ut homo omnes formas corporeas posset percipere, quinque sensus habet illis correspondentes; quia nulla fit apprehensio nisi per aliquam similitudinem et con- venientiam organi et obiecti, pro eo quod sensus est natura. determinata. — Est et. alius modus. sumendi sufficientiam sensuum (1), sed linne approbat Augisti- nus, et rationabilis videtur, quia ad hanc sufficientiam simul concurrunt correspondentía ex parte orgaui,. medii et obiecti.
4. Tertium lumen, quod illuminat ad ver:/ates in- teiligibiles perscrutandas, est lumen cognitionis philo- sophicae, quod idco.$n/erius dicitur, quia interiores causas et latentes inquirit, ct hoc per principia disci- plinarum et. veritatis naturalis, quae homini naturaliter sunt inserta (2). Et hoc triplicatur in rationalem, natom. V. pag. 29, nota 6, et quod sensus sit natura ad aliquid determinata, docetur ibid. Quaest. de scientia Christi, q. 4. ad 11. Vide otiam i. Sent. d. 3. p. f. q. 1. ad 2.
(1!) Praeter praedictorum. modum, qui, ut poulo. inferius insinuatur, plures (v. g. ex parte obiecti, medit) in sc compro- hendit, ex quibus Alex. fJal., S. p. I. q. 66. m. 3, loon. a ftu- pella, Sum. de Anima, p. Il. c. 19, distinctim derivant quina- rium sensuum, ildem auctores alium modum afferunt, scil. secundum modum sentiendi, qui est vel secundum approcima- tionem sensibilium (sic est sensus (actus et gustus), vel secun- dum distantiam (sic est sensus visus, auditus et odoratus).
(2) Cfr. supra lItinerar. c. 3. n. 2. et Donav., tom. V. pag. .490, nota 41. — August, VII. de Civ. Dei, c. 4; Proinde Plato utrumque [partem philosophiae aclibtam et contemplalitam] iungendo philosophiam perfecisse laudatur, quam in tres partes distribuit: unam moralem, quae maxime in actione versatur; alteram naturalem, quae contemplationi deputata est; tertiam rationalem, qua verum disterminatur a folso etc. Cfr. ibid. 1l. c. 7; XI. c. 25. et Epist. 137. (alias 3.) c. 5. n. 17.
24 910 DE REDUCTIONE ARTIUM AD TIIEOLOGIAM.
turalem) e moralem. — Et suflicientia potest accipi sic. Est enim veritas sermonum, veritas rerum cet ve- ritas 2Ónorum. llationalis veritatem: serinonum conside- rat, naluralis veritatem rerum, moralis veritatem 700- rum. — Vel aliter: sicut in summo Deo est conside- rare rationem causae efficientis, formalis sive exempla- ris, et finalis, quia « est causa subsistendi, ratio intel- ligendi et ordo vivendi (1)»; sie in ipsa illuminatione philosophiae, quoniam illuminat aut ad cognoscendas causas essend4, et sic est physica; aul rationes. 1nlel- ligendi, et sic est logica; aut ordinem vivendi, et sic est moralis sive practica. — Tertio modo sic: quia lumen cognitionis philosophicae illuminat ipsam intel- lectivam; hoc autem potest esse tripliciter: aut in quan- tum regit 20607, et sic est moralis; aut. iu. quan- tuni regit se 1pseiA, eb sie est aluralis; aut in quan- Uun regit znterprelatvan et sie est. sermnocinalis; ut sic illuniuetur homo ad veritatem vitae, ad. veritatem scientiae et ad veritatem doctrinae (2).
Et quoniam tripliciter potest aliquis per sermonem exprimere quod habet apud se, ut scilicet. notum fa- ciat mentis suae conceptum, vel ut amplius moveat ad eredendum, vel ut moveat ad amorem, vel odium: ideo sermocinalis sive rationalis philosophia triplieatur, sci- licet in. grammaticam, logicam et rhetoricam; quarum (1) Ut secundum Platonem refert. Augustinus in DBonav., toin. V. pag. 19, nota 7. allegatus. De triplici causa cír. supra lüinerar. mentis in. Deum, c. 5. n. 7. etl. Sent. pag. 73, nota 7.
(2) Angust, XI. de Civ. Dei, c. 25, docet, uia in homine spectari. posse, scil. naturam, doctrinam et. usum; et « ex liis propter obtinendam beatam vitam tripartita, ul. dixi, a philoso- phis inventa. est disciplina: naturalis propter naturam, rationalis propter doctrinam, moralis propter. usum ».
AD REDUCTIONE. ATIUM AD. TITEOLOGIAM. 511 prima est ad exprimendum, secunda ad docendum, tertia ad movendum. Prima respicit rationem ut ap- prehensivam; secunda, ut:udicativam; tertia, ut mo- tivam. Et quia ratio apprehendit per sermonem con- gruum, iudicat per verum, movet per sermonem or- nalum: hinc est, quod haec triplex scientia has tres passiones (4) circa sermonem considerat.
