Dico, sustinendo quod objectum videde est aliqua causa per se, licet non obJecti*q!* principalis, tunc potest esse effectus PJ®uo" per se alius, et alius, quia objectum ^1^1^"^^ nunc non est sic praesens, sicut re- fut^ra. quiritur ad beatitudinem, quia nunc est visum eenigmatice, tunc vero clare, ideo potest fruitio nunc differ- re a fruitione tunc specie, quam- quam sit eadem charilas numero nunc et tunc, esto quod sit causa principalis utriusque. Quia princi- pali agente exislente eodem, causa secunda per se variata, potest effe- ctus variari specie, et secundum illud potest salvari illud commune, quod omne illud perquod perfectius coiiDenit cum imperfecto^ est imper- fectiusperfecto^ quam quo differt ah imperfecto. Quod tamen difficile est salvare, si fruitio nunc et tunc sunt ejusdem speciei, differentes tantum secundum magis perfectum, et mi- nus perfectum, quia tunc fruitio illa convenit cum ista in quolibet, preeterquam in visione, et illa frui- tio est perfectior ista; igitur videtur quod visio sit quid perfectius in ista fruitione, cum solum in hoc differat voiunus ab ista, quse est perfectior. Vel sus-effectus^di- tinendo quod objectum non est ali- gpede!
LIBRI II.
LIBRI II.
qua causa beatitudinis, nisi sicut sine quo non^ polest dici quod adhuc illee fruitiones differunt spe- cie, quia causa illimital® virtutis acliv^B ad niultos effectus causandos, ita tamen quod non est nata cau- sare, nisi aliis concurrentibus, ipsa- met potest producere diversos effe- ctus specie, vel aliisqualitercumque concurrentibus, quse sunt tantum sine quo non; igitur licet objectum nihil agat, adhuc voluntas informata charitate potest causare diversos effectus specie, sicut Sol quantum- cumque terra esset uniformiter dis- posita, produceret effectus diversse speciei. 5. Item,quando aliqua forma est in- Graiia non diffcrens ad tantas operationes, perficil ^ *^...'
ammam a- quod perlicit cam, ut principium sed aecun- hujus opcrationis tautum, non per- poien"iam! ficit cam, ut indiffcrcns; sed gratia non perficit animam qualitercum- que, sed solum ul principium ope- rationis meritoriae. Sed anima quan- tum ad essentiam est indifferens ad meritoriam operationem et demeri- toriam; igitur non, utsic, perficitur a gratia immediate, sicut scientia non perficit animam, nisi ut est principium intelligendi, et ex hoc sequitur quod non est in essentia animae immediate, scdin intellectu. Item, si gratia sit immediale in essentia, igitur posset esse operatio gratuita in inteHectu proevia voli- tione;et esto quod non esset volitio sequens, intellectio esset meritoria, quia principium activum informa- tum charitate potest operari meri- torie.
Item, Anselmus de conceptu Vir- ginali, 3. et 4. cap. dicit quod omnisjustitia et injustitia esl in voluntatej et 7. Omne peccatum est in volunlate; igitur ibi immediate est gratia, cum idem sit susceptivum contrariorum.
Ad primum principale dico, sus- tinendo hanc conclusionem, quod gratia est immediate in potentia, et dico qupd illud quod primo agit, primo perficitur, loquendo de diver- sis naturis, non de his, quse sunt in eodem supposito, et non res et res alia; et sic intelligit Dionysius, quod prius perficitur immediatwn, quam mediatumy etc. quando talia distinguuntur in supposito.
Ad aliud, cum dicitur, essentia est magis indelerminata; igitur egetma- jori determinatione. Dico quodquia essentia est magis indeterminata quam potentia, cum ipsa sit deter- minata ad rationes potentiarum, ideo determinatur per potentias; non sic potentia, sed ulterius post- quam anima est determinata ad po- tentias, adhuc potentia est indeter- minata ad sic agere, vel non, et ideo ipsa eget magis determinatione, cum ipsa sit immediatum princi- pium operandi.
