tendere non dicitur proprie nisi res- pectu non habiti, et hoc per me- dium intendens, et terminum. Finia uiii- ggd estue idem actus respectu ulposiiivus, timi finis immediate, et qui est ad gatiyus. ultimum per media? Dico quod ultimum potestaccipi dupiiciter, vel simpliciter ultimum, quod omnino non est ad aliud ordinabile, vel ul- timum negative, et pro tunc, quia non actualiter ordinatur tunc ad posterius, licet, habitualiter ordine- tur. Primo modo, non oportet quod omnis intentio sit respectu ultimi immediati, nec perconsequensquod idem sit actus respectu ultimi, pro respeclu ejus ad ultimum. Secundo modo, dico quod sic, quia omnis in- tentio est respectu alicujus ultimi tunc cogniti in actu. Sicut dare pauperi eleemosynam, datur sibi, ut pascatur, tunc usus non est ul- timum, etsi ulterius pascatur, ut Deo placeat, adhuc illud habet ra- tionem ultimi, tunc, ideo intentio non potest esse usus. 3. An tamen sit unus actus intentio iDtentio illorum,quaesuntad finem, et finis?
wUaUvus! Dico quod actus collativus est unus, et tamen duorum, aliter nuUo actu cognosceretur conclusio vera prop- terprincipia, necintenderentur quae suntad finem propter finem. Inten- tio igilur potest esse unus actus col- lativus circa duo, et potest esse duo actus distincti intendendo illud in se, quod est ad finem in se, alia et alia intenfione. Et forte quando est actus collativus, sunt duo alii actus divStincti secundum se, quia nisi si- mul sit actus hujus secundum se, et illius secundum se, quando est ac- tus collativus, non bene judicatur convenientia, et difierentia istorum secundum se; nec video unde des- truantur iili actus distincti secun- dum se, cum actus collativus super- venit. Sicut enim visus simul habet actum albedinis distinctum secun- dum se, et nigredinis secundum se, quando actu judicat diversitatem, sic intellectus, quando habet actu actum collativum duorum, habet aclum distinctum utriusque extremi secundum se, et voluntas in confe- rendo et tendendo in finem propter id, quod est adfinem. Ad primum principale, concedo 4.
quod omne agens per se agit propter Ad argum ^aturaiii magis afinem, et similiter ex mtentione Naturaiia finis. Sed eequivocatur intentiOy quia guutur ad naturaliler activa vel passiva non proprie tendunt in finem, sed ten- duntur vel ducuntur ab Intelligentia cognoscente finem, ideo non oportet quod proprie intendant finem, sed dirigantur ab intendente.
Ad aliud, dico quod intentio, de dum.° qua loquitur Augustinus, est ipsius voluntatis; et non dicit quod in omni visione distincta concurrit vo- litiodistincta,^quiasaltem prima vi- sio dislincta praecedit, quia intenlio distincta voluntatis non potest esse ante dislinctam intellectionem. Sed ante distinctam intellectionem po- test esse visio exterior distincta, cum visio potest incipere a dislincta intentione copulante, vel esse simul cum illa, vel potest esse ante eam, ideo non est necesse quod solum sic incipiat.
Ad aliud, dico quod requiritur Ad ter- tium.
recla ratio, si debet esse recla visio spiritualis et utilis, vel quod recta intentio requiritur tanquam preevia, vel saltem communiter.
Ad aliud, dico quod omnis inten- tum."^" 202 LIBRI II.
inientio tio proprie est ultimi finis pro lunc, eodem actu collativo vult finem, et qWrc'a ct possibilc cst, quotl eodem actu ea quee sunt ad finem, aliquo actu Sa*' tendendi tendal volunlas ad finem, distinclo vult finem, et alio aclu vult et in ea quee sunt ad finein; ct alio ea quaj sunt ad finem.
actu distincto, et alio, et forte quando DIST. XXXIX. QUiESTIO I. ET II.
DISTINCTIO XXXIX.
Argament. primaiD.
Secan- dum.
TerUum.
