Quod sic. Poena ut poena, est a 2. Deo; igitur ut culpa est a Deo. An- Argum. i. tecedens patet per Augustinum 83. qusest. q. 25. Consequentia patet, primo, quia poena habet rationem majoris mali quam culpa, quia pri- vat bonum naturae, culpa vero bo- numactionis; igitur si majus ma- lum estaDeo, et minus raalum po- test esse. Secundo probatur ista consequentia, quia aliquod peccatum est formaliter poena; igitur cum omnis poena sit a Deo, aliqua culpa, utculpa, erit a Deo.
Item, subtractio gratiae polest esse a Deo; sed subtractio gratiae, esl subtractio rectitudinis natae esse in actu; talis autem est culpa.
Secun- dum.
LIBRI 11.
Teriium. Item, si aclus non possil esse a Deo, ut peccatum, igitur nec actus subslralus posset esse a Deo. Con- sequensest falsum ul, argulum est qufleslione pra^cedente. Consequen- tia patet, quia voluntas creata ideo dicitur causa peccati, quia est causa actus substrati, quia enim talis ac- tus est ab ea, ideo dicitur peccare.
conira, Oppositum, Joau. 1. Sine ipso factum eslnihil; peccatum est nihil.
Idem vult Augustinus super Psalmistam, ubi supra in quaestione antecedenti.
SCHOLIUM I.
Senlentia tonens actum peccati non esse a Deo, sed lotaliter a volunlate creata, suadelur 81 Scriptura, Patribus, Commcntatore, et qua- tuor rationibus, quam tencnt Durand. et Au- reol. htc. Probabilem aiunt Altis. lib. 2. Sum. Iract. <5. q. 4 eamque tenuerunt Pelagius, et sequaces, ut refert Slaplel. lib. 4. de Justif.
3. Ad primam queestionem, dico quod Materiaie actus substratus cst aliquomodo a peccati est ^^. vn i i a Deo. Deo. lllud probo, quia omne ens positivum, vel est ex se, vel ab alio; iste actus est quid positivum, et non est ex se (si esset necesse esse ex se); igitur est ab alio; sed omne positivum, quod est ab alio, vel est a primo immediate, vel aprimo me- diante causa secunda.
Item, dare eleemosynam potest esse peccatum, et potest esse actus meritorius ex diversis circumstan- tiis; igitur idem actus in specie natura^ potest esse in operatione meritoria et demeritoria; igitur ha- bet eamdem causam in esse natu- rae; sed substantia actus meritorii est a Deo; igitur et substantia actus demeritorii. peccau l\i Secundo est declarandum quo- *"a"DeoV^ modo cst a Dco, vel ut a causa immediate agente, vel quia immediate est a voluntate, quae immediate est a Deo, et sic mediate est iste actus a Deo. Dicitur quod utrumque po- test sustineri. Primo potest dici quod voluntas est immediate a Deo, et ipsa est totalis causa immediata actus. Hoc patet per auctoritates Ecclesiast. ii. Ab initio fecit Deus hominem^ et dimisit eum in manu consiliisuiy hoc est, dimisit volun- tatem sibi, ut eligat quod placuerit, ignem vel aquam, mortem vel vi- tam; igitur videtur quod voluntas sit tota causa immediata. Deus ta- men conservat voluntatem, etcoagit per influentiam generalem cuicum- queactui, quem voluntas eligit.
Item, Augustinus 7. de Civitat. Dei, cap. 30. SicDeus res adminis" iraty ut proprios motus agere sinat.
Item, idem videtur de intentione Anselmi de Concordia prsedest. et gralisepart. i. etl.
Item, Commentator 9. Metaphy- sic.comm. 7. dicit contra istos, qui non ponunt res naturales habere actiones totales, quod convenit illis dicere quod nullum ens habeat ac- tiones proprias, et per consequens neque essentias, quod relinquit pro impossibili.