Ad aliud, concedo quod habitus non possit esse in actu, nisi illud cujus est, sit in actu secundo; nunc autem habitus gratuitus non semper est in actu secundo, sicut nec ipsa potenlia; unde quod semper grati- ficat, non arguit quod sit in actu secundo, quia gratificare est actus primus, quamquam videatur sonare ut actus secundus; non enim est gratificare, ut actus elicitus et po- tentia in qua est, semper est in actu primo.
Ad primum pro oppositaopinione, cum dicitur quod charitas est radix 6.
Ad primam principale.
Ad eecundum.
Potenlia eget magis determinationequani anima.
Ad tertium.
Gralificare, est actua primus.
7.
DIST, XXVI. QUiESTIO UNIC.
Ad ralio- neoi primam D.
Thomse.
Ad secuo- dam.
Ad ter.
tiam.
Prius est affectio iolerior accepta, qaam ezterior.
8.
Aceptata voIuDtate maoet ac- cepiata esseotia.
el vila spiritualis, dico quod siciit vita corporalis primo est in essenlia, sic radix operationis meritoria^, et vita primo est in potenlia, quse est immedialumprincipiumoperationis.
Ad aliud, concedo quod sicut dat aoere^ ita dat esse tale potentise.
Ad aliud, cum dicitur, acceptatio essentiae sufficit, sed potentiee non, dico, acceptatio potenliee sufficit, sed essentiee non, quia acceptatio essentise, non estnisi quaedam ge- neralis acceptatio cujuslibet entis, quod vult esse. Alia est accepta- tio specialis tanquam ordinati ad bonum, cujusest capax. Et hoc est propter opus merilorium, quod sic est acceptum, et tale opus est imme- diate in potentia, et non in essentia.
Et cum dicitur, prius respexit, etc. dico quod ibi vocantur mwiera, opera exteriora, sed Abel vocalur affectio intrinseca, et prius est affe- ctio interior accepta, quam opera exleriora; ideo nihil illud est ad propositum de potentia et essenlia.
Ad aliud, cum dicitur, si accep- tatio esset primo in potentia, non esset nisi potentia acceplata, et tunc non propter istam essent omnes alise acceptata3, sed acceptata essen- tia omnes alia3 potentiae s-unt acceptatffi. Dico quod etsi non esset nisi una acceptala, esto quod habitudo consisleret in operatione unius po- tentioe, adhuc propter istam poten- tiam, essentia etomnes aliae poten- ticB erunt acceptatae.
Ad aliud, dico quod magis requi- Ad quar- ritur dispositio in principali agente, quam in instrumento in operatione meritoria, si instrumentum esset extrinsecum principali agenti. Sed quando instrumentum est idipsum, quodprincipale, magis debetinstru- mentum determinari quam princi- pale, cum sit principium immedia- tum operationis; nunc autem po- tentia non est res alia ab essentia.
Ad aliud de congruentia, dico ^^^^^^*°" quod aliqua est convenientia in tota De imagiessentiaanimae adimagmemcompre- le. et d. 3 hendendo potenlias, ut sub actibus, ^" et gratia aliquo modo reformat ima- ginem deformatam, licet non sit iiTimediate in essentia. Vel potest dici quod essenlia animae semper correspondet unitali essentiae divi- nae, et repraescntat distinctionem personarum, ut polentiae sunt sub actibus, ideo magis polest salvari congruenlia; si immediate sitgralia in potentia quam in essenlia.
LIBRI II.
DISTINGTIO XXVII.
QU.^SSTIO UNICA. Utrum gratia sit virtus?
Alens. 3. part, quxii, 69. membro 2. art. 6. D. Thom^s i. 2. qucest, \iO, art. 3. D. Bonavent. hicart. i. qusest. 2. et 3. sent. dist. 27. art. 2. quxst. I. Ricbardus art. 2. quxst. i. Bellarm. I. de liber. arbit. cap. 6. et 7. Vega. iib. 7. in Trident. cap. 25. Vasquez i. 2. e/tip. 198. Sco- tus in Oxon. hic.
