rationabiliter virtutes posse poni in voiuDtate. subjecto passionum, ita quod ha- bensactum circa illas moderandas, cum insint, quia actio virtutis est delectabilis ex hoc quod est virluo- sior, et aclio respectu objecti est tristabilis; impossibile est autem quod eadem potentia habeat simul delectationem contrariam, quae est ex actu virtutis, moderando vel im- pediendo, quia tunc delectaretur et tristaretur, quia necessario alterum contristatur.
Et ideo rationabile est quod virtus cohibens deleclabiliter passiones delectationum inordinatarum insen- su, ponatur, in alia potenlia, cujus est delectari in bono, ratione cujus LlBRl III.
substal imperio ejus appelitus sen- sitivus.
Si auleni debeant praeveniri hu- jusmodi passiones, ul non insint, et non imprimant objecla, quae nata sunt imprimere hujusmodi passio- nes inordinatas, magis potest haec voluntas quam appelitiva tantum circa delectabile pra^sens, quod ap- prehendit voluntas absens secun- dum rectam ralionem, ut quid fu- giendum.
Unde necesse est virtulem esse in mente, non in eo in quo est pas- sio; sed voluntas regulat passiones; et ideo in voluntate ponenda^ sunt virtutes morales.
Et ideo dicilur quod habitus vir- tutis secundum apprehensionem rec- tam videtur immediate poni in ap- petitiva voluntatis, quia immedia- tius eam respicit, licet ex eo ipso possit alia impressio voluntatis quodammodo mediate derelinqui in appetitu sensitivo, scilicet mediante recta inclinatione habituali in appe- titu inlelleclivo, ex frequenter bene eligere derelicta.
Confirmatur, quia prius nalurali- ter potest voluntas, cum sit proprius appetitus intelleclivus, eligere se- cundum dictamen rationis recte aliquam cognitionem in agibilibus, utputa fornicalionem in universali fugiendam, qua faciet appelitum sensitivum appetere conformiler rectffi, qui non est proprius appe- titus intelleclus, et ex Irequenti sic eligere secundum reclam rationem in se causare habitum faciliter eli- ciendi recte circa tales passiones, quae insunt sibi, vel quaR possunt inesse alleri, ita quod potest in se generare habitum recte eliciendi circa omnes passiones tales, ita ut Acqmn cum potentia consideret in particu- viriutes lari delectabiliter, eligeret in parti- amequam culari secundum reclam rationem, sioDes. ita quod sufficit habere passiones apprehensas et cognitas et hujusmo- di habitus erit electivus, licet non respiciat immediate actualiter, et in particulari, et inexistenter. Aliter enim non esset virtuosus, nisi ha- bens prius passiones in actu; nec fortis secundum virtutem, nisi fuit aggressus; nec liberalis nisi habens pecunias; nec temperalus, nisi prius habens passiones inordinatas. Et ideo sufficit quod objectum sit apprehensum inlellectu vel imagi- natione, ad hoc quod volunlas se habeat inclinando secundum virtu- tem.
SGHOLIUM in.
Ad primam iDstantiam, dod pulat improba- bile quod in Angelis essent virtutes moraIc3, si in puris naluralibus creali essent, quia possent babere plures electiones de recte agibili in alio. Iia Major btc quaest. 6. Salas i. 2. Iract. 12. d. 2. seci. 5. Verius lamen est opposilum, quia non babent difficuUatem in recte eligendo, eicut noslra?oIuntas ob conjunctionem ad appeiitum. Hoc secundum esl magis secundum mentem Doct. in Oxon. hlc et 2. dist. 3. quaesf. 10. num. 18. Vide Scholium in Oxon. hlc num.
Item, arguitur contra conclusio- nem: Ibi ponenda est virtus, quae semper est perfectio hominis, ut homo, in quo ponenda est pro omni statu; sed hujusmodi non est appe- tilus sensitivus, quia in statu inno- cenlicB non fuit necessaria virtus in ea, quia fuit obediens rationi, ad quod sufficiebat justitia originalis; ergo voluntas erit objectum, in quo virtus pro omni statu est ponenda.
