Tripiex re- meritorio, dico quod aliquis potest laUoboni / ^ ^ ^ operis io faccre aliquem actum, et actuaiiter todis,' vlr- cogitare de Deo in dando propter ^b^iuaihT.' Deum, vel virtualiter cogilare de Deo, cum principium est bonum, cum quis assumit sibi unum labo- rem propter Deum, et continue laborando non actualiter refert in- tentionem ad Deum. Terlio, cum quis habitualiter cogitat de Deo in operando, cum elicit actum, qui statcum charitate, et aliquem ordi- nem possithabere quantumcumque remote ad actum meritorium. Sic dico quod potest actus non referri ad Deum tripliciler, non actualiter, non virtualiter, non habitualiler. Primo et secundo modo adhuc du- pliciter, negative, vel contrarie. Et sicut duo actus primi positivi non possunt esse indifferentes ad bonita- tem gratuitam, sic nec eorum oppo- sita, ut eisopponuntur. Tamen actus potest non referri ad Deum, vel quia non est referibilis, vel quia eliciens actum non refert, licet sit referibi- lis. Si primo modo, hoc convenit dupliciter, vel quia actu corrumpit graliam, vel licet non sit referibilis, tamen stat cum gratia. Primo modo Tripieinoo ^ relalioacest peccatum mortale, secundo ve- tus m niale. Cum igitur actualiter refert intentionem in Deum, vel virtuali- ter, non est actus indifferens, sed meritorius, quia nimis gravis sen- tentia est, quod nunquam est actus meritorius, nisiactuali relatione ad Deum. Sed de habituali relatione, vel non relatione inactu, dico quod est actu indifferens, et nec merito- rius, nec demeritorius, quia si sic, continue meretur quis, quamdiu est in gratia, et per consequens conti- nue demeretur, quamdiu est sine gratia, quantumcumque faceret ac- tum bonum ex genere, si quilibet actus humanus inquantum huma- nusesset bonus bonitate gratuita, vel malus malitia opposita.
Ideo dico quod existens in gratia 4. potest elicere actum indifferentem, oantur ac- qui nec est actus meritorius, nec ferenies. tamen est ordinatus ad malum, quod ^'riJiJuSr sufficit ad peccatum veniale, et etiam potest esse actus per se bonus moraliter et complete bonitate mo- rali, et tamen neque meritorius, neque demeritorius, sicut in statu innocenliee. Etetiam nunc existens extra graliam operatur non gratuite, antequam habeat gratiam, et tamen prius potest ita bene operari mora- liter, quod mereretur gloriam de congruo. Posset igitur esse actus alicujus existentis in peccato mor- tali, qui tamen non esset demerito- rius mortaliter, nec venialiter.
Ad primum principale, cum dici- tur, inter habitum et privationem non est medium^ verum est circa aptum natum, si habitus et privatio LlURl II.
DISTINCTIO XLII.
QU^STIO I.
Utrum in cogitatione possii esse raiio peccati?
1, Circa distinctionem quadragesi- Argumeni. mam sccundam propter distinctio- pnmum. ^^^ Hicronymi in littera, quod peccatum consistit in cogitatione, sermone et opere, quseritur primo: Utrum in cogitalione potest esse ratio peccati? Quod non videtur, per Augustinum in lib. de duabus naturis: Peccatum nu^quam est^ nisi in voluntate.
]tem y peccatum est adeo volunta- rium^ quod si non sit voluntariumy non est peccatum, per Augustinum de vera Relig. Sed nihil est volunta- rium, nisi quod est in poteslate vo- luntatis, dicente Augustino 3. de lib. arbilr. c. 15. Non est in potes- tate nostra quin visis tangamur; ergo, etc.
Hem, nihil est peccatum, nisi sil cognitum, quia nihil est peccatum, nisi quia volitum, et nihil est voli- tum, nisi sit cognitum; sed cogita- tio non esl cognita, sive intcllecta, quia si sic, aut quando incst, quod non contingit, quia tunc duo actus simul esscnl in intellectu, quod non esl necesse ad hoc, quod quis SecuD- dum.
