si aliquid esset ejusdom rationis ens, ita quod dicitur non solum in alterutio, ut si in actu, quan- do quid proprie, sed de oo qui tuni ad illud, non primo actunrot, ost quis. lllud vult Richardus 4.
sed reciperet actum; si in poten- de Trinit, 7. Quando aliquis est tia, quantum ad illud, non reci- longe a nobis, queerimus quid sit, perot, sed actuaret; igitur proprius et non quis; cum vero appropinactus, et propria potentia sunt quaverit, et discernimus quod est primo diversa. Sod illa proprietas homo, non quid queerimus, sed individui respectu quidditatis habot quis. Idem vult Avicenna, viso rationem actus; igitur est extra animali a remotis, prius nolum totam rationein illius quidditatis, ost, quod est corpus quani ani- Actus et vel extra totuu). Differentia voro mal; prius animal quam homo, Doteotis primo di- spocifica uou doterminat genus vol hic homo. Ens igitur et quid extra totum genus quidditatis, sod convortuntur, non quid proprie, detorminat ipsuin a quidditate sed ut extenditur ad quis, vel imperfecta ad perfecfam; et ideo quid, vel quale, etc.
dilFerentia specifica est oxtra totum Secunda comparatio est dicere genus quiddifalis imperfectcO. Patot spocifice ad inferius, et similitudo igitur quomodo illa conveniunt et est quantum ad hoc quod sicul differunl. spocios eodem, quo est species 5. Gontra illud, e//5 el quid coum^v- formnlifor, et quo habot unitatem tuntur secundum Aviconnam 2. specificam, ropugnat sibi posse Metaph. quia rts, ens, quidy con • dividi in plura ojusdom spociei, vortuntur; igitur si illa propriotas loquondo do specie atoma; sic individualis est oxtra lotum genus individuo eadom propriofale indiquidditatis, igitur ost oxtra totum vidiiali, qua ost formalilor haec, gonus entis. ropugnat sibi omnis divisio in in- Dico secundum Philosophum o. foriora. Tertia comparatio est for- Melaph. quod siinul fotuin ost mae specificae ad oa quae sunt extra quod quid, noii taujon oxlra juxta se, et tunc similitudo est genus onlis. Quomodo igilur con- quantum ad hoc, quod sicul spe- DIST. Xll. QUuSlSTlO Vm.
39 cies distant, et illa quibus diffe- runt, sunt primo diversa, nihil commune habentes; sic duo in- dividua quanlum ad ista, quibus dislinguuntur primo, in nullo ejusdem rationis conveniunt. 7. Per hoc patet ad unam instan- tiam talem, Socrates et Plato dif- ferunt istis proprietatibus, aul illse proprietates in aliqua conve- niunt, vel in nullo, igitur primo distinguuntur; igitur Socrales el Plato cum includant istas proprie- tates, si istae proprietates in ali- quo conveniunt, quserendum est de illis quibus distinguuntur? Aut in aliquo conveniunt, vel in nullo? Et sic, vel erit processus in infi- aituni, vel stabitur, quod Socra- tes et Plato in nullo conveniunt. Dico quod primo distinguentia in nuHo conveniunt; non propter hoc sequitur quod includentia in nuilo conveniunt, quia ipsa inclu dunt primo distinguentia, et plus. Urtde magis diversa possunt du- pliciter intelligi; vel quia plus repugnantia, vel quia in nullo convenientia. Primo modo non sunt inclusa magis diversa quam includentia, quia non plus repu- gnantia. Secundo modo sunt ma- gis diversa, quia etsi non minus repugnent, lamen non tantum sunt diversa; sicut igitur esset dicendum de differentia specifica hoininis et asini, sic quantum ad hoc, de proprietate individuali; nec propter hoc sequilur quod individua sunt primo diversa, sicul nec duae species.
SCHOLIUM H.
Tanriem vult individualitatern desunii a qua- libet eniiiate partiali et tolali, estque ultima realitae, rei, aqua desumilur. Paletex quaestio- nibns prsecedentibuSf quia non o»t ipsa nHtura secuQdum se, ex quaest. 5. neque duplei nega- tio, ex queest. 6. neque existentia, ex quest. 7. nequo quantitas, ex quccst. 4. neque materia, ex qua?9l. 3. ergo uliima realitos cujuplibet entitatis, sive sit pars, sive^ tolum facit pum banc.