Rursus, quoniam intellectus noster dirigi habet in iudicando secundum rationes formales, et hae triplici- ter possunt considerari: vel in comparatione ad:a- teriam, et sic dicuntur rationes formales; vel in com- paratione ad animan, et sic intellectuales; vel in com- paratione ad divinam sapientiam, et sic tdeales: ideo naturalis philosophia triplicatur in. physicam proprte dictam, in mathematicam et in. metaphysicam (9); ita quod p/ysica consideratio est circa rerum generatio- nem et corruptionem secundum virtutes naturales et rationes seminales; mathematica est circa considera- tionem formarum abstrahibilium secundum rationes in- telligibiles; metaphysica, cirea cognitionem omnium entium, quae reducit ad unum primum principium, a quo exierunt secundum rationes tdeales, sive ad Deum in quantum principtum, finis eà exemplar; licet inter metaphysicos de huiusmodi rationibus idealibus non- nulla fuerit controversia (3).
(!) Sive proprietates; cfr. supra pag. 478, nota 2.
(2) Cfr. Aristot., Vl. Metaph. text. 9. et XI. c. 6. (V. c. 4. et X. c. 7.); Boeth., Dialog. 4. in Porphyr. (in principio) et I. Comment. in Porphyr. (in principio). | (3) Cfr. Aristot, 1. Metaph. text. 6. et 25. seqq. (c. 6. et 9.), ubi sententiam Plotonis de ideis per se existentibus refert et impugnat; et August., 83 Qq. q. 46, ubi docet, Platonem sen- sisse, has ideas in Deo existere. Vide ll. &ent. d. 4. p. Ll. a. 4.
2512 DE REDUCTIONE ARTIUM AD THEOLOGIAM.
. Postremo, quia regimen. virtutis z2o4vae tripliciter habet attendi, scilicet respectu v/ae propriae, respectu familiae e respectu multitudinis subiectae; ideo. mo- ralis philosophia triplicatur, scilicet in. monasticam, oeconomicam et politicam; quae distinguuntur secun- dum triplicem modum praedictum, sicut apparet ex ipsis nominibus (1).
5. Quartum autem lumen, quod. illuninat ad ver:- latem. salutarem, est lumen. sacrae. Scripturae, «quod ideo dicitur superius, quia ad superiora ducit manife- stando quae sunt supra rationem, et. etiam, quia non per inventionem, sed per inspirationem a Patre (/umi- num descendit (2). Quod licet 4»um sit secundum in- tellectum Ztteralez, est tamen (riplex secundum sen- sum mystcum et spiritualem. In omnibus enim saerae Seripturae libris praeter. 4erulem sensum, quem ex- terius verba sonant, concipitur triplex sensus spirttua- lis, scilicet al/egor:cus,. «quo docemur, quid sit ereden-.—. dum de Divinitate et humanitate; zooraés, «quo doce- mur, quoinodo vivendum sit; et anagogicus, quo do- cemur, qualiter est Deo. adhaerendum (3). Unde tota sacra Seriptura haee tria docet, scilicet. Christi aeter- nam generationem et incarnationem, vivendi ordinem et Dei et animae unionem. Primum respicit. fidem, se- cundum sores, tertium finem utriusque. Cirea primuin insudare debet studium doctorum, cirea secundum stu- dium praedicatorum, circa tertium studium contempla- tivorum. Prinum maxime docet Augustinus, secundum maxime docet Gregorius, tertium vero docet Dionysius (!) Ctr. Hug. a S. Vict, Hl. Erudit. didascal. c. 20, et Isi- dor., Il. Etymolog. c. 24. in fine.
(3) Cfr. supra Breviloq. Prolog. S 4.
DE REDUCTIONE. ARTIUM AD TIIEOLOGIAM. 919 — Anselmus sequitur Augustinum, Bernardus sequitur Gregorium, Richardus sequitur Dionysium, quía Ansel- mus in ratiocinatione, Bernardus in praedicatione, Ri- chardus in contemplatione — Hugo vero omnia haec.
6. Ex praedictis colligitur, quod liect ex primaria divisione gtadruplex sit lumen desursum descendens; sunt tamen sez cius differentiae: scilicet lumen sacrae Scripturae, lumen. cognitionis sensitiva&, lumen artis mechanicae! lumen philosophiae rationalis, lumen pht- losophiae naturalis et lumen philosophiae moralis.)Et ideo sex illuminationes suut in vita ista ct habent ve- speram, quia omnis sctentia destruetur (1); et ideo suc- cedit eis septima dies requietionis, quae vesperam non habet, scilicet £//uminatto gloriae.