Qaartom.
CoDtra.
Sapehor ■ciDtilia ratiODIS, ByD' dereiit.
QUiESTIO I. Utrum Synderesis sit in voluntate?
Circa istam distinctionem trigesi- mam nonamquaeriturprimo: Ulrum illud in nobiSy quod semper resislit malOy sit in voluntaie? Quod sic. Hieronymus, et ponitur in littera, dicit quod illud in nobissemper vult bonumy et oditmalum; velle et odire sunt ipsius voluntalis.
Item, Ambrosius, et ponitur in littera, dicit quod voluntas naturali- ter vull bonum; igitur necessario vult bonum; igitur necessario fugit malum, et resistit sibi per aliquid in ea.
Item, Anselmus de Concordia, cap. 26. et 44. Voluntas non velle commodum nequit sibi^ nec justa^ cum bonaju^ta sint meliora, ut pro- batum est prius.
Item, appetitus inferior habet quo repugnat disconvenienti; necessi- tate enim naturali fertur in sibi con- veniens; igitur et appelitus supre- mus.
Oppositum, Magister in littera de superiori scintilla rationis, quee non potuit evelli in Cain, quae dicitur synderesis; superior scintilla ratio- Secun- dnm.
nis non est in voluntate, sed in intellectu.
QU^STIO II.
Utrum conscientia sit in intellectu, vel in voluntate?
Quod in voluntate, quia conscien- ^. tia dicitur bona, vel mala; bonitas Argumeni. et malitia tantum sunt in volun- p""^"™- tate.
Item, poena pertinet ad conscien- tiam; sed gaudium et poena, vel tristitia pertinent ad partem appeti- tivam; dicitur enim pcena, vermis, remorsus conscientiae.
Item, si conscientia sit in intelle- Tertium. ctu, qui haberet plus de cognitione, haberet plus de conscientia; conse- quens est falsum manifeste.
Oppositum, Eccles. 2. Scit con- scientictjua, quia et tu^ etc. ubi poni- \uY scire ipsa conscientia; scire est actus intellectus.
Item, actus conscientiae sunt testi" ficari, accusare, judicare^ dirigere et legere quasi in libro. Omnes isti actus sunt ipsius intellectus; non igitur est conscientia in voluntate.
Aliee duae queestiones hic possunt proponi absque argumentis, scilicet utrum omnis conscientia liget? et utrum gravius peccet qui facit secun- Contra.
eT^ LIBRI II.
dum conscientiam erroneam, quam qui facitcontra eam.
SCHOLIUM I.
Senlentia DenricijSynderesim etconscienlianQ esse in voliintue, refutatup quoad sjrnderesim, quia actus bujus neccssarius; sed nullus actus volunlatis est talis, quia nec necessario vult bonum, vel fugil malum, dequo in Oxon. i. q. 4. Synderesis ergo est in inlellectu, quia neces- sario murmurat contra malum^ alliciens volun- tatem ut idem faciat.
3. Ad duas primas qua^stiones resopin.Henr. pondet unus Doctorquod lex naturae 10. continet universales regulas agen- dorum, et pertinet ad intellectum. Similiter ibi est conclusio conclusa practice, vel dictamen ultimatum rationis. Istis duobus in inlellectu correspondent duoin voluntate; legi naturee in intellectu correspondet in voluntate motor universalis, et di- citur stimulus^ vel synderesis, et di- citur esse qua^dam inclinatio natura- lis ad id, quod dictat lex naturae ra- tioni rectae, vel dictamini rationis.
