2. De plenitudine igitur gratiae tn. affectu in Chri- sto liaec tenenda sunt, quod in Christo a sui conce- ptione fuit plenitudo omnis gratiae quantum ad gra- tiam singularis personae et quantum ad gratiam ca- pitis et quantum ad gratiam unionis; ita quod per gratiam s/ngularis personae habuit omnis culpae im- munitlatem et quantum ad actum et quantum ad posse, (4) Psalm. 83, 8. — ^Phil. 3, 14: Ad destinatum persequor 8d bravium supernae vocationis Dei in Christo lesu. (2) De his agitur hic et 2 seqq. copp.
BREVILOQUIUM. PARS IV. CAP. V. 144 quía nec peccavit nec peccatum potuit habere. — Per gratiam autem untonts dignus est non tantum felicitate gloriae, verum etiam adoratione latriae, quae est cultus reverentiae soli Deo debitae. — Per gratiam vero ca- pitis influit motum et sensum in universos, qui ad eum accedunt vel per fidem rectam, vel per fidei Sacra- menta, sive adventum eius praecesserint, sive fuerint subsecuti. Nam et qui praeibant et qui. seguebantur clamabant: osanna fitio David (4).
59. Ratio autem ad intelligentiam praedictorum haec est: quia reparatio est operatio primi principii, ita quod ab ipso manat secundum liberalitatem et ad | ipsum reducit secundum conformitatem; ideo oportet, quod (iat per gratiam et deiformitatem. Gratia enim et manat a Deo liberaliter et reddit hominem deiformem. . Quoniam ergo reparativum principium per gratiam re- parat, et omnis res plenius et perfectius est in suo - fonte et origine quam alibi; necesse est, quod in prin- cipio nostro reparativo, scilicet Christo Domino, fuerit omnis gratiae plenitudo. Et quoniam reparativum prin- cipium in reparando non tantum tenet rationem prin- cipti, verum etiam medit et extremi, extremi quidem in satisfaciendo, medii in reconciliando, et principit in superinfluendo: ideo necesse est, quod in Christo fuerit plenitudo gratiae ratione extremi satisfacientis, medii reconciliantis et princtpit superinfluentis. Quoniam igitur extremum ad satisfactendum idoneum necesse est esse Deo placens, ac per hoc ab omni peccato perfecte (1) Marc. 14, 9. et Matth. 21, 9. — De immunitate a culpa cfr. Ill. Sent. d. 12. a. 9. q. 4; de gretia singularis personae, unionis et capitis vide ibid. d. 13. per totam; de latria ibid.
449 BREVILOQUIUM. PARS IV. CAP. V.
immune; et hoc non potest esse nisi per donum (di- vinae gratiae in aliquo homine: necesse fuit ponere in Christo gratiam ipsum sanctificantem et confirmantem, quam vocamus gratiam singularis personae.
4. Rursus, quoniam. medium ad reconctliandum conveniens non est, nisi habeat in se utramque natu- ram, superiorem scilicet et inferiorem, adorabilem et adorantem; et hoc nullo modo fleri potest nisi per sunine dignativam et gratuitam unionem; ideo necesse est in Christo ponere gratiam super omuein gratiam et omnimoda revereutia veuerandam, quam vocamus gratiam unionis, ratione cuius Christus homo est super omnia. benedictus Deus (2), et ideo cultu latriae vene- randus.
9. Postremo, quia principium ad influendum efficax non est, nisi habeat in se plenitudinem fontaiem et origiualem, quae non tantum est plenitudo suflicientiae, sed etia superabundantiae; ideo necesse est, Verbum incarnatum esse plenum gratiae el veritatis (3), ita quod de plenitudine eius accipere valeant universi iu- Sti, sicut universa membra a capite recipiuut iufluen- tiam inotus et sensus. Et propter hoc vocatur haec gratia gratta capitis, pro eo quod, sieut. caput. habet in se sensuum plenitudinem et ceteris membris est conforme ceterisque praesidet ac ceteris beneficium praestat influentiae, quae ipsi capiti connectuntur: sic Christus, habens in se gratiae superabundantiam et nobis consimilis in natura, prae ceteris sanctus et iu- stus, eeteris, qui ad ipsum accedunt, praestat. beneli- (3) loan. 4, 14. Ibid. v. 16: Et de plenitudine eius nos omnes accepimus etc.
DREVILOQUIUM. PARS IV. CAD. VI. 4143 cium gratiae et spiritus, per quae flt sensus et motus in spiritualibus.