1. Unde valde apte possunt reduci sex istae illu- minationes ad senarium formationum sive illuminatio- num, in quibus factus est mundus, ut cognitio sacrae Scripturae primae formationi, scilicet formationi lucis, respondeat; ct sic deinceps per ordinem. — Et sicut omnes íllae ab una luce habebant originem, sic omnes istae cognitiones ad cognitionem sacrae Scripturae or- dinantur, in ca clauduntur et in illa perficiuntur, et mediante illa ad aeternam illuminationem ordinantur. Unde omnis nostra cognitio in cognitione sacrae Scri- pturae debet habere statum, et. maxime quantum ad ' intellectum anagogiae, per quem illuminatio refertur in Deum, unde habuit ortut. Et ideo ibi completus est circulus, completus est senarius, et proptera status.
8. Videamus igitur, qualiter aliae illuminationes cognitionum reduci habent ad lumen sacrae Scripturae.
(4) Epist. 1. Cor. 13, 8. — De sex diebus creationis et de septima requiel cfr. supra Breviloq. p. ll. c. 2. et Itinerar. men- tis in Deum, c. 7. n. 4.
*- 374 DE REDUCTIONE ARTIUM AD TIIEOLOGIAM.
Et primo videamus in illuminatione cognitionis 3enstti- vae, quae tota. versatur circa cognitionem sensibilium, ubi tria est considerare: cognoscendi sedium, cogno- scendi exercitum, cognoscendi obleclamentum (1). — Si consideremus »»edium. cognoscendi, intuebimur ibi Verbum aeternaliter generatum et ex tempore incar- natum. Nullum enim sensibile movet potentiam cogni- tivam, nisi mediante similitudine, quae egreditur ab obiecto, sicut proles a parente; et hoc generaliter, rea- liter, vel exemplariter est necesse in oimnni sensu. llla autem similitudo non facit completionem in actu sen- tiendi, nisi uniatur cum organo et virtute; et cum uni- tur, nova (lt perceptio, et per illam perceptionem [it reductio ad obiectum mediante similitudine illa. Et licet non semper obiectum sentiatur, semper tamen, «quan- tum est de se, gignit similitudinem, cum est. in. sua completione. — Per hunc etiam modum intellige, quod a summa mente, quae cognoscibilis est interioribus sen- sibus meutis nostrae, aeternaliter emanavit. sinilitudo, inago et proles; et ille postmodum, cum vent plent- tudo temporis (2), unitus est menti et earni et hominis forinain accepit, quod nunquam fuerat prius; et per ilum omnes mentes nostrae reducuntur ad Deum, quae illau similitudinem Patris per (idem in corde suscipiuut.
9. Si vero consideremus sensuum ezrercitium, in- tuebimur ibi ordinem vivendi. Unusquisque enim sen- sus se exercet circa proprium obiectum, refugit sibi nocivum et non usurpat alienum. — Per hunc modum tunc sensus cordis ordinate vivit, dum se ipsum exer- cet ad id, ad quod est, contra negligentiam; dum re- (1) Vide de his ltinerar. mentis in Deum, c. 2.
DE REDUCTIONE ARTIUM AD TIIEOLOGIAM. 910 fugit sibi nocivum, contra concupiscentiam; et. dum non usurpat sibi alienum, contra superbiam. Omnis enim inordinatio aut venit ex negligentia, aut ex con- eupiscentia, aut ex superbia (4). Hle enim ordinate vivit, qui vivit prudenter, temperanter et obtemperanter, ut refugiat negligentiam in operabilibus, concupiscentiam in appetibilibus, superbiam in excellentibus.
10. Si autem consideremus ob/ectamentum, intue- bimur Dei et animae unionem. Omnis enim sensus suum sensibile conveniens quaerit cum desiderio, in- venit cum gaudio, repetit sine fastidio, quia son sa- liatur oculus visu, nec auris auditu. impletur (2). — Per hunc etiam modum sensus cords nostri sive pul- crum, sive consonum, sive odoriferum, sive dulce, sive mulcebre debet desideranter quaerere, gaudenter inve- nire, incessanter repetere. — Ecce, quomodo in co- gnitione sensitiva continetur occulte divina sapientia, et quam mira est contemplatio quinque sensuum spi- ritualium secundum conformitatem ad sensus corpo- rales. ' 11. Per hunc. moduni est reperire in illuminatione artis mechanicae, cuius tota intentio versatur circa arlificialium productionem. ln qua ista tria possumus intueri, scilicet Verbi generationem et incarnationem, vivendi ordinem et Dei et animae foederationem. Et hoc, si consideremus egressum, effectum et fructum; * (0) Cfr. I. loan. 2, 16, et Bireviloq. p. Ill. c. 9; et quoad sensus vide Aristot., 1l. de Anima, text. 63..seqq. (c. 6.); lil. text. 28. seqq. (c. 7.) et X. Ethic. c. 4. seq. (ubl de gaudio).
(2) Eccle.!, 8: Non saturatur oculus etc. — De dictione mulcebre cfr. Bonav., tom. IV. pag. 137, nota 6, et de sen- sibus spiritualibus vide Dreviloq. p. V. c. 6.