Argnitur cootra D. Thom. Tir- tutes mo- rales inap- petttu sen- SiVivo DOD esse po- Deodas.
Vide Heor.
quodl. 6.q. if.
DIST. XXXIII. QUtESTIO UNIC.
Objectio prima.
Aq siot in Aogelis?
Secunda.
Responsio lo Deo non suot TJrtules morales.
Sed contra hoc arguitur: Nam" si electio voluntatis, ubi consequitur dictamen rationis rectae, possit per hoc aggenerare habitum virtutis moralis ad deleclabililer eligere rec- tum circa passiones hujusmodi, er- go possel Angelus in se aggenerare virtutes morales, et frequenter bene eligere circa passiones, cum voluntas ejus potest conformiter eli- gere rationi rectae, circumscripto ap- petitu sensitivo. Quia si hoc potest voluntas in nobis, ut praeest appeti- tui sensitivo, et hoc tam circa pas- siones, tam suas quam alterius, igitur accidit voluntati quod con- jungitur appetilui sensitivo et pas- sionibus, inquantum est subjectum virtutis moralis.
Item, tunc qui non haberet pas- siones, posset in se generare virtu- tes morales, et ego possem genera- re virtutem in me ex passionibus tuis.
Ad primum dicitur, quod conclu- sio est vera. Et similiter ad secun- dum, quod passio alterius imprime- re potest delectationem, et intellec- tus potest ostendere voluntati, et ita potest habere actum circa illam delectationem, sicut in seipsa, quia potest eligere opposilum bonum, et sic reprimere passionem sic osten- sarn; undepassiones sunt in volun- tate, sicut objecta ostensa ab intel- lectu.
Contra, in Deo non sunt virtutes morales, quia non habet passiones domandas.
Dico quod eo modo quo virtutes sunt necessarise propter passiones edomandas, non sunt in Deo, nec in Angelis, sunt lamen in eis virtu- tes morales modo supradicto.
Posset dici aliter ad istam ratio- nem, si non placeat hoc tenere, quod quia virtus est circa bonum et diffi- cile, difficultas autem rccte eli- ciendi secundum rationem provcnit ex partP appetitus serisitivi, cujus passionibus aliquo modo [condelec- tatur volunlas naturaliter, et ideo est difficultas in eliciendo^ contra- rium secundum rectam rationem. Sic autem non est in Angelo, qui non est passionatus, et ideo virtutes tales non ponuntur nisi in volunta- te, ut habet conjunctionem ad appe- titumsensitivum, saltem quando ge- neratur.
Posset autem aliter dici, quod po- 17. testdistingui volitio duplex, scilicet volitio efficax, qua quis vult finali- ter exequi in effectum id quod vult. Alio modo sumitur volitio remissa, vel simpliciter, quomodo potest etiam aliquis velle illud, quod sibi est impossibile, quia afficitur ad hoc, licet hoc videat esse impossi- bile sibi. Hoc enim modo aliquis po- test velle aliquid, quod est impossi- bile in se, ut consequatur, Hcet hoc videat esse impossibile sibi. Isto modo forte appetiit Angelus inordi- nate beatitudinem, non quia prius crederet se posse sine gratia illud consequi, quia sic esset error ante peccatum.
Sed forte absolute volendo immo- derate appetiit, sicut dictum est in secundo libro \ Et primum islorum * oist. 6.q. dicitura Philosopho esse elifjere, se- hMmpos- cundum velle, prout dicil quod vo- ei^ectSo"' luntas est impossibilium, electio ^^^- autem non.
Isto modo primo Philosophus di- cit quod virtus moralis est habitus electivus secundum voluntatem effi- LIBRT III.
Virtutes esse in yo' luotate.
Pro inDo- ceniise statu iodi- guitvoluD- tas virtute.
cacem,in cujus polestate est sequi moderalionein passionum. Non au- tem secundum voluntatem simpli- cem ejus, qui potest velle passiones moderandas, non autem exequi, et sic virtus non est habitus electivus nisi voluntatis, in cujuspotestate est secundum imperium ejus ipsas mo- derari.
Adargumenta pro alia opinione patet responsio in objectis contra ea.
SGDOLIUM IV.
