(1) Vide Aristot., de Praedicam. c. de Quanto, ubi quan- titati continuae numeratur linea, superficies, corpus, locus et tempus; discrelae numerus. ct oratio. — Quomodo memo- riae sit pracvisio futurorum, exponit August, XV. de Trin. c. 7. n. 13: Nec ex futuris. praeterita, sed futura. ex. prac- teritis, non tamen firma cognitione coniicimus...Ut praevi- deamus, non providentia nos instruit, sed memoria etc.
(2) Ut ait Aristot, 1. Poster c. 8. (c. 1!0.), huic di- : ctioni opponendo alteram, scil. « ad exterius orationem (xó« tüv dto AXóyov)», contra quam licet. semper instantiam ferre (cfr. Bonav., tom. |. pag.!55, nota 10.). — Prima digni- 316 ITINERARI]. MENTIS IN DEUM CAP. Ill.
Ex prima igitur retentione actuali omnium tempo- "alium, praeteritorum scilicet, praesentium et futuro- rum, habet etligiem | aeternitatis, cuius praesens itidi- visibile ad omnia tempora se extendit. — Ex secunda apparet, quod ipsa non solum habet ab ezcteriori for- wari per phantasmata, verum etiam a superiori Su-. scipiendo simplices formas, quae aon possunt introire per portas sensuum. et. sensibilium phantasias (1). — Ex tertta habetur, quod ipsa habet lucem incoinmuta- bilem sibi praesentem, in qua memiuit invariabilium veritatum. — Et sie per operationes memoriae appa- ret, quod ipsa anima, est imago Dei el similitudo adeo sibi praeseus et. eum habens. praesentem, quod. eum actu. capit et per. potentiam. « eapax eius est et. par- ticeps esse potest (93) ». ' 5. Operato autem. virtutis?ntellectivae est in per- ceptioue. intellectus. ferninorum, propositionum et il- lationum. — Capit autem. intellectus /erminorum si- gnificata, cum comprehendit, quid est. unumquodque per definitionem. Sed definitio habet fleri per supe- . riora, et illa per superiora definiri habent, usquequo veniatur ad suprema et. generalissima, quibus ignora- (05: de quolibet. affirmatio etc., exhibetur ab Aristot, (V. Metaph. text...65.. (Hl. c. &); secunda colligitur ex V. Me- tapl. text...30. seq. (IV. c. 25. seq). — Per verba supe- rius posita: «quin ea audita approbet » etc, respicitur a Boethio data. et in. Bonov., tom. V. pag. 79, nota 6, allata definitio communis animi conceplionis, qualis secundum Eu- clid., i. Geoniet,, est: Onine totum est. maius sua parto. (n. 9.).
(U) Cfr. Hl. Sent, d. 39. a. 1. q. 9. in. (Ine et IV. d. 49. p. 6 «q. 2 ad |F.3. — De seq. propositione vide Bonav., tom. V. Quaest. de scientia Christi, «q. 4.
ITINERARI MENTIS IN DEUM CAP. Hl. — — 2547 tis, non possunt intelligi definitive inferiora (1). Nisi igitur cognoscatur, quid est ens per se, non potest plene sciri definitio alicuius specialis substantiae. Nec ens per se cognosci potest, nisi eognoscatur cum suis conditionibus, quae sunt: unum, verum, bonum. Ens autem, cum possit cogitari ut diminutum et comple- (um, ut imperfectum eV ut perfectum, ut. ens. in. po- lenlia et uL ens in actu, ul ens secundum quid. et ut ens simpliciter, ut ens tn. parte et ut ens tolaliter, ut . ens (ranstens ct ut ens tnanens, ut ens per aliud et ut ens per se, ul ens permizium non-enti et ut. ens pu- rum, uL ens dependens et ut ens. absolutum, wt. ens. poslerius et ut ens prius, ut ens mutabile e& ut. ens immulabile, wt ens simplez ct ut ens compositum; eum « privationes ct defectus nullatenus possint cognosci nisi per positiones (2) », non venit intellectus noster ut plene resolvens intellectum alicuius entium creatorum, nisi iuvetur ab intellectu entis purissimi, actualissimi, completissimi et absoluti; quod. est ens stmp/t- citer et aeternum, in quo sunt rationes omnium in sua - puritate. Quomodo autem sciret intellectus, hoc. esse ens defectivum et incompletum, si nullam haberet co- (!) Secundum Aristot, VI. Topic. c. 3. (c. 4). Cfr. etiam Porpliyr., de Praedicab. c. de Specie, ex quo supra . pag. 67, nota:!. quaedam allata sunt. — De conditionibus entis vide supra pag. 48, notam.!. De divisionibus entis ha- bent plura Collationes in Hexaém. collat. 5. n. 28. 99.