6. Et quoniam ad ipsum accedere est per fldem, vel per fidei Sacramentum; et fides Christi eadem est in praeteritis, praesentibus et futuris: ideo ratio in- fluendi in Christo ponitur respectu omnium, tam prae- teritorum quam praesentium quam ctiam futurorum, in Christum credentium et in Christo renatorum, qui per fidem copulantur Christo et per gratiam influen- tem fiunt membra Christi et templa Spiritus sancti (4), ac per hoc fili Det Patris, connexi ad invicem per indivisibile vinculum caritatis. Quod sicut distantia lo- corum non dividitur, sic nec diuturnitate temporum separatur; ac per hoc omnes iusti, ubicumque sint et quandocumque fuerint, unum efficiunt corpus Christi mysticum, sensum et motum suscipiendo ab uno capite influente, secundum fontalem, radicalem et originalem plenitudinem omnis gratiae in Christo habitantis (2) sicut in fonte.
Car. VI. De plenitudine sapientiae in tntellectu.
1. De plenitudine autem sapientiae Christi $n:n- tellectu hoc tenendum est, quod in Verbo incarnato, Christo scilicet Domino nostro, fuit omnis sapientiae plenitudo (3) non solum quantum ad cognila, verum (2) Col. 1, 18. seq.: Et ipse est caput corporis Ecclesiae...quia in ipso complacuit, omnem plenitudinem inhabitare.
(3) Col. 2, 3: In quo [Christo] sunt omnes thesauri sapien. tiae et scientiae absconditi. ' ) 444 BREVILOQUIUM. PARS IV. CAP. VI.
etiam quoad cognoscendi modos et differentias. — |n Christo namque fuit cognitio sempiternalis ex parte Deitatis, cognitio sensibilis ex parte sensualitatis et carnis, cognitio scientialts ex. parte mentis et spiritus; et haec fuit triplex: quaedam scilicet per naturam, quaedam per gratiam et quaedam per g/oriam. Unde sapientiam habuit et ut Deus et ut homo, ut compre- hensor et ut viator, ut illuminatus per gratiam et ut reete formatus. per naturam; et. ita in. universo fue- runt in Christo quinque modi cognoscendi. — Primus est secundum divinam maturam; et hoc. modo co- gnovit omnia actualia et possibilia, linita et infinita, cognitione actuals et comprehensiva. — Secundus. est per gloriam; et hoc modo cognovit omuia actualia et finita, cognitione actual? et. comprehensiva;. iuflnita vero non nisi forte coguitione Aalbttualt, vel exces- siva. — Tertius, per gratiam; et hoe modo cognovit omnia spectautia ad humani generis redeinptionem. — Quartus, secundum naturam integram, cuiusmodi fuit in Adam; et hoc modo cognovit omnia, quae spectant ad universi constitutionem. — Quintus, secundum sensibi- lem experientiam; et hoc modo cognovit ea quae veniunt ad organa sensuuim, secundum quem modum dicitur, quod didicit ex his quae passus est, obedientiam (1).
2. Ratio autem ad intelligentiam praedictorum haec est: quia, sicut reparativi principii est nos repa- rare per liberalissimam gratiam; sic etiam per provi- dentissimam sapientiam. Quod enim secundum ordi- nem sapientiae conditum fuit nou potest absque luce et ordine sapientiae reparari; et idco, sieut. Christus (1) Hebr. 5, 8. — De hoc cap. vide Quaest. de scientia Christi, q. 4. et 5. seqq.; Ill. Sent. d. 14, per totam.
BREVILOQUIUM.. PARS 1V. CAP. VI. 145 dehuit esse immunis ab omni culpa, sic. elongatus dc- buit csse ab omni $gnorantia, ac per hoc totaliter re- pletus. supernae sapientiae luce et circumfulgeutia. Quapropter cognitionem perfectam habuit secundum utramque naturam et potentiam cognoscitivam et se- cundum omnem rerum existentiam.