Dicunt, quid est in re, a quo 8. accipitur proprietas indivisibilis, g[°^[^?^. vel materia, vel forma, vel com- biiie unde positum, cum non smt plures res? Dico quod sicut. compositum in genere habet in se partes, mate- riam et formam, et materia potest concipi sub ratione uhiversalis, similiter forma et compositum; et similiter in aliis generibus ct in ntgationibus, et privationibus, quidquid potest concipi ut univer- sale, illud non est de se lioc, cum potest sic concipi absque modo COncipiendi OppOSito Objecti. Et In materia ,..^.. ^ 1 C8t natura cum non potest ita concipi est de et hajccei- se heec, ideo in materia est natura et haec proprietas, et similiter in forma, similiter et in composilo. Et lormalitas naturae non est for- malitas, quae est incommunicabi- lis, nisi denominative, lamen in composito est formalilas, quae est communicabilis; igitur sex sunt entitates in composito per identi- tatem unitive.
Dices, Deus posset conservare prius sine posteriori; igitur pos- set conservare naluram in existen- tia sine proprietate indivisibili. Per quid igitur intrinsecum posi- tive esset haec natura alia a na- tura, quae est nunc sub alia pro- 40 LIBRI 11, PriuBoata- ra duplex.
Quidditas DOQ poteet esse Bine iDdividualilate.
Ad pri- mum priocipale.
AD iDdi?iduum sit proprio compositum.
prielate indivisibili, quia oportet positivum dare intrinsecum disiin- guens?
Dico quod prius natura alio est duplex: Unum quod non est res alia, sed formalitas alia, idem ta- men identice. Aliud est prius na- tura, quod utroque modo est aliud a posteriori. Primo modo clau- dit incompossibilia, conservare prius sine posterioii, quia contra- dictio est eamdem rem simul ma- nere, et non manere, et tamen illud prius non est de se posterius. Sicut anima sensitiva tua est prius natura, quam sit formalitas intellectiva, et tamen contradictio est tuam sensitivam manere sine intellectiva. Similiter forma speci- fica albedinis non est res alia a natura coloris, et tamen impossi- bile est, et impossibile, non ob- stante quod res, a qua accipitur genus coloris, quae est in albedi- ne, sit alia formalitas, conserve- tur, et non forma specifica albe- dinis. Nunc autem proprietas indivisibilis quamquam sit poste- rius natura quidditate, nunquam lamen est res alia, sed est idem identitate cum forma specifica, quamvis alia formalitas.
Ad primum principale dico, quod non sequitur, quodlibet individuum esse compositum proprie, quia com- positio non est proprie nisi ex actu et potentia proprie acceptis, et quod ista proprietas individualis est ea- dern essentia identitate, ideo ex talibus nunquam proprie fit compo- sitio. Sed si esset res alia, proprie esset actus quiddilatis, sicut in divi- nis sapientia si esset res alia, esset passio rei; nunc autem identitas tollit omnem compositionem pro- prie. Si tamen velimus extendere composiiionem ad omne illud quod habet sic naturam, quee non est ex se hssc, el talem proprietatem, con- cedo quod in individuis est talis compositio, et tamen talis non est in divinis, quia quodlibet ibi est de se hcBc; nec etiam est ibi essentia prius natura proprietate quasi com- plente rationem individui, et deter- minante essentiarn. Et cum quaeri- tur, an illa proprietas accipitur a materia, vel a forma, vel composilo, dictum est modo quod in quolibet istorum est natura, et talis proprie- tas ultra materiam et formam con- trahens naturam, quee est entitas positiva.
Ad aliud, concedo quod singulare est per se intelligibile, imo maxime intelligibile, quia nunquam beali- ficabitur intellectus nisi in inlellec- tione singularis, puta essentiae divinae, ut hasc. Non tamen sequi- tur ex hoc, quod sit maxime intelli- gibile cuicumque intellectui, quia ex debilitate intellectus nostri potest esse defectus. Et cum allegatur Philosophus, dico quod non est ejus intentio quod singulare non sit in- telligibile. Sed intellectus noster non intelligit nisi per sensum, et dictum est ', quod per sensum non cognoscitur hoc singulare ut hoc^ sed solum ut natura, et sic potest intellectus noster intelligere singu- lare. Unde Philosophus vult quod inlellectus noster potest in duo, sensus autem tanlum in unum, quia non potestin universale, ut univer- sale, et intellectus potest in singu- lare, sicut sensus.