Terlium.
peccet. Nec potesl esse intellecta antequam sit, quia tunc de illa in- tellectione quaereretur utrum esset intellecta, vel non, et sic in infini- tum. Nec poslquam inest, tunc enim in illo non esset peccatum actuali- ter; ergo, etc.
Item, in cogitatione non potest Quariam. esse malitia; ergo nec peccatum. Antecedens patet; tum quia omne cognoscibile sub omni ratione co- gnoscibilis est bonum, atque ideo intellectio mali est mala; habet enim Deus cogilationem mali, in quo tamen non est malum, neque peccatum; tum quia est eadem cognilio, sive scientia, respectu oppositorum; ergoest eadem cogni- tio boni et mali; sed cognitio boni non est mala; ergo nec cognilio mali.
Contra, Hieronymusin littera, el conira. Auguslinus de Trin. lib. 9. cap. 12. Magisler in lillera, cap. Modi au- tem^ elc.
QU2ESTIO 11.
Utrum raiio peccati possii esse in ser- mone?
Alens. sup. tt 7. 106. mcm. 3. D. Thom. hlc «/. i. (1/7. I. 3. liichanJ. cr I). Bonav. citati. Gabr. et Gupreol 7. 1. ari. i. Vaeq. 1. 2. di$p. 70. Scol. ubi supta.
Juxta hoc quaeritur: Utrum in 9 sermone possit esse peccatum?Quod Argument. non videtur. Utens instrumento ad p"™""- DIST. XLII. QUiESTIO III ET IV.
^ecQn- dum.
CoDtra.
flnem ad quem ordinalum est se- cundum rectam rationera, non pec- cat; sed sermo inventus est ad ex- primendum mutuae voluntatis indi- cia j est enim sermo indicium vo~ luntatisy unde sunt ad hoc sermones inventi, ut preeslo fiant mutuse vo- luntatis indicia, ut ait Plato in Ti- meeo; ergo, elc.
Item, si in sermone possel esse peccatum, vel hoc habet inquantum estvox, vel inquantum est vox si- gnificativa; non primo modo, quia tunc in brutis esset peccatum; nec secundo modo, quia ad significan- dum imposita est, et in ejus imposi- tione non est peccatum.
Contra, Matth. 5. Qui dixerit fra- trisuOyRaca^ reus est judicio. Item Jacobi 3. qui in verbo non offendit, etc.
QUiESTIO III. Ulrum ratio peccati possit esse in opere?
3 Juxta hoc quseritur: Utrum pec- Argument. catum consistit in opere? Quod non pnmum. yidetur; opus non est voluntarium; . ergo nec peccatum. Antecedens probatur per Apostolum, Roman. 8.
Non quod volo bonum, hoc facio^ sedquodnolo malum^ hoc ago, Consequentia patet, quia quod non est voluntarium, non est peccatum.
Item, in eo quod est commune omni homini et brulo, non potest esse ratio peccati, quia per illud non possumus nos convertere ad finem; ergo per illud possumus nos avertereafine; sed opus esthujus- modi; ergo, etc.
Secon- dam.
Contra in Psalmo 61. Reddetuni- Contra. cuique secundum opera sua. Et se- cundum Joannem, Apocal.3. opera enim illorum sequuntur illos.
QU^STIO IV.
Utnm divisio Hieronymi sit sufficiens?
D. Hieronym. in Ezech. D. Thom. i. 2. q. 72. art. 7. uhi Cujet. Conrad. Bassol hic q. unic. art. 2. ei 3. Azor. iom. i. lib. 4. cap. 4. Scot. in Oxon. hic.
Juxta hoc quseritur: Utrum divi- sio illa Hieronymi sit sufficiens? Procedilur sine argumentis.
SCHOLIUM I, Etsi malitia sit primario in actu voluntatis, est tamen distincla malilia eecundario in acti- bu8 aliarum polentiarum, etiam ezternis. Ita Doctor btc in Oxon. et latius quodl. 18. 6rt. 3. pro quo multos vide in Oxon. in Scbolio num. I. quod ait: Pecculum formaliier esse in votun- tale, et materialiler in aiiis poientiis, tantum vult maliliam non essein aliis actibus, nisi per determinationem voluntatis, qua poeita contra rectam rationem, est in ipsis dislincla malitia, et peccatum formaliler nriinus principaliter, sic sunt quasi materiale respectu voluntatis; quo sensu dixit Doctor in Oxon. d. 37. q. 2. § Cow- cedo igHur velte esse maleriale peccati, qna de- terminalur por privationem rectitudinis, sine qua peccatura non est.