(2) Averroes, in lil. de Anima, text. 95: Et universaliter omnes privationes non cognoscuntur nisi per contraria, scilicet per cognitionem habitus et per cognitionem defectus hobitus. Cfr. Bonav., tom. Ill. pag. -802, notes 8. et tom. V. pag. 19, nota 8. — De rationibus rerum in Deo agitur in Bonav., tom. V. Quaest. de scientia. Christi, q. 2. seq.
918 - ITINERABIEL MENTIS IN. DEUM CAI. Il. — gnitioneim. eutis alisque. omui. defectu? Et sie. de. aliis conditionibus. pracelibatis.
lutelleetum: autem propositionum qune. intellectus dicitur. veraciter. comprehendere, eum eertitudinaliter. scit, illas veras esse; et lioc. scire est scire, quoniam non potest falli in illa comprehensione. Scit enim, quod veritas illa non. potest aliter se habere; scit. igitur, il- lam veritatem esse. incommutabilem. Sed. cum ipsa mens nostra sit commutabilis, illas sie. ineomumutabi- liter relucentein non. potest videre nisi per. aliquam lucem. oinnino. incoimutabiliter. radiantem, quim.— im- possibile est esse ereaturam mutabilem. Scit igitur in illa luce, quae tluninat omnem. hominem | venientem in hunc mundum, quae est, luz. vera. et. Verbum in principio apud. [eum (4). | Intellectum. vero. z/ationis tune. veraciter percipit noster. iutellectus, quando: videt, quod. conclusio neces- sario Sequitur ex. praemissis; quod. non solum videt in: terminis necessariis, verum etiam in contingentibus, (1) loan. €,!, et 9. Vide eandem Quaest. de scientia Christi, q. 4. et Collationes in llexaém. collat. 12. n. 5, ubi inter alia dicitur: Ipse (Christus) intimus est omni animae. et suls speciebus clarissimis refulget super specles. intellectus. no- stri tenebrosas; et sic illustrantur species. illae obtenebratae, admixtae. obscuritati phantosmatum, ut. intellectus. intelligat. Si enim scire est cognoscere, rem aliter. impossibile se hobere, necessarium est, ut ille solus scire faciat, qui veritatem novit et habet in. se. veritatem. Ibid. n. 11. dicitur: Hacc lux est inac- cessibilis, e& tamen. proxima animae etiam plus quam ipsa sibi.. Est etiam. inalligalbilis, et tàmen. summe intima. In. collat. 2. n. 10. bene dicitur de regulis immutabilibus intellectus: Hue radicantur. in. luce aeterna. et ducunt in. cam, sed non propter lioc ipsa videtur.
ITINERARIE. MENTIS. IN, DEUM. CAP, II. 519 ut: si homo currit, homo movetur. Hane. autem. ne- cessariam. habitudinem. percipit non. solum in. rebus entibus, verum etiam in non-entibus. Sicut. enim, Do- mine existente. sequitur: si homo currit, homo move- tur; sie etim, non existente. Huiusmodi igitur f/latto- nis necessitas won. venit ab existentia rei. in materia, quia est. eontingens, nee ab. existentia rei in. antima,. quia. (ime: esset. fletio. si non esset in re: venit. igitur ab exeimplaritate in. arte. aeterna, seeundum. quam res habent aptitudinem et habitudinem ad. invicem secun- dum illius acternae artis repraesentationem, Ownis igi- tur, ut dicit. Augustinus. de. Vera. Religione (1), vere rattoctnunts Wwmnen accenditur ab. illa. veritate et. ad ipsam nititur pervenire. — Ex. quo manifeste apparet. quod. coniunctus. sit. intelleetus. noster ipsi aetertiae ve- ritati, dum non uisi per illam docentem. nihil. verum potest. eertitudinaliter. capere. Videre igitur per te potes. veritatem, quae. te. doect, si te. concupiscentiae et phantasmata: non. impediant et se tanquam. nubes inler te. et veritatis radium non interponant.