Idem probatur per rationes. Pri- mo ex libertate voluntatis, quia causa libera habet in potestate sua effectum; sed si Deus est immediate causa volitionis, voluntas non est libera respectu volitionis, quia nulla causa habet in potestate sua actum, quando ad hoc quod habeat actum, requiritur alia causa, cujus motio non est in potestate sua. Sed motio voluntatis Dei non est in potestate voluntatis createe; igitur si ipsa est Arguitur multis actum peccati noa e8§e immediate a Deo.
Probatar primo.
Secundo.
Tertio.
4. Uuarto.
Quinto.
DIST. XXXVII. QU^STIO II.
immediate causa, non elicietur voli- lio libere in voluntale creata. Sexio. Secundo, arguitur ex contingen- tia: Nullus effectus evenit contin- genter propter indeterminationem causa3, quae sequilur determinatio- nem causee prioris; sed si istae ducB voluntates causent immediate volilionem, voluntas creata sequitur determinationem caus® primae, et non e contra; igitur cum ipsa sit determinata ab aeterno, nihil con- tingenter eveniet propter liberum arbitrium creatum. Septimo. Tcrtio arguitur ex ratione peccati: Si duee causee causent effectum ali- quem immediate, ut principalior, et minus principalis, principalis prius naluraliter causabit, licet simul tem- pore; igitur Deus prius natura cau- sabit causationem suam producendo volitionem quam voluntas creata suam. Quaero igitur in isto priori, aut causat rectitudinem in voluntale mea, aut non? Si sic, tunc non po- test voluntas mea causare contra- rium, quia causa prior fortior est. Si non causat in illo priori rectitudi- nem; igitur voluntas mea non potesl in secundo instanti naturae causare rectitudinem, quia si ipsa est imme- diate ab utraque causa, prius natu- raliter causabit causa principalior quam minus principalis.
SCHOLIUM II.
Refulat dictam seDlentiam, quia toliit Dei omniscientiam et omnipoteotiam. Hfc in Re- port. non adeo firmiter hanc rejicit, ut in alio scripto dist. 37. qusest. 2. num. 8. Alii durius eam censurant.
5. Tamen alia via videtur concludi ^Tor w. per rationes firmiores, quia nisi Deus MDUntia. Qgggj immediata causa volitionis, ToM. xxni.
sequeretur quod Deus non esset praescius futurorum, nec etiam om- nipotens. Primum sequitur, quia si Deus videt ab aeterno voluntatem suam determinatam ad hoc, quod debeo intali nunc talem actum eli- gere, adhuc indeterminatum est si volo illud facere, ex quo volunlas Primo. mea est totalis causa immediata vo- litionis, et est sibi dimissa, ut eligat hoc, vel suum oppositum libere; igitur quamquam Deus vidisset ali- quem actum venturum ab aeterno, qui tamen possit impediri per libe- rum arbitrium, omnino esset inde- terminatum si hoc contingeret.
Secundo, sequitur quod illa vo- Secundo. luntas dicitur omnipotens, noh quia facit omnia quae vult fieri, sed re- quiritur ut omnia quae vult fieri, vel a se, vel ab alio fiant; sed per istam viam, licet voluntas Dei ab aeterno voluisset hoc fieri, voluntas creata posset eligere contrarium, et ponere illud in effectu.
Item, voluntas creata potest de- Tertio. terminare se ad nolle illum effec- tum; igitur Deus non posset cau- sare velle contrarium, nisi violen- taret voluntatem; sed hoc includit contradictionem.
Dico igitur quod posset poni 6. quod istae voluntates essent imme- voiuntas diate activae respectu ejusdem vo- ata imme- litiojiis, sicut ponentes potentiam ^^wbt^ac^ esse activam, possunt ponere poten- *°°' tiam et objectum immediate agere, et patrem et matrem in productione prolis. Similiter quatuor sunt cau- sae immediatae ad unum effectum, quia nihilesl immediatius in genere causae materialis quam materia, nec in genere causae finalis quam finis, et tamen effectus est uniuscujusque LIBRI II.