Ad aliud, dico quod non sequitur.
\J secuDdum.
SioguUre est per &e iutelligibile.
Seasus quomodo COgDOfCit siDguIare.
Ad ter- tiuDa.
DIST. XII. QUiESTlO VIII.
41 siDgniare singulare ut lioc^ est per se inlelligi- Hi?e,°ii^ bi'6; igitur est per se scibile, quia ^^tgibuer individuum ut hoc^ non habet causam intrinsecam alterius passionis, quam sit passio speciei, et potest tamen intelligi. Ideo ex parte causee est intrinsece, quare non potest passio propria de individuo sciri, xxihsec^ quia illud contrahens quidditatem non est causa alicujus propriae passionis.
Ad aliud cum dicitur possel rfe- Tidoum finiri. dico secundum Philosophum «tdefini- i. Topicorum, cap. 6. quod dennitio expnmit qutdesl causae speciei so- lum; sed individuum exprimit plus- quam quidditatera, et ideo ejus non est definitio propria. Hoc videtur ex inlentione Philosophi, quia sic vide- tur loqui de materia pro condilione contrahente quidditatem, ubi assi- gnat individualionem per materiam, ut patet I. de Coelo 5. Metaph. 7. et 10. et nunquam fugit ibi ad quan- Ad quar- ftnD. lodi' titatem, quia forma dicitur quiddi- Per mate- tas secundum Aristotelem 5. Me- teiHgitur taph. et secundum Boetium dc rn - d uio co o°" nit, lib. I. cap. 3. ubi dicit quod gpectem. forma simplex subjectum accidentis esse non potesl, et exemplificat, ut humanitas. Ideo apud Aristotelem entitas distincta a quiddilate, quam importat illa proprietas, est mate- rialis respectu quidditatis; similiter loquendo Logicej prdedicabile habet rationem formalis, et subjicibile rationem materialis. Ideo formalitas iur"^e°8e proprie pertinet ad secundam sub- **®^^°g" stantiam, materialitas ad primam, et talis materialilas est in quolibet individuo, ideo in nullo ente est qucelibet entitas in eo de se hsec, nisi in Deo; el Deus nullo modo potest habere proprietatem contra- hentem naturam, tanquam aliqua materialitas, quee sit extra rationem formae, cum sit actus purus.
3 42 LIBRI II.
DISTriNGTIO XIII.
Arg[ameQt. primum.
SeruQ- dum.
Tertium.
Quartum.
QuiDtum.
QU.ESTIO UNICA.
Vtrum lunien sit propria species senst- bilis lucis corporalis?
Qiiod non. Lumen est substantia; non igitur est per se sensibile. Antecedens patet, quia lux fuit primo facta, et tunc non fiebant accidentia sine suppositis, quia in primis operibus non fiebant talia miracula.
Item, Augustinus 7. super Genes. ad litteram: Amma^ qua praedita est, etc. et postea, omnia adminis- trantur per lucem et corporea sub- tiliora; igitur lumen inter caetera corpora est subtilius; igitur est corpus, non igitur species sensibi- lis.
Item, lux gignit corpora, et sub- stantias hic inforius; igitur non est accidens, quia sic effectus excederet suara causam.
Item, lux habet proprietatem corporis, quia potest moveri, frangi; igitur, etc.
Item, lumen habet esse reale in medio; non igitur est species sensi- bilis, cum ista habeat esse intentio- nale in medio. Antecedens probalur tripliciter, primo sic: Lumen reali- ter denominat medium, non autem species, quae habet esse intentio- nale, quia si sic, sicut dicitur quod aerest lucidus, sic diceretur quod aer est aibus a specie albi, quoe habet esse intontionale in medio. Secundo sic: Lumen excludit oppo- situm a medio, ut tenebram, non sic species albi speciem nigri, sicut album roaliler, nigrum realiter. Tertio sic: Lumen habet actionem realem in medio, quia ignis geno- ratur in medio ex refractiDne radio- rnm a specuio terso et polito; in- tentio non generat substantiam; igitur, etc.
Oppositum, Avicenna 6. Xatura- 2. lium part. 2. cap. i. Lux per se est Contra. sensibilis; sed nihil per se sensi- bile videtur, nisi per specien> suam multiplicatam ad organum, 2. de Anima^ text. 68. igitur lumen est species lucis per quam videlur.