et con- Circa conclusionem correspondet m ^vduntVe" voluntate motor particularis, et dici- HenricSm. t"^ ^^sc conscicntia, ita quod per electionem est assensus illi, quod est conclusum syllogismo practico; poniligitur synderesim in voluntale, et conscientiam. Similiter et alibi dicit idem Doctor quod illud dicta- menrationis imponit onus voluntali, etsi est dictatum ratione demons- trativa, imponit onus necessario vo- luntati, ita quod non est in potes- tate voluntatis recipere, vei non recipere. Si autem est dictatum ra- tione probabili tantum, non neces- sario imponit onus voluntati, tamen voluntas potest dimittere a diclato ncccssario a ratione imperando in- tellectui non considerare talia; vel quod intellectus stet circa alia con- siderata, vel quod inquirat aliquas rationes apparentes in contrarium; et sic exponit intenlionem Philoso- phi de hac materia. Primo igitur est ratio recta, et est lex naturae in intellectu, quod superiori est obe- diendum. Deinde sub legc naturae de particulari agibili ille est supe- rior, et concluditur quod huic est obediendum. Deinde sequitur onus impositum voluntati. Deinde vo- luntas plane eligit dictalum a ra- tione. Deinde lit in ea conscientia. Aliter tamen intelligo, quod ista sint ponenda in intellectu, quod non neceV primo declaro. De re ipsa non solum boDom"^ intellectus habet cognitionem per se ^o*oTd!i. de principiis speculabilibus, sed Jjg*-^®^ *• etiam de per se principiis agibilibus, quoe sunt per se nota in illo genere notis terminis, quia prima principia agibilia non possunt plus resolvi in principia speculabiiia, quam e con- tra, sed sunt prima et per se nota correspondentia legi naturaB. Sed dictum est prius quod voluntas non necessario tendit in linem ostensum viatori, quia non potest aliquid ei ita clare ostendi, dum est in via, quin possit hoc non velle; igitur non est aliquod ita malum, quod possit sibi ostendi, el sub ratione mali quantumcumque noti, a quo necessario dissentiat. Non enim habet necessario nolie respectu mali noti, nec velle respectu boni qua- litercumque cogniti in via; igitur illud quo necessario est assensus bono, erit in intellectu. Intellectus enim potest videre principia in lu- mine naturali; quibus necessario assentit, et conclusionibus, quas vi- det necessario sequi.
DIST. XXXIX. QUiESTIO II.
5. Dices, etsi voluntas inquantum libera, non velit bonum necessario, tamen ut nalura, necessario tendit in bonum.
Dico quod nunquam volunlas sit potentia operativa, adhuc est recep- tiva volitionis, et tantum ut libera operatur, quia ut recipit, nulium actum secundum habet, nec aliquem actum eiicitum potest habere, ut natura, hoc est, ut tantum appetitus, sed tantum habet inclinationem na- turalem, et non ducit (ut sic, sicut aliquis appetitus secundum quod hujusmodi, secundum Damasce- num), sed ducitur. Hoc patet ex intentione Augustini in Enchiridio, 1 4, quod voluntas neque dicenda esi non libera^ nequenon voluntas^ qua beali esse sic volumus^ ut esse jniseri non solum non volumus^ sed nequaquam velle possumus tamen non velle ne- gative potest voluntas habere respe- ctu cujuscumque objecti; igitur in- tellectus practicus est, qui neces- sario assentit agibilibus, voluntas autem libere. Quidquid igitur est onus imposilum voluntali, dico quod non est aliquid receptum in vo- Difficiieest Juntate ab intellectu ostendento. Sed DOD tequi qaod a ra- potcst dici uaturalis ordo, quia difucauiiima- ficile cst voluntatem non inclinari tum est." ad id, quod est dictatum] a ratione practica ultimatim, non lamen est impossibile. Sicut voluntas natura- liter inclinatur sibi dimissa ad con- delectandum appetitui sensitivo, non lamen impossibile, ut frequenter re- sistat, ut patet in virtuosis et sanctis. Igitur si synderesis dicit aliquid re- sistens malo, tantum erit in intel- lectu, ut habitus primorum princi- piorum agibilium, et in hoc dicitur remurmurare, quia iste habitus inclinando facit voluntatem remur- murare, faciendo quod in se est, ad hoc quod voluntas remurmurct. Huic concordat nomen sijnderesis^ quia dicituresse cum electione. Sed electio non dicitur esse cum ele- ctione; igitur non videtur electio.
SCHOLIUM II.