Prsemitto ad solutionem istarum *• quaestionum unum generale, scili-egt^-J^g^^ cet quod primo est formaliter non est formriuer malitia nisi in actu voluntatis. Pro- ^f?^^"^ batio: Illa malifia, quse dicitur pec- catum^ est injustitia actualis vel ha- bitualis; in eo igitur est peccatum in quo est justitia; haec autem non est nisi in voluntate, ut patet per Anselmum, cap. 4. de Conceptu Virgin.
pnmo.
URRI H.
Secundo. Nihilimpo- tabile nisi voluota- CooBrma- tur.
Probatur tertio.
5.
Peccatum est materinlilcr io actibuB aliarumpoteuliurum.
Item, Augustinus 3. de lib, arbi- trio: Voluntas est causa prima pec- candi; nihil enim est peccatum, nisi sit in potestate facienlis, et ni- hil est in potestate facientis, nisi quod est in potestate voluntatis ejus; unde nullus aclus esl imputa- bilis alicui, nisi qui est in poteslate ejus. Nec etiam aliquis alius actus est imputabilis nisi inquantum est in potestate voluntatis; ergo in solo actu voluntas est formaliter peccatum.
Confirmatur per Augustinum 11. de Civit. c. 8. quod defectus volun- tariossequitur debita poena. Exquo sequitur corollarium, quod in solo velle sit peccatum, et in aliis acti- bus non, nisi mediante velle; ex quo enim de ratione peccati est quod sit imputabile, et non esl imputa- bile, nisi quia esl in potestate volen- tis, sequitur conclusio praedicta.
Ilem, omnis alia causa in univer- so activa, est naturalis in agendo; ergo nulla alia causa, praeter volun- tatem, est vituperabilis in agendo; ideo ncc peccat in agendo, quia queelibet alia causa agit secundum formam et principium quod accepit, et ideo non peccat, quia agit sicut accepit.
Ex hoc sequilur quod peccatum non sit formaliter in cogitatione, nec in sermone, nec in opere; ergo si est, est solum ibi materialiter.
Exhoc osfenditur quod peccatum, licet non sit fornialiter nisi in vo- luntate, potcst tainen malerialiler esse in aclibus aliarum pofonlia- rum,quia secundum Anselmum ci- tatum c. 4. Voluntas est domina et motrix in regno animse respectu aliarum poteyitiarum^ quas ita repraesentat Deum alloqui: Deus nos et potestatemy quas in nobis est^ sub- jecit voluntatiy ut ad imperium ejus non possimus non movere nos^ el fa- cere quod vult; imo ipsa movet nos instrumenta sua, et facit opera^ quse videmus facere; nec nos possumus ' illiper nos resistere^ nec opera^ quse facitj possunt non fieri dominse^ quam nobis Deus dedity nec debe- muSy nec possumus 7ion obedire; aliae igitur potentia3 in actibus suis obediunt volunlati. Ergo sicut tene- tur dare rectitudinem in actu suo, sic in operando in aliis potentiis te- netur dare rectitudinem actibus il- larum potentiarum, ad quas compa- ratur ut motrix; sicut ergo recte movendo alias potentias inferiores rectitudo parlicipata in actibus illa- rum, ita per oppositum, si non recte movet aliaspotentias ad actus suos, est carentia rectitudinis participatfle in actibus illarum, quse nataest illis competere, et quam tenetur habere. Ergomaterialiterest in actibus alia- rum potentiarum peccatum, quia carentia inest rectitudinis quam de- bent habere.
Ex illo sequitur corollarium, quod nullus actus alterius potentidB a volunlate est materialiter malus,. nisi quia subest imperio voluntatis; in illo non est peccatum materiali- ter, nec formaliter.
