SCHOLIUM II.
Amor creaturaB noD est proprius Spirilus sancti, sed ei appropriatur, sicuti Verbo esse declaralivum; et nulli personae divjnae esl in- trinsecus, aut nrcessarius respectus ad creata- ras.
Secundo videndura, quod hujus- m modi araor non sit proprius alicui;^|„or non personae, quia hujusraodi amor res- pr-^^^JiJl^cui pectu objecti secundarii non irapor- pe"on«- tat nisi respectum tantum rationis; nullus autera respectus rationis est alicui personae proprius maxime ad extra, secundum e^^e existenlia3 creaturae, quia si esset proprium alicui personae, esset proprium Spi- ritui sancto, et ita vel Spiritus sanc- LIBRI 111.
6.
tus non necessario procederet, vel Deusamaret necessario aliquicl aliud a se. Praeterea, respectus non potest esse magis necessarius extremo, quiautrumqueextremum pra^exigit; sed nihil aliud a Deo in quocumque esse est ex se necessarium; ergo nuUus respectus ad quodcumque aliud a Deo in quocumque esse esf necessarius simpliciter; igitur nec intrinsecus alicui divinee personae. Similiter dicendum est de Verbo.
Deciarare i^^quantum cst nolitia declarativa naiii per- creaturse, scilicet declarare formalisonae est propriuiii, ter est commune omni personae sieedVerbo _.,.. ^ appropria- cut aclualis intellectio, quia non tumd. 3...,.,,..
q. 2. tantum pater memuiit, sed intelhgit et vult. Secundum Au^gustinum de- c/arare autem formaliter pertinet ad actum intelligentiae, et importat res- pectum rationis, qui est declarantis ad declaratum, et ille est appropria- tus Verbo, quia procedit per inodura notitiae genitae. Est tamen commu- nis tribus, accipiendo formaliter, sed accipiendo principiative potest esse proprius Patri, quia Pater princi- piative declarat, sicutassimilat. Uno raodo dicitur agens assirailare, alio modo forma, sic importat respectum dupUcem; Primo modo solus Pater declarat Verbo. Dicit enim Verbum relationem originis, et relationem declaralionis formalis, quae appro- priatur sibi ex vi productionis sua^, el pro tanto dicitur Verbum notitia declarativa potius, quam aha perso- na; eteodem modo quo ad aliquid est dicendum de respectu appropria- to Spiritui sancto, quoad omnia vo- hta. Unde nuUus respeclus rahonis est proprius, sed appropriatus tan- tum.
Item, nuUa perlectio simpUciter potest esse propria aUcui personai, quia secundum Anselmura Monol. 14. Perfeciio simpliciter melior est suo opposito, ita quod nieUus est ipsum non ipso, id est, quocumque incompossibiU sibi. Sed si esset aU- quod tale proprium uni personae, esset incompossibile aUeri, et sic non esset in ea perfecUo simpUciter.
Dices, quod Anselmus ibi excipit 7. relaUones, dicens, quia quidquid est objecUo. preeter relativa, aut tale est ut ipsum omnino melius sil quam non ipsum^ auttale ut non ipsum in aliquo melius sit quam ipsum.
Dico quod Anselmus excludit rc- soiuUo. laUones, quia non sunt perfectiones ^drvina* simpliciter. Unde ostendit ibi aperte pe°fec!uS^* quod relaUo non est perfectio sim- "p^^f^™; pliciter, quia secundum eura perfe- ctio sirapliciter est raelius in omni esse; unde si aliquid tale esset pro- prium uni personse, esset incom- possibile alteri. Nec valet dicere aUter, sicut aliqui dicunt, quod dili' gere est proprium Spiritui sancto, non propter istud, sed quia ostendit alfectionera reraotara, qua dicitur diligere creaturara, sicut Filius ex vi productionis habet respectura declarantis ad declaratura; unde Pater dicit Verbo, non autera arte, nec aliquo alio. Unde in Spiritu sancto et in Filio est relatio rationis consequens originera necessario.