9. Quia ergo res habent esse in aeterna arte ct in humana mente et in proprto genere (1); necesse fuit, Christum habere hanc triformem rerum cognitionem. Quia vero rcs dupliciter potest cognosci in arte, sci- licet vel ab ipso artifice, vel ab alio contemplante ar- tem; similiter habet dupliciter esse et cognosci in mente, ctiam praeter acquisitionem, «quae Christo non competit propter imperfectionem, scilicet vel secun- dum Aabitum innatum, vel secundum Aabitum.— infu- sum; hinc est, quod necessarium fuit ad perfectam sapientiae plenitudinem, quinque modos praedictos re- periri in Christo Deo et homine, ut in arte aeterna cognoscat res et per naturam Deitatis et per gloriam comprehensionis; in mente sua. per labitum naturalem et innatum, sicut. cognoverunt Adam et Angeli; per habitum gratuitum et:nfusum, sicut Sancti. Dei per Spiritum sanctum illuminati; in proprio vero genere cognosceret via sensus, memoriae et experientiae, quae in nobis facit rem incognitam cognosci (2), in Christo vero rem cognitam sccundum unum modum cognosci fecit secundum alium.
4. Quoniam autem divina substantia, virtus et ope- ratio est immensa, hinc est, quod secundum primtm modum, qui est per naturam Deitatis, infinita actua- 146 UREVILOQUIUM. PAS IV. CAP. VI.
ler comprehendsl; quodam enim inelTabili modo summe infinito omnis intinitas est. finita...à. Quia vero creaturae quantumcumque. subliimatae finita est substantia, virtus et. operatio, ità tamen, quod mens humana nou quiescit nisi in. bono inflnito, nec tamen illud proprie comprehendit, quia infinituan non comprehenditur a finito, accepta comprehensione pro- prie: hinc est, quod quantum. ad secundum | moduim cognoscendi anima Christi per gloriam compreheusio- nis capit quantumcumque potest eapere patura. (inita per bonum infinitum beatificata, eui est sumine unita; ac per hoc ad /inita se extendit actualiter comprehen- dendo, ad infinita vero non nisi forte Aabitualiter, vel etiam excedendo. Non euim potest anita aequari Verbo, nec in scientia nec in aliquo alio.
6. liursus, quia. gratia maxime. respicit opus re- parationis; bine est, quod secundum 4ertiuom modum cognoscendi per. gratiam perfectissiusun eognovit Chri- stus omnia, quae spectant ad. reparationem nostram, longe excellentius et inelius. quam aliquis Prophieta- rum, vel etiam. Angelorum.
7. Amplius, quia natura hominis bene iustituta nata erat. oinnibus creaturis praeesse et ipsas nosse tamquam eas quae debeant sibi servire, sicut patuit iu primi hominis conditione (1): hie est, quod quan- tum ad quartum modum cognoscendi cognovit Christus omnia, quae spectant ad mundanam machinam con- struendam, longe excellentius quam Adain.
8. Postremo, quia sensus non est. pereeptivus re- rum nisi ad obiecti praesentiam (2); hine est, quod BREVILOQUIUM. PARS IV. CAP. VII.—— 441 secundum eognitionem sensitivam non sitmul cogno- scebat omnia, sed modo haec, modo illa, iuxta quod opportunum erat ad reparationem humani generis fa- ciendam.
Car. VII. De per[ectione meriti in. effectu.
4. De plenitudine autem nerit Christi hoc tencn- dum est, quod in. Christo Domino ftit. omnis meriti perfectio et plenitudo: primo, quantum ad eum qui merebatur, qui noun. tantum erat homo, verum etiam Deus. — Secundo, quantum ad /empus in quo mere- batur, quia ab instanti conceptionis usque ad horam mortis. — Tertio, quantum ad:id per quod merebatur, quia per perfectissimum habitum earitatis et perfe- ctissimum exercitium virtutis in orando, in agendo et in patiendo. — Quarto, quantum ad eum cut merebatur, quia non tantum s1b1, verum etiam nobis, immo omni- bus iustis. — Quinto, quantum ad id quod mereba- iur nobis, quia non tantum gloriam, verum etiam gra- tiam et veniam, non tantum gloriam spiritus, sed etiam stolam caruis et apertionem ianuae caelestis. — Sexto quantum ad:d quod merebatur sibi, quia, licet non mereretur glorificationem mentis, quam lam habebat; merebatur tamen glorificationem corporis et accelera- tionem resurrectionis et clarificationem sul nominis et dignitatem iudiciariae potestatis. — Septimo, quantum ad modum quo merebatur. Cum enim tripliciter dica- tur aliquis mereri: vel de indebito faciendo debitum, vel de debito faciendo magis dehitum, vel de debito 148 BREVILOQUIUM. PARS IV. CAP. VII.
uno modo faciendo debitum alio modo (1); omnibus his modis meruit nobzis, tertio tantum modo. meruit sibi, faciente hoe. plenitudine gratiae. Spiritus sancti, per quam Christus simul erat beatus et in. statu. me- rendi, ita quod super eius meritum omnia merita nostra habent. fundari (2).