Ex his respondendum est ad for- g. mam quaestionis. Ad cujus solulio- RespoDdc- nem oportet primo videre quomodo mam^^qS»" cogilatio est in potestate voluntalis, *^'^°^'"- et qualiler potcst impcrari a volun- talo; hoc enim necesse est ad hoc, quod iu ipsa sit peccatum materia- liter, cum ipsa non possit esse pec- catum formaliter. Secundo viden- DIST. XLII. QUiESTIO IV.
dum est, quomodo potest esse mala malerialiter. An cogi- Quantum ad primum, videtur ^iesute" difficile quomodo aclus intellectus ▼oiontau». gjj jj^ p^^^gj^j^ voluntatis, ut possit a voluntate imperari, quia omnis volitio necessario requirit intellec- tionem in intellectu naturaliter priorem, licet simul duratione. Si ergo voluntas possit imperare intel- lectui cogitationem alicujus objecti, aut ergo illam, a qua avertit intel- lectum, autillam adquam convertit intellectum? Non primam, manifes- tum est, quiatunc non averteret in- tellectum ab illa cogitatione, si illam imperaret; nec potest imperare il- lam intellectionem, ad quam con- vertit intellectum, quia sicut dictum est, actus voluntatis requirit in in- tellectu actualem cogitationem si- mul duratione, et prius natura. Co- gitatio vero, ad quam convertit in- tellectum, est posterior natura voli- tione, per quam intellectus conver- titur ad illam cogitationem, et cogi- tatio a qua avertit, est prior dura- tione volilione, per quam intellectus avertitur ab illa, aliter enim per illam volitionem non averteretur in- tellectus ab illa cogitatione; ergo non videtur quod voluntas possit imperare intellectui aliam cogitatio- nem, ut sic possit avertere intellec- tum a consideratione unius objecti ad considerationemalterius.
Item, in per se causis ejusdem speciei non potest esse circulus, ex primo Posleriorum texl. com. 0. tunc enim idem esset essentialiter prius et posterius; sed cognitio in intellectu est per se requisita ad volitionem, cum voluntas non pos- sit velle, nisi praecedente cogitatione in intellectu; ergo e converso non esset volunlas causa intelleclionis in intellectu. Non igitur voluntas potest imperare cogitationi in in- tellectu.
Sed dices forte quod cogitatio in 7. intellectu non est per se causa vo- objecuo. litionis, sed est tantum causa sine qua non.
Contra, causa prior non solum soivitur. non habet esse a causa posteriori, imo nec ad actum suum praesuppo- nit actum* causee posterioris; sed si voluntas imperaret cogitationem in intellectu, oportet eam esse cau- sam primam ejus; ergo non prse- supponit actum intellectus, ut cau- sam sine qua non.
Item tertio sic: Quilibet eflfectus Probatur. habens causam sufficienteni, potest causari ab illa; sed quaelibet inlel- lectio habet causam sufficientem praeter voluntalem, quia queelibet intellectio habet memoriam perfec- tam, quee est per se sufficiens causa intellectionis; sed ad rationem me- moriae perfectai non concurrit vo- luntas, ut patet in divinis, quia voluntas non concurrit ad produc- tionem filii, ex distinct. 6. primi libri; ergo volitio non requiritur ut per se causa intellectionis; ergo non potest imperare, nec intellec- tum movere ad aclum inlelligendi.
Item, objectum actu intelligibile Quarto. cum intellectu agente esl sufficiens causa naturalis intellectionis in no- bis; sed causee naturales sufficien- tes ad causandum aliquem efTectum, causant quantum possunt; ergo vo- lilio nihil facit ad intelleclionem, quia eflfectus causatur ab alia causa naturali sufficienter causanle; ergo non habet aliam causam.
LIBRI II.
8.
Cogi tatio eecunda est ia potestate voluntatis, Probatur prlmo.
Secundo SGHOLIUM 11.
Cogitaliones praeler primam, j^ubesse voiun- tati. De modo aubjectionis, quinque opiniones refert et rejicit, de quo fusius agil Collat. 2.