1. Circa hanc distinctionem vigesi- Argumen- iTiani septimam quaeritur: Ulrum gaUvum. gralia sit virtus? Quod non. Oinnis virtus naturalis perficit in ordine ad lumen naturale; igitur onmis virtus supernaluralis perficit in or- dine ad lumen supernaturale; igilur gratia perficeret in ordine ad lumen supernaturale; consequens est fal- sum.
Oppositum, Magister in litlera, gralia esl bona qualitas mentis.
SCHOLIUM I.
Opinio Henrici, et D. Thomaj gratiam non 6838 virtutcm, sed lumen quoddam supernalu- rale, se habens ad virlules Theologicas, sicut lumen naturale ad acquisitas, rerutatur, quia sic non darotur ri<ies informis; etrejicitur du- plex responsio ad hoc, qux non est D. Thornoe, quia absurdissima est.
Contra.
2.
Hcnr.
Solet dici ad qucBstionein quod gratia sit quoddam lumen superna- ^"^a. D.'^ lurale, et juxta illud ponebaUir aliud q.^m.arL lumen, scilicel gloricB, ideo non est ^- virtus. £t si argiiitur contra islos, quod tunc non possil esse fides informis, quia semper esset fides con- formata regulae suae, et talis non polest esse informis, dicebatur du- pliciter: Primo, quod fides non ma- net eadem specie post peccatum mortale, et ante. Secundo sic, quod licet maneat charitas eadem specie, tamen secundum gradum superio- rem dicitur charitas; secundum vero gradus inferiores fides etspes. Et sic per peccatum morlale destrui- tur secundum lalem gradum, ettunc non dicitur charitas manere.
Sed primum non est verum, quia Fides ma- . A. net cum per peccatum, quod non est pecca- peccato. tum infidelitatis, non corrumpitur fides preecedens, sicut patet in mul- tis peccaloribus, qui eosdem arti- culos fidei credunt post peccatum et ante. Undecum quis peccat, si cor- rumperetur fides praecedens, opor- tet quod habeat novam fidem de arliculis fidei, et quod Deus in pec- candoinfundat sibi novum habilum, et cum quis justificatur \de novo, quod semper infundat sibi Deusno- vam fidem et spein, quod videtur omnino falsum.
Similiter secundum est falsum, quia per peccatum mortale destrui- tur charitas, ilaquod nihil illius for- nuc remaneat, et tamen remanent fides et spes; igitur, etc. Ideo non tenentur illae opiniones modo, ne- que quodcharitas diminuitur,quam- quam posset de potentia absolula, ut dictum prius est ', sed tantum n/q. 7.
DIST. XXVII. QU^STIO UNIC.
charitaa corrumpitur, sicut sibi debetur dimuuiitur corruptio propter mortale pecca- per venia- tum; veniale enim peccatum nihil potest minuere fle charilate, nec etiam Deus subtrahit propler ve- niale aliquam partem charitatis, quia tunc puniret ullra condignum, subtrahendo magis bonum pro mi- nus malo.
SCHOLIUM.
Gratia et charitas sunt unus [habitus. Primo, quia Sancti eadem tribuunt utrique. Secundo, alioquin possent separari, et sic damnari posset quis cum gratia,?el salvari sine ea. Ita Alens. 3. part. qusest. 3. membr. 2. art. 4. Albert. 2. dist. 26. art. 3. Major quaest. i. Gabr. ibi. Hen- ric. quodl. 4. quapst. 10. Vasq. Vega, Richard. Bellarm. citati.
3.
Eadem excelleDti» tribuuDtur charitati et gratiflB.
Deus est charitas rormaliter, sed Doo eat gratia formaliter.
Ideo dico quod gralia est virtus, et est idem re quod ipsa charitas, ut patet per multas praeeminentias, quas Sancti attribuunt aliquando charitati, aliquando gratise, ut 15. de Trinit. 18. dicitur quod sola gra- lia dividit filios regni a filiis perdi- tionis; etalibi, quia sola charitas perfectissime unit. Et si charitas et gratiaessent duse rescuni sint ab- solutse, non esset contradictio quod unum inesset sine alio, et tunc ho- mo posset salvari sine gratia, vel sine charitate, vel damnari in gratia, vel in charitate existens. Quod au- lem aliquis habeat gratiam vel cha- ritatem, vel quod sit justus ali- quando, et aliquando non, ex cre- ditis potest teneri, et per verisimiles conjecturas, sed hoc probari non posset, ita sunt indistincta quoad nos opera meritoria et ficta.