GoDScientiam esse ia inlellectu, quia est con- clusio, vel babiius ad eic 'concludendum, cui conformanda esl eleclio rccta. DifTert a synde- resi, quia bsec est babltus principiorum practi- corum. Probatur, quia talis conclusio praecedit electionem voluntatis, et gignit uno actu habi- tum. Explicat quomodo majorem babentes scienliam babitualem, quandoque minasbabent conscienliara.
De secunda quaestione, in quo sit 6. conscientia. dico per idem, quod consciensicut mtellectus practicus assentit teiieciu. principiis agibilibus, sic assentit conclusioni practica^, quam videt necessario sequi; igitur ille assen- sus, quando est demonstrativus, vel per rationem necessariam, ne- cessario est natus regulare electio- nem. Cum igitur illud dictamen sit ante eleclionem, illud non erit in voluntate, nec potest generari nisi per multos actus. Alia est diffe- rentia inter habitus intellectus et voluntatis, quia -ita perfectus habi- tus Mathematicus potest generari per unum actum, sicut per multos, nunquam sic esl in voluntate de habitu morali. Nunc autem non est necesse quod talis habitus sit in voluntate regulans necessario, sicut in intellectu, quia vel in hoc solo est dissimile, quia voluntas libere operatur; et ideo, ut vult Aristoteles i^ii^ec?uVu- 8. Topic. semper vel est serenda in- gni?ur?/c!.' stantia alibiy vel est dicendum hoCy ^nolT.^' LIBRI II.
CoDscieDtia coocorB scieotiffi rectae.
Habeos majoretn Bcieatiam actualem, habet ma- jorem cod- scientiam.
8.
Ad argum, 1. quaQBt. pnm8B.
quod est solum tale. Unde si esset talis habitus in voluntate, esset virtus moralis, et tunc conscientia esset temperantia, vel justilia, quod non conceditur.
Ideo dico quod conscientia est in intelleclu, et si est actualis, est di- ctamen actuale in intellectu, et si est habitualis,estdictamen habituale, et ideo est concors scientiae rectse. Unde vull Aristoteles, l.Ethicorum, quod scientia practica est dictamen conforme se habens appetitui recto, et tamen habens majorem scientiam habitualem, non propter hoc patet majorem scientiam actualem, quia non actu considerat; illa enim scientia habitualis quasi dormit. Si tamen isle habet majorem cognitio- nem aclualem quam ille, etsi ita certum est, vel certius huic quam illi, si tantum assentiat, vel plus intellectus hujus sicut illius, habe- bit conscientiam sequalem, vel ma- jorem, quia licet per eamdem ratio- nem esset huic notum, etilli aliquid, adhuc posset intellectus unius for- tius ligari quam alterius, quia cla- rius videt necessitatem consequen- tise, vel quia nullas rationes habet in contrarium sophisticas, alius tamen habet. Ideo concedo univer- saliter quod habens majorem cogni- tionem actualem coeleris paribus, habet majoremconscientiam, tamen potest voluntas subterfugere per non considerare ipsius intellectus, vel per considerare contraria, vel propler vacillationem, quam habet propter rationes sophisticas. Istam viam tenet Bonaventura.
Ad primum principale primee queestionis, dico quod istud in no- bis semper vult bonum, et odit malum antecedenter. Unde superior portio rationis in Cain facit quantum in ea fuit, quod voluntas vellet bona, et odiret mala, et sic antece- denter vult, non formaliter.
Ad aliud dico, quod voluntatem velle bonum naturaliter, non est illud velle aliquis actus elicitus. Unde nullus motus est in bonum, sed tantum inclinationaturalis, quse est actus primus, vel saltem non eli- cilus, cum sit a voluntate, inquan- tum appetitus tantum.
Ad aliud posset negari conse- quentia, voluntas nequit non velle commoda; igitur nec justa. Dico tamen ad antecedens, quod aliud est loqui de voluntate nunc, etaliud, si esset appetitus eo modo, quo ut fin- git Anselmus, quia tunc tantum ha- beret affectionem commodi necessi- tate naturali, nec esset peccatum, quia non esset libera, et ideo non posset non vellecommoda. Sed nunc nullum commodum necessario vult actu elicito, sicut ijec aliquod jus- tum.