Contra hoc est priraa ratio, et g. arguitur secundosic: Quod conve- nit ex vi producUonis personae pro- priae, necessario convenit sibi, et per consequens Spiritui sancto ne- cessarius erit araor creaturae; igitur irapossibile est Spiritura sanctura esse, et creaturara non diligi, et ita necessario diligit eara.
DIST. XXXII. QUiESTIO IINIC.
Respectus lleni, iste respectus quem habel ^68106*1*0°° Verbum ad lapidem, quem non ha- "pltr?!.'* bet Pater, nec Spiritus sanctus, si consequitur ex vi productionis, ut proprium, sic erit ad lapidem, ut ost in memoria palerna, aut in intelli- gentia sua produclum in esse agni- to? Si primo modo, ista relalio eril realis, quia relatio originis inter realiler distincta est realis; si autem ponis lapidem in memoria, ut facit ad gignitionem Verbi, Verbum erit lapidis sicut essentiae. Et praeterea cum lapis, per te, ut ibi est in esse intelligibili distinctus ab essenlia divina, non sit formaliter infinilus, ut in memoria, essentia non includit ipsum per identitatem. Si etiam ex- primitur virtute produclionis realis, consequitur realem originationem respectus fundatus super lapidem, ut expressus et fundatus super lapi- dem in memoria, et sic simul cum essentia in memoria esset ratio ex- primendi Verbum, quia Verbum producitur de his quae sunt in me- moria Patris. 9. Ilem, posito, per impossibile, quod solum esset lapis in memoria pater- na, et non extra, sicut aliquando est in mea, si Pater exprimeret actualem notitiam ejus, vere esset cognitio, et vere Verbum lapidis.
Item, tunc intellectus paternus vilesceret, quia lapis esset ratio movendi intellectum divinum ad exprimendum Verbum, inquantum est ejus, et sic infinitum. Nihilomi- nus hoc sequitur, si omnia simul exprimat de memoria sua, inquan- tum distinctis respectibus ex natura productionis respicerent memoriam, ut eam consequentia in meintelli- gibili distincto, et sic essent tot verba quot respeclus, el esset notitia cujuslibet expressa; ideo dicendum quod nec in Verbo, nec amore no- tionali, qui cst Spirilus sanctus, est ponere aliquem respeclum pro- prium. Qualiter aulem Verbo videt Paler, et non arle, vide dist. 32. qusesi, l. primi Oxoniensis, SCUOLIUM iir.
In Deo est iinus actus dilectionis omnium ex parlfi sua aequalis, sed inaequalis respectu ob- jectorum, super quae transit, vel volitorum ipsis, vcl quod ordineni volendi. Prinio vult Deus se. Secundu, propinquioru sibi, ncmpe eleclos. Tertio, bona gratiae ad finenn eleclo- rum necessaria. Qiiarto, reliqua omiiia sensibi- lia, de quibus vide Doct. supra dist. 19. nt i. d.
Ex his patet tertiuni, quod est jq propositum, quod in Deo est unus actusdiligendi omnia, quiaestunum objectum, quod est ratio diligibilita- tis sui, et ratio diligendi omnia quo- cumque modo diligibilia sunt. Est tamen unum objectum primum et necessarium, aliud contingens, quod nullo modo causat actum distinctum ab actu perfectissimo et primo. Nam si unum intelligeret, vel vellet actu uno, et aliud alio, respiciendo ea si- cut objecla principalia, sic vilesceret ejus intellectus, quia tunc actus ejus ab extrinseco aliquo essentia- liter perficeretur.
Ex quo quarto concluditur, quod iste actus elicitus est ex charitate, scilicet habitu uno. Sicutenim ratio potentiae non dicit imperfectionem formaliter, nec ratio aclus, ut de- pendet a potentia, dicit imperfectio- nem, sic licet potentia plus posset cum habitu quam per se, et sic fa- ciliori modo dicit imperfectionem in LIBRI III.
NoD est iDaequali- tae dilectioDis ex parte Dei iD se.
Primum volitum ad extra gloria elec- torum.