Resolutio, virlutes niorales potius ponendas esse in voluniate, quam in appelitu sensilivo, quia in omni slatu voluntas eis indiget, appcli- tus noD iudiguit in statu innocentioe. Lale refutat dislinclioncm Uenrici de voluntate, qua natura, libera et dcliberativu^ quia duo poste- riora ncn difTerunt, et voluotas, qua naiura, nullum actum hubet, de quo supra dist. 15.
Secundum hoc igitur dici potest, quod ex quo virtutes morales sunt perfecliones perficientes hominem secundumquod homo, idest, secun- dum quod est nalus secundum ra- tionem agere, oporlet quod ponan- tur maxime in illa parte, in qua fuerunt necesse homini pro omni statu, quia talia maxime videulur pertinere ad perfeclionem hominis, inquantum homo.
Sed appetilui sensitivo non fue- runt necessariae virtules secundum istos in statu innocentia), quia tunc fuit perfecta obedientia ejus ad partem supeiiorem, sive ad ralio- nem rectam sine rebellione. Sed voluntati etiam pro tunc fuit virtus necessaria, propter summam liber- tatem ejus respectu electionis boni et mali, quia Deus reliquil hominem in manu consilii sui, ut dicitur i?i Eccles. cap. 15. et sic relinquit nunc, et ideo pro omni statu indi- guit voluntas hujusmodi virtuti- bus.
Item, hoc tenendo, ut videatur 19. quomodo virtus ponenda est in vo- luntate, dicitur quod voluntas po- test considcrari Iripliciler, scilicet, ut natura, vel utlibera, vel ul deli- berativa. Primo modo non fuerunt in ea virtutes, quia ut sic non defi- cit, cumsit determinata ad unum, ut in bonum simpliciter, quod est finis, vel in aliquid, inquantum re- lucet bonuni ipsius finis, vel in ali- quid ut evidenter conclusum ex voiuntas bono simpliciter. Ul autem voluntas ^^aUquor est deliberativa ostenso aliquo bo- ^"|p{,'^^*^ no, primo impellit cognitivam ad perscrutandum de circumstanliis an sit prosequendum vel fugiendum? etpropter hoc dicitur actus volunta- tis deliberatio rationis, ac consiliatio, non quia deliberatio sit aclus vo- luntatis, sed intellectus, sed quia consequitur in voluntate actus, qui est delectatio, quae est cum delibe- ratione et consilio, et quia voluntas sic acceptaeliam data sententia ra- tionis potest stare in sua determina- tione, et eliciendo perfecte contra- rium ejus, quod eliciendum sentit ratio, ut determinale assentiat indi- cato a ratione recta, necessario in- digei habitu, ut determinetur. Nec sufficit ad hoc inclinatio naturalis ejus in bonum, sed requiritur etiani virtus cooperans in modum naturee rationi consentaneus, quia volun- las, ut natura inclinat in bonum simpliciter, et in aliquid evidenter conclusum a ratione, ut in eo relu- cet bonum simpliciter. 20 Virtus aulem inclinat per modum Movcn in DIST. XXXIII. QU^STIO UNIC.
virtutiBactum 8urreptitie, sigoum virtutis.
naturae in bonum, inquantum hoc bonum circa tale objectum, et simi- liter alia virlus circa aliud, et hoc in modum naturee.
Quia sicut natura subito operatur, praeveniendo deliberationem sur- reptitie, et ita virtus, cum fuerit per- fecte generata.
Unde sic moveri in actum virtutis surreptitie, maxime est signum per- fecti habitus.
Unde Philosophus 4. Ethicor. cap. 9. et 10. Prius dicetur fortis impavidus ad qudecumque mortem, et exlrema^ ideo dicit Commentator quod in receptione sufTerentia ejus, qui circa fortia operatur, esthabitus VoluDtas, at oatura Dullam ac- tam dicit, tapra dist.
22 signum.
Voluntas vero tertio modo dicta, scilicet, ut libera facta deliberatione intellectus, et cum habitu naturali, voluntatis, et natura, et cum virtu- te morali, quee fuit in ipsa, non est aliquo modoactu, determinabilisper aliud, quia hoc esset contra naturam libertatis, quia si posset contra suam libertatem in modum naturae, incli- naret contra suam libertatem natu- rali necessitate.