SCHOMUM I.
SCHOMUM I.
Lucein esse acoidena. Primo, ex Avicenna. 8e- cundo, quin est sensibilis. Tertio, in igne est i»pcidon9, quia nen forma, npc maleria; ergo Dbiqup. Qiiarto, corpora coelestia non videntur habere aliud accidens nohilius. Explicat quod- nam est objectufu primum visus. Et putat esse aliquid indiflerens ad coiorem et iucem,vel ipsam lucem, quia perShanc caeteri videntur, non e contra.
Ad quaestionem dico, quod ost Lux est ac- forma accidentalis, quia est per se ^'^^°®- sensibilis, ut sensu percipimus, et ut vult Avicenna; igitur non est substantia.
DIST. XIII. QU^STIO UNIC.
43 modo Twi. Qijjg(.iun^ yigug? et lux non videtur D0D8itco-pep natiiram coloris; igitur visus Praeterea, in hoc corpore elemen- tari est lux accidens, quia nulla pars essentialis ejus est, ut materia vel forma, nec prior forma substan- tiali ignis; igitur in nullo est sub- stantia,quia quod uni est substanlia, nulli est accidens, primo Pliysico- riim^ text. 27.
Item, corpora coeleslia habent qualitates accidentales nobiliores quam inferiora; hujusmodi non videtur nisi lux, quia perspicuitas est qualitas passiva. 3 Dicunl, quomodo est lux per se vi- Luxqao- sibilis, cuHi coloratuui sit primum biiif, oom DDD 9it co- lor.
non eril unus sensus.
Dico quod utrumque est per se visibile, et tamen visus una poten- tia, quia quanto potentia est perfec- tinr, tanto polest in plura quam imperfectior. Si potentia imperfec- tior omnia cognoscat, perfectior per- fectius cognoscet (quod dico, quia Angelus inferior cognoscit omnes res, quas Angelus superior, etsi ndn seque perfecte); sed sensus visus plures difTerentias rerum nobis ostendit, primo Metaphys. cap. primOy et cognita per se plus diflfe- runt, quam contraria in genere Physico, qualia solum cognoscuntur ab aliis potentiis sensitivis; ideo dico quod neutrum istorum est primum objectum adsequatum, sed est aliquid indifTerens ad hoc, et ad '>bi«toin illud, et est innominatura, sicut pa- in^u^^ let de tactu. Sentit enim duas con- ec uoSJ! trarietates, quarum neutra ad aliam est reducibilis, et tamen non excedit genus tactus, nec etiam est plures sensus formaKter. Similiter sensus comraunis est unus, et tamen sentit quodlibet per se sensibile, et suura objectura adaequatum erit unura commune abstractum ab omnibus sensibilibus parlicularibus, non tamen universaIe'compIetum.
Vel aliterpotest dici, quod quando j^^^gj^**^^, sunt duo objecta unius potentiaB in muua obanalogia quadam, tunc unum isto- rum erit primum objectum, et vir- tute illius'primi, omnia alia cogno- scentur. Non tamen oporteret quod sub eo contineantur, sicut de tactu, esto quod non senliret nisi calidum et frigidum, calidum esset primum objectum, in virtute cujus omnia alia senliret. Et tunc potest dici quod lux habet primara rationera objecti visibilis, non quia sit objectura ada^- quatura forraaliter, sed quia virtute ejus omnia, quae non sunt talia formaliter, videntur. Lux enim potest videri sine colore, color ta- men non sine luce, dependet enim in visibilitate a luce, quia ad sen- tiendum, vel ad videndum colorem necesse est coagere lucem, vel intrinsecam, vel extrinsecara, si cadat in corapositione coloris,, ^ SGHOUUM 11.
SGHOUUM 11.
Ostenditprimo lumen non esee corpus, neque formam substantialem, neque quanlitatem, sed qualilatem, quae est species visibilis lucis, seu int^ntio sumpta pro rationo tendendi in objec- tum. Secundo, epeciem visibilem perfeclam essesimul objeclum visum, et rationem viden- di, quod comprobat experientia radii transeun- tis per vilrum rubeum, et quia alioquin posi- tum super oculum iropediret visionem. Tertio, lumen non videri nisi conjunctum corpori, quod duplici experientia patet.
Secundo dico, supponendo quod ^ hix dicitur ut est in fonte, lumen ut Luxinfon- in raedio, quod luraen non est sub- \l' ^"^^10° stantia aliqua, quia non est corpus, 44 LIBRI II.