Post spiritualia, volitus eet muoduB cum eeosibilibus.
potenlia, tamen esse idem habitui realiter non est imperfectionis. Sic habitus charitalis est formaliter cha- ritas, et tunc iste actus unus est ab illo habitu uno, et uno objecto, qui Deus est.
Ex quibus quinto patet non esse inflequalitatem ex parte dilectionis SU8B, ut consideratur in se, vel in ordine ad suum principium, sed tantum ut in ordine ad volita, super qua3 transit, non tantum quia illa volita sunt, vel inaequalia bonasunt eis volita, sed etiam secundum quemdam ordinem transit super illa. Vult enim Deus ex charitate primo bene esse sibi, tanquam fini om- nium; secundo, vult alium velle sibi bonum esse. In isto instanti potest poni praedestinatio. Ex eodem enim habitu potest velle mihi omnia necessaria ad diligendum se, et ex consequenti illaefficere in me. Nam post volitionem finis, primum im- mediatissime volitum videtur illud quod propinquissime ad finem ordi- natur in omni rationabili voluntate, et ideo illud per quod ad finem de- venitur immediatius; et tertio om- nia quocumque modo ad haec neces- saria, et sic posl prcedestincClionem.
Deinde est collatio gratise et alio- rum supernaturalium, quibus im- mediale attingimus finem, et postea isle mundus sensibilis, et alia visi- bilia, quae sunl propler hominem, sicut propter illud, quod prius et immediatius esl volitum in ordine ad communem finem omnium, et sicut illud quod propinquius fini ul- timo dicitur finis ejus, quod remo- tius ab eo. In omnibus tamen his gradibus, unus est actus, qui est diligere omnia ineequaliter, non Deo.
dam.
absolute, sed ut transit in objecta; non quidem aequaliter, sed secun- dum quod aliqua immediatius ordi- nantur ad finem, ideo non aequaliter diligit onuiia, loquendo de actu, ut transit in objecla, quia non transit in omniaobjecta uniformiter, quia primo vult se, secundo vult velle se, et tertio vult omnia homini neces- saria ad hoc volendum.
Ad primum, patet quod habitus 12. aliquid dicit perfectionis, scilicet ^^ ^''e"™- hrmilor et facililer, et sic potest Ouomodo ,.,.,. i' ' pooenda poni charitas in voluntate divma charius in non tanquam distans ab actu ad quem ordinatur, vcl a potentia, in qua fundatur; quodlibet enim eo- rum, cum sit formaliter infinitum, includit aliud per idenlitatem.
Ad aliud, dicendum quod etsi non Ad gecuD- omnia sint diligibilia ex charitate et amore concupiscentiae, qua quis vult sibi et alleri illa bona, tamen sunt ex charitate diligendadilectione conveniente eis.
Ad tertium, figurativus sermo est: Deus irascitury sed tamen ira est in volunlate, et potest esse in nobis ordinatus actus voluntatis propter veram parvipensionem, est tamen appetitus vindictae, quae fi- gura est Metonymia. Tamen ira non estnisi appetitus sensibilis, quia non est nisi accensio sanguinis circa cor, ideo tanlum appetit vindictam illi qui vere eum vilipendebat, unde velle punire est irasci; amor autem excluditodium. Unde si Deus odiret aliquem, annihilaret ipsum; sed Deus, cui irascitur, vult esse, cum vult punire illam parvipensionem, tamen naturam diligit illorum, qui- bus irascitur, quia si odiret eos,sta- tim non essent.
Ad ter- tiom.
DIST. XXXII. QU/ESTIO UNIC. 509 Ad quar- Ad aliud, eligere Dei est praBac- se unus, tamen respicit extrinseca quiDtum. ccptarc isloK illis, ct prflBacceptatio quee sunt inaequalia.
est supposito gradu omniuni. Unde Ad aliud, non omnia aequaliter, id eligere istum, est praeacceptare is- est, non ad aequalia diligit, tamen ex tum ad aliquod bonum supernatu- aequali affeclu potest majus et mirale, et sic Deus non diligit omnia nusbonum diligi; haec potest homo, aequaiiter, sed ad bonum sibi com- cum hoctamen, quod Deus ex aequapetens. Unde non sequitur, aequali- li actu diligit, non tamen aequaliter ter diligit, ergo aequaliter bene bene facit, quia diligibile est extrinfacit, quia licet actus diligendi sit in secum.