Contra, voluntas ut natura, nul- lum actum elicitum habet, ut fre- quenter ostensum est, sed tantum naturalem inclinationem, sicut gra- ve ad locum deorsum, aliter, si ut natura actum haberet, simul posset habere actus oppositos, quia potest habere actum liberum respectu op- positi, respectu cujus inclinatur na- luraliter, ut natura est.
Unde omnem actum elicitum libe- re elicit tam circa finem, quamcirca illud quod est ad finem.
Nec videtur difTerre inquantum libera, et inquantum deliberativa, volunta- tem.
nisi quia, ut libera, iinportat actum deliberaiidi circa actum aliarum po- tentiarum, ut deliberativa, sequitur actum consilii, et ut deliberativa respicit specialiter ea quae sunt cid finem.
Item, quod dicit, si virtus possit inclinare per modum naturae volun- tatem, ut libera est, posset necessi- tare; quod non videtur vcrum, quia non convenit habitui inimobilitare potentiam ad actum istius habitus, sicut forma naluralis subjectum suum, quia potentia, in qua habitus ponitur, ex natura sua est indeter- minata et indifferens ad hoc, vel op- positum agendum. Habiiusiu.
Si autem potcntia subiecta formae ciioat, non naturali esset sic indifferens ad age- re et non agere, virtute propria an- te formam receptam contra naturam suam potuisset necessitari ad unum sic, imo perfectio ejus naturam ejus destrueret; etideo potentia subjecta habitui nullo modo necessitatur ab illis, quae subjiciuntur formae natu- rali, quia illa non habent agere ad substantiam actus, nisi mediante forma, et ideo tola actio sequitur conditionem formae ad unum, quse determinata est.
Non autem estsic de habitu, quia principalior causa activa est in po- tentia subjectiva habitui, et habens causalitatem habitus in poteslate sua, sicut causae partialis; et imper- fectior non necessitat causam per- fectiorem, licet ejus causalitatem determinale, et inquantum potest, inclinet; ita habitus se habet ad po- tentiam.
Nunquam enim causa perfectior impeditur necessario in agendo per causam imperfectiorem. Cum igitur LIBRI III.
voluntas de natura sua possit in op- positum ejus, ad quod virtus incli- nat, habitus non impediet hoc ne- cessario. 23. Posset dici quod habitus in communi, prout est indifferens ad vir- tutem, non solum respicit volunta- tem, ut libera est ad utrumque op- positorum, et sic in eliciendo ali- quo modo ejus libertatem determi- nat ad unum, ipso habitu manente, ita ut non sit delectabile tendere in oppositum, sed in hoc tantum ac si esset sibi naturale.
Sed tamen hoc non tollit ejusli- bertatem, quiasicut voluntarie cau- sat habitum virtuosum, ita potest agendo corrumpere habitum conlra- rium, vel potest libere neutrum causare.
Unde tota inclinatio per modum naturse, quam facit habitus, subest libertati volunlatis, et sic non est inconveniens in voluntate, utlibera est, ponere habitus.
Sed loquendo de habitu, qui est virtus, quae delerminat libertatem in- differentia3 voluntatis ad bonum sim- pliciter, quod est secundum rationem rectam, non fuit in voluntate, prout est electiva oppositorum absolute, sic habitus incommuni, sed ut diffe- rens facta deliberatione rationis rec- tse, ut eligat concorditer rationi rec- tfie. Et sic determinatur ex virtute ad bonum dictatum a ralione recta, a qua non de necessitate inclinatur ad unum, quin possit oppositum eligere. virius est ^t idco patct quod virtus fundatur ta?e^^u"u'. ^^ voluntate, ut libera est, quia sic beraest. dicta deliberativa non condividitur contra se, ul libera, sicut nec spe- ciale contra commune.
Unde non videtur eorum distinc- tio quoad hoc conveniens.
SCHOLIUM V.