LIBRI II.
per se; sic in genere causee effi- cientis possunt poni duo efficientia immediate in genere suo, quorum unum est nobilius et perfectius, aliud minus perfectum. Aiiaopinio Alia opinio similiter potest sus- stineri. tmen, si causa una causat aliam totaliter, et illa in suo ordine sit totalis causa alicujus tertii. Prima causa non est immediate respectu tertii, sicut patet de pluralitate for- marum. Prima forma substantialis advenit materiae primaG, ita quod ipsa est immediata causa materialis illius composili; sed ipsa non est immediata causa materialis illius compositi perfectioris, quia imme- diate perficitur ab intellectiva cor- pus organicum. Hoc videtur mihi probabilius, quam quod quaelibet forma substantialis immediate per- ficiat materiam primam.
Et si argueretur, prima causa plus influit in effectum quam secunda; igitur magis causat. Dico quod ma- gis causare non est immediatius causare, sed quia causat causam effectus, et per consequens est no- bilior quam causa secunda.
Teneo igitur quod volilio est a duabus causis essentialiter ordinatis, sive ordinentur essentialiter, primo modo, vel secundo modo.
M Ad primum principale, cum di- Adargum. c>tur, voluTitas 71011 crrat, ciim con- ^'^^^^^'^' formatur regulse. Dico quod potest errare, etsi sit conformis in volito, quia sic non est ejus regula. Sed si voluntas creata velit quod voluntas Dei vult eam velle, tunc Maia vo- nou crrat, quia sic est ejus regula.
'ust^Mt Unde bona voluntas sibi potest ^'n voiuo velie patrem vivere, quem Deus *^iuntau!^" tamen vult mori, et mala voluntas filii potest concordare in volito cum bona voluntate Dei volendo patrem mori, quia tunc non vult quod Deus vult eam velle, si velit idem volitum quod Deus vult.
Ad aliud, concedo quod Deus Ad Becun- facit ordinalissime quidquid facit, stante ordine, qui nunc est, tamen aclus imperatus non est ordinatus nisi tantum materialiter. Potest enim aliquis habere actum, qui est ordinatus Deo, et sibi inordina- tus, tamen voluntati creatae est inordinatus in ratione operationis, non ralione substantise actus in se, sed ratione circumstantiarum, quia quantum ad substantiam actus non est ordinatus, nec inordinatus.
Ad aliud, concedo quod aliquis 8. est actus, qui non est malus, nisi ^4 ^®''- quia prohibitus, et tamen non se- Tenetur quitur quod si Deus facit esse, gesnacoa- quod faciat eum sub ratione mali; uu/i^cet sed etsi ille actus sit prohibitus ac^ium^ma- voluntati createe, non tamen est *"™' prohibitus voluntati increatae, nec oportet subtrahere actionem suam in actione creaturae. Imo secundum ordinationem suam tenetur coagere cuilibet actioni voluntatis creala^, quamquam talis actio sit prohibita creaturae.
Dices, igitur aliqua esset dupli- objectio. citas in Deo, quia preecepit unum, et tamen vult contrarium, quia si nollet, prohiberet.
Dico quod sicut praecepit de im- soiutio. molalione Isaac, et voluit voluntate signi, et tamen noluit voluntate beneplaciti, sic prohibet creaturae actus, quos non vult voluntate an- tecedente, tamen quando voluntas eligit talem actum, coagit sibi.
DIST. XXXVII. QUiESTIO II.
SCHOLIUM ni.
Ostendit primo repugnare voluntalem Dei peccare in se; tum qaia non potest averti a se Formaliter, vel virtualiler; tum eliam, quia nibil poteelvelle, nisi ut debite volendum esl. Se- cundOy probat non posse Deum causare pecca- lum in alia voluntate, tribus^jauctoritatibus, quas tamen impugnat, sed post explicat quam habeant vim.