LIBRI 111.
DISTINGTIO XXXIII.
DE VIRTDTIBUS MORALIBUS.
QU^STIO UNICA.
Ulrum viriules morales sint in voluntate?
Alens. 3. p, q, 29. m. i. arl. 4. ef qusest, 78. m. 3. D. Thom. i. 2. quxst. 56. art, 4. el 5. et hic qusest.2. art. 4. D. Honavent. ar/. i. quxst, 3. Ricbard. ar/. i. qusest, i. Diirand. quaest. i. Gabr. 7ua?5/. i. Major. d. 36. quxst. i, et 2. Alm. hic et 3. irrtd. mor. cap. 6. Vasq. i. 2. dwp. 87. qui omnes tenent cura Scoto contra D. Thom. Vide Riidam 3. tom. controver, 15. art. I.
1. Circa distinclionem trigesimam Argument. lerliam quflerilur: Utrum virtutes pnmum. ^ morales sint in voluntatey ut in sub- jectol Quod non, per Philosophum primo Ethicorum, cap. ult. qui dicit intellectuales virtules esse in parte rationali animae, morales in irratio- nali. Ubi dicit Commentator quod in eo quod est medium inter phan- tasticam et rationalem, debent poni virtutes; hujusmodi non est volun- tas, sed appetitus sensitivus; igitur, 3tc.
Item, 3. Ethicorum^ cap. 9. ponit Philosophus prudentiam, fortitudi- nem et temperantiam in appetitu sensitivo, quae sunt pra^cipua? de decem virtutibus moralibus; si ergo voluntas esset proprium subjectum moralium, hoc non esset verum, quia voluntas perfectibilis est nobi- biliori perfectione sibi propria.
Item, 1. Politic. cap. 3. dicit Secun- dum.
Tertium.
quod anima dominatur appetitui in- feriori principatu polilico,vel civili; sed dominatur corpori principatu despotico, vel dominativo, latine loquendo. Sumilur ex hoc quod appetilus ille potest moveri conlra imperium rationis; ergo ut faciliter et delectabiliter secundum dictam rationem recte faciat, necesse esl ponere in eo habitus, vel virtutes, quibus faciliter obediat rationi, el voluntas illo sicut instrumento uta- tur.
Item, temperantia et fortitudo Quartum. perficiunt irascibilem et concupisci- bilem, sicut patet ex actibus eorum; ista non sunt in voluntate, sed in appelitu sensitivo, quia istae condi- tiones accidentales objecti, quas respiciunt, scilicet bonum arduum et delectabile, per se non distin- guunl objectum ejus; igitur nec potentiasin voiunlate; sed in sensi- tivo sunt distincta propter organa.
Item, virtutes Theologicae viden- Qu»ai«m. tur sufficienter perficere illam par- tem animce, qua definimus, quia una est circa bonurn, alia circa verum; igitur, etc.
Dices, verum est circa verum 2. primum, et bonum ultimum, circa quod perficitur circa principium, et circa conclusionem; igitur virtutes, quae sufficiunt ad perficiendum in- tellectum et voluntatem circa pi;i- mum bonum etprimum verum, non sufficient respectu aliorum.
DIST. XXXIll. QU.^5STrO UNIC.
Adoppo- Contra 2. Elhicorum, cap. 6. Vir- tus est habitus electivus\ eleclio au- tem est appetitus consiliativus, aut consilium; appetitivus saltem est appetitivus cum ratione; igitur prae- supponit rationem; igiturest volun- tatis.
Item, virtutes sunt maxima bo- na, secundum Aristotelem primo Rhetor. cap. 9. Similiter est bonum honestum et decretum contra bo- num utile et delectabiie, et ideo maxima bona secundum Aristote- lem sunt secundum id in quo ex- cedit homo brutum, quia tendit in honestum, ut distinguitur a brutis, sicut arguit Philosophus 1. Ethi" corum, cap. 1. homo cum sit felix, felicilas est in eo quo distinguitur ab aliis.