Dico tamen quod licet charitas et gratia sit eadem res, hoc tamen est ut diversimode concepta, quia Deus est formaliter charitas, sed non sic est Deus formaliler gralia. Aliquid enim quod in Deo est infinite, potest concipi in creatura limilate, et idem polest dtipliciter concipi, vel illud finitum solum, quod est in creatura non ut limitate, nec illimitate, et il- lud solum conceptum estindifferens ad Deum et creaturam, et sibi po- test ut sic, imponi unum nomen, ut sapientia vel charitas. Vel potest concipi id, quod est in creatura, scilicet talis perfectio, ut limitata, concipiendo totum ut perfeclum, cum limitatione, et tunc illi toti po- test imponi nomen, et sic gratia im- ponitureidem rei, et sapienlia creata eidem rei, cui imponitur absolute hoc nomen sapientia; et sic non di- citur de Deo, quia illud aliquam imperfectionem dicit, quia dicit aliquid dignum charitate, vel gra- tia, et tale non ex se habet charita- tem.
Secundo, esl differentia inter 4. ista in respeclu connotalo, quia utOraiiaBet habeo Deum mihi carum, possura aiia djffe- illud dupliciter concipere, vel ut charitas est absolutum principium operandi circa Deum gratum mihi, vel ut est in habente Deum, ut ha- bentem carum, ut habens est ob- jectumsecundarium, circaquodope- ratur intelleclus divinus; et sic eadem res dicitur gratia^ ut in ho- mine existens, et dicitur charitas, ut est absolulum principium ope- randi circa Deum gratum. Prirao inododicit imperfectionem; secundo modo non, et sic est de omni per- fectione, quod in quolibet est me- lius csse quam non esse, conside- rando illud quod perfectionis est solum, indifferens est ad Deum, et 136 LIBRI II.
creaturam, sed ut limitatura tanlum et ibi est status in virtutibus acquiin crealura, sitis, sic in virtutibus infusis reso- Ad argum. Ad primum, cum dicitur quod lutio stabit ad lumen supernaturale.
virtutes perficiunt in ordine ad lu- Sicut enimlumen naturale inlellecmen^ sit ita, oportet tamen stare in tus agentis cooperatur prudentia^, primo lumine virtutis, ut pruden- sic lumen supernaturale cooperatur tifle, quia ipsa perficit non nisi in or- gratiae, et ibi est status. dine ad lumen intellectus agentis.
DIST. XXVUI. QUiESTIO UNiC.
DISTINCTIO XXVin.
QUiESTIO UNICA.
Utrum liberum arbitrium sine gratia possit cavere a mortali peccato?
D. Thom. I. 2. quxst. 109 qusst. 3. 4. et 8. e hic (fuxst. 2. art. i. D. Bonavenl. art. i. quxst' 2. Richard. arl. i. qusest, i. et 3. Vega quxst 13. dejustif. Suarez 3. deauxil. cap. 2. et i. part. tract. 2. lib. 2. a. cap. 0. Vasq. i. 2. disp. 198. et 199. Gregor. hic quaest. i. arf. i. Du- rand. qux$t. 3. Honric. quodl. ^. quxst. M' Bellarm. lib. 5. de grat. et lib. arbitr. cap. 6. et 7. Scolus in Oxon. hic.
1, Circa istam distinctionem vigesi- Argum 1. mam octavam quaeritur: Utrum li" berum arbitrium sine gralia possit cavere a peccato mortali? Quod sic, ad Rom. 1. Gentes sine lege sibi erant lex; igitur sine lege cavebant peccatum per liberum arbitrium.
Item 3. de libero arbitrio, Augus- tinus, nullus peccat quando facit quod vitare non potest; igitur si non possit vitare per liberum arbi- trium,non potest peccare per libe- rum arbitrium. TerUam. Itcm, Ansclmus dc libero arbitrio, c. 3. Liberum arbitrium est potestas servandi rectitudinem^ etc. igitur ipso remanente potest vitare obliqui- tatem.