910 DE REDUCTIONE ARTIUM AD THEOLOGIAM, vel sie: artem operaudi, qualitatem effect. artwicii. etl utilitate [ructus. eliciti.
19. Si consideremus egressum, «quod. effectus. arti- ficialis exit ab artifice, mediante similitydine existente in mente; per quam artifex excogitat, antequam pro- ducat, et inde producit, sicut disposuit (1). Producit autem artifex exterius opus assimilatum exemplari in- teriori catenus, qua potest melius; et si talem effectum posset producere, qui ipsum amaret et cognosceret, utique faeceret; et si effectus ille coguoseeret. suum opilicem, hoc esset mediante similitudine, secundum quam ab artifice processit; et si haberet obtenebratos oculos eognitionis, ut non posset supra se elevari, ne- cesse esset ad lioc, ut ad cognitionem sui opiflcis du- ceretur, quod similitudo, per quam productus esset effectus, condescenderet usque ad. illam naturaui, quae ab eo (2) posset capi et cognosci. — Per huuc mo- dum intellige, quod a summo Opiflce nulla creatura processit nisi per Verbum aeternum, «in quo omuia disposuit (3) », et per quod produxit non solum crea- turas labentes rationem vestigti, sed etiam t1maginis, ut eidein. assimilari possint per cognitionem et. amo- rei. Et. quoniam per peccatum rationalis. creatura oculum conteinplationis obnubilatum habuit; decentis- (4) Respicitur Senecae (Epist. 65. &d Lucilium) definitio ideae: Idea est exemplar, ad quod respiclens artifex id quod destinabat, effecit. Cfr. Bonav., tom. Il. pag. 600, nota 7.
(2) Sensus est: effectus ille non cognosceret suum opificem, nisi bic descenderet ad talem naturam, quam effectus. capere posset.
(3) Ut dicit Glossa ordimaria ex August. in Ps. 61, 12. Cfr. supra pag. 36, nota 2. — De oculo contemplationis vide Breviloq. p. ll. c. 12. in fine.
DE REDUCTIONE ARTIUM AD THEOLOGIAM. 911 simum fuit, ut aeternum et invisibile fleret visibile et assumeret carnem, ut nos ad Patrem reduceret. Et hoc est quod dicitur loannis decimo quarto (1): Nemo venit ad. Patrem. nisi per me; ct Matthaei undecimo: Patrem nemo novit nisi. Filius, et cui voluerit. Filtus revelare. Et ideo dicitur Verbum caro factum. Consi- derantes igitur illimitationem artis mechanicae quan- tum ad operis egressus, intuebimur ibi Verbum gene- ratum et incarnatum, id est Divinitatem et humanita- tem et totius fidei integritatem (2).
15. Si vero consideremus effectum, intuebimur v;- vendi ordinem. Omnis enim artifex intendit producere opus pulcrum et utile et stabile; et tunc est carum et acceptabile opus, cum habet istas tres conditiones. — [uxta liaec tria necesse est reperiri tria in ordine vivendi, scilicet « sctre, velle et impermutabiliter sive perseveranter operari (5) ». Sctentia reddit opus pul- erum, voluntas reddit utile, perseverantia reddit /sta- bile. Primum est in rationali, secundum in concupisci- bili, tertium in irascibili.
44. Si consideremus fructum, inveniemus Dei et animae unionem. Omnis enim artifex, qui aliquod opus facit, aut facit, ut per illud laudetur, aut ut per illud sibi aliquid operetur vel lucretur, aut ut in illo de/e- ctetur, secundum tria, quae sunt in appetibilibus, sci- licet bonum Aonestum, conferens ct delectabile (4). — . (4) Vers. 6. — Seq. locus est Matth. 44, 257; tertius loan.
(2) De quo vide supra Breviloq. p. V. c. 7.
(3) Quae secundum Arist., Il. Ethic. c. 4, necessario requi- runtur ad virtutem.
(4? Secundum Aristot., 1. Rhetor. c. 16. seqq. (c. 6. seqq.) et Il. Ethic. c. 3. Cfr. Bonav., tom. V. pag. 467, nota 2.
378 DE REDUCTIONE ARTIUM AD TIIEOLOGIAM.
Propter haec tria. fecit. Deus animam rationalem, ut ipsa eum 4uudaret, ut ipsa illi serviret, ut ipsa iu. eo delectaretur et quiesceret; et lioe. est per caritatein, in qua qut manet in. Deo manet, et. Deus. in. eo (4), ita quod est ibi quaedam mirabilis unio et ex unione mirabilis delectatio; quoniam, secundum quod dicitur in Proverbiis, deliciae s»eae esse cum filiis. hominum. — Ecce, quomodo illuminatio artis mechanieae via est ad illuminationem sacrae Scripturae, et nihil est in ea, quod non praedicet veram sapientiam. Et ideo sacra Seriptura frequenter talibus similitudinis utitur satis recte.