Admillit eliam ex miiltis eleclionibus acquiri virtutem perfectam in appelitu inferiori; quod optime explicat exemplo Philosopbi Ue virtute ia Pniicipe et in subditis. Habet ezquisita doctrinalia in solulionibus argumenloruni, et materiam bujus quaestionis fusius et exactius bic traciat, quam in scripto Oxoniensi.
Potest autem ulterius dici, quod non tantum in voluntate sit virtus moralis, sive habilus, ex multis electionibus rectis generatus; sed ex hoc relinquitur quaedam impressio inappetitu inferiori, qui potest dici virtus moralis, sicut adductum est in exemplo Philosophi, quod ad bo- num regimen requirilur virtus in Principe, ut bene imperet, et in subdito, ut bene obediat, sic in ap- petitu superiori ut bene imperet, et in inferiori, ut bene obediat.
Ad rationes, dicendurn ad aucto- ritatem Philosophi, ut dictum est, quod virtutes morales sunt in irra- tionali obedibili rationi.
Unde Philosophus intelligit per obedibile rationi utrumque appeli- tum, sicut dictum est arguendo con- tra primam opinionem, aliter justi- tia esset in appetilu sensitivo. Et ad Commentatorcm, dicendum quod verum est, in eo quod est medium inter phantasticam et rationalem, ponitur virtus, scilicet in appelitu sensitivo, sicut et immediate dictun) est. Et cum dicitur*, Philosophus determinans de subjecto virtutum moralium, non facit jnentionem de voluntate, sicut de appelitu sensi- tivo, dicendum quod hoc non est ve- Virtuteeget prioceps ad preecipien- dum, et subditus ad.obedien- dum.
Ad primum argumeotum principale.
SecuDdom Philoi. mo- rales sunt in Toluo- tate.
*Supra DIST. XXXIII. QUvESTIO UNIC.
Ad secundum.
Prudenlia DobilisBima Tirtus.
Ad terkium. Error Phi loBOphide lege meO' brorum.
rum; in hoc enim quod definit vir- tutem esse habitum eleclivum. 2. Elhicor. cap. 6. satis videtur ponere virtutem in illa polentia, cujus pro- prie est eligere. Similiter videtur idem ponerecircamedium, 1. Ethic. cap. 1. utostensum est.
Ad illud de prudentia, etc. Est nobilissima virtus moralis, compa- rando ad virtutes in voluntate in- quantum regulans eas. Ad proba- tionem, dicendum quod sicut ego sum nobiliorbruto, non tamen albe- do mea nobilior quam albedo ejus.
Sic non sequitur in proposito, voluntas est nobilior potenlia quam intellectus; ergo prudentia in intel- lectu est ignobilior virtutibus om- nibus in voluntate; sed perfectibi- lia ordinata secundum perfectionem et imperfectionem, et perfectiones supremae ordinatee sunt similiter secundum nobilitatem et ignobili- tatem.
Ad aliud Polilic. dicitur quod Philosophus ibi erravit. Credidit Philosophuslegem membrorum esse naturse veraj institutae, et ideo cum appetitus sensitivus sit potens re- bellare, credidit sic esse a nafura instituta, sed hoc est falsum. Etenim in natura instituta quilibet appetitus tendebat delectabiliter in objectum proprium,etsialiter fuitmoderatum, tuno fuit per justitiam originalem, quia omnes potentiae obediebant ra- tioni. Dico tamen quod ideo non concludit, nisi quod sit necessaria virtus in subdito, et hoc concedo. Et hoc vult Philosophus 6. Ethicor. et propterea dicendum quod Philoso- phus ponit virtutes in voluntate, et in parte sensitiva, et utrumque ve- rum est; ideo 2. Ethicor. cap. 6. Virtus est habitus electimis, ideo ipsius est eligere, quod est proprium volun- tatis. Et ita patet quod arguit propo- situm, quiaenim voluntasdominatur appelitui sensitivo principatu civili, ideo requiritur virtus, ut ipsa bene preesit, et ut iste bene obediat.