Oppositum, iste fuit error Pe- lagii.
SCHOUUM I.
Beutentia Henrici, posse liberum arbilrium sine gratia cavere ab omni peccato mortali ac- Secao- dam.
tuali disjunclive, non lamen copulative. Exem- plum de navi perforata, cujus singula fora- mina quis obturare^poaset, non omnia aimul, sic de multis tenlationibus. Objicit Doclor con- Ira hano dupliciter.
Dico ad quaestionem quod vitare peccatum potest intelligi dupliciter, vel quod peccatum accipitur pro reatu, qui relinquitur post actum, qui est sine actu tunc, et peccatum originale dicitur tale; si enim con- sisteret in actu tunc elicito, esset actuale. Alio modo potest accipi, ut consistit in actu tunc existente. Pri- mo modo, sive in primo statu non potestliberum arbitrium viatoris vi- tare peccatum, sed hoc non est propter incompossibilitalem graliae et peccati habitualis formaliter, ita quod alterum illorum necessario in- sit, quia sicut in statu innocentiae caruit homo probabiliter in sua creatione peccato et gratia, sic posset Deus talem naturam nunc reparare, licet non faciat de poten- tiaordinata. Haec igitur est causa quare liberum arbitrium non sufficit ad vitandum peccatum primo modo, quia modo omnes sunt nati filii irae, ad Ephes. 2. ideo nunc nisi recipiat gratiam est in peccato; et postquam gratiam receperat, non perdit eam sine peccato mortali, et tuncnon po- test redire sine gratia. Sed Pelagius negavit originale peccatum in par- vulis.
De peccato secundo modo, ut Peccatum habituale tolli nequit siDe gratia de poten- tia ordiDa- ta, sed be- ne de ob- Bolata.
3.
LIBRI 11.
Opinio consistit in actu, dicitur quod homo <^odL%. P^^^sl per liberum arbitrium exi- qoaBst. 21. stcnsiu peccato originali vitare omne aliud peccatum consistens in actu, quia si non, hoc non esset nisi du- plici de causa. Vel quia non poeni- tet, tamen tenetur poenitere, vel quia non conservat alia preecepta, quse tenetur observare. Sed neutro modo existens in peccato originali, pec- cat; non enim tenelur poenitere in multis casibus, in quo tenetur post poenitere per liberum arbitrium se- cundum judicium rationis natura- lis; nec lenetur alia prsecepta ser- vare alio modo, quam possit per li- berum arbitrium, quia nihil praeci- pitur a Deo, nisi quantum possibile est; Deus enim nihil praecipit im- plere, secundum Sanctos, quod est impossibile. Quomodo tamen illud sit impossibile, et quomodo non, dictum est distinct. 7. ' hujus^ ideo hic non recito, sed dico de aliis pec- catis occurrentibus extentationibus, quod adhuc possibile est per libe- rum arbitrium omnia talia vitare mortalia, quiadequocumque, id est, concurrentibus, possibile est ex na- turalibus deliberare, etjudicio exi- stente completo potestvoluntasrecte eligere, et per consequens potest omne peccatum occurrens ex tenta- tione vitare.
Item, Hieronymus ad Damasce- num Episcopum: Confitemur sem^ per nos posse peccarey et posse non peccare; igiliir post peccatum origi- nale potest vitare quodcumque aliud coinmittendum per liberum arbi- trium; potest enim homo recte deli- berare ex naturalibus.
Dicitur tamen quod homo potest vitare singula peccata, sed non omnia occurrentia, sicut existens in navi perforata in multis locis potest singula foramina obturare, sed non omniasimul, cum enim se convertit ad unum, aqua ingreditur ad aliud; sic homo expositus tot tentationi- bus, dum resistit uni, labitur in aliam. Ad hoc videtur Gregorius 23. Moral. cap. 10. Peccatum oppri- mens hominem suo pondere mox ad aliud trahil; sic existens in peccato originali mox trahitur ad aliud.