Ad aliud, dico quod appetitus in- ferior necessario tendit in sibi con- veniens, ideo ducitur et non ducit^ secundum Damascenum, cap. 43. sic appetitus supremus habet in- clinationem naturalem, si sibi dere- linquatur. Sed ista inclinatio non est velle^ nec aliquis actus elicitus. Et in hoc est dissimile, quia appe- titus inferior necessario elicit actum respectu convenientis sibi, appetitus vero supremus libere quemcumque elicit respectu sibi convenientis.
Ad primum secundae qua^stionis, cum dicitur, bonitas et malitia tan- tum appropriantur voluntati^ dico quod verum est de bonitate morali, Ad secuQdum.
Velle Daturale voluntatis, non est actus elicitus.
Ad ter- tium.
Ad quar- tum.
9.
Ad argum.
cunds.
Bonitas Don ttn- DIST. XXXIX. QUiESTIO II.
tQH) est TO- luotatis actam.
Ad gecuD- dum.
(Uudere et tristare, quomodo pertioeot ad coos- cicotiam.
Ad ter- tium.
ut intelleclus practicus, et voluntas sunt unum principium, tamen dis- tinguendo intelleclum practicum a voluntate, non est verum, quia re- ctuin et bonum magis transumitur ad intellectum practicum.
Ad aliud, dico quod pona non pertinet ad conscientiam, nisi ante- cedenter vel concomitanter, sed per- tinet formaliter ad partem appetiti- vam, nec est tristitia, nec gaudium in primo actu voluntatis, sed primo yult solum, secundo intellectus apprehendit hoc ullimum a volun- tate, et tunc, si est disconveniens, sequitur tristitia in voluntate, vel gaudium, si est conveniens, quia illae sunt passiones in voluntate. Tamen ad conscientiam pertinet gaudere antecedenter, non formali- ter, quia remorsus conscientiee est effective a conscientia. Et quando voluntas eligit illud quod recta ratio dictat, non sequitur remorsus con- scientiee,nec aliquatristitia.
Ad aliud, dictum est prius quod non minuitur conscientia, nisi non considerando, vel quia non eeque certa est notitia,quamquam duo ha- bent notitiam pereamdem rationem necessariam, et unus potest vacilla- re propter rationes sophisticas ad oppositum, quas nescit solvere.
SCllOLIUM III.
SCllOLIUM III.
CoQScieDlia coDformis legi Dei semper ligat, si uulem dictat uliquid esse Decessarium ad salutem, quod tamcD est iudifTereDs, eliam li- gat, quia omitteDS lioitum, quod judicat Dcces- sarium ad salulem, coDtemoit eam. 8i vero dictat aiiquid facieDdum, quod est malum, Doctor teuet dod esse sequeDdam, sed depo- DCDdam, quod verissimum e&l, quaodooccurrit aliqua ralio contra. Sed si admittatur coDScicD- liambocita dictare quod Dihil iu cootrarium occurrat, sequeDdaest, ut siquis erroDee judicaret se teDeri servare fidem coDcubiDs, Dulla- que cogitatio Id coDtrarium occurreret. Casus forte raro, aul Duoquam coDtiogit. Plures ta- meo teoeDt io quibusdam prseceptis Decalogi igDoraotiam quaudoque excusare, quibuscum et ego seutio.