(1!) Cap. 39. n. 79: Noli foras ire, in te ipsum redi, in in- teriore liomine habitat. veritas; et si tuam naturam mutabilem inveneris, transcende ct te ipsum. Sed memento, cum te tran- scendis, ratiocinantem animom te trascendere. Iluc ergo tende, "mde ipsum lumen rationis accenditur. Quo cnim pervenit omnis bonus ratiocinntor nisi ad veritatem? cum ad so ipsam veritas non utique ratiocinando pervenint, sed quod ratiocinan- tes nppetunt ipsa sit. — lHnec de triplici operatione virtutis in- - tellectivae doctrina refertur quasi ad verbum a Fr. Motthaeo ab Aqunasparta, Quaest. prima disputeta in corp. a nobis edita in opusculo: de Humanae Cognitionis ratione (pag: 98 seq.); ubi notanda sunt quae. ibid. proemittuntur: contra. ontolo- gismum.
320 ^ ITINERARIL MENTIS IN. DEUM CAP. LIH.
4. Operatio autem virtujis electivae attenditur — in consilio, iudicio et desiderio. — Consilium autem est iu inquirendo, quid sit melius, lioc au illud. Sed me- lius non dicitur nisi per accessum ad optimum; ac- cessus autein est secundum maiorem assiimilationem (1): nullus ergo scit utrum hoc sit illo melius, nisi sciat, illud optimo inagis assimilari. Nullus autein scit, aliquid alii magis assimilari, nisi illud cognoscat; non enim Scio, liunc esse sinilem Petro, nisi sciam vel. cogna. scam Petrum: oimni igilur. consiliant necessario exl impressa notio suimii boni (2).
Iudicium autem certum de. consiliabilibus est per aliquam legen. Nullus autem certitudinaliter iudicat per legen, nisi certus sit, quod illa lex recta est, et quod ipsam iudicare non debet; sed ineus. uostra iudicat de se ipsa: eum igitur non possit. iudicare de lege, per quam iudicat; lex. illa superior est mente. uostra, et per hauc iudicat, secundum «uod. sibi impressa est. Nihil autem est superius mente humana, nisi solus ille qui fecit eam (5): igitur in iudicando deliberativa. no- (4) Aristot., IV. Metapli. text. 18. (lll. c. 4.); Ipsum magis et minus inest entium naturae...Si igitur quod magis est pro- pinquius est, profecto erit aliquid verum, cui propinquius est quod magis verum est.
(2) August, VII. de Trin. c. 3. n. 4: Bonum hoc et bo- num illud, tolle hoc et illud et vide ipsun. bonum, si potes; iia Deum videbis, non alio bono bonum, sed bonum omnis boni. Neque enim in his omnibus bonis...diceremus aliud alio melius, cum vero iudicamus, nisl esse(. nobis. impressa. notio ipsius boni, secundum quod et probaremus aliquid et allud illi praeponeremus.
(3) Secundum August. locc. superius pay. 310, nota 1. al- legatis. Cfr. Bonav., tom. Il. pag. 42. nota 6.
ITINERANII NENTIS IN DEUN CAD. lil. 3094.
stra pertingit ad divinas leges, si plena resulultone dissolvat.
Desiderium autem principaliter est illius quod ma- xime ipsum movet. Maxime autem movet quod maxime amatur; maxime autem amatur esse beatum; beatum wrteim esse non. liabetur. nisi. per. optimum ct. finem ultimum: nihil igitur appetit humanum desiderium nisi quia summum bonum; vel quia est ad illud, vel quia habet aliquam effigiem illius. Tanta est vis summi boni, ut nihil nisi per illins desiderium a creatura possit amari, quae tunc fallitur et errat, cum effigiem et si- mulacrum pro veritate acceptat (4).
Vide igitur, quomodo anima Deo est propinqua, et quomodo memoria ín aeternitatem, intelligentia in veritatem, electiva potentia ducit in bonitatem summam secundum operationes suas.
5. Secundum autem harum potentiarum ordinem et originem et habitudinem ducit in ipsam beatissima Trinitatem. — Nam ex memoría oriiur intelligentia ut ipsius proles, quia tunc intelligimus,.cum similitudo, " quae est in memoria, resultat in acie intellectus, quae nihil aliud est quam verbum; ex memoria et intelli- gentia spiratur amor tanquam nexus amborum. Haec tria scilicel mens generans, verbum et amor, sunt in anima quoad memoriam, intelligentiam et voluntatem, quae sunt consubstantiales, coaequales et coaevae, se invicem circumincedentes (2). Si igitur Deus perfectus ( 1) Haec ratio exponitur a Doeth., lll. de Consol. per to- tum. Cfr. August,!l. de Lib. Arb. c. 9. n. 26, et Ariístot., Ethic. c.!. seqq.