Item,bonum hujusmodiestlauda- bile; igilur est in potestate nostra; ergo in voluntate.
Item, primo Polilic. cap. ult. dicit Philosophus quod necesse est in principanle ponere virtutem, ut in bono principe, sicut in subjecto, ut recle subjiciatur; et hoc applicat ad partem superiorem et inferiorem in aniina nostra.
SCHOLIUM I.
Sentenlla D. Thomffi, virtutes moralea nullo modo esse in volunlate, suadetur sex ralioni- bus. Hefutalur primoexPbilosopho oslendendo baLC esse contra menlero ejus; ex Augustino variis!ocis. Ducilur prima ratio D. TliomaB ad oppositum, late ostendendo quod voluntas non determinatur necessario ad bonum, sed cum difficultatibus, egere virtute, ut recte de- l3rn)inetur.
3. Dicitur quod sunt tanlum in ap- Opio. p. petitu scnsitivo, et quod nusquam iib. 3.*d. ponit Philosophus ^s in voluntate, qVi.^' ubi loquitur de virtutibus aliis a justitia et subjectis earum; nulla iEgid. quo- moralis est in voluntate, sed tantum vide^D. * justitiaS. Ethicorum, cap. 1. Patet q.5o!°art* ex definitione. Primaratio Item, virlus est habitus determi- ^' Thom». natae potentiae respectu operationis, et ideo in potentia, quae de se deter- minatur ad aliquid, non ponitur ha- bitus. Voluntas de se est delermi- nataad bonum, quia omnispotentia determinatur ad objectum suum., Primum igitur bonum simpliciter est ejus objectum; ergo prius de- terminalur de se ad objeclum sim- pliciter. Quamvis autem non potest tendere in bonum, ut nunc, tamen si intellectus ostendit sibi bonum simpliciter, de se determinatur ad illud, ideo si est prudentia in in- tellectu, de se determinatur volun- tas ad bonum simpliciter, quantum est ex parte sui; igitur voluntas de se determinata est a ratione oslen- dente.
Item, ex libertate ejus, ut voluntas 4. est, non requiritur in eo virtns aut Secunda. habitus ad determinandum, sicut nec in delerminato ex se. Nani in naturali agente non est virtus, quia in actu primo est actus secundus determinate, et agens liberum exse determinatur ad actionem suam, sicut agens naturale ad suam.
Item, hoc idem probo sic: Licet Tertia. quando sunt duae causee agentes partiales, non sitinconveniens quod oppositis modis in una sit natura- litas, et in alia liberlas ad eumdem actum, tamen idem agens non agit oppositis modis in eadem aclione; sed volunlas, ul libera, si ageret ex inclinatione virtutis, ageret per modum natura3 secundum Aristo- telem; requiritur ergo, etc.
LIBRI III.
Quarla.
QuiDta.
5.
Impugoa- tur opioio D.Tbomse.
Morales in Yoluatate secuDdum Philosophum.
Item, ubi passiones sunt, ibi moderaliva passionum, cujusmodi sunt virtutes, debent poni; sed pas- siones sunt in appetitu sensitivo; igitur, etc.
Item, ubi extrema, ibi medium, passiones sunt extrema, virtutes autem in medio. Simililer adducitur illud i.Politic. cap. 9.de dominativo principatu et civili.
Oppositum dicit Aristoteles in fine primi Ethicorum, ubi rationali attri- buit virtutes morales, per quod in- telligitur appetitus intellectivus, quia per irrationalem intelligit vo- luntatem, quae non est essentialiter intellectus, qua taraen est bonus, ut homo.
Probatio: In primo Ethicorum Philosophus quaerens de subjecto virtutum separat vegetativam et sensitivam, quee communia sunt no- bis et brutis; et dicit quod operati- va rationem habentis distinguitur in rationale proprie, et in aliquid bene obedibiie rationi, vel persuasi- bile a ratione; igitur ultra brutum est in homine aliquo modo irratio- nabile, id est, non habens rationem, persuasibile tamen a ratione; sed persuasibile a ratione est volun- tas.