9 Ad secundam qaaGSlionerii, quia Adquas- quesritur: An peccatum sil a Deo wcundam. ^'^* ratioue peccati? dico quod non potest peccare causando pec- catum in se; neque potest esse causa primi peccati in alio, sed aliquo modo potest esse causa pec- cati secundi in alio. Primum palet, quia peccatum formaliter, vel est aversio formalis a Deo, vel virtua- lis. Primo modo non^potest voluntas Dei averti a se, neque contrarie, neque negative, quia si sic, seque- retur quod vel esset voluntas sua actu aversa, vel quod esset mula- bilis; el si essel aversa, non posset converti ad bonum, quantum est ex se, igitur esset prava voluntas. pot^t°p°ec- Ilem, omnis voluntas, quantum •To^oe^ne" ^s* ex se, summe vult sibi commo- li^DecTi?.' d^"^> ^t potest recte velle sibi ^uaii- summum commodum, quod non repugnat justitiae, hoc est sum- mum, quod sibi competit; sed vo- luntati divinae competit summum commodum; igitur hoc potest sum- me veile non repugnante justi- tia. Non igitur potest peccare aver- sione formali, neque aversione vir- tuali, probo, quia duo contraria non stant simul formaliter; igitur nec assensus ad duo simul, quee nota sunt esse contraria virtualiter.
Non enim stat simul quod sit as- sensus formalis principii, et dissen- sus conclusionis, quando vidctur conclusio demonstrative sequi, ut patet ex 2. Prior. et 1. Posterior. Omnis mula est sterilis, etc. illud enim est verum, quia dubitatur hanc esse mulam, vel quia hoc noto non videtur discursus; igitur cum aversione formali ad Deum, non stat aversio virtualis in vidente, quod illa est aversio virtualis; Deus enim videt omnia.
Item, non possit Deus habere i^«"«non aversionem virtualem, nisi auia h ^'iquid, vellet aliud ab ultimo, eo modo cet. quo non esset volendum; sed Deus nihil potest velle, nisi sicut est vo- lendum, quia nihil aliud a se potest velle, nisi in ordine ad se, et sicut est volendum.
Secundo, declaratur quod volun- 10. tas Dei non potest esse causa primi Deus °on peccati in alia voluntate, quia se- «« <^*"8a cundum Augustmum 83. quaest. q. cati. 3. et 4. Nullo sapiente auctore fit homo deterior, sed propter pecca- tum fit homo deterior.
ftem, ibidem, qu£est. H. Ad cujus causalilatem pertinet omne quod est, illud non est causa non esse; sed Deus est hujusmodi; igi- tur, etc.
Ilem, Anselmus de Libero arb. cap. 8. discipulo quaerenti si Deus posset auferre liberum arbitrium voluntatis, respondet quod non, quia si sic, aut hoc esset volens, aut 7iolens; non riotens, quia nihil facit nolens; non mlens, cum volunta- tem esse rectam sit eam velle quod Deus vult eam velle; igitur si Deo volente auferlur libertas voluntatis, tunc Deus vult eam velle quod non Ifl6 LIBRl n.
vull eam velle; nihil autem impos- sibilius. Prima istarum ralionum non consoivit auc- cludit, nam non sequitur: si hotoritates. •,, o^ u adducU8. mine sapiente auclore non nl no- mo delerior, igitur nec Deo aucto- re, quia homo sapiens non operatur, nec cooperatur ad hoc, quod aliquis peccet, quia tunc non maneret in charitate, cum tenetur diligere pro- ximum sicut seipsum; sed Deus non sic tenetur diligere hominem, sicut seipsum; igitur Deo auctore potest homo fieri deterior, hoc est, non cooperante, quia sic solum est queerenda causa privationis, et ho- mo sic non posset non cooperari, et manere in charitate, ubi sciret quod non cooperari foret causa pec- cati in proximo.