Siaercede- rel lumiDi DOD fieret respiratio.
latentio quatuor modie su- mitur.
Lumen est Tisibile, et ralio vl- dendi, seu ioteotio.
quia sic non esset pervium; quod- cumque enim corpus occultat quoe sunt post se, quanlumcumque sit luminosum; lumen aulem non occultat, sed potest esse medium videndi, sicut pervium.
Prseterea, subslantia corporea non est simul naturaliter cum alio corpore; sed lumen est simul cum medio; igitur non est substantia corporea. Probatio minoris, quia si aer cederet lumini cum esset in medio, non posset homo respirare in medio illuminato, quia non res- pirat, nec expirat nisi aerem.
Nec etiam potest lumen esse forma substantialis, quia non manet ali- quid in esse specifico, recedente sua forma substantiali, et accedente; sed lumine recedente et accedente, remanet idem aer specifice; igitur, etc.
Nec potest esse quantitas, tum quia non posset esse simul cum aere; tum quia non esset quantitas activa.
Est igitur qualitas sensibilis, quae est species lucis, vel intentio, tamen hoc nomen intentio sequivocum uno modo dicitur actus voluntatis; secundo, ratio formalis in re, sicut intentio rei, a qua accipitur genus, differt ab intentione, a qua accipitur differentia; tertio raodo dicitur con- ceptus; quarto, ratio tendendi in objectum, sicut similitudo dicitur ratio tendendi in illud cujus est; et isto modo dicitur lumen intentio^ vel species lucis, quia sensibile posi- tum supra sensum impedit sensum, 2. de Anima, texl. 73. Sed lumen in oculo non impedit sensum, imo requiritur per Commentatorem de Se7isn ei SensatOy ad hocquod oculus videat; igitur non tantum est lumen sensibile, sed intenlio vel species, quibus objeclum potest videri; est igitur lumen per se visi- bile, et tamen intentio visibilis.
Contra, si lumen est pcr se visi- 5. bile, igitur non est ratio tendendi in Objeciio r objectum visibile, quia tunc idem esset ratio tendendi iu se. Quod autem lumensit per se visibile, pa- tet, quia non videmus subslantiam Lunae, sed tantum est lumen, quod nobis apparet in Luna, aliter enim corrumperetur subslantia Lunee in novilunio, quia nobis non plus apparet quod maneat, nisi quod videmus.
Item, quod lumen sit per se visi- secunda. bilc, patel per exemplum Philoso- phi, si moveatur oculus clausus, apparel ibi lumen.
Dico, quod aliqua e.st intentio species...1.1.,,..,. aiia visivisiDilis, vel species, qua3 est visibi- biiis, aiia lis in se, et non solum ralio tenden-dlndT tan- di in objectum propter ejus majorem ^"™* virtutem. Alia vero, quae tantum est ratio videndi propter ejus debilita- tem, ut species albi, vel nigri. Exemplum primi de lunnno. Unde si transeat radius per vitrum ru- beum ad parietem, apparet paries rubeus, et tamen non coloratur paries illo rubore, quia si esset ibi oculus, ubi est paries, videret vi- Radio ,...traoseunte ,...traoseunte trum rubeum, nec rcciporet ibiperviirum colorem rubeum realiler; igitur parier^sf- aliquando intentio visibilis potest "rubeo!^* videri propter ejus perfectionem, quiasiibi esset talis color realiter, oculus existens ibi positus non posset videre, propter colorem posi- tum supra sensum.
Item, Philosophus de Sensu et Lumen Sensato, quando transit nubes su-°uirnUi" DIST. Xm. QUiESTlO UNIC.
45 corpori pra aliquod viride, apparet ibi alius Tum°*^ color quam prius, et tamen in re non est alius; intenlio igitur quan- do est debilis, solum est ratio viden- di; quando est fortis, potestesse quo et quod. Nunquam tamen videntur istae species, nisi contiguat89 corpori visibili, neque lumen videtur nisi conjunctum corpori. Quod patet dupliciter: Primo, quia de nocte non videtur radius, et tamen ullra islum conum umbra, quam facit terra de nocte, est radius,. quia ta- men non conjungitur ibi immediate corpori terminanli visum, non po- test videri. Secundo sic, esto quod aliquis sit existens in puteo profun- do, et in summitate vadat radius solaris per mcdium unius foraminis, nisi superius immediate ponatur aliquod corpus terminans visum, non videbitur ille radius, et ideo non videbitur antequam terminetur visio ad aliquod sensum.