Respondeo, quantum ad istum articulum, quod oportet dicere quod in polestate volunlatis sit aliqua co- gitatio, sive aliquis aclus intellec- tus, ut possit intellectum avertere ab uno intelligibili, et convertere ad aliud intelligendum. Aiiter enim intelleclus semperstaret in conside- ratione objecti perfecti, sibi habitua- liter cogniti, quia concurrentibus agentibus naturalibus circa idem passum, causa efficacior semper agit, si non impediatur, ut patet de igne et aqua, si agant circa idem. Sed objecta intelligibilia respectu intellectionis sunt causse activee na- turales, et etiam intellectus agens et possibilis, si hic ponatur agere ad aclum intelligendi; ergo illud objectum intelligibile, quod est per- fectius, semper moveret intellectum ad sui notitiam; confrarium expe- rimur in npbis.
Item, Augustinus H. de Trinit. cap. 3. de Magnis, et 11. de parvis: Voluntas hac atque illac fert, atque refert aciem formandam. conjunr/ii- que formatam. Simililer ibi, c. 8. de Magnis, et 27. de parvis, declarat quomodo voluntas conjungit memo- riam aciei cogitationis, et dicit: Quod autem conciliat, atque conjun- git, ila eliam ipsa distinguit, atque separat utique voluntas. Et quam- vis loquatur de memoria et acie in parte sensitiva, tamen in 15. libro loquitur de intellectu, quando vo- luntas conjungilintelligentiam proli.
Item 3. de Anima, text. com. 18. Jntelligimus cum volumus; ergo in- telligere est in potestate voluntalis; sic autem non sentimus, cum vo- lumus, quia objecta non sunt nobis praesentia.
Item 1. Ethic. cap. 9. habitus est, quo quis utitur, cum vult; patet ergo quod aliqua intellectio sit in potestate voluntatis, non tamen omnis, quia non intellectio prima, quia quidquid est in potestate vo- lunlatis, est in potestate ejus me- diante actu volendi; sed omnem actum volendi preecjedit aliqua co- gnitio natura prior; ergo illa saltem non esset in potestate voluntatis, propter quod dicit Augustinus de liber. arbitr. cap. 15. Non est in po- testate nostra quin visis tangamur; restat ergo ut cognitio secunda sit in potestate nostra.
Sed dubium est, propter argu- menla supradicta, quomodo cogita- tio, sive intellectio secunda sit in potestate nostra, ut quomodo volun- tas possit movere ad illam, cum ad nihil moveat, nisi ut cognitum.
Dicitur uno modo, quod sufficit cognitio habitualis illius objecti, cu- jus vult imperare cognitionem ut sic, et sic non sit necesse cogitatio- nem actualem illius objecti preece- dere. Alio modo, quod sufficit ha- bere cognitionem illius objecti in universali, vel in aliquo simili, vel in contrario. Terlio modo dicitur, quod voluntas remittit intellectio- nem inexistentem sibi, et tunc illa remissa occurrit aliud intelligibile. Quarlo modo dicilur quod intellec- tus habet actum collativum ut sic, inquantum intellectus cognoscit unum intelligibile per collationem TerUo.
CoDtra.
Quomodo movet vo- iQDtas ad cogitatio- Dem secun- dam.
Ouioque de hac re opioiooee.
DIST. XLII. QUiESTIO IV.
ad aliud, voluntas movet ad stan- dum in consideralione illius. Quinto modo dicitur quod in polestate vo- luntatis non est cognitio siraplex, sed discursiva el inquisitiva, et sic habita simplici notitia movet ad dis- cursivam. JO. Contra primum modum de habi- Rejicitnr, tuali cognitionc, quia impossibile P""*'" est voluntatem velle aliquid actu, nisi sit actualis intellectio in in- tellectu; nulla enim cognitio ha- bitualis sufficit ad volitionem ob- jecti actualem, quia tunc dormiens, et alius quantumcumque dislractus, posset velle aliquid notum in ha- bitu.