Ad aliud de fortitudine et tempe- 26. rantia, dicendum quod ipsa ponun- Adquartum tur in voluntate secundum duas c"a etq^uT vires ejus, scilicet irascibilem et con- ^c^llpf ^c"" cupiscibilem, quiasi diceretur quod »^»ij»:^^^^^^^^^ concupiscibilis nata est immediate tendere in bonum volendo, irasci- bilis vero proprius actus est tendere in aliquid iropeditivum talis boni, vel illam causam mali propugnando. Unde ejus actus non est immediate tendere in bonum, vel sub respectu boni, vel mali sub respectu malii sed id aliquid inquantum impediens bonum,vel inferens malum.
Unde non est proprius actus con- cupiscibilis et irascibilis contristari, sed utraque vis habet propriam de- lectationem et tristitiam consequen- tem actum suum.
Unde in utroque invenitur circa objectum praesens delectatio ettris- titia in opere circa absens, et ideo necesse est ponere, si sint in parte sensitiva, quod sint duse potentiae habenles diversa organa, quia ex passionibus hujusmodi appetituum fit alteralio ex organis eorum, secun- dum quod cor ex tristilia constrin- gitur, vel ex gaudio dilatatur.
Unde cum aliquando actus con- xemperan- cupiscibilis inferat delectationem, ^',;ftu5o^^a conclusione consequentis actus ira- J2|;j^°{*^^« scibilis infert tristitiam, et sic conse- quuntur alterationes oppositae, quae non possent simul poni in eodem, et ideo in sensu sunt diversae poten- LIBRI III tise habentes diversa organa. In parte vero intellectiva sunt diversae vires propter diversitatem prius assignatam in objectis, et ideo potest poni fortitudo in irascibili, inquantum propugnat bonum rationis reprimendo impedimentum, in concupiscibili inquantum moderatur delectationes, tristilias secundum regimen rationis.
27, Ad aliud, dicendum quod virtutes ^*\a^m° Theologicae perGciunt appetitum in Qaomodo ordiue ad bonum aeternum, et ad alia, Theoio- mquantum immediate relucet in eis peSciuni, bonum divinum, et hoc est secun- ^domora^ duni priucipia immediate ex ipso fine sumpta.
Virtutes vero morales perficiunt appetitum secundum rationes infe- riores sumptas ex fine, quod potest homo ex naturalibus adipisci, ut les.
putahoneste vivere, etc. Unde con- sequens est falsum, quod tantum respectu unius objecti, scilicet Dei, perficitur mens sufficienter per The- logicas virtutes, et circa alia bona non perficitur, nisi inquantum refe- runtur in illud bonum. Non sequi- tur enim, si per virtutem moralem quiescit in fine creato, quod ejus non est ulterius referre, quia refer- tur per altiorem virtutem, ut per charilatem, quee immediate conjun- gitfini ultimo, actus omnium virtu- tum, qufle referuntur in ipsum me- diantibuspropriisfinibus, et inquan- tum scilicet bonum, in quod imme- diate terminatur, est qufledam parti- cipatio illius ultimi cum respectu virlutis, et ideo ipsa virtus moralis non refert ulterius, sedcharitas.
DIST. XXXIV. QUiESTIO UNIC.
mSTINCTIO XXXIV.
DE VIRTUTIBUS ET DONIS.
mum.
Secan- dum.
QU^STIO UNICA.
Vtrum virlutes, dona, fructus et beati- tudines distinguantur?
Quod non, Gregorius, lib. i. cap.
1. 18. super illud Job. cap. 2. Habuit Argumen- septe7n fiUos el trcs filias; quaere Kem, si sinl alii, unus igitur ex una parle est alius, alius ex alia parte, et ita nullum donum esset virtus, quod falsum est; fortitudo enim est donum Spirilus sancti.
Dices, sunt alterius rationis, licet idem nomen; sic de fortitudine, non sunt ejusdem rationis fortitudo do- num et fortitudo virtus.
Contra, idem est actus, et idem objectum utriusque; ergo et dispo- nunt ad actum ejusdem rationis.
Contra, beatitudines suntoclo, et virtules sunt tantum septem; ergo non ejusdem rationis, nec invicem concordant, et sibi condistinguun- tur.
SCH OLIUM I.
SententiaUenrici, virtutes perficere hominem modo humano, dona modo superhumano, bea- Ratio ad oppoBit.
titudines modo inhumaiio. Explioantur isti modi, et fuse rerulanlur.