Secunda ratio non concludit, nisi de causa agente naturaliler. Si enim ad causalitatem causse natu- ralis pertinet omne quod est, ipsa non potest subtrahere, nec dimi- nuere aliquod esse. Sed causa libera bene potest non dare, cum ipsa sit totaliscausa entitatis; unde si ratio concluderet, probaret quod voluntas nostra non posset esse causa non esse alicujus, cujus est totalis causa. Tertia ratio non concludit, quia iila ratio secundum illam distinc- tionem concluderet quod ego non possem peccarc, quia si sic, aut - Doo volente, aut nolenle; si no- lcnte, prohiberet me peccare; si volente, cum voluntas sil recla, quse vult quod Deus vult eam velle, igitur non peccarem, quia Deus vuU me peccare. Nec etiam sequitur illud inconveniens, quod Deus vult eam velle quod non vult eam velie, secundum quod nihil est isto impossibilius, quia si oportet quod sit ibi contradictio, igilur Deus de potentia absoluta non posset auferre reclitudinem a volunlate, nec libertatem. Conse- quens est falsum, quia Deus potest causare prius sine posteriori, et sic conservare. Cum igitur natura vo- luntatis sit prior libertate et recti- tudine, Deus posset unum conser- vare, aliud non.
Quarto, apponitur ratio magistra- lis ad conclusionem in priorem, secundum quod malum poense po- test esse a Deo, sed non malum culpee, quia pcena repugnat bono creaturae formaliter; sed culpa re- pugnat bono divino formaliter, quia opponitur dilectioni Dei, qua Deus in se ipso amatur.
Sed illa ratio minus valet, primo enim sequitur quod nihil in entibus possit causare peccatum, quia Deus illud non permitleret, quod sibi repugnat, quia si esset calidum in- finitum in natura, si propter ejus activitatem non possit causari sibi repugnans formaliter a causa for- tiori in enlibus, igitur multo for- lius permitteret id fieri a causa de- biliori. Si igitur culpa repugnat formaliter bono divino, cum illud sit infinitum, non permittet aliquam culpam in enlibus. Preeter hoc si culpa esset destruens bonum divi- num formaliter, sicut ille dicit, tunc esset contra bonum creaturae forma- liter, et hoc tantum in actu secundo, sicut potest dici quod gratia est bo- num divinum, quia a solo [Deo da- tur, et illam privat culpa tantum; igitur metaphorice est culpa contra bonum divinum.
An pote*t Deus face- re volunta- tem sine libertdte.
D.Thom.l.
8.
Alio ratio pro opinione ista.
Rejicitur.
DIST. XXXVII. QUiESTIO II.
SCHOLIUM IV.
Hlc teoel Doctor, si Deus non esset paralus concurrere ad rectitudinem, quod volunlas cresta nullo modo peccarel, quia non haberet in sua potestate bene operari. Docet etiam Deum dare voluntate consequenti, quod dare voluit antecedenti, si non ponatur obex; unde bsec causalis est vera, ideo Deus non ponit rectitudinem, quia causa secunda non ponit, et non e contra, de quo latius in Oxon. hlo quaesl. 2 num. *A. Ex quo palet juxta mentem Docloris, Deum minime praedefiniisse actum peccati absolute, nulla nostra cooperalione praevisa, quia non erat paratus, quantum est de se, causare actum bonum mecum, antequam praevidit quid eram Faclurus; si ergo praede- terminavii talem actum malum a se, et a me debere fieri, boodecreto posilo, sine ulio meo concursu vel consensu praeviso, repugnal quin efTectum habeal. Unde communiter ScotistaB talem praedefinitionem absolutam negant, quos vide in Oxon. blc in Scholio num. 14. et colli- gitur ex Docl. cxpresse in 4. diet. 49. quaest. 6. ubi ait tolli libertatem causae secundflp, si prx- veniatur a causa sttperiore agente ad unum, et 2. Physic. quaest. 8. docet causam secundara determinare causam primam. Vide Scholium in Oxon. primo dist. 39. num. 23. ponendo tamen scientiam conditionalem in Dco, salva libertate nostra, ejus decreta de futuritione acluum nostrorum stare possenl.