15. Iuxta hune etiam modum est reperire in illu- minatione. rationalis philosophiae, cuius principalis in- tentio versatur cirea 3er«onem. Iu. quo est tria. con- siderare secundum triplicem ipsiug sermonis conside- rationem, scilicet respectu proferentis, ratione. proía- (onis et respectu audientis sive ratione finis.
16. Si sermonem consideremus in respectu ad lo- quentem, sic. videmus, quod omnis sermo significat inenlis conceptum (2), et ille coneeptus. interior est verbum inentis et eius proles, quae nota. est etiam ipsi concipienti. Sed ad hoe, quod fiat nota audient, induit formam vocis, et verbum intelligibile mediante illo indumento (it sensibile et auditur exterius et. su- seipitur in aure cordis audientis, et tàmen nou rece- dit à mente proferentis. — Iuxta hune modum videmus in Verbo aeterno, quod Pater aeternaliter ipsum conce- (1) Epist. 1. loan. 4, 16; Et qui manet in caritate in. Deo elc. — Seq. locus est Prov. 8, 3l.
(2) Aristot., I. Periherm. c. 4: Sunt ergo ea quae sunt in voce, earum quae sunt in anima passionum nolae.
DE REDUCTIONE ARTIUM AD THEOLOGIAM...579 pit generando, secundum illud Proverbiorum octavo (1): Nondum erant abyssi, et ego iam concepta eram. Sed ad hoc, quod homini sensuali fleret cognoscibile, in- duit formam carnis, e! Verbum caro factum est et ha- bitavit in. nobis, et tamen remansit in sinu. P'atris.
47. Si vero consideremus sermonem ratlone.— sui, sie intueblmur ih. eo ordinem vivendi. Ad complemen- tum enim sermonis necessario ista tria concurrunt, Scilicet congruitas, veritus et ornatus. — Et iuxta haec tria omnis actio nostra debet habere modum, spectem et ordinem (2); ut. sit. modificata per modestiam in exteriori opere, speciosa per munditiam in affectione, ordinata et ornata per rectitudinem in intentione. Tunc enim recte et ordinate vivitur, cum est intentio recta, affectio munda et operatio modesta. | 48. Si vero consideremus sermonem ratione finis, sic est ad erprtmendum, ad erudtendum et ad. mo- vendum; sed nunquam exprimit aliquid, nisi mediante species nunquam. docet, nisi mediante Iumine arguente, nunquam 2») 0vet, nisi mediante virtute; et constat, quod hoc non fit nisi per speciem et lumen et. virtutem in- trinsecam, intrinsecus animae unita: et ideo concludit Augustinus (5), quod ille solus est verus doctor, qui (I) Vers. 24. — Seq. locus est loan. 4, 14. — Ibid. v. 18. dicitur: Unigenitus Filius, qui est £n sinu Patris.
(2) Vide Breviloq. p. Ill. c. 4, ubi in nota 4. verba Au- - gustini afferuntur. — Phil. 4, 5: Modestla vestra nota sit omni- bus hominibus. Prov. 23, 44: Qui diligit cordis munditiam etc. Matth. 6. 22: Lucerna corporis tui est oculus [intentio] tuus; . si oculus tuus fuerit simplex etc.
(3) In Epist. loan. tr. 3. n. 43, ex quo etiam verba infe- rius posita cathedram habet etc.; in loan. Evang. tr. 20. n. 3. et tr. 26. n. 7; de Magistro, c. 14. n. 38. seqq.; Enarrat. in 980 DE REDUCTIONE ARTIUM AD TIIEOLOGIAM.
potest speciem imprimere et lumen infundere et vir- tutein. dare. cordi audientis. Et hine. est, quod « catlie- dram habet in. caelo. qui intus corda docet ». — Sicut ergo nihil cognoscitur per sermonem perfecte, nisi mediante virtute, lumine et specie unitis anlmae; sic ad hoc, quod anima erudiatur ad Dei cognitionem per ipsius internam locutionem, necesse est, quod uniatur ei qui est splendor gloriae et fiqura substantiae. eius, portans. omnta verbo virtutis suae (4A). — Ex quo patet, quam mira est haec contemplatio, per quam Augusli- nus in multis libris manuducit ad divinam sapientiau.
19. Secundum etiam hune modum est reperire in illuminatione 2aturali philosophiae, cuius principalis intentio versatur cirea ratones formales in. materta, in anina et in divina sapientia. Quas tripliciter con- tingit. considerare, scilicet seeundum Aubitudinem pro- portionis, secundum e/fecium causalitatis ek secundum medium unionis; et secundum haec tria est reperire tria praemissa.
20. Si consideremus eas secundum JAabitudinem proporlionis, videbimus iu eis Verbum aeternum et Verbum t$ncarnatum. Rationes intellectuales et abstra- ctae quasi mediae sunt inter semtnales et tdeales (9).