Contra, qui potesl resistere multis divisim, si non occurrat, nisi sem- per unum illorum simul, aequaliter potest resistere uni et omnibus; sed quibuscumque occurrenlibus tenta- tionibus non potest haberi plenus consensus simul, nisi unius, qualis requiritur ad peccatum mortale; et possibile est quod non occurrat nisi unum simul; et quamquam multa possint intelligi simul habentia or- dinem, non potest esse simul con- sensus nisi unius; igitur sequaliter potest resistere omnibus sicut uni.
Item, si vincit unam tentatio- nem, efficitur fortior quam prius; igitur magis potest vincere secun- dam.
Item, unum peccatum mortale non corrumpit statim habitum ad bene operandum, quia non unico actu inducitur habitus contrarius; igitur qui semel peccavit, si prius habuit habitum acquisitum ad bene operandum, adhuc magis inclinatur ad oppositum illius peccati quam ad consimile peccatum. Et prseter hoc magis distant peccata ab invi- cem, ubi extrema sunt vitiosa, et virtus in medio, quam virtus ab ex- tremo; igitur si peccat uno peccato, ut peccato avaritiae, magis disponi- Uoi teoU- tioDipotest quis reeid- tere, oon omoibus, impugua- lur.
5.
Ilabitus ▼irtutis acquisitie DOQ perditur per anum peccatum.
DIST. XXVIII. QUiESTIO UNIC.
tur ad non peccandum peccato pro- digalitatis, quara dum stelit in me- dio. Non igitur ex uno peccato tra- hitur ad aliud semper, et quanto plus trahitur ad unum peccatum, tanto minus trahitur ad peccatum oppositum vel disparatum.
SCHOLIUM If.
Alia seDteDtia, quam leDel Gregorius btc et alii, homiDem extra charitatem existeDtem, iD siDgulis operibae, etiani praeceptis, peccare, quia juxta iDtentioDem prfficipieDtis teuetur imptere prfficepta ad finem charilatisi bauo refutat Doctor: Primo, quia duIIus esset mo- Deodus implere prsceptaj quia audieodo Mis- sam die DomiDica peccaret, si dod esset iD gratia. Secundo, Pagaous dando eleemosynam ex pietale, peccaret. Haec rejicitur ab omDibus, dequoSuar. Vega, BellarmiD. citati. Vide pro boc multa in OxoD. io Scbolio Dum. 7. Eejicit modum diccudi D. BoDaveDtur» de (empore deliberandi, Iransacto, et noo traDsaclo.
g Aliter dicitur, quod existens in AiiaopiDioP^^^^^^ ^''igi"^l'> vel iu alio quansequuur ^""^ ^^ reatum, non potest vitare GregoriuB. aliud pcccalum, sed necessario peccatum novo peccato, quia ipse non servat prsecepta secundum intentionem mandantis. Praeceptum enim est diligere Deum et proximum, et facere talia opera, et talia ex charitate, et in ordine ad finem ultimum, et sic non servat aliquod praeceptum.
Item, praeceptum affirmativum, diliges Deum^ etc. obligat ad semper, etsi non pro semper, tamen in aliquo casu, et aliquando tenetur fioc implere; sed non potest diligere Deum ex tolo corde dileclione salubri sibi ad salutem; igitur in nullo quando potest hoc implere.
7. Contra illud, si existens in pecnM impie- cato mortali peccet mortaliter de pracepia novo iu actu bono ex genere, si non faciat illum secundum intentio- j^ charit- nem mandantis, sequitur quod exi- '«. stens in peccato in audiendoMissam, peccaret mortaliter, et in servando Sabbatum, quia non ex intentione mandantis. Et tunc existens in mor- tali non esset monendus quod face- ret tot bona, quot posset, imo ad nullum faciendum, cum in quolibet peccaret mortaliter. Dicunt quod gravius peccaret si non faceret. II- lud non valet, quia modicum reme- dium esset, cum quis deberet pec- care, suadere^ei quod ipse peccaret alio genere peccati mortalis; non enim debet esse talis commutalio, quod necessario fiat peccatum mor- tale minus, ad vitandum majus in nullo casu.