J3 Dico igitur ad istum articulum Si Deus secundum, quod Deus de potentia Do^Vectf-* absolula potest esse causa non rectudinis, titudinis in actu, et tamen adhuc adhac dod ^ esset cau»a non csset causa peccati. Primum peccati.. t^ declaro, quia Deus polest conser- vare prius sine posteriori, cum hoc possil voluntas nostra; igitur cum actus sit prior rectitudine vel cur- vitate in actu, Deus potest agere cooperando voluntati ad actum, et non cooperari ad rectitudinem.
Secundum declaro, quod non propter hoc esset causa peccati, quia voluntas tunc non peccaret in operando non recte, quia nisi Deus cooperaretur ad rectitudinem sicut ad actum, non esset voluntas debi- trix reclitudinis, quia non haberet in ejus potestate recte operari, quia si Deus non coagit ad rectiludinem, subtrahitur sine quo non est in po- testate voluntatis recte operari. Ideo auctoritates Augustini et An- selmi non concludunt de potestate absoluta, tamen de potentia ordi- nata quidquid Deus antecedenter dedit, dabit voluntate consequente, nisi impedimentum ponatur ex par- te receplivi ponendo obicem. Nunc autem homo ex libero arbitrio po- test agere recte, hoc est, non obli- que, et ante primum peccatum nihil impedit ex parte passi, quare Deus non debeat dare voluntate con- sequente, quod dedit voluntate an- tecedente, quia ante primum pec- catum non ponit obicem; igitur ante primum peccatum non potest Deus de potentia ordinata subtra- here influentiam suam, quin agat cooperando ad rectitudinem sicut ad actum.
Quomodo igitur contingitprimum 14. peccatum postgratiam? Dico quod Primacau- quando duse causae concurrunt ac- miieraKen- tive ad hoc, quod actus sit rectus, causas^e- non est rectitudo in effectu, nisi in peccare. utraque causa sit rectitudo; igitur prima causa non subtrahente recti- tudinem, sed uniformiter agente, potest secunda causa oblique agere, quia rectitudo est ab ambabus, ut a causa integra. Ideo Deo agente po- test voluntas creata oblique agere, ita quod ipsum est primum subtra- hens rectitudinem, et sic intelligit Augustinus quod sapiente auclore non fithomo delerior, quia sapiens inquantum sapiens, nunquam po- test esse primum subtrahens recti- LIBRI II.
tudinem, sed bene potest esse se- cundum subtrahens; propter deme- ritum primi subtrahentis, et sic est intelligenda alia auctoritas, quod illud ad cufus causalitatem pertinet esse quod esty non potest esse pri- mum subtrahens. pe°c^^t,Deo ^^ Ansclmum, dico quod neque ▼oieniejne- peccat homo Deo volente, neaue note. lente, sed Deo non volente, sicut nec annihilat volens, nec nolens, sed tantum non volens conservare. Etcum hic dicitur, hoc est volunta- tem esse rectam, velle quod Deus vult eam velle, verum est, sed non oportet quod velit hoc, quod Deus vult eam velle voluntate signi. Et sic cum rectitudine voluntatis crea- tee stat, quod velit quod Deus vult eam velle voluntate beneplaciti, et quod non velit quodDeus vult eam velle voluntate signi, sicut Deus voluit Isaac interfici, et non inter- Anferre li- fici, qu® uou repugnaut. Dico isritur voiunuti, quod ratio Anselmi non concludit coniracHc- dej poteutia absoluta Dei, sed de **°' potentia ordinata non potest Deus velle actu positivo rectitudinem non esse in voluntate absque demerito, nec auferre libertatem. Tamen hoc auferre non concludit contradictionem, sed inconveniens est Deum velle voluntate beneplaciti oppositum illius, quod vult voluntate antecedente sine demerito recipientis.