Ad tertiam quaestionem, cum quse- jq. ritur, an omnis ^conscientia ligety dico quod potest esse conscientia de lege divina, vel de actu indifferente, vel conscientia erronea de actu con- tra legem divinam. Primo modo li- gat, cum conscientia est conformis legi divinae, duplici vinculo. Secun- do modo ligat, quia qui habet cons- cientiam de actu indifferenle, credens quod sit de necessitate salutis, fa- ciens contrariumcontemnitsalutem, et faciendo actum in se non peccat, cum sit ex se indifferens; ligatur igiturad faciendum. Si est conscien- u2°dVactii tiaerronea, adhucligat, sed non te- ^°^!?^^®°4 netur ad faciendum illud, nec eius^i"»^ siesi " de actu " de actu contrarium, sed ad deponendum maio. errorem, quia sive faciat, sive non faciat, stante conscientia, peccat mortaliter, quia nullus per pecca- tum suum potest se absolvere a lege divina, quia illa estignorantia dispo- sitionis, et non negationis. Ideo non excusat, sed accusat, et si adimplet, lacit contra conscientiam; ideo quamquam lex Dei necessitet ipsum ad contrarium, ipse facit tamen sibi legem contrariam legi divinee. Quo- modo igitur deponetur? Dico quod si est de prsecepto negativo, ut non occidesy statim absque omni mora peccat.
Si est de praecepto affirmativo, peccat, si nonadimplet pro tempore pro quo tenetur, tamen potest stare peraliquodtempus posito aliquo ca- su, etsi non peccet.
DIST. XL. QU^STIO UNIC.
DISTINCTIO XL.
1.
QU^STIO UNICA. Ulrum omnis actus sit bo?ius ex fine?
Circa islam distinclionem qua- Utrum om- SecuD- dam.
Teriinm.
ArgomeDt. dragesimam ftuaeritur primum. ^ ^ nis actus sit bonus ex fine? Quod sic Augustinus: Bonum opiis inten- tio facit.
Item, actus intelligendi est verus exprincipio; igitur actus voluntatis ex fine, quia sicse habet finis in agi- bilibuSy sicut principium in specula- bibus.
Item bonitas unius actus est ex una causa; sed non est aliqua una causa unde possit dici actus bonus, nisi a fine; igitur, etc.
Oppositum, Augustinus, et poni- tur in littera.
SCHOLIUM.
Primum dictum: Bonifas naturalis aclus cst ab operante, Ad hinc sequatur fiaitionem vifle etpatrisB non distingui speoie, vide in Oxun, 4. ditt, 49. qu3est, 5. et supra in Report, dist, 36. Secaodum: Pnma bonitas moralisestab objccto, et dicitur ex genere; secunda, ex fine; tertia, ex aliis circumslantiis. Tertium: Bonitas mora- lis completa est collectio omnium, qusp juxfa rectam ralionem debentur actv^ tam ex parte objecti quam ez parte circumstantiarum, que hoc Tcrsu continendir: ToM. xxni Cootra.
ToM. xxni Cootra.
QuiSf quibus auxiliis, quid^ ubi, cur^ quomodOi quando, de quibus 3. Ethic. c. i. Nyssen. 1. 5* Philosoph. cap. i. D. Thom. i. 2. q. 7. art. 3. Scot. quodl. 18. § de primo, et quodt, 16. Quartum: Bonitas gratuita his bonitatibus addit acceptatio- nem Dei ad prxmium. De quadruplici bonitate Tide Doct. in Oxon. d. 17. q. 3. a num. 3. el 2.
Dicoquod bonitas actus potestes- se triplex: Naturalis, moralis et gra- tuita. Prima bonitas est ab operan- te. Sed secundum hoc sequeretur quod fruitio in via non differret spe- cie a fruitione in patria, si tantum voluntas sit causa activa hujusfrui- tionis et illius, vel voluntas et cha- ritas. Dico quod facilius potest sus- tineri quod istae fruitiones differunt specie, si objectum concurrat ut causa activa aliquo modo. Si tamen voluntas sit tola causa, ita quod ob- jectum nihil agat, adhuc non opor- tet propter hoc dicere quod actus isti non differunt specie, quia se- cundum illam opinionem, quaB ponit quod phantasma est immediata cau- sa intellectionis, et volitionis imme- diatione causae, licet immedialius causet unum effectum quam alium; et tunc phantasma conlinet virtuali- ter actiones diversas specie in di- vei-sis potentiis; ita voluntas, licet esset tota causa fruitionis, possel habere diversas volitiones specie virlualiter agendo circa diversa ob- jecta. Sive igitur per se causa frui- tionis acliva sit una, sive plures for- 14 2.