'cunda^ Coutra sccundum modum, quod intellectio in universali non sufficit ad hoc quod velit aliquid in particu- lari, quia tunc intelligens lapidem, cum in eo inlelligatur substantia corporea, in quo, ut in universali, continentur omnia bona volibilia, ut aurum, et bos, etc. hujusmodi, se- quitur quod intellectio lapidis suffi-* ciat ad volendum aurum, vel bo- vem, quod falsum esU Item, intellectio in universali, vel esl idem cum intellectione in particulari, vel alia. Non potest esse alia, quia sicut universale in singu- lari non est aliud quam singulare, sic nec intellectio universalis in particulari est alia ab intellectione in particulari; ergo est idem in parti- culari; sed per hanc non intelligitur nisi hoc determinatum; ergo, etc. Item, intellectu intelligente uni- versule potest voluntas velle quod- libet volibile contentum sub eo, ut intelligendo animal, potest velle bovem, cum tamen voluntas mea non possit velle bovem, nisi ejus species cernatur in anima mea, vel saltem voluntate volente ali- quid in particulari, oportet habere speciem ejus intelligibilem, et per illam intellectionem in universali non causatur illa species in intel- lectu; ergo volunlas causabit illam speciem in intellectu, quod non vi- detur verum.
Contra tertium modum. Bene ego n. concedo quod voluntas potest re- Et tertia. mittere intellectionem inexistentem, qua remissa potest occurrere aliud objectum, verum est a casu, vel quod occurrat aliud intelligibile, vel cogitatio alterius intelligibilis, vel ejusdem aliter quam prius, quod quidem intelligibile moveat intel- lectum et voluntalem, et sic solum casualiter esset cogitatio in potestate voluntatis. Deinde, non fit per con- versionem voluntatis, cum non sit prius notum ab intellectu.
Prseterea, non salvat propositum, quia quantumcumque voluntas sic moveat ad aliud, remitlendo pi'io- rem actum, hoc tamen non est ad aliquid delerminatum objectum in- telligendi secundum viam istam, sed ad quod phantasma fortius mo- vet. Sed quod sic moveat phantas- ma, inquantum voluntas remitlit priorem actum intelligendi, est per accidens respectu voluntatis; non igitur salvatur quomodo voluntas potest per se avertere intelleclum a consideratione unius ad consideia- tionem alterius.
Contra quartum modum, ad hoc e^ ^^^^^ quod voluntas avertat intellectum ab uno, ad intelligenduin aliud, non requiritur semper intellectio colla- tiva, sive comparativa, quia unum objeclum potest per se intelligi absr LIBRI II.
qiie comparaiione ad aliud, el ab intclleclione illius polesl voluntas avertero inlellectum. 12. Contra ultimum modum, quod Et demum iiie non sufficit, probatur: Si illud, quod requiritur ad discursum, non est in potestate voluntatis, nec ipse discursus est in potestate volunta- tis; discursus autem necessario prse" supponit cognitionem apprehensi- vam objecti, et illa simplex intellec- tio objecti, ad quod debet intellectus discurrere, non est in potestate vo- luntatis, ut supra probatum est; ergo nec discursus.
^""•^ILnf Contra omnes modos simul: NulopmioDeB Mr"\ur '^^ enim illorum potesl assignare aliquem actum intelligendi in intel- teclu in eodem instanti in quo vo- luntas avertit intellectum a conside- ratione unius, ad considerationem alterius, et priorem natura. Non primus modus de cognitione habi- tuali, quia ille nullum actum ponit in intellectu.
Non secundus de cognitione uni- versaii, quia volitio est in se dis- tincta; sed actus, vel cognitio in universali est indistincta. Nec ter- tius de remissione intellectionis, quia talis remissio non ponit cogni- tionem alterius objecti, nisi a casu. Nec quartus modus de cognitione collativa, quia quaero unde erat ma- gis in potestate voluntatis habere col- lalivam, quam intellectionem sim- plicem primam ad quam confert. Praeterea, quando intelligo lapidem absolute, non habeo comparationem priBviam, nec absoluta intellectio sufficit ad hoc quod velit comparati- vam. ^-^ Nec quintus modus de cognitione discursiva, quia in instanti in quo voluntas est conversa, non intelligit extremum a quo discurrit, quia ab intellectione ipsius avertit; nec ali- quod extremum ad quod discurrit, quia illius intellectio est posterior nalura volitione; stat ergo difficul- tas, quomodo voluntas potesl aver- tere intellectum a consideratione unius ad considerationem alterius.
SCUOLIUM in.