15. De tertio articulo, quod Deus po- Loquitur tcst cssc causa peccati secundi, aliiary?°m- qno modo videtur, quia peccalum ^^^Pj^^y^risecundum est poena primi; sedomcommodo. jjj[g poena est a Deo. Dico quod verum est de poena posiliva, quod hflec estfpositive a Deo, tamen si peccatum est poena peccati, non omnis poena est in voluntate a Deo agente» neque non agente, sic quod sit in voluntate ex hoc quod Deus non agit. Omnis tamen poena est in voluntateab ipsa voluntate agente, quia prima poena, quee est pri- mum peccatum, est a voluntate creata totaliter, ita quod nec a Deo, quia infligit, nec quia sub- trahit rectitudinem; ipsa enim vo- luntas creata est nata recte agere, et ad hoc tenetur, et Deo agente uniformiter voluntas creata primo subtrahit rectitudinem. Ideo omnis culpa esta voluntate creata, sed non omnis a Deo subtrahente rectitudi- nem, quia prima carentia tantum est a voluntate creata subtrahente rectitudinem Deo agente uniformiter sicut prius; sed secunda carentia potest esse a Deo subtrahente recti- tudinem juste.
Exemplum ad hoc: Si aliquis de- beat legere in libro, duo sunt sibi necessaria, apertio palpebrarum, et lumen. Esto igiturquod illuminans non subtrahat lumen, si sit clausio palpebrarum, non eritvisio, et tunc si in secundo instanti naturae sub- trahatur lumen propter ejus deme- ritum in primo instanti natura3, in secundo instanti erit non visio ex duplici causa. Sic in primo instanti naturee voluntas creata subtrahit rectiludinem, et tunc in secundo instanti est ex duplici causa, in- quantum est a voluntate creala, est culpa; inquantum a Deo, est poena peccati in primo instanti naturee.
Ad primum principale nego istam 16. consequenliam, peccatum inquan- Ad arg. i. tum poena est a Deo, igitur inquan- tum culpa, quia jam patet quod alia ratione est poena, et alia ratione DIST. XXXVII. QUiESTIO II.
• S. Thom art. alt.
quam usus.
culpa. Et cum dicitur quod magis malum est poena quam culpa, dicit unus Doctor *, est magis malum culpa, quia facit hominem magis malum, quia bonum vel malumsim- pliciter consistit in actu, et non in potentia. Illud non valet. Non enim dicitur albedo magis color quam ni- gredo, quia magis colorat superfi- ciem, sed e contra, quia plus est de natura coloris in albedine, el ideo sequitiir quod magis causat in sub- priodpfumJ^^t^- Dicitetiam idem Doctor quod utendi, bouus usus cst mclius quam illud, quo utens potest uti, et ideo priva- tio est pejor ibidem; similiter est falsum, quia simpliciter melius est illud, quo potest uti quam usus, etsi non sit laudabilius. Et praeter hoc sequeretur quod actus voluntatis esset nobilior quam intellectus, cum actus voluntatis sit ultimus usus, quod tamen ipse negat. Simililer aliud dicit, quod perfectio secunda est perfectior quam perfectio prima, quod impossibile est, quia accidens nunquam est perfectius substantia recipiente accidens.
Dico igitur quod malum culpee est pejusquam malumpcenae, quia pri- vat bonum perfectius quam poena, nam culpa privat bonum justitiae, sed poena privat bonum commodi. Neutrum tamen horum privat bo- num in actu primo, sed bonum. quod dicit perfectionem secundam.
Nec potest culpa privarebonum na- turee, hoc est, intrinsecum, quia gradus, sine quo potest perfectio prima manere, non est de essentia ejus.