SCnOLIUM IH.
SCnOLIUM IH.
Ostendit optime tres radios, rectum, reflexum et fractum, immediate immediatione causffi, esse a lumiaoso; quomodo autem isti diiTerant, vide in Oxon. bic a. 3. Admittit quarlum ra- diura, id esf, umbram, qua videraus, nullo trium radiorum praBsente, de quibus opllroe ad oculum noster Pecbanus in sua Perspectiva.
5^ Terlio dico, quod iumen est du- LanieD du- plcx, esseiitiale et accidentale, sive *"***' primarium et secundarium. Essentiale et primarium dicitur illa species, per quam visus potest devenire in visionem corporis luminosi, et illud est triplex secundum triplicem ^i€x*R^^ radium, rectum, fractum et refle- ^*"- xum. Rectus est, qui venit a luminoso ad terminum per medium ejusdem diaphaneitatis sine aliquo angulo, quia natura ibi agit quantum potest, et ideo breviori raodo quo potest, et linea recta est alia sibi conterminali brevior; ideo radius Solis sempertenetincessum rectum, si potest. Sed dum occurrit medium alterius diaphaneitatis, ut cum ra- dius transit per aerem, veniens ad aquam, quae non est corpusomnino densum, permittit transire radium, sed non per incessum rectum, nisi veniat perpendiculariter, ideo decli- nat radius ab incessu recto, cum difTunditur per superficiem aquae, quae est medium alterius diapha- neitatis, ut patet in Perspectivorum lineis; ha^c autem declinatio radii ab incessu recto, vocatur fractio radii, sive radius fractus. Reflexus Fractut.
est, cum rectus radius mveniens obstaculum corporis sufficienter densi transitper medium; sed quia nalura corporis luminosi non po- test multiplicare speciem lucis suee per medium illius corporis, facit quod potest, multiplicando eam in medio contiguato corpori obstanti. Naturale namque agens, cujus vir- tus actif a non est totaliter exhausta, in directum agit, quantum potest et quod non potest in directum, agit in obliquum; et talis multiplicatio luminis vocatur reflexio^ quee fit secundum «qualitatem angulorum incidentiee et reflexionura. De hoc Alacen, Euclides, et alii.
Lumen autem essentiale, sive primarium, immediate causat supra- diclos tres radios immediatione cau- soe, quia non est unus radius causa alterius, sed quilibet eorum est im- mediate ab ipso luminari. De radio recto ita probatur, quia natura agit quantum potest sibi derelicta; 1^^-- 44 LIBRI II.
Siaercede- rel lumiDi noD fieret re^piratio.
lateotio quatuor modie su- mitur.
Lumen est Tisibile, et ratio vl- deodi, seu ioteotio.
quia sic non esset pervium; quod- cumque enim corpus occultat quee sunt post se, quanlumcumque sit luminosum; lumen autem non occultat, sed potest esse medium videndi, sicut pervium.
Prseterea, substantia corporea non est simul naturaliter cum alio corpore; sed lumen esl simul cum medio; igitur non est substantia corporea. Probatio minoris, quia si aer cederet lumini cum esset in medio, non posset homo respirare in medio illuminato, quia non res- pirat, nec expirat nisi aerem.
Nec etiam potest lumen esse forma substantialis, quia non manet ali- quid in esse specifico, recedente sua forma substanliali, et accedente; sed lumine recedente et accedente, remanet idem aer specifice; igitur, etc.
Nec potest esse quantitas, tum quia non posset esse simul cum aere; tum quia non esset quantitas activa.
Est igitur qualitas sensibilis, quae est species lucis, vel intentio, tamen hoc nomen intentio aequivocum uno modo dicitur actus voluntatis; secundo, ratio formalis in re, sicut intentio rei, a qua accipitur genus, differt ab intentione, a qua accipitur differentia; tertio modo dicitur con- ceptus; quarto, ratio tendendi in objectum, sicut similitudo dicitur ratio tendendi in illud cujus est; et isto modo dicitur lumen intentiOy vel species hicis, quia sensibile posi- tum supra sensum impedit sensum, 2. de Anima, text. 73. Sed lumen in oculo non impedit sensum, imo requirilur per Commentatorem de Serisic et SensatOy ad hoc quod oculus videat; igitur non tantum est lumen sensibile, sed intenlio vel species, quibus objectum potest videri; est igitur lumen per se vii^i- bile, et tamen intentio visibilis.