Item, si voluntas non continetur sub altero istorum, voluntas non est subjectum alicujus virlutis, quod est contra eum, quia justilia est in voluntate. Unde de rationali aequi- vocatur, quia primo et per se, dici- tur rationale, ut mens, prout inclu- dit omnia, quibus differimus a bru- tis, aliter nullo modo per se, sed per participationem, inquantum per- suasibilis, a ralione tamen, nec est ratio in se, ncc ralionem includens, ut partem sui; et iste appetitus sen- sibilis dicilur rationalis, non autem per essentiam, sed per parlicipatio- nem. Et dividitur contra mere na- turale, quia nec habet ralionem, nec est natum obedire rationi, sicut aliquando accipitur irrationale p.ro omni eo quod non est rationale de se; et sic potest dici obedibile, ali- quando pro appetitu sensitivo, ali- quando pro mere naturali.
Ad idem sunt auctoritates Philo- 6. sophi i. Politic. cap. 1. Sicut subditi habenl virtutem convenientem sibi in obediendo, sic principes habent virtutem convenientem sibiinprin- cipando, et ista virtus est principa- lior-y item, 9. Metaphysicae, cap. ult. Sunt etiam et auctoritates Augusti- ni, una de Morib. Eccles. 15. altera 1. de Civitate Dei, 15. Virtules sunt quidam amores boni honesti, hujus- modi est amor voluntatis. Item epis- tola 15. ad Marcellin. Item lib. 83. qq. q. 4. dicit, alia esse maxima bona, ut quibus non convenit male uti, utsunt virtutes. Item lib. Soliloq. Perfectavirtus esl animi ratioper- veniens ad finem.
Item, Magister negat actus, qui Reiorquei sunt in patria, esse potentiarum sen- "'^'^riora.*^ sitivarum, et adducit ad propositum auctoritatem Augustini.
Item, per ista eadem media con- trariae sententiae potest argui oppo- situm. Nam omnis potentia de se terminata ad rationem, et potens non recte agere, necessario, ut recte agat, sive ut determinetur ad recte agendum, indiget aliquo habilu; voluntas est hujusmodi, alioquin es- set de natura sua impeccabilis. ' » Dices quo osteriso sibi aliquo bono voiunus, circa nnem ultimum, vel etiamju- ferent DIST. XXXIII. QU/ESTIO UNIC.
virfute. dicato a ratione, non potest volun- tas errare.
Dico quod hoc est falsum, quia hoc posito, scilicet quod sit aliquid judicatum a ratione, non exinde necessario determinalur ad volendum illud, nam si sic, necessario procederet aliquis error, vel obnubilatio rationis. Sed non potest voluntas appetere nisi secundum judicium rationis, et tunc oporteret eam ad judicatum sic inclinari, et per consequens defectus ejus esset a ratione definita taliter, et sic ess'et CcBcitas in Adam, et in Angelis ante peccalum primum.
fj Praeterea, habitus non ponitur ad Habiius detcrminandum potentiara, nec pro- ^fa°c'imep'^'^ P*^^ substantiam actus, quia sine «t ^«Jecia- habitu potest haberi, quia est agenageDduiD. dojusta sit aliquis justus 6. Elhicorum, sed ad eam facilitandam et habilitandam, ut delectabiliter operetur.
Dico ergo quod voluntas, ut de- terminata, eligit recte secundum rectum judicium prudentiae, cum Contra, Augustinus super illud Psalm. 7. Scrutans corda, dicit quod bona delectatio tantum est in volun- tate. Nec valet aliter dicere, quod sic moveri est delectabile, quia ra- tio diclat esse conveniens sibi pro nunc, quia si sic convenit aliquem habentem habitum vitiosum esse virtuosum, quia delectabililer agit aclum habitus virtuosi, et quia po- test per doctrinam reduci ad bo- num; igitur statim concludit sibi per rationem de bono opposito eli- ciendo actus contrarios habitui priori, qui non totaliter est ablatus, quoad facilitatem et delectationem in opere, neque primus aut se- cundus actus bonus esset statim deleclabiliter et faciliter elicitus, quia contrarium est verum, nam adhuc viliosus esset magis delec- tabilis et facilis. Cum igitur vir- tus sit habitus electivus secundum rationem rectam expropria ratione, ut patet 2. Ethic, cap. 6. et hoc ad faciliter et delectabiliter operandum, convenit ei ex hoc, quod habitus non statim a^que faciliter et delecla- poterit generari in voluntate ex acbiliter eligat, non est determinata ex se ad faciliter et delectabiliter eligendum actum suum, alioquin si ratio ostenderet oppositum, sta- tim aeque faceret faciliter et delcctatibus secundum rectam rationem frequentatis.