(2) Vide I. Sent. lit. Magistri, d. Ill. c. 2. seq., ubi loci ex Augustino allati sunt; cfr. ibid. Comment. p. Il. et supra Breviloq. p.!l. c. 19. De circumincessione cfr. 1. Sent. d. 19. p. 1. q. 4.
21 . 999 ITINERARII MENTIS IN DEUM CAP. III.
est spiritus, habet »emortam, intelligentiam et volun- latem, habet et Verbum genitum et Agiorem spiratuimn, qui necessario distinguuntur, cum unus ab altero pro- ducatur, non essentialiter, non accidentaliter, ergo per- sonaliter.
Dum igitur menus se ipsam considerat, per se tau- quam per speculum consurgit ad speculandam Trini- tatein. beatam Patris, Verbi et Amoris, trium persoua- rum coaeternarum, eoaequalium et consubstantialium, ita quod quilibet in quolibet est aliorum, unus tamen non est alius, sed ipsi tres sunt unus Deus.
6. Ad hanc speculationem, quam habet anima de suo principio trino et uno per trinitatem suarum po- tentiarum, per quas est imago Dei,:uvatur per lumina scientiarum, quae ipsam perficiunt et informant et Tri- nitatem beatissimam tripliciter repraesentant. — Nam omuis philosophia aut est naturalis, aut rationalis, aut «oral. Prima agit de eausa essendi, et ideo ducit in potentiam D'atris; secunda de ratione. intelligendi, et ideo ducit in sapientiam. Verbi; tertia. de ordine /vi- vendi, et ideo ducit in bonitalem. Spiruus sancti (4).
Rursus, prima dividitur in. metaphysicam, mathe- maticam et physicam. Et prima est de rerum,essen- tiis, seeunda de numeris et figuris, tertia de naturis, virtutibus et operationibus dillusivis. Et ideo prima in prinum principium, Patrem, secunda in. eius. $/magi- nem, Filium, tertia ducit in. Spiritus sancti donum.
Secunda dividitur in grammaticam, quae facit po- tentes ad exprimendum; in logicam quae faeit perspi- (!) Vide in Bonav., tom. V. pag. 19, nota 7. verba Au- gustini. — De divisione philosophiae cfr. infra opusculum de Reductione artitm ad theologiam, n. 4.
wt ITINERARII MENTIS IN DEUM CAP. IV. 523 eaces ad arguendum; in rethoricam, quae facit habiles ad persuadendum sive movendum. Et hoc similiter in- sinuat. mysterium ipsius beatissimae Trinitatis.
Tertio dividitur in monasticam, oeconomicam et politicam. Et ideo prima insinuat primi principit -1n- nascibilitatem, secunda Fi/is familiaritatem, tertia Spi- rius sancti. liberalitatem.
7. Omnes autem hae scientiae habent regulas cer- tas et infallibiles tanquam lumina et radios descenden- tes a lege aeterna in mentem nostram. Et ideo mens nostra tantis splendoribus irradiata et superfusa, nisi Sit eaeca, manuduci potest per semetípsam ad con- templandam illam lucem aeternam. Huius autem lucis irradiatio et consideratio sapientes suspendit in admi- rationem et econtra insipientes, qui non credunt, ut intelligant, ducit in perturbationem, ut impleatur illud prophetictim (4): J//uminans iu mirabiliter a montibus aelernis, turbati sunt omnes. tnsiptentes corde.
Car. IV.
De speculatione Dei in sua imagine donis gratuitis reformata.
1. Sed quoniam non solum per nos transeundo, verum etiam in nobis contingit contemplari primum principitim; et hoc maíus est quam praccedens: ideo hic modus considerandi quartum obtinet contempla- (4) Psalm. 75, 5. seq. De verbis praecedentibus cfr. Au- gust. in loan. Evang., tr. 36. n. 7, ubi ostenditur, credendum esse, ut intelligatur, quia credendo homo fit ídoneus ad intel. ligendum (issi. 7, 9. secundum septuaginta ud ups Nisi credideritis, ton intelligetis). | 2324 ITINERARII MENTIS IN DEUM CAP. IV.
tionis gradum. Mirum autem videtur, cum ostensum sit (4), quod Deus sit ita propinquus mentibus nostris, quod tam paucorum est in se ipsis primum principiuin speculari. Sed ratio est in promptu, quia mens hu- mana, sollicitudinibus distraeta, non intrat ad se per memoriam; phantasmatibus obnubilata, non redit ad se per intelligentiam; concupiscentiis illecta, ad se ipsam nequaquam revertitur per desiderium suavitatis. internae et laetitiae spiritualis. Ideo totaliter in his sen- sibilibus iacens, non potest ad se tanquam ad Dei ima- ginem rcintrare.