Contra, si lumen est per se visi- 3. bile, igitur non est ratio tendendi in objeciio \. objectum visibile, quia tunc idem esset ratio tendendi in se. Quod autem lumensit per se visibile, pa- tet, quia non videmus substantiam Lunae, sed tantum esl lumen, quod nobis apparet in Luna, aliter enim corrumperetur substanlia I^unce in novilunio, quia nobis non plus apparet quod maneat, nisi quod videmus.
Item, quod lumen sit per se visi- secuoda. bile, patet per exemphim Philoso- phi, si moveatur oculus clausus, apparel ibi lumen.
Dico, quod aliqua est intentio species, visimlis, vel species, qua3 cst visibi- biii», aiia lis in se, et non solum ralio tenden- dendT uo- di in objectum propter ejus majorem ^"'"* virtutem. Alia vero, quae tantum est ratio videndi propter ejus debilita- tem, ut species albi, vel nigri. Exemplum primi de luinino. Unde si transeat radius per vilrum ru- beum ad parietem, apparet paries rubeus, et tamen non coloratur paries illo rubore, quia si esset ibi oculus, ubi est paries, videret vi- Radio .,...traoseunto .,...traoseunto trum rubeum, nec reciperet ibi per vUrum colorem rubeum realiter; igitur plrieprau aliquando intentio visibilis potest "^rubeoy* videri propter ejus perfcctionem, quia si ibi esset talis color realiter, oculus existens ibi positus non posset videre, propter colorem posi- tum supra sensum.
Item, Philosophus de Semu et Lumen Sensato^ quando transit nubes su-°uirn?ti" DIST. XIII. QUiESTlO UNIC.
45 corpori pra aliquod viride, apparel ibi alius Tom"^ colo^ quam prius, et tamen in re non est alius; intentio igitur quan- do est debilis, solum est ratio viden- di; quando cst fortis, potestesse quo et quod. Nunquam tamen videntur istae species, nisi contiguatfle corpori visibili, neque lumen videtur nisi conjunctum corpori. Quod patet dupliciter: Primo, quia de nocte non videtur radius, et tamen ullra istum conum umbra, quam facit terra de noctc, est radius. quia ta- nien non conjungitur ibi immediate corpori terminanti visum, non po- test videri. Secundo sic, esto quod aliquis sit existens in puteo profun- do, et in summitate vadat radius solaris per medium unius foraminis, nisi superius immediate ponatur aliquod corpus terminans visum, non videbitur ille radius, et ideo non videbitur antequam terminetur visio ad aliquod sensum.
scnoLiUM ni.
scnoLiUM ni.
Ostendit optime tres radios, rectum, reflexum et fractum, immediate immedlatione causffi, esse a luminoso; quomodo autem isti diiTerant, vide in Oxon. bic a. 3, Admittit quarlum ra- diara, id est, umbram, qua videmus, nullo trium radiorum praBsente, de quibus oplime ad oculum noster Pecbanus in sua Perspectiva.
5. Terlio dico, quod iumen est du- LBincDdu. plex, essentiale et accidentale, sive **"' primarium et secundarium. Essentiale et primarium dicitur illa species, per quam visus potestdevenire in visionem corporis luminosi, et illud est triplex secundum triplicem Jti^^Re^^J^idium, rectum, fractum et refle- ^*- xuui. Rectus est, qui venit a iuminoso ad terminum per inedium ejusdem diaphaneitatis sine aliquo angulo, quia natura ibi agit quantum potest, et ideo breviori modo quo potest, et linea recta est alia sibi conterminali brevior; ideo radius Soiis sempertenetincessum rectum, si potest. Sed dum occurrit medium alterius diaphaneitatis, ut cum ra- dius transit per aerem, veniens ad aquam, quae non est corpusomnino densum, permittit transire radium, sed non per incessum rectum, nisi veniat perpendiculariter, ideo decli- nat radius ab incessu recto, cum diflfunditur per superficiem aqua3, quae est medium alterius diapba- neitatis, ut patet in Perspectivorum lineis; ha^c autem declinatio radii ab incessu recto, vocatur fractio radii, sive radius fractus. Reflexus Fractui.