Et cum dicitur postea, quod ali- quod peccatum est formaliter poena, dico quodlibet peccatum secundum posset dici formaliter culpa; hoc ta- men erit inquantum est a voluntate creata, et nunquam inquantum esta Deo nisi deserendo, et inquantum est a Deo, esl poena.
Ad aliud, concedo quod a Deo po- Ad secun- test esse subtractio in secundo pec- cato, non autem in primo instanti naturae de potentia ordinata, et sic potest Deusin secundo instanti esse causa culpae non agendo, et juste, ut dictum est.
Ad aliud, dico quod voluntas creatanon peccat, quia tantum actus talis est ab ea, quantum ad substan- tiam actus, quia voluntas Dei pec- caret in hoc, quia etiam talis actus est ab ea; sed peccat voluntas creata, quia elicit talem actum, et difformiter regulae suae; unde est peccatum, inquantum elicitur ab aliquo debente concorditer agere regulae. Sed non sic tenetur volun- tas divina causare talem actum so- lum ut concorditer regulee, sed ex potentia ordinata tenetur coagere cuilibet actui voluntatis creatae.
Ad ter- tium.
LIBRI II.
DISTINCTIO XXXVIII.
QUiESTIO UNICA.
Vtrum intentio sit actus vGluntatis circa finem ultimum?
l^ Circa distinctionera trigesimani Ad argum. octavam quflBritur: Utrum inlentio priuium. ^^ fl5c/w5 soHus voluntalis respectu finis ullimi? Quod non. Secundo Physic. text. 49. Omne agens per se ayit propter ^;2^m; agentia natura- lia sunt agentia per se; igitur talia tendunt in finem; non igitur sola vo- luntas.
Item, Augustinus 12. de Trinit. cap. 2. Non est visio distincta sine intentione copulante; visio non est aclus voluntatis; igitur intenlio po- test esse ipsius intellectus.
Item, Matth. 6. Si oculus tuus simplex fuerity totum corpus luci- dum erit. Lumen pertinet ad inlel- leclum; igitur intentio non esl so- lius voluntatis.
Item, si esset solum respectu finis ultimi, non esset respectu allerius. Consequens est falsum, quia volun- tas intcndil finem propinquum, et non solum ultimum. Pra^ter lioc, eodem aclu vult finem, et ea quae sunt ad finem. Contra. Oppositum, Magistcr in liltera di- Secun- dum.
Tertium.
Quartum.
cit quod multa volumus, propter quse aiia volumus.
SCHOLIUM.
Conclusio est affiraialiva, requirit tamen in- tentio actum intellectus. Aclu8~collativus medii ad Hnem forte habet duos alios actus circa exlrema collationis. Si uno actu tcndatur in medium et finem, erit simul intentio et neus.
Dico ad quaestionem quod inlen" dere proprie est in aliud lendere, et hoc modo principaliter est potentia) liberae, cum vero libere velie sit to- tius liberi arbitrii quod includit in- tellectum et voluntatem, et sictotius potentiae liberae erit iniendere. Dico etiam quod voluntas poteslordinare objectum suum ad aliud, quia po- test referre unum ad aliud, sicut intellectus, propter ejus immateria- litatem et libertatem, et potest ad in- vicem comparare, et potest conferre et discurrere. Iste actus potest du- pliciter considerari, vel secundum quod est quid volitum solum, vel ut est propter quod aliud est volitum. IIoc vult Anselmus, quod in volito est dare qnid et cur^ et quod refertur ad aliud, dicitur usus, sic intentio dicitur voluntatis proprie; unde eVi- lendere dicitur in aliud tendere. Nonenim proprie dicitur intendere, quod ab alio ducitur; talia enim magis tenduntur quam lendant, ut potentiae naturales mere, et poten- tia3 sensitiva3. Sed potentia libera tendit, et non ducitur; praeter hoc DIST. XXXVIII. QUiESTIO UNIC.