Voluntas impsrat cogitationi, vel avertit in- lelleotum, quando in aliqua notilia imperfecta ex pluribus Bimilibus in intellectu siinul exis- tentibus, complacet, quia tuoc illa notitia in- tenditur, et aliae remittuntur, vel omnino cessanl. Suadetur isle modus ex impugnatione aliorum quinque. Vide Doctorem in Oxon. btc a num. 10. et collat. 2.
Respondeo igitur ad primum ar- 13. ticulum, et praemitto tres proposi- ^"™^.p'^ tiones, ex quibus patet propositum, quarum prima est, quod una in- tellectione existente in intellectu, multae possunt esse indistinctae et imperfectee. Hoc patet in exemplo de visu, quia omnia quee objiciuntur oculo sub una pyramide videt, una tamen est visio perfecta illius, sci- licet puncti in cono pyramidis; unde illud super quod cadit axis pyrami- dis, videtur distincte; aliorum au- tem in illa pyramide sunt plures visiones distinctee; sed si hoc est possibile in sensu, multo magis in intellectu.
Secunda est, quod intellectionera secunda. inexistentem, licet non cognitam, ut objectum, potest voluntas velle et complacere sibi in illa; aliter enim voluntas non posset copulare parentem cum prole, quod est con- tra Augustinum de Trinitate ferme ubique, maxime vero libro 9.
DIST. XLII. QUiESTIO IV. 221 TerUa. Tertia propositio est, quod vo- perfecta, non tamen ita quod nul- luntate complacente in aliqua in- lam aliam compatialur secum, tunc tellectione, ipsa intenditur et firma- cum illa possunt esse multae intelle- Fortius agik potenlia circauDum objectam, qaam cir- ca plara.
LIBRI II.
circuios in causis totalibus inconveniens est agendo...quando esse circulum, et in causis simpliciler pnoribus, ut in causis natura- libus; sed non est inconveniens esse circulum, ubi causa superior non est simpliciter necessaria, sed con- currit cum causa inferiori contin- genter; sic est in proposito, quia voluntas non est ita necessaria cau- sa intellectionis, quod sine ea non possit esse, sed est causa alicujus perfectionis in ea. Ad ler- Ad lerlium, dicendum quod causee Perficiiur ualurales sufficienter agunt sine potentiae ahis causis. quautum ad omnem Tiurius" perfectionem, quam possunt cau- sare, et tamen cum superiori agente istffi eaedem causa^ perfectius agunt; memoria vero est sufficiens causa intellectionis quoad perfectionem, quam ipsa potest causare in intel- lectione; illa tamen eadem causa concurrente causa superiore, ut vo- luntate et agente circa idem obje- ctum, perfectius agit, propter natu- ralem ordinem potentiarum, quee natfle sunt se impedire in actibus, quando circa diversa operantur, et se fortificare, quando circa idem concorditer operantur; et ideo quando voluntas vult idem illud, circa quod operatur intellectus, in perfectiorem actum intelligendi po- lest anima. Unde si quando intelle- ctus intciligit aliquid, esset operalio voluntatis circa idem, et imaginatio et sensus circa idem particulare, ut puta, quod esset prcBsens sensui, multo perfectior esset intellectio, quia propter distinctionem poten- tiarum circa diversa remiltuntur in actibus suis. Secundum hoc ergo, concurrente actu voluntatis circa idem objectum, quod operatur intellectus, perfectior ^sset actus; non quod voluntas causat imme- diate aliquem actum, vel aliquem gradum actus in intellectu, sed propter ordinem naturalem poten- tiarum, memoria perfectius est cau- sa actualis notiliae, cum sibi con- corditer agit voluntas circa idem objectum volendo, circa quod ope- ralur memoria iutelligendo.
Aliter vero posset dici, quod vo- luntas habet immediatam actionem super intellectum, sed hoc est diffi- cilius videre. Ideo potest dici secun- dum priorem viam, quod licel rae- moria perfecta sit sufficiens princi- pium intellectionis, et voluntas non habeat necessariam actionem circa idem objectum, si tamen coagat, fortificatur tota aclio memoriaB. El secundum hoc, patet quomodo co- gitatio est in potestate voluntatis.
SCHOLIUM IV.