Bonitas aclu8 triplex Daturalie, moralis, gratuita 2.
BoDitas Daturalis iDactu UD- de prove- Dit de quo quaest. 7.
De distinctione fruitionis 4. d.
LlBRl n.
Quid actum esse bonam ex geoere.
Pulchritu- doquidsit.
Booilaa moralis completa quia sit.
Bonitas circumstaatioDalia ex floe.
maliter, potesl suslineri quod frui- tiones differunt specie, et in via et in patria.
Secunda bonilas in actu est mo- ralis, et dicilur talis unde est vitu- perabilis vel laudabilis; ha3C autem esta causa efficiente libere. Et ibi est bonitas Iriplex: Primo bonitas moris in actu est bonitas ex genere post bonitatem ab efficienle, et istam habet ex objecto, quia si transit su- per tale objectum, circ^ quod natus est esse bonusactus ex genere, po- test dici actus bonus ex genere. Et ista bonitas potest dici materialis in genere moris; et ista habet univer- saliorem bonitatem ex circumstan- tiis, et talis bonitas se habet sicut pulchriludo ad corpus. Pulchritudo enim in corpore non estex una qua- litate tantum, sed ex proportione multarum ad invicem, et ad subjec- tum in quo sunt, ita quod talis sit ibi, et talis ibi. Pulchritudo igitur nihilunum absolutumestincorpore, sicut nec sanitas, sed requirit conve- nientiam, vel proportionem humo- rum, et ideo excessus unius causat infirmitatem, et cum iterum reduci- tur, redit canitas, ideo ad talia non est motus per se, 7. Physicorum. Bonitas igilur moralis completa est ex correspondentia ad rationem rec- tam secundum omnes circumstan- tias, et prima bonitas ex circumstan- tiaestexfine, quod actus sit circa talem finem, et quod finis recte in- tendalur, circa quem natus est esse bonusactu. Secunda bonitas est ex eo modo, videlicet, quod agens ha- bcat modum convenientem tali agenti; modus enim qui convenit nobiliori, non compelit nobili; ta- men primabonitas simpliciter in ac- tu morali est a causa efficiente. Se- cunda ex objecto, quee est bonitas ex genere, deinde bonitas ex circum- stantiafinis.Quartabonitas exmodo, sed completa est ex omnibus cir- cumstantiis. Tertia bonitas in actu, quae est gratuila, addit supra istas bonitates acceptalionem divinam, et ista est ex fine alio modo quam prius, ex hoc quod charitas inclinat ad finem supernaluralem; patet igilur quod aliquabonitas actus est ex fine, sed non omnis.
Ad primum principale, dico quod intentio recta facit bonum opus, tanquam circumstantia principalis, non tamen ut causa totalis.
Ad aliud, dico quod non sequilur, aclus intellectus est verus sufficien- ter ex principio; igitur actus volun- talis est bonus sufficienter ex fine, quia ex veritate solius principii po- tesl conclusio esse sufficienter vera, quiaomnequod includitur in vero est verum; sed sola bonitas finis non sufficitad bonitatem actus in volun- tate, quia ibi requiruntur omnes circumstanlice.
Ad aliud, dico quod una causa non sufficit ad bonitatem actus, imo oportct ut sil unus actus bonus ex bonitate multarum causarum. Unde bonitasest excausa integra, etprop- terea requiritur quod sitavoluntate, et debito objeclo, et quod habeat finem debitum, et similiter modum, et consequenter eliam aliascircum- stanlias quee requiruntur.
Ordo booitatum io aclu.
Unde boDitaa gratuita.
Ad argum. primum.
Ad sccuodum. Actut potest 6886 verus ex 8olo pria- cipio, 8ed DOD bODUB ex solo fi- oe.
Adter- tium.
DIST. XLl. QUyESTIO UNIC.