Item, sequeretur quod Paganus in dando eleemosynam pietate natu- rali, peccaret mortaliter. Prima ratio hujus positionis non valet,quia etsi Deus voluit hominem sic ope- rari ex intentione mandanlis, non tamen voluit hoc imponere homini ex necessitate, quod in quolibet actu esset obligatus ad operandum sub tali intentione, et si existens in pec- cato mortali non habeat ad hoc conscientiam de reddendo aliquid, quod injuste abstulit, potest habere vehementiorem modum diligendi Deum, quam multi existentes in gratia, et tamen non eum diligit di- lectione meriloria, nec tamen in sic diligendo peccat novo peccato. Et per hoc patet ad secundam, quia ubi dicitur, diliges Deum^ etc. dici- tur dilif/es proximiim sicul teipsum^ et ex illo oriuntur omnia prsecepta negativa. Nunc autem non permit- tendum est proximum morifame, sed sibi subveniendum in necessi- LIBRl II.
8.
tate, quamquam existat in peccato mortali. Aliter dicitur, quod non potest Teriias. vitari peccatum mortale, quia ibi est distinguere tempus deliberatio- nis, et tempus anle deliberationem, et post, et rudiori plus temporis esl dandum ad deliberandum quam sub- tiliori; ideo non est ibi certa mensura ante tempus, quo potui deliberare ne peccaret quis nisi ve- nialiter. Sed post tempus completae deliberationis, potest discernere quod est mortale, et ideo tunc po- test vitare quodlibet aliud commit- tendum; si tamen tempore delibe- rationis non deliberet, sed fluat tempus, tunc post lempus delibera- tionis, non tamen post deliberatio- nem dicitur quod non potest vitare peccatum, exceecante se malitia sua. Contra, si fluat tempus delibe- rationis, aut igitur dum illud tem- pus fluit, habet usum rationis, vel non? Si non, igitur non fuit sibi tempus deliberationis; si sic, aut igitur occupatur circa aliud, vel circa illud? Si circa aliud, adhuc non fuit hoc tempus deliberationis; si circa illud, igitur non exceecatur circa illuc adhuc. Si est occupatus circa illud, dum fluit tempus deli- berationis, igitur in fine potest vitare peccatum per se. Non igitur post tempus deliberationis oportuit eum peccare circa illud.
SCHOLIUM III.
SCHOLIUM III.
Alia senlentia tenens poBse liberum arbitrium vitare peccata, seclusis tentationibus; eed his poaitis, 81 bene se gesserit, ex naturalibus ac cipiet gratiam, qua si bene usas fuprit, accipiet ulteriorem. Hanc non refutat Doctor, et coinci- dere videtur cum illa sententia, qusB tenet facienli quod in se esl, ez natura, Denm non denegaturum gratiam, quam cum variis limi- talionibus multi Doctores tenent, de quo Lessius dippul. de graiia. Quid juxta Scoti mentem tenendum sit (btc enim nihil resolvit) vide in Oxon. in predtcto Scholio num. 7.
Aliter dicitur quod liberum arbi- g trium potest considerari dupliciter; ^ii^ opj. vel in se et absolute, vel ut exposi- °*^- tum tentationibus. Primo modo po- lest vitare peccata committenda. Secundo modo, aut de peccatis commissis bene se habet quantum potest ex naturalibus, vel male. Si bene, hoc est, displicet sibi quan- tum tenetur ex naturalibus, ex con- gruo meretur gratiam gratis datam, et si bene utitur^ipsa, cito dabitur sibi gratiagratum faciens. Si autem male se habet ut complacendo in commissis, cum sibi occurrunt, pec- cat novo peccato. Sed si neutro modo, nec complacendo, nec detes- tando, non dicit ille Doctor quid sit judicandum. Tamen forte esset dicendum quod ille peccat morta- iiter, quia tenetur detestari; licet enim non teneatur semper quis poenitere de commisso actualiter, tamen tenetur habere aliqualem dis- plicenliam, quando occurrit. Sicut forte de conclusione Geometrica, si eam specularetur, forle in hoc non peccaret, nisi nimis morando, quan- do tenetur alia speculari, vel immo- derate ibidem complacendo tenetur. Igitur quod liberum arbitrium non potest diu stare, quin peccabit novo peccato, vel quin Deus ex liberali- tate dabit sibi gratiam, si disponat se quantum in se est.