9. Ratio autem ad iutelligentiam praedictorum haec est: quia, eum in principio reparativo, Christo scilicet Domino nostro, necessario fuerit plenitudo gratiae et sapientiae, quae sunt nobis origo recte et saucte. vi-. vendi; necesse est, quod in Cristo fuerit plenitudo et perfeetio omnis meriti secundum omnem modum ple- nitudinis. Quia enim in Christo fuit plenitudo gru&ae unionis (3) per quam erat Deus ab instanti conceptio- nis, habens gloriam eomprehensionis et motum liberi arbitrii; hiuc est, quod necessario fuit iu Christo per- fectio meriti et quantum ad excellentissimam dignita- lem merenlis el quantum ad. celeberrimam opportunt- tatem temporis.
3. Rursus, quia fuit in eo plenitudo gratiae sin- gularis personae, per quam habuit firimissimam cari- tatem et omnes virtutes perfectas quantum ad habitus et exercitia; necesse fuit, quod in eo esset plenitudo (1!) Pro explicando hoc triplici modo servit exemplum de homine, cui vita aeterna debetur vel propter gratiam de novo susceptam (quae, licet ad ipsam sese disposuerit, tamen ipsi non debebatur) vel gratiae cooperando, vel non solum ope- rando, sed etiam patiendo.
(2) De hoc cap. vide Ill. Sent. d. 18. per totam et d. 17. 8.. 9. q. 4, ubi de oratione Christi.
(3) Cfr. supra c. 5, ubi etiam de gratia singularis per- sonae et capilis.
BREVILOQUIUM. PARS IV. CAP. VII. 149 meriti quantum ad id per quod contingit mereri, cuius- modi cst radix caritatis et. actus. multiplicis nobili- tatis (1), 4. Amplius, quia fuit in eo plenitudo gratiae ca- piis, per quam plenissimam habuit influentiam in . membra sua; hinc est, quod plenitudinem habuit me- riti non tantum respectu sui, sed etiam respectu no- strí, quibus, sicut omnia spiritualia, quae habemus, influit ratione Deitatis, sic meruit ratione assumtac humanitatis, sive sint hona status praesentis, sive ae- ternac | felicitatis.
8. Postremo, quia tantorum eharismatum pleni- tudo necessario poncbat in. Christo summam et per- feciam felicitatem. seeundum sui partem. superiorem, licet dispeusative propter nos esset in statu viae; liinc est, quod perfectionem habuit meriti, quantum ad id quod muruit si/?, quia non gloriam et beatitudinem animae concreatam, quae naturaliter in ipso omne me- ritum antceibat, sed solum illa, cum quibus status viac stare non. poterat, sicut stolam carnis cum gloritica- tione suae excellentissimae dignitatis, | 6. Hinc est etiam, quod perfectionem habuit me- riti quantum ad »iodum merendi. Quia enim in ipso ab instanti.conceptionis fuit perfectissima plenitudo, Statim omnia meruit, quae potuit mereri respectu sui; ac per hoe de debito uno modo facere potuit debitum alio modo; dc indebito autem debitum, vel de debito magis debitum facere non potuit $257; quia nullo modo potuit in sanctitate proficere, cum a principio esset sanctissimus. Fecit tamen hoc nobis, qui merito ipsius (1) Hieron., Epist. 148. (alias 14) n. 291: Summa apud Deum nobilitus, clarum esse virtutibus [Cfr. I. Cor. 4. 26 seqq.].
150 BREVILOQUIUM. PARS IV. CAP. VIII.
tustificamur per gratiam (4), proficimus iu iustitia et per aeternam gloriam coronamur.
7. Àe per hoc in merito Christi radieata sunt omnia merita nostra, sive satisfactoria poenae, sive meritoria vitae aeternae, quia uec ab offensa summi boni digni sumus absolvi, nec inunensitatet. aeterni praemii, quae Deus cst, digni sumus luerari nisi per meritum homiuis-Dei, cui dieere possumus et debemus; Ümania opera nostra operatus es 1n. nobis, Domine (2). Ipse, inquam, est Dominus, eui Propheta dicit: Düzi Donuno: Deus meus es tu, quoniam bonorum meorum non eges.
Cav. VIIH.
De passione. Christi quantum ad. statum patientis.
1. Postquam. circa. Verbum | incarnatum conside- rata est unio naturaruin, eousiderata nihilominus ple- nitudo eharismatum, deinde consideranda est tolerantia passionum; circa quam considerandus est s/atus pa- (entis, modus patiendi et exitus passionis (3).