-— Ps. 448. serm. 48. n. 4; I. de Peccator. meritig eic. c. 95. n. 37. Cfr. BDonav., tom. I. pag. 690, nota 1. et tom. IIl. pag. 895, nota 4. (1) Hebr. 1, 3. De Augustino cír. Bonav., tom. V. Quaest. de scientia Christi, q. 4, et opusculum a nobis edituin de Hu- manae Cognitionis ratione.
(2) Cfr. ll. Sent. d. 18. a. 4. q. t. seq. — De generatione formae vide Aristot, V. Phys. text. 7. (c. 4.), l. de Generat. et corrupt. text. 41. seqq. (c. 3.) et VII. Metaph. text. 22. seqq.
DE REDUCTIONE ARTIUM AD THEOLOGIAM. 981 . Sed rationes seminales non possunt esse in rmuteria, quin sit in ea generatio et productio formae; similiter nec in an?a rationes?nte/lectuales, quin sit generatio verhi in mente: ergo nec tdeales 1n Deo, quin sit pro- ductio Verbi à Patre secundum rectam proportionem; hoc enim est dignitatis, eL si convenit creaturac, multo fortius inferri potest de Creatore. Propter quod «dixit Augustinus (1), quod Filius Dei est «ars Patris ». — Rursus, appetitus, qui est in matería, ordinatur ad ra- tiones intellectuales, ut nullo modo perfecta sit gene- ratio, nisi anima rationalis uniatur. materiae corpo- rali (3). — Per similem igitur rationem potest. argui, quod summa perfectio et nobilissima in universo esse non possit, nisi natura, in qua sunt rationes seminales, et natura, in qua sunt rationes intellectuales, et na- . tura, in qua sunt rationes ideales, simul concurrant .Ín unitatem personae, quod factum est in Filii Dei in- carnatione. — Praedicat igitur tota naturalis philoso- phia per habitudinem proportionis Dei Verbum natum et incarnatum, ut idem sit a/pha et omega (5), natum scilicet in principio et ante tempora, incarnatum vero in fine saeculorum. - 21. Si vero consideremus rationes istas secundum effectum causalHatis, perpendemus ordinem | vivendi: quoniam generatio non potest fléri in materia genera- bili et corruptibili secundum rationes seminales nisi.
(4) Libr. VI. de Trin. c. 10. n. 11. Cfr. Bonav., tom. V. pag. 42, nota 7.
(2) Quatenus per animam immortalem appetitus materiae terminatur. Cfr. Il. Sent. d. 17. a. 4. q. 2. ad 6. et d. 19. a.
289 DE REDUCTIONE ARTIUM AD THEOLOGIAM.
beneficio luminis corporum supercaelestium, quae elon- gantur à. generatione. et. corruptioue, scilicet a. sole, (una. et stellis (4). — Per hune etiam. modum | anima non potest opera viva facere, nisi suscipiat a sole, id est a Christo, gratuiti luminis beneficium, et nisi con- sequatur ipsius lunae, id est Virginis Mariae, Matris Christi patrocinium, et nisi imitetur aliorum Sauctorum exempla; ex quorum concursu congregetur in ipsa opus vivum atque perfectum. Unde ordo vivendi pen- det in. tribus.
32. Si autem consideremus istas rationes secun- dum unionis medium, intelligemus, per quem modum flat 42:0 animae ad. Deum. Nam matura corporalis animae non potest uniri, nisi mediante humore, me- diante spiritu et mediante calore, quae tria disponunt carnem, ut vitam suscipiat ab. aniuma (2). — Secundum hoc etiam intelligitur, quod Deus non praestat vitam - auimae et unitur, nisi sit humida per gemitum com- punctionis et pietatis, nisi sit spiritualis per contem- ptum omnis terrenitatis, nisi sit caida per desiderium patriae caelestis et ipsius dilecti. — Ecce, qualiter in philosophia naturali latet sapientia Dei.
93. Penes modos praedictos est reperire in illu- minatione. p/atosopluae »oralis lumen sacrae. Scriptu- rae: quoniam intentio moralis philosophiae principaliter versatur circa rectitudinem; versatur enim circa (2) Cfr. Alfredi Anglici lib. de Motu cordis, et Costa-Ben- Lucae lib. de Differenüa animae el apiritus (ed. Innsbruck 1878). Yide Donav., tom. IV. pag. 848, notam 4. et pag. 907, notam 9; tom. Il. pag. 421, notam 4. seq. et pag. 424, notam 3. Cfr. etiam Hug. à S. Vict. opusculum de Unione corporis et animae.