Delectationem de objeclo malo, etiam sine consensu in opus, esee morlale. Ita communis. Vide citatos in Oxon. blo in Schol. num. 13. Quidam tenent de opere prohibito Jure posi- tivo, non esse mortale, Sanch. Less. Vasq. Cord. ibidemcitali. Id sallem probabile, delectatio- nem de opere morlali, sub conditiouc justl- ficante, etiamsi sit appetitus sensilivi, non esse mortale, Sancb. i. in Deoal. cap. 2.
Sequitur videre secundo quomodo 17. in cogitatione potest esse peccatum Actus con- materialiter? Dico quod ipsius vo-^TeV^acI luntatis duo sunt actus, scilicet pUceX". actus concupiscentiae, et actus com- placentiee. Et actus complacentiae prior est, quia prius complacet vo- luntas ex dilectione in illo cui con- cupiscit, quam concupiscat aliquid sibi voluntas. Potest ergo aliquid sibi inordinate concupiscere, et'com- placere in illo, el etiam potentiis DIST. XLII. QU/ESTIO IV.
Quomodo cogilalio ' tit mala.
Delectatio sioe coDseDsu nd opos eii mortale.
inferioribus potest aliquod inordi- natum concupiscere, et in hoc com- placere; et eodera modo potest quoad actum intellectus.
Quando ergo voluntas imperat cogitationem alicujus illiciti, qua vult ut objectum sit sibi preesens ad concipiendum complacentiam suam in illo, si illud cogitatum sit illici- tum, in complacentia plena illius modo preedicto, est peccatum mor- tale. Et hoc non solum de carnalibus, ut cogitare luxuriam, sed etiam in actibus intellectus respectu aliorum objectorum, ut imaginari et morari cum delectatione in cogilatione mortis inimicorum, et sic patet quod cogilalio de objecto illicito, quae procedit ex complacentia voluntatis in illo post deliberationem, estpec- catum mortale. Sicut enim est mor- tale voluntati concupiscere sibi de- lectationem de objecto illicito, et illam etiam, vel aliam concupiscere potentiae inferiori, sic etiam pecca- tum est, ad hoc velle cogitationem de illo objecto.
Haec esl sententia Augustini 12. lib. de Trinil. cap. 12. et Magister allegat dist. 24. cap. illo: Itaque ut breviler summa perstrimjam. Et quod Augustinus ibi intelligat quod delectatio sine consensu in opus, sit peccatum mortale, patet per illud quod dicit, si solum cogi- tatur de re illicila, totus homo dam- nabitury nisi per gratiam mediato- ris Deiethominum liberetur\ quod si esset veniale, posset sine gratia opposita liberari. Ex quopatetquod in eadem cogitalione potest esse peccatum, et non esse peccatum, quia quantumcumque cogitatio sit delectabilis, cum tamen objectum non sit delectabile, non est pecca- tum. Unde vir sanclus potest dele- ctari in cogitatione alicujus peccati, quod detestatur; delectari tamen in consideratione alicujus objecti, qua- lenus objectum sit sibi praesens, ut delectetur in illo, ut in objecto, est peccatum. Et hoc patet per Augus- tinum 9. Trinit. cap. 19. Definire inlemperantiam, verbumque ejus dicere, pertinet ad artem moris; esse autem intemperatum ad illud perti- net, quodin illa arte culpatur; sicut nosse etdefinire quidsit SolecismuSy pertinet ad arlem loquendi; facere autem illum, vitium est, quod in illa arte reprehenditur. Sic ergo si cogi- tatio placet et continuatur non prop- ter cogitatum, sed ut per eam ad finem debitumaliquispertingat, non est peccatum, sed si propter obje- tum illicitum, est peccatum; et isto modo viri justi detestantur cogita- tiones illicitas.
Ad primum argumentum hujus qusestionis, patet responsio per di- cta, quod peccatum formaliter non est nisi in voluntate, sed malerialiter potest esse in aliis actibus, non ta- men nisi ut imperantur a voluntate. Unde prima cogitatio, ut patet supra^ non inducit peccatum, et toties ha- bethomo primas cogitationes, quo- ties occurrunt diversa objecta, et quoties surgit a somno.