2. Et quoniam, ubi quis ceciderit, necesse habet ibidem recumbere, nisi apponat quis et adi;iciot, ut resurgat (2); non potuit anima nostra perfeete ab his sensibilibus relevari ad contuituim sui et aeternae Ve- ritatis in se ipsa, nisi Veritas, assumta forma liumaua in Christo, fieret sibi scala reparans priorem sealum, quae fracta fuerat in Adam.
Ideo, quantumcumque sit illuminatus quis lumine naturae et scientiae acquisitae, non potest intrare in se, ut in se ipso delectetur 4n Domino, nisi mediante Christo, qui dieit (3): Ego sum ostium. Per me si quis (1) Cup. praeced. — De fundamentis huius cap. cfr. Bre- viloq. p. Il. c. 40. ev 49, ubi de anima, in quantum est Dei imago; p. V. c. 4, ubi de tribus virtutibus theologicis; ibid, c. 6. de sensibus spiritualibus; p. Il. c. 8, ubi de triplici actu hierarchico e& novem ordinibus Angelorum; Prolog. S 4, ubi de triplici intelligentia Scripturae.
(2) Isai. 24, 20: EL corruet et non adiiciet etc. — De ne- cessitate fldei ad resurgendum egregia dicunt Collationes in Hexaém. collat. 7. per totam.
(3) loan. 40, 9. — Ps. 36, 4: Delectare in Domino etc. — Inferlus respicitur I. Tim. 2, 5: Unus est mediator Dei et ho- ITINERARI] MENTIS IN DEUM CAP. IV. 9025 introterit, salvabitur ei sngredietur. et egredietur et pa- scua inveniet. Àd hoc autem osí(tum non appropinqua- mus, nisi ipsum credamus, speremus et amemus. Ne- cesse est igitur, si reintrare volumus ad íruitionem Veritatis tanquam ad paradisum, quod ingrediamur per fidem, spem e carttatem mediatoris Dei et. hominum lesu Christi, qui est tanquam /tgnum vittae in medio paradisi. | 9. Supervestienda est igitur imago mentis nostrae tribus virtutibus theologicis, quibus anima purtficatur, tilumtnatur et perficitur, ct sic imago reformatur et conformis supernae lerusalem efficitur et pars Eccle- siae militantis, quae est proles, secundum Apostolum, lerusalem caelestis. Ait enim (4): J//a quae sursum est lerusalem libera est, quae esi mater nostra. — Anima igitur credens, sperans et amans lesum Christum, qui est Verbum tncarnatum, sncreatum et inspiratum, sci- licet. vta, verttas ct vita; dum per fidem credit in Chri- stum tanquam in Verbum $ncreatum, quod est Ver- bum et splendor Patris (2), recuperat spiritualem au- ditum et visum, auditum ad suscipiendum Christi ser- "mones, visum ad considerandum illius lucis splendores. Dum autem spe suspirat ad suscipiendum Verbum in- sptratum, per desiderium et affectum recuperat spi- ritualem o/factum. Dum carttote complectitur Verbum minum homo Christus lesus. Gen. 9, 9, quod exponens August, - Vill. de Gen. ad lit. c. 5. n. 9, ait: Sic et Sapientia [Prov. 3, 48.], idem ipse Christus, lignum vitae est in peradiso spiri- tuali etc. Cfr. Xlll. de Civ. Dei, c. 2€. et XX. c. 26. n. 9.
(^) Gal. 4, 36: Illa autem, quae etc. — Mox allegatur loan. 14, 6. — De triplici statu Verbi vide Breviloq. p. IV. c. 4. in fine.
326 ITINERARII MENTIS IN DEUM CAL. IV.
tncarnalum, ut suscipiens ab ipso delectationem et ut wansiens in illud per ecstaticum amorem, recuperat gustum et tactum. Quibus sensibus recuperatis, duin Sponsum suum videt et audit, odoratur, gustat et amr plexatur, decantare potest tanquam sponsa Canticum canticorum, quod factum fuit ad exercitium contem- plationis secundum hune quartum gradum, quem »emo capit, nisi qui accipit (4), quia magis est in experientia allectuali quam in consideratione rationali. In hoc nain- que gradu, reparatis sensibus interioribus ad sentien- dum summe pulcrum, audiendum summe harmonicut, odorandum summe odoriferum, degustandum sumimne suave, apprelhiendendum summe delectabile, disponitur anima ad mentales excessus, scilicet per «devotioner, adsnirationem et. exsullationem, secundum | illas tres exclumationes, quae fiunt in. Canticis canticorum. Qua- rum prima fit per abundantiam devoAionis, per. quam lit anima sicut. virgula fumi ex aromatibus myrrhae el (huris (2): secunda per excellentiam adnitrationis, per quam (it anima sicut aurora, (una et sol, secundum processum illuminationum suspendentium animam ad admirandum sponsum consideratum; tertia per super- abundantiam ezsullationis, per quam flt anima suavis- simae delectationis deAcés affluens, innixa. totaliter super dilectum. suum.