3. De statu. patientis haec. tenenda. sunt, scilicet quod Christus assumsit non. tantum humanam | natu- ram, sed etiam defecius circa naturam. Assumsit enim poenalitates corporales, ut famem, sitim et lassitudi- nem; assumsit etiam spirWuales, ut wistitiam, gemi- tum et timorem; nec tamen omnes corporales assumsit, (!) Rom. 3, 24: lustificali gratis per. gratiam. Ipsius.
(2) Isai. 26, 19: Domine, dabls pacem nobis; omuia eniin opera nostra operatus es nobis. — Seq. locus est Ps. 15, 3.. —- Cfr. lll. Sent. d. 20. q. 3. seq. et IV. Sent. d. 45, p. 1I. q. 4: (4) De his tibus ugitur in lioc et 2 seqq. capp.
BREVILOQUIUM. PAT(S IV. CAP. VII. 154 sicut sunt. defectus. aegritudinum multiformium, nec omnes spirituales, sicut sunt ignorantia et rebelliones carnis ad spiritum; nec qualitercumque, «ui sic ne- cessitatem patiendi suscepit, ut. nihil pati posset invite, nec secundum voluntatem Deitatis nec secundum vo- Iuntatem rattonts, licet passio fuerit contra volunta- tem sensualitatis et. carnis, sicut. exprimit. oratio Sal- vatoris, quac dicit: Non sicut ego volo, sed sicut (u vis(4).
'5. Ratio autem ad intelligentiam praedictorum haee est: quia, cum principium reparativum in recon- ciliando necessario habeat mediatoris officium; ideo necesse: est, quod habeat convenientiam. eum utroque extremorum non solum quantum ad naturam, vcrum etiam quantum ad ea quae sunt circa naturam. Quo- niam ergo Deus est iustus et hceatus, impassibilis et immortalis; homo vero lapsus est peccator ct miser, passibilis et mortalis: necesse fuit, mediatorem Dei et .homtnum-(2), ut hominem posset reducere ad Deum, cum Deo communicare in iustitia et beatitudine, cum homine vero in passibilitate et mortalitate; ut sic, ha- bendo « mortalitatem transeuntem et beatitudinem permanentem », hominem reduceret de praesenti mi-. seria ad vitam beatam; sicut econtra angelus malus, habendo immortalitatem cum nilseria ct iniustitia, fuit mediator facicus cadere in culpam et miseriam per (!) Matth. 26, 39. Vulgata. omittit. vis. — De hoc cap. cfr. tll. Sent. d. 15-18.
(2) Epist. 1. Tim. 9, 5. — Vide Ill. Sent. d. 19. a. 2. q. 2. in cuius flne allegatur pro hac expositione August., IX. de Civ. Dei, c. 15, ex quo etiam hic quaedam verbotenus (v. g. mor- talilalem. transeuntem. et. beatitudinem permanentem) profe- runtur.
159 BREVILOQUIUM. PAHS IV. CAP. Vill.
suggestionem suam. Quoniani ergo Christum imnediator debuit habere innocentiam. et. beatitudinem | fruitionis cum inortalitate et. passibilitate; hinc est, «quod simul debuit esse viator et comprehensor. — De omni enim stati aliquid habuit in se, secundum quod. dicitur (1) assumsisse de statu 2n»0centae peccati. immunitatem, de statu »a(urae lapsae mortalitatem, de statu. vero gloriae beatitudinem fruitionis períectae.
4. Rursus, quoniam poenalitites — vitiosae, sicut sunt illa quatuor propter peccatum. originale. inflicta, scilieet ignorantia, infirmitis, malitia et. coneupiscen- tia (2), stare non possunt cum perfectissima innoeen- tia; hinc est, quod has nec assumere debuit nec. as- sumsit. — Quia vero poenae, quae sunt ezercitativae virtutis. perfeetae. et. £estificativae humanitatis. verae, non simulatae, potissime illae suit quae respiciunt. na- turam in. communi, sicut fames et sitis in abseutia uli- menti, tristitia et timor in praesentia nocumenti; hinc est, quod illas debuit assumere et assuinsit.
à. Postremo, quia nullus innocens debet invitus aliquam. poenam sustinere (5), quia hoe esset. eontra ordinem divinae iustitiae; nullus etium mortalis: vult mori et pati secundum appetitum naturae, «quae. na- turaliter refugit mortem: hiuc est, quod Christus ha- bere debuit huiusmodi poenalitates, sie tamen, ut nihil posset pati z2vile secundum vationem, non solum pro- pter beatitudinem et Deitateim omnipotentem sibi uni- tam, per quam poterat repellere omnia; sed etiam (2) Vide supra pag. 106, nota 2. in (Ine.