Item, licet ratio in primo actu delerminetur ad delerminandum, soUicitando in agibilibus, ita quod biliter eligere, et sic eeque delecta- magis necessario et determinate tenbiliter utrumque oppositum faceret secundum solam ostensionem ratio- nis; sed hoc est falsum; igitur saltem ut voluntas delectabiliter moveatnr in objectum suum, eligendo actum suum, oportet ponere hujusmodi virlutes in voluntate.
Dices quod nunc delectabiliter movetur in objectum bonum, sed illa motio est in appetitu sensilivo. ToM. xxni dit ex ratione ad debite agendum, ut isli ponunt, tamen ex actibus sic sollicitando frequenlatis generatur habitus scientise operativae sine prudentia; ergo eadem ratione vo- luntns non absolute determinata, ut ponunt eam ex judicio rationis, cum non sit summe determinata ad unam partem, quia tunc non esset libera, nec est magis determinata 33 LIBRI III.
Virtutis quuodo 8it Decessitas.
Klcctio ac lU3 voluntatifl.
sequcDS delioeralioDeoi.
BoDum simpliciter, dupliciler sumilur.
quani intellectus ad dictandum; er- go potest ex frequentia actuurn suo- rum aliquem habitum sibi generare.
Itcm, ex Philosopho patet quod proprius actus, ad quem ordinatur virtus, est electio. Habitus definilur per actus proprios, et virtus dicitur hobitus electivus, ex 2. Elhic. cap. 2. Electio autem est actus volunta- tis, quia esl actus ipsius appetitus consequensdeliberalionem, quae esl voluntas; igitur virtus est in vo- luntate, in qua est actus ejus, quae est electio. Nam de bono simpUci- ter, ad quod delerminalur voluntas, (jequivocat argumentum contra- rium, quia bonum simpliciter, vel accipilur ut distinguilur contra bo- num apparens, et sic non est vo- luntas determinata ad bonum sim- pliciter pro statu viee, quia sic esset naturaliter confirmala in bono.
Si primum objectum ejus adaj- qualum esset bonum verum, sic non posset se extendere ad bonum apparens, quia nulla potentia po- lest se extendere ultra objectum commune sibi adeequatum.
AUo modo accipilur bonum sim- pliciter, ut dislinguitur contra bo- num ut nunc, sive singulariler, et sic bene est voluntas ad bonum simpliciter determinala, quia res- picit bonum in universali, sicut vis apprehensiva verum in universali. Et quia primo modo volunlasuon determinate respicit bonum simpli- citer, quod est secundum rectam rationem, ideo necessario indiget aliquo determinante intra se, quia ralio, ut ostcnsum est, non suffi- cienter determinat, nec causal ali- quas perfectas conditiones in actu voluntatis, quse possent sibi inesse, habitu virtutis non inexistente.
SCHOLIUM II.
Duciiursecunda ratio D. Thomae ad opposi- tum, ideo enim egel voluntaa viriute, ut recie 86 determinet, quia libera est ad recte, vel non recto se delerminandum, el causae naturales, quia carent hac libertate, virtute non egent. Terlia ratio ejus 8i valel, concludit, nec chari- tatem, nec spem ponendas esse in voluntale, quia omnis habitus inclinat per modum natu- r«, lamen earum aclus erunl liberi ralione causflB principalis, si est libera. Quarta etiam ralio est ad oppositum, quia in voluntale sunt pa^siones, el ipsa convenientius moderatur passiones appetitus, quod optime explicatur.
