sonantibus, me- diantibus occursoribus, sensualibus et memortalibus.
Cum igitur omuia sint. pulcra. et. quodam. mmodo deleclabilia; et pulcrttudo et delectatio non. sint absque ^ 419 — ITINERARIE MENTIS IN. DEUM. CAP...IH.
proportione; et proportio primo sil. in. numeris: ne- cesse est, omnia esse numerosa; ae per hoc. « nume- rus est praecipuum in animo Conditoris exemplar (4) » el in rebus praecipuum vestigium duceus in. Sapien- tiam. Quod cum sit omnibus evidentissimum et Deo propinquissimum, propinquissime quasi per septem dif- ferentias ducit in Deum et facit, eum cognosci in eun- etis. corporalibus et. seusibilibus, dum numerosa. ap- prehendimus, in numerosis proportionibus delectamur et per. numerosarum proportionum leges. irre(ragabi- liter sudicamus.
14. EX his duobus gradibus primis, quibus mamnu- ducimur ad speculandum Deum in vestigiis quasi ad modum duarum alarum descendentium circa pedes (2), colligere possumus, quod omnes creaturae istius. sou- sibiliz Thundi animum contemplantis. et sapientis du- cunt in. Deum aeternum, pro eo quod illius primi priucipii potentissimi, sapientissimi et optimi, illius ae- ternae. originis, lucis et plenitudinis, illius, inquam, ar- tis efficientis, exeinplautis et. ordinantis sunt. u»ibrae, resonantiae. et picturae, sunt vestigia, simulucra. el spectacula nobis ad contuendum Deum proposita et signa divinitus data; quae, inquam, sunt. ezeriplarta. vel potius exemplata, proposita. mentibus adhuc. rudi- bus et sensibilibus, ut per seusibilia, «quae vident, transferantur. ad. iutelligibilia, «quae non vident, tau- quam per signa ad signata.
-: 43. Nignilicant autem. huiusimodi creaturae huius (1) Ut dicit Boetli. in. Bonav., tom. V. pag. 13, uota. 6. allegatus. Cfr. etiam supra pag. 67, nola 1.
(2) Respicitur Isai. 6, 2, ubi de Seraphim dicitur, quod alis « duabus velabant pedes eius ».
ITINERARI. MENTIS IN. DEUM. CAP. I. | 545 mundi sensibilis znvistbilta Dei (4), partim. quia Deus est omnis creaturae origo, exemplar et fints, et omnis effectus et signum causae, et exemplatum exemplaris, et via. finis, ad quem ducit; partim ex propria reprae- sentatione; partim ex prophetica praefiguraltone,; par- tim ex angelica operatione; partim. ex. superaddita institutione. Omnis enim creatura ex natura est illius aeternae sapientiae quaedam efligies et similitudo, sed specialiter illa quae. in. libro Seripturae per spiritum prophetiae assumta est. ad. spiritualium praefiguratio- nem; spectaltus autem illae creaturae, in. quarum effi- pie angelico ministerio voluit. apparere; specialissime vero ea quam voluit ad signifleandun instituere, quac tenet. non. solum rationem sign? secundum nomen com- mune, verum etiam Sacramenti.
15. Ex. quibus omnibus colligitur, quod invisibilia Dei a. creatura mundi, per ea. quae facta sunt, tntel- lecta. conspiciuntur; tta wt qui nolunt. ista. advertere et Deum in his omnibus cognoscere. benedicere et amare tnercusabiles sint (3), dum nolunt transferri de tenebris in. admirabile lumen Dei. Deo autem gratias per lesum | Christum, Dominum nostrum, qui nos de tenebris transtulit in. admirabile lumen suum, dum per hace lumina eterius. data. ad. spectilum mentis nostrae, in. quo. relucent divina. disponimur ad rein- trandum.! | (2) Rom. 1, 20. — Seq. textüs est I. Cor. 185, 57; tertius I. Petr, 2, 9, ubi pro franstulit Vulgata. cócail.
94 ITINERARI. MENTIS. IN. DEUM CAP. HI.
Car. [IH.
De speculatione Dei per. suain. 1niagmein naturalibus potenttis insignilam.
1. Quoni;um autem duo. gradus. praedicti, ducendo mos in. Deum per. vestigia. Sua, per. quae. in. cunctis creaturis relucet, ianuduxerunt nos usque ad. lioc, ut ad nos reiptrareiius, in. mentem scilieet nostram, in qua. diviua. velucet 2»4g0; hine. est, quod. iam. tertio loco, ad nosmetipsos intrantes. et. quasi atriuun foriu- secus relinquentes, in suncts (1), scilicet antercori parte tabernaculi, conari debemus per speculum videre Deuin; ubi ad modum candelabri relucet lus veritatis in facie nostrae inentis, in qua. seilicet. respleudet imajo. bea- lissimae: l'rinitatis.: | jutra. igitur ad té et vide, quoniam mens tua qat (erventissime semetipsam; nee se. posset. amare, uisi Mo3sel; Wee se. nosset, nisi sui. sueminissel, «quia. nihil 'apimus per intelligentiam, quod. nou sit praesens apud nostram: memoriam; et ex. loc advertis, aniiiam Qua ripliceim habere potentiam, uon oculo carnis, sed oculo ülionis (2). Gonsidera. igitur. harum trium potentiarum (1) Cfr. Exod. 96, ubi describitur. tabernaculum | Moysa- cum, v. 3f. et 35. inentio fii sancti. sanctorum etc. candelabri. — Ps. 4. 7: Signatuum est. super. nos lumen. vultus tui, Do- mine. Gregor, X. Moral. c. 05. 0. 27: Interna. quippe fucies hominis iens est, in. qua. nimirum. recoguoscitur, ut ab ' auctore. nostro. diligamur.: (2) Cfr. August, IN. e& XN. de Trin. (vide |. Sent. d. 3. p. 4H.)). — De oculo. ewrnis. eb rationis. efr...supra. Breviloq. p.!|. c. 12. in flue. — lnferius allegotur. 1. Cor. 13, 12.
ITINERARIL MENTIS IN DEUM CAD. LI. EPIH operationes et habitudines, ck videre poteris Deum per te lanquam per imaginem, quod. est videre per specu- lum tn aenigmate.
.9. Operatto autem memoriae. est — re- .praesentatio non. solum. praesentium, corporalium cl temporalium, verum. etiam. succedentium, simplicium et. sempilernalium. — WRetinet nanque. memoria. prae- lerita per recordationem, praesentia per susceptionem, faiura per praevisionem. — Retinet. etiam siriplicta, Sicut. principia quantilatum. — contituarum et. disereta- rum (D), ut. punetum, instans ct unitatem, sine quibus impossibile est meminisse aut. cogitare es quae. priu- eipiantur per haec, — Retinet uibilominus scientiarum principia. et. dignitates wt sempilternalia el sempiterna- liter, quia nunquam potest. sie. oblivisci eorum, dum Tatione utatur, quin. ex audita approbet et eis assen- tiat, non. tanquam. de novo percipiat, sed tanquam Sibi innata et. familiaria. recognoscat; sicul patet, si proponatur alicui: « De quolibet. affirmatio. vel nega- .io»; vel: «Omne. totum. est. maius sua parte », vcl quaecumque alia dignitas, eui non est EONODUTICORC