(3) Cfr. supra pag. 89, nota 1.
BREVILOQUIUM, PARS. IV. CAP. IX. 153 propter perfectissimam innocentiam, quae secundum ordinem naturalis iustitiae nihil permittitur pati invite; sic etiam pateretur, ut tamen hoc esset coníra natu- ralem tnclinationem et appetitum naturae, qui est in sensualitate et carne. — Et hinc est, quod Christus, orans sccundum rationem, voluntatem carnis expri- inebat, qua passionem refugiebat, eum dicebat: 7'ranseat a me caltz tste (1); voluntatem tamen rattonis volun- tati Patris conformabat et appetitui carnis praepone- bat, cum dicebat: Non mea voluntas, sed tua. fiat. — Et sic una. voluntas non erat alteri contraria: quia « sccundum voluntatem divtnam quod iustum erat vo- luit, secundum voluntatem rattonits iustitiae consensit, sed secundum vo/lun/atrem carnis. poenam recusavit, sed tamen iustitiam non accusavit. Et sic unaquaeque voluntas quod suum erat operabatur et quod ad se pertinebat sequebatur: voluntas divina iustitiam, volun- tas rationalis obedientiam, voluntas carnis naturam (2) », ac per hoc non erat in. Christo colluctatio et pugna, sed pacata ordinatio et tranquillitas ordinata.
Car. IX. De passione Christi quantum ad modum patiendi.
4. De. modo autem. patiendi hoec. tencudum — est, quod Christus passus est passione genera/isstma, pas- sione acerbissima, passione tgnomtniosisstma, passione (1!) Matth. 26, 39. — Seq. locus habetur ibid. non iisdem verbis, quae sumta sunt ex Luc. 22, 42.
(2) Hugo a S. Vict. in. Libello de Quatuor Voluntat. in Christo. In textu originali plura Interseruntur. Cfr. |. Sent. d. 48. a. 9. q. 2. in corp. et Ill. Sent. d. 47. a. 4. q. 3. In corp.
4154 BREVILOQUIUM. PARS IV. CAP. 1X.
tnleremploria, sed. viuificatva. — Passione, iuquam generalissima quantum ad. naturam. humanam, non So- lum secundum omnia. membra eorporis principalia, verum etiau secundum omuen animae potentiam, licet nihil pati posset secundum divinam naturam. — Pas- sus est etiam passione acerbissima, quia non solum doleudo, ut patiens per vulnera, sed etiain. conidolendo, ut compatiens propter nostra delicta. — Passus est etiam passione 19nominiostssima et propter patibulum erucis, quae erat supplicium pessimorum, et propter eonsortiun iniquorum, videlicet latronum, cum quibus fuit. deputatus (4A). — Passus est etiam passione snte- remploria per separationem animae a eorpore, salva tamen unione utriusque cuin Deitate. Anathema enim est qui dicit, Dei Filium naturam, quam semel assum- serat, aliquando reliquisse. | 3. Ratio autein ad intelligentiam praedictorum haec est: quia reparativuin principium, sicul ordinate pro- duxit, sie et ordinate reparare debuit genus humanum. Sie igitur reparare debet, ut salva sit Libertas arbitrii, salvus sit nihilominus honor Dei, salvus sit etiam ordo re- gimiinis universi (2). — Quia ergo reparare debuit, salva libertate arbitrii, reparavit dando. exemplum eflicacis- simui: exemplum autem illud cflicacissimum est, quod tnvilat. ek informat ad. eulmen. virtutum. Nihil autein (1) Isai. 53, 12: Cum sceleratis reputatus est. Marc. 165, 28. et Luc. 22, 37: Cum iniquis reputatus. [Luc. deputatus] est. — De poena Christi. generalissima et. acerbissima efr. Hil. Seut. d. 16. per totam; de passione interemptoria vide ibid. d. 21 per totam, in qua a. |. q. f. fundam. 4. legitur: Au- gustinus et Damascenus: Anathiema sit qui dicit, Verbum «de- posuisse quod seinel assurmsit.