Simililer autem ex medio alterius *^- rationis magis concludit oppositum, 2. u^^h^ nam quia voluntas habet actum et Ag^^Da- determinalionem actus in poteslate ^^'^^\^t sua, ideo potest se libere determi- ^UJ^^^^^^' nare ad bonum, vel ad malum, racte vel non recte. Ideo indiget virtute inclinante, ut recte determinetur; sed non sic est determinatum agens naturale, quod sic est determinatum ex se ad unum, quod non potest se determinare ad opposilum; et ideo licet determinetur ex se formaliter per formam naturaliter inclinantem ad unum, tamen aliunde determi- natur effective, scilicet ab impri- mente sibi actum primum, ex quo naturaliter sequitur actus secundus, et nullo modo oppositum ejus per se.
Sed voluntas ex se determinatur effective, ut ipsa est actus primus ad actum secundum indifferenter se habens ad hoc, vel oppositum, et ideo ut determinate inclinetur recle, oportet ut per exercilium ac- tus acquirat majorem inclinationem ad unam partem, quod est habere habitum.
DlSr. XXXIII. QUiESTIO UNIC.
Ad lerliuin. Habitusiaclioat per modainDaturs.
Ad libertatem actusBufficit libertas causffi priucipalis.
Ad quar- turo.
Passiooes BUDt io vo- Inotale et quomodo?
Alia ratio qua> terlio adducilur, concludit quod non esset ponenda justitia in volunlate, vel habitus charitatis, vel aliquis habitus, quia quilibet habitus, quantum est de se, inclinat per inodum natura^, el charitas per modum naturee suae ad aclum supernaturalem inclinat na- turaliter, sicut habitus acquisilus ad actum sibi proportionatum, quo- niam habitus non est liber, sed tan- tum voluntas''; habitus enim ita inclinat per modum naturse poten- tiam in objectum, sicut gravilas ip- sum grave deorsum.
Ideo dicendum ad lertium, quod non valet, quia quandocumque ad actum unum concurrunt duae causee proportionatae partiabiles, si causa principalis sit libera, in cujus po- testate est actio alterius, tunc quan- tumcumque naturaliter causat mi- nus principalis, quantum est ex parte sui, nihilominus actio est li- bera, quia primo ad libertatem, qua3 est ad agere et non agere, requiri- tur determinatio principalis causcB, licet non quoad inclinationem na- turalem, quae est ad unam partem, quam conditionem habet ex nalura sua, et ideo ad illam partem habi- litat potentiam. Licet enim visus, quanlum est de natura sua, incline- tur ad actum videndi tantum, quia hoc facit ex imperio voluntatis, ideo non videre est liberum; quanto igitur magis actio, in quam inclinat naturaliter ille habitus, qui est in illa potentia libera, erit libera.
Quod ulterius dicunt, scilicetquod habitus est ad moderandum passio- nes, qua3 non sunt in voluntate. di- cendum quod hoc est falsum, quia gaudero et Iristari, quae sunt passiones, in voluntate inveniuntur, quia secundum Augustinum 14. de Tri- nit. cap. 5. et 6. Pdssiones sunl in voluntate, ut gaudere, et tristari et timere; imo naturale est voluntati delectari v^el tristari, licet passiones ejus non sint cum alteratione corpo- rali, utsuntin appetitu sensitivo, el ideo non possunt passiones ejus fa- ciliter discerni.
Unde voluntas prona est ad con- delectandum appetilui sensitivo. Ali- ter enim peccatum veniale non esset ex molu surreplilio primi motus, qui pra3veniunt deliberationem rationis, quae sunt venialiapeccata in volun- tate, quia delectationes subit<'B cau- santur immediate ex passionibus consimilibus in appelitu inferiori; ideo ex opposito magis posset argui quod in ea essent ponendae virtutes, ex quo potest habere passiones inor- dinatas.
Item, virtutes inclinant in contra- 13. rium ejus, ad quod inclinant delec- ^jferativa" tabiliter passiones. Si igitur videlur paMionuin :. ^ poDeodaiQ