Sed quid est dicendum de infi- jq deli, qui nunquam audivit fidem, et multa commisit, quae videntur sibi satis licita, de quibus teneretur DIST. XXVIII. QUiESTIO UiNlC. 141 fidelis habere displicentiam, quan- ralem^ polest dici quod quamvis do illa occurrunt, si habeat com- non habebant legem scriptam Moplacentiam, et illud est ex instinctu saicam, habebant tamen in corde Spirilus sancti; igitur Spiritus sanc- legem, et bene vivebant, sicut boni tus faceret eum approbaro actum Gentiles. Non enim tenebantur tunc detestabilem, si movet eum ad di- ad legem Moysi, nisi populus Israsplicentiam, cum habeat ignoran- eliticus, et qui volebant eis adhaetiam invincibilem, quia secundum rere; unde Cornelius fuit bonus, judicium suum videntur sibi hones- dum vivebat exlra legem Mosaita, non propler hoc dimittit illa; cam.
igitur Spiritus sanctus esset causa Ad aliud, concedo quod Hlud ^^*^»®^""^- peccati in illo. non est pecatum in eo, quod nullo 11. Dico quod forte nunquam occur- modo vitari polest. Nunc autem Ad argum. rct talis, qui non vellet facere licet existens in peccato mortali principaie. quod crcdcret esse melius, quando non posset sufficienter ex se vitare Deus ex liberalitato sua auferet ab omne peccatum, tamen potest se eo ignorantiam invincibilem, el disponere, et tunc Deus dabit sibi ideo semper paratus est Deus ad gratiam, unde possit.
dandum gratiam, et si homo eam Ad Anselmum respondetur, quod ^^.^{JJ' repellat, resistit Spiritui sancto. liberum arbitrium est potestas ser- Ad primum principale, cum di- vandi rectitudinem, si non sit in citur quod gens sine lege, erat sibi peccato mortali, non sequitur aliter. lex viventes secundum legem naiu- LIBRl II.
DISTINCTIO XXIX.
SecuQ- dum.
QUyESTIO I.
Utrum in nobis requiratur gratia^ ui principium activum?
Alens. i.part. quaett, 19. membro i. art. 2. D. Thomas i. 2. qaxst. 49. art, 3. et quxst, 51. art. 2. Occham quodl. 3. quxst. 2J. Durand. 3. did. 23. quxsl, 2. Palud. ibiquxsl. 2. Ru- bion quxsi. i. Scotus i. dist. 3. quxst, 7. et dist. 17. quxst. 2. ^^ 3. dist. 37. ad argument, et 4. dtj/. 49. quxsl. 2. ad u/a'm.
l. Circa distinclionem vigesimam Argum. nonam queeritur: Utrum gratia se primum. f^^f^^^^ ^^ rutione principii activi respectu actus meritoriil Quod non. Accidens non agit in suum subjec- tum; gratia esl in voluntate; igi- tur, etc.
Item, voluntas non est princi- pium activum; igitur nec habitus in voluntale. Antecedens patet, quia si sic, moveret se, et tunc cjusdem ad se essel relatio realis. Consequens est contra Philosophum 5. Metaph. ponentem identitatem esse relationem rationis.
Item, unius actionis est unum principium formale; operatio me- ritoria est una actio; sed voluntas et gratia sunl unum ens per acci- dens; cum igitur voluntas situnum principium, gralia non erit, quia sic hujus actionis non esset unum principium formale aclivum.
Item, relalio non est principiura actionis, nec terminus, ut patet 5. Pliysic. Sed habitus sunt ad ali- Terlium.
2.
Conlra.
Quartum.
quid, ut patet 7. Physic. ibi: Ad illa, quse sunt in primse specie Qua- litatis non est motus, quia illa sunt ad aliquid.
Et confirmatur, non plus repu- ^^^^^^j^™*' gnat relationi quod sit terminus mofus, quam quod sit principium motus; igitur cum non possit esse terminus, non polest esse princi- pium.