DE REDUCTIONE ARTIUM AD TIIEOLORIAM. — o8» iustitiam generalem, quae, ut dicit Ansclmus (1), « est rectitudo voluntatis ». Rectum autem habet tripliciter notificari, et seeundum hoc tria praemissa lucent ín consideratione rectitudinis. Uno modo dicitur « rectum, cuius mcdium non. exit ab. extremis (2) ». Sí ergo. in Deo est summa rectitudo et secundum se, ct in quan- tum est principium, et in quantum est finis omnium; necesse est in Deo ponere mediam personam secun- dum se, ut una sit tantum producens, alia tantum producta, media vero producens et producta. Necesse , est etiam ponere. medium tn egressu et regressu re- rum; sed medium i» egressu ncecsse cest, quod plus teneat se a parte producentis, medium vero?n regressu, plus a partc redeuntis; sicut ergo res exierunt a Deo per Verbum Dei, sic ad completum reditum necesse est, Mediatorem Det et homtnum (5) non tantum Deum esse, sed etiam hominem, ut homines reducat ad Deum.
24. Alio modo dicitur rectum quod dirigenti se conformatur. Et secundum hoc in. consideratione re- — etitudinis conspicitur ordo vivendi. Ve cnim recte. vi- vit, qui dirigitur secundum regulas iuris divini. Et hoc est, quando voluntas hominis assentit praeceptis ne- cessariis, monitis salutiferis, constitts perfectis, ut pro- bet homo, quae sit voluntas Dei bona et. beneplacens et. perfecta (4). Et tunc est rectus ordo vivendi, in quo nulla obliquitas potest reperiri.
(*) De conceptu virg. et orig. pecc. c. 3. et Dialog. de veritate, c. 12. Cfr. supra png. 1777, nota 14.
(2) Plato, in Parmen. Cfr. Bonav., tom. Il. pag. 4, nota 41. — De egressu et regressu rerum vide Breviloq. p. 1l. c. 8.
(3) Epist. Il. Tim. 9, 5.
(4) Rom. 12, 2: Ut probetis, quae sit etc. — Hanc se- cundam acceptionem rectitudinis proponit August. pluribus in * c— 384 DE REDUCTIONE ARTIUM AD TIIEOLOGIAM.
35. Tertio modo dicitur rec(«$? cuius. suminitas est sursum erecta, sicut homo habet staturam rectam. Et seeundum hoc in consideratione rectitudinis mani- lestatur. Je? eL animae unio. Cum enim Deus sit. sur- sum, necesse est, quod apex ipsius mentis sursum erigatur (4). Hoc autem est, cum rationalis assentit primae veritati propter se et supra omnia, cum:7a- seibilis innititur summae largitati, et eum concupisci- bilis adhaeret bonitati; tune «qui hoe modo Deo adhae- ret unus Spirilis cest (9).
26. Et sic patel, quomodo »nu/tforsois sapientia Dei (5), quae lucide traditur in sacra Seriptura, oc- cultatur in omni cognitione et in omni natura. Patet etiam, quomodo omnes cognitiones famulantur theolo- giae; et ideo ipsa assumit exempla et utitur vocabulis pertinentibus ad omue genus. coguitionis. Patel etium, quam ampla sit. via illuminativa, et quomodo in. oni re, quae sentitur sive quae cognoscitur, interius lateat ipse Deus. — Et hic est fructus omnium scientiarum, locis; sic Enarrat. in Ps. 31. enarrat. 2. n. 26. Voluntas tua corrigatur ad voluntstem Dei, non voluntas Dei detorqueatur ad tuam. Prava est enim tua, regula est illa; stet regula, ut quod pravum est ad regulam corrigatur. Cfr. Enarrat. 9. in Ps. 329. n. 2; Enarrat. in Ps. 63. n. 18; in Ps. 67. n. 10; in (1!) August., Enarrat. in Ps. 50. n. 45: Et quando se homo pronum facit ad terrenas concupiscentias, incurvatur quodum modo; cum autem erigitur in superna, rectum fit cor eius, ut bonus illi sit Deus. Cfr. Bernard., Sermon. in Cantic. serm. 24. n. b. seqq. Vide etiam supra Breviloq. p. tl. c. 10.
(2) Epist. Il. Cor. 6, 47: Qui autem adhaeret Domino unus etc. (Cfr. Dreviloq. p. V. c. &.).
.
DE REDUCTIONE ARTIUM AD TIIEOLOGIAM.. 980 ut in omnibus aedificetur fides, Aonorificetur Deus (4), componantur mores, hauriantur consolationes, quae sunt in unione sponsi et sponsae, quae quidem flt per . earitatem, ad, quam terminatur tota intentio sacrae Scripturae, ct per consequens omnis illuminatio desur- sum «descendens, et sinc qua omnis cognitio vana est, quia nunquam pervenitur ad Filium nisi per Spiritum sanctum, qui docet nos omnem vertlatem; qui est be- nedictus $n. saecula saeculorum. Amen (9).
EXPLICIT.