Dicitur quod sicut convenit vitiose 2. deleclari tripliciter, ita et virtuose videHenr.
quodl.4. q.
delectabiliter agere tripliciter. Primo 38. vitiose modo humano, quando homo qucBrit delectationem modo naturali; superhumano quando quaerit super- humanum modum, infra tamen na- turae limiles; inhumano modo, quando quaerit contra naturam. De istis Philosophus 7. Ethic.
Similiter tripliciter convenit recte agere: Modo humano, ut sustinere cum debitis circumstantiis, sed cum tristitia, sicut sustinet moralis se- cundum Philosophum 3. Ethic. cap. H. ei sustinebily scilicet, cum tristi' tia. Item de hoc Augustinus 13. de Trinit. 7. arguit contra Philosophos, qui dicunt esse beatos, quia habent quod volunt in fortuna, sustinet for- tis, ne sit miserior. Modo superhu- mano, ut quando terribile sustinetur cum gaudio, quod patet, magnum est sustinere tristabile cum gaudio et delectatione magna; patet in Marty- ribus. Inhumano modo quasidivino, quando non solum gaudet cum sus- tinet, sed desiderat; unde Paulus Philip. 1. Volo dissolviy et esse cum Christo Hoc probatur per Augusti- num homil. 1. in Joan. super illud, 1. Cor. 1. Cum fiunt inter vos con- tentionesy nonne homines estis? dicit \hijet voluit ut essent dii secundum LIBRl III.
Objectio- ues coD- tra hanc opinio- Dem.
Id patria DOU SUDl beatitudi- nea.
OpiD. 8.
B0DaT6Dt.
arl.q.l.btc.
illud: Dii estis^ Psal. 81. ul respuan t tristiliam et reputentur fatui ab ho- minibus. Iste modus ultimus es' virtus heroica, quam virtutem con- jectat Philosophus 7. Elhicor. cap. 1. opponibestialitati. Virtutesfaciunt prinio modo recte agere; secundo modo, beatitudines; tertio modo, fructus sunt delectationes sequen- tes istos actus perfectos, ut degu- statio quasi boni futuri, et miseria fit tolerabilior.
Contra hoc videlur dubium, quia charitas est bonum excellentissi- mum, secundum Auguslinum 13. de Trinit 19. Et Apostolusad Cor. 13. Si tradider 0, eic. quod videtur esse modo inhumano velle ardere pro Deo: Charitatem autem non habeaniy etc. Sequitur quod non ex- cellentiori modo perficiant dona quam virtutes; non ergo perficiunt virtutes modo humano.
Item, tunc in vita fleterna in actu alicujus beati oporleret ponere beatitudines; sed nullusbeatus esu- rit, nec patitur persecutionem; igi- tur, etc.
Item, circa tot convenit recte agere modo superhumano et inhu- mano, circa quod convenit modo humano; igitur quotsunt dona, tot virtutes, et praecise ad idem, et ad quod est virtus aliqua, ad idem est donum aliquod, et bealitudo, sed divcrso modo; hoc aulem non est verum, quia plures sunt beatitudi- nes quam virtutes.
Item, sunt verba metaphorica ali- qua agere modo superhumano; ac- tio enim debet convenire objecto, et secundum hoc circunistanlin requi- rilur in aclione rocta. Similiter etiam requirilur, et quod actio conveniat suo agenti, quia quilibet recte agens agit modo quo convenit sibi recte agerc. Et hoc est homini agere modo humano, id est, modo quo convenit hominem agere, aliter non recte dicitur agere, si non agit modo quo convenit homini agere; igitur omnis homo recte agens agit aclione qua convenit hominem agere; igitur omnis homo recte agens, agit actione convenientc ho- mini, licet aliquis agat secundum excellentiorem modum; igitur cum aclus sintejusdem rationis, quamvis unus habet excellentiam super alium, agere modo humano el su- perhumano, non est nisi agere per- fecteet imperfecte; igitur si donum Spiritus sancti datur, scilicet do- num fortitudinis, vel evacuatur for- titudo, quam prius habuit, scilicet infusa in Baptismo, vel acquisita, vel quantum ad actus suos evadit imperfectior.