4. Quibus adeptis, [efficitur spiritus noster A:erar- chicus ad conscendendum sursum seeundum confor- mitatem ad illam lerusalem supernain, in quam nemo intrat, nisi prius per gratiam ipsa in cor desceudat, | (^) Apoc. 2, 17: Nemo scit, nisi etc.
(2) Cantic. 3, 6. — Secundus loc. est ibid. 6, 9: Quae est ista, quae progreditur quasi aurora consurgens, pulcra ut luna, electa ut sol. Tertius ibid. 8, 5.
ITINERARII MENTIS IN DEUM CAP. IV. 3927 sicut vidit loannes in Apocalypsi sua (1). Tunc autem in cor descendit, quando per reformationem imaginis, per virtutes theologicas et per oblectationes spiritua- lium sensuum et suspensiones excessuum efficitur spi- tus noster Aterarchicus, scilicet purgatus, illuminatus et. perfectus. — Sic eam gradihus novem ordinum insignitur, dum ordinate in co interius disponitur nun- liatio, dictatio, duclto, ordinatio, roboratio, mperalto, susceptio, revelatio, unctio (2), quae gradatim corre- spondent novem ordinibus Angelorum) ita quod primi trium praedictorum gràdus respiciunt in mente hu- mana naturam, ires sequentes fndustriam, et tres po- stremi grattam. Quibus habitis, anima intrando in.se ipsam, intrat in supernam Ierusalem, ubi ordines An- gelorum considerans, videt in eis Deum, qui habitans in eis omnes eorum operatur operationes. Unde dicit Bernardus ad Eugenium (2), quod « Deus in Seraphim amat ut caritas, in Cherubim novit ut veritas, in Thro- nis sedet ut aequitas, in Dominationibus dominatur ut maiestas, in Principatibus regit ut principium, in Po- testatibus tuetur ut salus, in Virtutibus operatur ut virtus, in Arehangelis revelat ut lux, in Angelis assi- stit ut pietas ». Ex quibus omnibus videtur Deus omnia tn omnibus (^) per contemplationem ipsius in ment bus, in quibus habitat per dona affluentissimae caritatis.
. (f) Cap. 91, 9: Et ego loannes vidi sanctem civivatem lerusalem novam, descendentem de caelo a Deo etc. — De anima hierarchizata vide Collationes in Hexaém. collocat. 20. n. 22. seqq. et collat. 22. n. 24. seqq.
(2) Cfr. Dionys., de Eccles. Hierarch. c. 4. " 10, et Bonav., Collationes in Hexaém. collat. 99..
2398 ITINERARII MENTIS IN DEUM CAP. IV. - $. Ad huius autem speculationis gradum specia- liter et praecipue adminiculatur consideratio sacrae Scripturae divinitus immissae, sicut philosophia ad prae- cedentem. Sacra enim Seriptura principaliter est de operibus reparationis. Unde et ipsa praecipue agit de flde, spe et caritate, per quas virtutes habet anima reformari, et specialissime de caritate. De qua dicii Apostolus (1), quod est finis praecepti, secundum quod est de corde puro et conscientia. bona, et. fide non ficta. Ipsa est plenitudo. Legis, ut. dicit idein. Et Salvator noster asserit, totam Legem Prophetasque pendere in duobus praeceptis eiusdem, scilicet dilectione Dei et proximi; quae duo innuuntur in uno sponso Ecclesiae lesu Christo, qui simul est proximus et Deus, simul frater et dominus, siinul etia rex et. amicus, simul Verbum increatum et incaruatum, formator noster et reformator, ut alpha et omegu (2); qui etiam summus hierarcha est, purgaus et illuminans et perficiens spon- sam, scilicet. totam Ecclesiam et quamlibet animam sanctam.