(2) loan. 46, 13: Docebit vos omnem veritatem. Rom. 4, 95: Qui est benedictus in saecula. Amen. — 1n fine observa- mus, quod idca fundamentalis huius libelli sumta esse videtur ex Hugonis a S. Vict. Exposit. in Hierarch. caelest. Dionysil, Dsdb Google INDEX OPUSCULORUM . BREVILOQUIUM.
In Üreviloquium Prologus Wc. e die ne ce xe own rg " uU uU w v9 ef . Do Intittdine sacrae Scripturae...« « . De longitudine sacrae Scripturae,...De sublimitate sacrae Scripturae. CAU . De profunditate sacrae Scripturae...cs . De modo procedendi ipsius sacree Scripturae n . De modo exponendi sacram Scripturam...Capitula Breviloqui...eroe on on n PARS 1 De Trinitate Dei.
Cav. f. De illis septem, de quibus est theologin, in summa.
I. Quid tenendum est de trinitate personarum et uni- (ate essentiae...JG n: If. Do istius fidei intelligenda sona...-* IV. De istius fidel expressione catholica.
V. De unitate divinae naturae in multiformitate *ppan tionum. i VI. De unitate divinae attiras Ín multiplicitate SUPE priatorum...Pone x ce UAR Wo DER Eo ge Vil, De omnipotentia Del. um 588 INDEX.
Cap. VIII. De Dei sapientia, praedestinationo el praescientia. 59 » |X. Do voluntate Dei et providentia...56 PARS II. De creatura mundi.
Car. |. De productione mundi totalis...60 » |. De natura corporali quantum ad fieri...69 » |l. De natura corporali quantum ad esse...65 » |V. De natura corporali quantum ad Oed et fn- » V. De modo describendi piledicia d in sacra Scriptura. 70 » Vl. De productione supernorum spirituum...74 » VII. De apostasia daemonum...0...16 » VIII. De confirmatione bonorum Angelorum: Pew. 49 » |X. De productione hoininis quantum ad spiritum..— 82 » X. De productione hominis quantum ad corpus.. 86 » Xl. De productione liominis quantum ad totum coniun- » XII. De completione et Grdinaligna m riundi:e con- PARS Ill. De corruptela. peccati.
Ca». I. De origine mali in commun...96. » |l. De primorum parentum tentatione...98 » |l. De primorun parentum transgressione...401 » |V. De primorum parentum punitione...103 » V. De originalis peccati corruptione...105 » Vl. De originalis peccati transfusione...106 VII. De originalis peccati curatione...4I Vill. De origine peccatorum actuallum...483 IX. De origine et distinctione capitalium peccatorum. 447 CaP.
Car.
INDEX. 9080 9 X. De origine et qualitate peccatorum poenalium.. 120 Xl. De origine peccatorum flnalium, quae sunt peccata in Spiritum sanctum...;...123 PARS IV. De incarnatione Verbi.
I. De ratione, qua Verbum Dei debuit incarnari vel decull. ud vos QUAE. de vut UE owe du^ E Il. De incarnatione quantum "m unionem naturarum. 130 Ill. De incarnatione quantum ad modum...433 IV. De incarnatione quantum ad plenitudinem tempo- V. De plenitudine xisiae Christi ost ad charl- smata in effectu...0. 5. 40 VI. De plenitudine sapientiae in intellectu. 2.8.. 4M3 Vll. De perfectione meriti in affectu...A71 Vill. De passione Christi quantum ad statum patlontis 450 IX. De passione Christi quantum ad modum patiendi 453 X. De passione Christi quantum ad exitum passionis. 158 PARS V.
De gratia Spiritus sancti.
. |. De gratia, in. quantum est donum divinitus datum 163 | IW. De gratia, in quantum iuvat ad bonum meritorium 166 Il. De gratia, in quantum est remedium peccati.. 170 IV. De ramiflcatione gratiae In habitus virtutum.. 174 V. De ramificatione gratiae in habitus donorum.. 178 VI. De ramificatione gratiae in habitus beatitudinum, el per consequens fructuum et sensuum...189 Vll. De exercitio gratiae respectu credendorum...188 Vill. De exercitio grotíae respectu diligendorum.. 192 IX. De exercitio gratiae respectu agendorum, praeceptorum et consiliorum...495 390 — INDEX.
Car. X. De exercitio gratiae respectu petendorum et oran- PARS VI. De medicina sacramentali.
Car. I. Sacramentorum origine...903 » |l. De Sacramentorum variatione...906 Ill. De Sacramentorum numero et disüinctione...9209 - IV. De Sacramentorum institutione...942 V. De Sacramentorum dispeusaione...946 VI. De Sacramentorum iteralione...990 VII. De constitutione et integritate baptismi...993 Vill. De integritate confirmationis...936 IX. De integritate eucharistiae...939 X. De integritate poenitentiae...236 XI. Ue integritate unctionis extremae...,...239 Xll. De integriote ordinis...942 Xil. Do integritate matrimoni...46 PARS VII. De statu finalis iudicii.