BREVILOQUIUM. PARS IV. CAP. IX. 455 magis informal hominem ad virtutem quam exemplum tolerandi mortem propter iustitiam et obedientium di- vinam, mortem, inquam, non quamcumqte, sed. poe- nalissimam. Nihil vero magis tncilat quam tanta beni- gnitas, qua pro nobis altissimus Dci Fillus absque no- stris meritis, immo cum multis nostris demeritis posutt animam suam, (1); quae benignitas tanto maior osten- ditur, quanto pro nobis graviora et abiectiora sustinuit vel pati voluit. Deus enim proprio Filio suo non pe- percit, sed pro nobis omnibus tradidit 1llum; quomodo non eliam cum tllo omnia nobis donavit? Ex quo in- vitamur ad ipsum amandum et amatum imitandum. 5. Rursus quia reparare debuit, salvo honore Dei, ideo reparavit offerendo obsequium satisfactorium. « Est autem satisfacere honorem Deo debitum repen- dere (2) ». Honor autem Deo subtractus per super- biam et inobedientiam respectu rei, ad quam homo astringitur, nullo modo melius restituitur quam per humitliationem et obedientiam wd eam rem, ad quam ntllatenus tenebatur. Quoniam ergo Christus lesus in quantum Deus acqualis erat Patri in. forma Dei; in quantum homo innocens nullatenus erat debitor mor- tis; dum semetipsum exinanitvit et factus est. obediens ttsque ad. mortem (3), exsolvit Deo quae non rapuit per obsequium satisfactionis perfectae, et obtulit sacrificium suavitatis summae pro perfecta Dei placatione.
(!) Epist. 1. loan. 3, 16. — Seq. locus est Rom. 8, 32; Qui etiam proprio etc.
(3) Phil. 2, 6-8. — Immediate post respicitur Ps. 68, 5: Quae non rapui tunc exsolvebam. Cfr. August. in hunc loc., ex quo quaedam referuntur 1l. Sent, lit. Magistri, d. XXII. c. 4.
456 BREVILOQUIUM. PAS IV. CAU. IX.
4. Postremo, quia reparare debuit, salvo ordine regiminis universi, ideo per remedium convenientissi- mum reparavit. Convenientissimum autem est, ut con- traria contrariis eurentur (1). Quia ergo homo, volens .esse sapiens ut Deus, peccavit, in ligno vetito volens delectari, ità quod inclinatus est ad 4&bidinem, erectus in praesumtonem; ae. per hoc totum genus huma- num infectum est et perdidit immortalitatem et incur- rit debitam mortem: hinc est, quod ad lioc, quod homo repararetur convenienti remedio, Deus factus liomo vo- luit humieiari et in ligno pat; et contra universalem infectionem pati passione genera/isssina, contra libidi- nem passione acerbisstiia, eontra. praesumtionenm pxis- sione ignomintosissima, contra mortem debitam et in- vitam pati voluit mortem non meritam, Sed. volunta- riam.
5. Quia ergo generalitas eorruptionis in nobis in- fecerat non solum corpus et animam, sed etiam omnem animae potentiam (2); hine est, quod Christus passus est in omni corporis parte et in omni potentia auiimnae et in superiori portione rationis, quae sumine in Deo deleclabatur ut ratio et propter unionem sui ad supe- rius, et sumine patiebatur ut natura et propter eonlun- ctionein ad. inferius, quia Christus erat viator et com- prehensor. simul. | 6. Rursus, quia libido veliementer infecerat in no- bis animai. et carnem et quantum ad carnalia. et quan- tüm ad spiritualia peccata (5); hine est, quod Christus (1) Vide supra pag. 72, notam 2. — De seqq. vide supra BREVILOQUIUM. PARS IV. CAP. IX. 157 et acerbissima passione passus est in. carne ct amaris- sima compassus est in anima. Et quia. in carne erai maxima aequalitas complexionis et perfecta vivacitas sensuum, in anna vero summa caritas ad Deum ct summa pietas ad proximum; hinc est, quod uterque dolor fuit intensissimus.
7. Amplius, quia tumor superbiae aliquando con- surgit interius ex praesumtione, aliquando exterius ex ostentatione et aliena. laude; ideo ad remediandum omnem superbiam Christus passus est utrumque genus ignominiae et in se patiente et in comitatu, quem ha- buit in passione.