DISTINCTIO XLI.
priiDum.
SecoD- doiD.
CoDtra.
QUiESTlO UNICA.
Uirum possibile sit actum hnmanum esse indifferentem?
1. Quod non probatur: Inter priva- Argumeni. tioneni et habitum non est mediuni; bonitas et malitia sunt opposita pri- vative circa actum humanum.
Item, si esset actus medius, ex ta- libus posset generari habitus me- dius.
Oppositum videtur per Ambro- sium, et ponitur in littera.
SCHOLIDM.
Primum dictum: Pfon datur actus indifferens quoad bonitaiem naluraiem. Secundum: Daiur acius moraliler ei in pariiculari indifferens. Eat contra D, Thom. admiitentem actum in specie, Don in individuo indifTerentem. Probatur ex Ambros. ad oppos.' citato ex Boet. Hieronym. ep. 11. apud Auguslin. Nazianzen. orat. 3. conlra Jul. G.-egor. Homil. 27. in Evangel. illud Maltb. 11, De omni verbo oiio$o,eic. Non obstat quod Chrysostom. explicat da verbo mendaci et calumooso; et idem dicunl Theopbyi. el OEcumen. et favet texlus. Interlinearis exponit de frivolis et fabulis; sed nequo otiosum est quod habet aliquem finem naturalem, eslo non moralem, ut spuere, ambulare. Tertiuro, quoad boailatem roerili, certum est acLus moraliter iDdiiTerentes, talesessemeritoric, certum etiam actus bonos morales exislentes in morlali esse sic iodifTerenles, id est, neo meritorios, nec demeriiQr|09. De actibus bonis moralibus justi, corrraunis sententia est non esae CDeritorios, nisi adsit eorum relatio, sallem virtualis in Deum cx cbaritale. De triplici relatione actuum in Deum, vide Doct. in Oxon. btc, et 4. dist. 6. qusst. 6. eti. dist. 17. quflest. 3. oum. 22. 23.
Ad qusestionem dico, quod loquen- 2. do de bonitate naturali, non est ac- Actus na- tus medius, quia si non deficit bo- "dTffereDs nitas naturalis, quse nata est inesse "opi^o^D.* actui, est actus bonus naturaliter; '^'**^™®- si deficil, est malus naturaliter. Sed de bonitate secunda, scilicet morali, dicitur quod potest esse actus in ge- nere, imo in specie indifferens, sed non actus singularis, quia ille actus, utquod ille dat eleemosynam, non est indifferens, sed bonus vel malus moraliter, quia vel est propter bo- uum finem, vel propter malum.
Dico tamen quod de actibus hu- P**^"? *^' ^ tU8 BlDgUmanis potest esse actus medius, ia"8 indifsingularis etindmerens, quiasecun- raiiter. dum Boetium super cap. De quali- tate: Injustitise est contrariajustiiia^ sicut illiberalitas liberalitati; et il- lud declarat ibidem, et medium po- test esse inter hoc, sicut ille qui primo non habuit justitiam, non proprie dicitur justus, sed inju$tus. Injustus tamen dicitur qui habet habitum injustiliae acquisitum per actum. Et sic dicit Philosophus 10. Melaphysic. text. com. 15. quod est homo neque bonus^ neque malus. Eliam esto quod essent privative opposita, adhuc non sunt imme- diata, nisi respectu apti, et hoc LIBRI II.
pro tempore pro quo est aptus; sicutcalulus ante nonum diem non dicitur] csecus. Injustitia igilur est habitus, velcarenlia justitifle, quan- do quis debet juste agere. Sed pos- sibile est hominem elicere actum humanum, etsi non cum omnibus circumstantiis, quse requiruntur ad actum moralem simpliciter, etsi non sit contra mores. Quia si aliquis det eleemosynam pauperi, nec deli- beret propter quem finem, sed sta- tim cum videt, dat sibi, ille actus non est contra mores, nec est mora- lis simpliciter, cum non habeat om- nes circumstantias. 3. De tertia bonitate, quse est in actu