6. De hoc igitur hierarcha et ecclesiastica hierar- chia est tota saera Scriptura, per quam docemur pur- . gari, illuminari et perfici, et hoc secundum triplicem legem in ea traditam, scilicet naturae, Seripturae et gratiae; vel potius secundum triplicem partem etus principalem, legem scilicet Moysaicam purgantem, re- velationem propheticam illustrantem et eruditionem evangelicam perfieientem (3); vel potissimem secundum (1) Epist. I. Tim. 4, 5. — Seq. locus est Rom. 13, 10. Subinde respicitur Math. 22, 40: In his duobus' mandatis unl- versa Lex pendet et Prophetae.
(3) Cfr. Breviloq. Prolog. S!. seq.
ITINERARII MENTIS IN DEUM CAP. IV. 990 triplicem eius in/e//tgentiam spiritualem: tropologicam, quae purgat ad honestatem vitae; a//egoricam, quae il- luminat ad claritatem intelligentiae; anagogtcam, quae perficit per excessus mentales ct sapientiae perceptio- nes suavissimas, secundum virtutes praedictas tres theo- logicas et sensus spirituales reformatos et excessus tres supradictos et actus mentis hterarchicos, quibus ad interiora regreditur mens nostra, ut ibidem speculetur Deum:n splendoribus Sanctorum (4) et in eisdem tan- quam in cubilibus dormtat in pace et réqutescat, sponso adiurante, quod non excitetur, donec de cius voluntate procedat.
7. Ex his autem duobus gradibus mediis, per quos ingredimur ad contemplandum Deum inira mos tan- quam in speculis imaginum creatarum, et hoc quasi ad modum alarum expansarum ad volandum, quae te- nebant medium locum (2), intelligere possumus, quod in divina manuducimur per ipsius animae rationalis potentias naturaliter $nsitas quantum ad earum opera- tiones, habitudines et habitus. scientiales; secumdum . quod apparet ex tertio gradu. — Manuducimur nihi- lominus per A'erarchicas operationes, scilicet purgatio- nis, illuminationis et perfectionis mentium humanarum, per hierarchicas revelationes sacrarum Scripturarum nobis per Angelos datarum, secundum illud Apostoli, quod Lex data est per Angelos tn monu Mediatoris (5) (4) Psalm. 409, 3. — Subinde respicitur Pr. 4, 9: in pace in id ipsum dormiam et requiescam; et Cant. 2, 7: Adiuro vos, filiae lerusalem...ne suscitetis neque evigilare faciatis dilectam, quoadusque ipsa velit.
(2) 1sai. 6, 2: Duabus [alis] velabaut faciem eius et duabus velabant pedes eius et duobus volabant.
290 ITINERAIUI MENTIS IN DEUM CAP. V.
Et tandem manuducimur per Aierarchias et hierarche- cos ordines, qui in mente nostra disponi habent ad instar supernae lerusalem.
8. Quibus omnibus luminibus intellectualibus mens nostra repleta, a divina Sapientia tanquam domus Dei inhabitatur, effecta Dei filia, sponsa et amica; effecta Christi eapitis membrum, soror et coheres; effecta ni- hilominus Spiritus sancti templum, fundatum per fidem, elevatum per spem et Deo dedicàtum per mentis et — corporis sanctitatem. Quod totum facit sincerissima earitas Christi, quae diffunditur 1n cordibus mostris per Spiritum. sanctum, qui datus est. nobis (4), sine quo Spiritu non possumus scire secreta Dei. Sicut enim quae sunt hominis nemo potest scire nisi spiritus ho- minis, qui est in illo; ita el quae sunt. Dei nemo scit nist spiritus Dei. — In caritate igitur radiceinur. et fundemur, «t possimus. comprehendere cum. ominibus: Sanctis, quae sit. longitudo aeternitatis, quae atitudo liberalitatis, quae sub4mitas maiestatis et. quod. pro- [«ndum sapientiae iudicantis.
Car. V.
De speculatione divinae unitatis per. eius nomen primarium, quod. est esse. 4 1. (Quoniam autem contingit contemplari Deum non solum exira nos etl intra nos, verum etiam supra nos - exira per vestigium, s24ra. per imaginem et supra per (1) Rom. 5, 5. Seq. locus est l|. Cor. 9, 11; tertius Eph.
ITINERARII MENTIS IN DEUM CAP. V. "^J 894 lumen, quod est signatum supra mentem nostram (4), quod est lumen Veritatis aeternae, cum «ipsa mens nostra iminediate ab ipsa Veritate formetur »; qui exer- citati sunt in primo modo intraverunt lam in atrium ahte tabernaculum; qui vero in secundo, intraverunt in sancta; qui autem in tertio, intrat cum summo Pon- tiflce In sancta sanctorum; ubi supra arcam sunt Che- rubim gloriae obumbrantia propitiatorium; per quae intelligimus duos modos seu gradus contemplandi Dei invisibilia et aeterna, quorum unus versatur circa es- sentialia Dei, alius vero circa propria personarum.