8. Postremo, quia haec omnia non attingebant di- vinam naturam impassibilem, sed solum humanam; hine cst, quod in morte Christi sic facta est divisio animae a carne, ut tamen salva esset unitas personae et unio tam carnis quam animae cum Deitate. — Et quia unio animae cum corpore facit Aomtnem et facit vivum; hinc est, quod Christus non fuit homo in illo triduo, licet anima et enro esscnt unitae cum Verbo (1). Unde quia mors in humana natura non potuit mortem inducere in personam, quae semper fuit viva; ideo mortua est mors in vita, et per Christi mortem absorpta est mors 1n vtcloria (2), et princeps mortis devictus, ac per hoe homo a morte et causa mortis per meri- tm mortis Christi tanquam per medium efficacissimum liberatus.
458 BREVILOQUIUM. PARS 1V. CAP. X.
Car. X.
De passione Christi quantum ad. exitum passionis.
1. De exitu autem passionis Christi et /ructu haec indubitanter tenenda sunt, quod anima Christi post passionem descendit ad infernum sive ad. limbuwum, ad liberationem uon. omnium, sed eorum qui inter membra Christi decesserunt per fidem vivam, vel per: fidei Sacramenta. — Post haec (er(a dee resurrexit a mortuis resumendo corpus, quod prius vivificaverat, sed non tale, quale prius fuerat; quia prius fuit pas- sibile et mortale, postquam autem resurrexit, impassi- bile et immortale, vivens perpetuo. — Deinde post quadraginta dies ascendit ad caelos, ubi, super omnein creaturam exaltatus, sedet ad dexteram Patris (1). Quod dictum intelligitur non quantum ad situm, qui non corm- petit Deo Patri, sed quantum ad excellentiam bonorum, quia residet in potioribus bonis Patris. — Postreino, interiectis decem diebus, misit in Apostolos promis- sum Spiritum sanctum, per quem congregata est. Ec- clesia gentium et ordinata secundum diversas distribu- tiones ofliciorum et gratiarum. — ' 9. Ratio autem ad intelligentiam praedictorum haec est: quia, sicut Christus in quantum Verbum increa- tum perfectissime omnia formavit, sic in quantum iu- (4) Cir. Marc. 16, 19. et Act. 14, f. seqq.; ibid. 2, 1. seqq. de missione Spiritus sancti. — Explicatio annexa dictionis se- dere ad dexteram Patris est secundum Glossam in Ps. 409, 1; de qua vide Donav., tom. lil. pag. 395, notam 7. Cír. etiam ll. Sent. d. 2. p. 1I. dub. 2. — De hoc cap. vide IIl. Sent.
BREVILOQUIUM. PARS IV. CAP. X. 4150 carnatum omnia perfectissime reformare debuit. Decet enim perfectissimum primeipium opus non dimittere citra perfectum, debuit ergo reparatorium principium redemptionis humanae remedium perducere ad períc- etum. Ad hoc autem, quod esset perfectissimum, opor- tnit, quod esset. su/fictentissimum et efficacissimum.
5. Quia ergo su/ficientisstmum, ideo se extendit ad caelestia, terrestria eX $nfernalia. Quia. ergo per Christum sunt. »/ernalia recuperata, terrestria. reme- díata, caelestia redintegrata; ita quod primum horum fecit per venium, sccundum per gratiam et. tertium per gloriam: ideo post passionem anima descend: ad inferos ad liberandum in inferno detentos; dcindc ve- surrerit a mortuis ad vivificandum in peccatis mor- tuos; ascendit ad caelos reducendo captivitatem (1) ad redintegrandum lerusalem caelestem; nist. Spiritum sanctum ad. aedificandum lerusalem terrestrem. Quae omnia necessario consequuntur et exiguntur ad suffi- cicntiam reparationis humanac.
4. Rursus, «quia remedium illud fuit e/ficactssimum tam in eos qui Christi adventum praecesserunt, «quim in eos qui seqtamiur, qui tamen ad ipsum Christum accesserunt et accedunt et eius membra fuerunt. et sunt; tales autem sunt qui adhaerent ei per fidem, spem et caritatem: ideo remedium illud efficaciam ha- bere debuit primo in eos qui in Christum crediderunt, credendo speraverunt et sperando amaverunt; ac per hoc statim debuit ad inferos descendere ad ipsorum li- berationem. Unde aperta ianua caeli per Christi pas- (4) Respicitur Ps. 67, 19: Ascendisti In altum, cepisti ca- ptivitatem. Cfr. Eph. 4, 8. — De rcdintegranda lerusalem cae- lesü vide Il. Sent. d. 9. «. 7.
4160 BREVILOQUIUM. PARS IV. CAP. X.
sionem, «qui satisfaciendo amoverat. rhomphaeam (1) mutando sententiam. divinam eripuit de inferno omnia imenmhra sua.