Item, si homo jejunaret semper, et daretur sibi donum fortitudinis, et non exercitaret se in talibus, non ageret nisi modo humano, imo citius terreretur, licet charitatem majo- rem haberet, quam exercitatus. Unde si donum fortitudinis esset distinctum a fortitudine virtute, tunc si Deus daretillud donum, sine vir- tute fortitudinis aggrederetur terri- bilia modo inhumano, et nihilomi- nus oppositum videmus.
Dicitur quod aliler potest triplici- ter convenire agere; recte per vir- Intes; perfecte per dona; expedite per beatitudines.
Contra, eadem virtute, qua recte Opio. s...^:^...^,, BoDavent.
ago, ago expedite. feimiliter vu*tus an. i.q. i. est, qua perficitur habens, et opus *"^^' ejus bonum est.
DIST. XXXIV. QUiESTIO UNIC.
SCHOLIUM II.
Senlenlia D. |ThomaB virlutes disponere vo- luntalem, ut est mobilis a ratione recta, dona» ut mobilis eat a Spiritu sanclo. Rejicitur, quia eo ipso quod Deus dedit virtulem voluntati assistit ut movealur ad actus sibi convenien- tea, sive a sua ratione, sive a Spiritti sancto moveatur.
5. Aliter dicitur, quia cum Spiritus Opin. p. sanctus non movet in bonum iusq.68.art.!. tum immediate, qum oportet eum c, i.q.i.d. cooperan, oportet disponere^volun- tatem, ut mobilis a ralione sit recta, quod fit per virtutem, et ut mobilis sit a Spiritu sancto, quod fit per dona..
Contra, tunc non est ibi distinc- tio beatitudinum a virtutibus et do- nis.
Ittem, ex quo deditDeus habitum, assistit ad actus convenientes illi formfls, sicut cseco nato ad viden- dum, qui habet potenliam qua potest moveri, nec propter miraculum ip- semet Deus minus movet, nec mi- nus assistit illuminalo, ut possit movere illam potentiam; igitur per idem est aliquod mobile proportio- natum moventi secundo, et primo polentia movet seipsam, non tantum Deus, et ideo non video dislinctio- nem istorum habituum.
SGHOLIUM ni.
Ponit mirabili comprehensione divisionem habituum intellectus, voluntatis et appetitus, et quomodo difTerunt habitus speclanles ad concupiscibilem et irascibilcm, et qus sunt horum objecla et aclus. Explicat quomodo vialor sufficienter perficitur septcm virtutibus, quoad Deum, quoad se, et omnia alia. Vide in Oxon. htc in Schemate habiluum divisiones. Littera haec est vere au.^ea, niira brevitale natnram virtutum compleclcns et explicans.- Dico ergo ad queestionem, quod in habitibus sunt genera intermedia, qua3 possunt dividi in species; habU /w5 enim genus est intei'medium, et species qualitatis, et dividitur im- mediate in intellectualem et appe- titivum; utrumque autem habet mijltas species. Unde habitus appe- iitivus est genus intermedium, et prima divisione a parte appetitivi dividitur in habitum voluntatis, et in habitum appetitus sensitivi. A parte vero voluntatis primo dividi- tur, secundum quod habitus ordinat ad se, vel ad alterum; sic sunt duae primae species, quarum una dicitur justitiay alia non nominatur uno no- mine, qu8B etiam dividiturin multas species, unde justitia vel pruden- tia.
Notandum, quod appetibilium ad seipsum, queedam sunt appetibilia ex se, et quaedam primo fugibilia. Alia sunt appelibilia non primo, et alia non primo fugibilia. Virtus iu communi, qufle disponit circa pri- ma, vocatur temperantia; qua3 circa secunda, fortitudo. Prima pertinet ad concupiscibile, secunda ad ira- scibile. Concupiscibilis respicil illud quod facta solaapprehensione nullo alio posito est ex se conveniens, vel disconveniens, et natus est sequi ac- tus delectandi vel tristandi. Irascibi- lis autem respicit punibile, sive of- fendens, propter apparentem parvi- pensionem, quod non est statim dis- conveniens concupiscibile.