2. Primus modus primo et principaliter deflgit aspectum in ipsum esse, dicens, quod qui est (2) est primum nomen Dei. Secundus modus deflgit aspectum in ipsum bonum, dicens, hoc esse primum nomen Dei. Primum spectat potissime ad vetus testamentum, quod maxime praedicat divinae essentiae unitatem; unde dictum est Movsi (3): Ego sum qui sum; secundum nd novum, quod determinat personarum pluralitatem, baptizando £n nomine Patris et Filii et Spíritus sancti. Ideo magister noster Christus, volens adolescentem, qui servaverat Legem, ad evangelicam levare perfectio- nem, nomen Pont(atis Deo principaliter et praecise attri- buit. Nemo, inquit, bonus nisi solus Deus. Damascenus (4) (4^) Psalm. 4, 7: Signatum est super nos lumen vultus tui, Domine. — Seq. sententia est Angustinl; cfr. Bonav., tom. V. pag. 180, nota 40. — Subinde respicitur Exod. 25-98, ubi de- scribitur tsbernaculum.
(3) Exod. 3, 44. — Seq. locus est Matth. 98, 19; tertius Ld 23239 ITINERARII MENTIS IN DEUM CAP. V.
igitur sequens Moysen dicit, quod qii est est primum nomen Dei; Dionysius sequens Christum «icit, quod bonum est primum nomen Dci.
3. Volens igitur contemplari Dei invisibilia quoad essen'ige unitatem primo defigat aspectum in ipsum esse (1) et videat, ipsum esse adeo in se cert(tssimum, quod non potest cogitari non esse, quia ipsum esse purissimum non occurrit nisi in plena fuga mon-esse, sicut et nih? in plena fuga esse. Sicut igitur omnito nihil nihil habet de esse nec de eius conditionibus; sic econtra ipsum esse nihil habet de noz-esse, nec actu nec potentia, nec seeundum veritatem rei nec se- cundum aestimationem nostram. Cum autem mnon-esse privatio sit essendi, non cadit in intellectum nisi per (1) Non in quodlibet esse, scil. non in esse creatum sive arctatum, neque in illud esse, quod communissimo conceptu enlis repraesentatur, sive in esse analogum, sed in illud quod exprimitur verbis: Ego sum qui sum, et quod, ut ait Damasc. ' loc. citL. est « totum esse in se comprehendens velut quoddam pelagus substantiae inflnitum et interminatum ». Ipse auctor sensum huius esse determinat paulo inferius: « Et esse nomi- nat ipsum purum actum entis». Solum tale esse ex adverio opponitur nio. Cfr. 1. Sent. d. 8. p. I. a. 4. q. 2. Hoc igi- tur esse purum demonstratur esse non tantum certissimum et primum, sed etiam « principium radicale et nomen, per quod cetera innotescunt » (infra c. 6. n. 1.), sive est essentia (con- Stitutivum) metaphysica, vel prima et fundamentalis radix, ra- tione cuius omnia, quae in Deo sunt, Deo attribuuntur. Multae de boc constitutivo inter theologos sunt opiniones, sed plurimis theologi, praesertim recentiores, sequuntur Bonaventuram, qui illud ponit in esse puro [ascitate]. De hoc cfr. Bonav., toi. V. Collationes in Hexaém. collat. 3. n. 6. et 10. seqq., ubi, quis sit sensus huius capitull, manifestatur.
b ITINERARI] MENTIS IN DEUM CAP. V. — 5551 esse (1); esse autem non cadit per aliud, quia omne, quod intelligitur, aut intelligitur ut ^on ens, aut ut ens in potentia, aut ut ens 1n actu. Si igitur non ens - non potest intelligi nisi per ens, et ens tn potentta non nisi per ens ín ac(u; et esse nominat ipsum purum actum entis: esse igitur est quod primo cadit in in- tellectu, et illud esse est quod est purus actus (2). Sed hoc non est esse particulare, quod est esse arctatum, quia permixtum est cum potentia, nec esse analogum, (^) Cfr. supra pag. 15, nota 9. — Avicenna, Metaph. tr. 4. c. 6: Dicemus igitur, quod ens et res et necesse talla sunt, quod statim imprimuntur in anima prima impressione, quae non acquiritur ex allis notioribus se etc. (Notandum, quod Avl- cenna dicit ens, non esse, de quo hic agitur).