408 quod possent principes recipere curam illorum et gubernare illos, quamdiu essent in tali statu. Quod, si hoc admittitur, videtur certe non negandum quin idem fieri posset circa parentes11 barbaros, supposita hebetudine, quam de illis referunt qui apud eos fuerunt, quae multo, inquiunt,12 maior est quam apud alias nationes sit in pueris et adulescentibus.13 Et certe hoc posset fundari in praecepto caritatis, cum illi sint proximi nostri et teneamur bona illorum curare. Et hoc (ut dixi) sit sine assertione pro¬ positum, et etiam cum illa limitatione, ut fieret14 propter bona et utilitatem eorum, et non tantum ad quaestum15 Hispanorum.16 In hoc enim est totum periculum animarum et salutis, et ad hoc posset etiam prodesse illud, quod supra dictum est, quod aliqui sunt natura servi; nam tales videntur omnes isti barbari, et sic possent ex parte gubernari ut servi.17 2M omits etiam.
6B has gubernandum.
'M omits audeo here and has ipsum audeo after condemnare.
3M inserts et. 4M has intra.
6B adds qui semper manet ista causa constituere.
7B omits dare. 8So S; B and M have erant.
9B has ipse ferrae, M has ipse ferae, and S has ipsae fere.
10S omits et. UB omits parentes.
13M has in pueris et amentibus, while S has simply in pueris.
15From cum to quaestum is marked as a quotation in S.
16B adds barbaris in omnibus vel nihil melius vel peius habentibus quam prius habebant.
17From sic to servi is marked as a quotation in S, 12B omits inquiunt. 14B has fiant.
Octavus titulus dubius.
Ratio veri¬ similis.
Confirm.
Francisci de Victoria Obiectio.
Respons. i.
Respons. 2.
Tertio patet.
Sed ex tota disputatione videtur sequi quod, si cessarent omnes isti tituli, ita quod1 barbari nullam rationem iusti belli darent nec vellent habere Hispanos principes, etc., quod2 cessaret tota illa peregrinatio et commercium cum magna iactura Hispanorum et etiam proventus prin- cipum magnum detrimentum acciperent, quod non esset ferendum. Respondetur primo: Commercium non oporteret ut cessaret, quia, ut 409 iam declaratum est, multa sunt apud barbaros, quibus ipsi abundant et per commutationem possent Hispani advehere. Item multa etiam sunt,3 quae ipsi pro desertis habent vel sunt communia omnibus volentibus occupare, et Lusitani magnum commercium habent cum similibus gentibus, quas non subiecerunt, et cum magno commodo. Secundo, fortasse regii reditus non minores essent. Nam aeque iuste posset imponi vectigal super aurum et argentum, quod a barbaris reportaretur, vel ad quintam partem, vel etiam ad maiorem, pro rei qualitate, et merito, cum navigatio fuerit a principe inventa et sua auctoritate essent tuti negotiatores. Tertio patet quod iam, postquam ibi facta est conversio multorum barbarorum, nec expediret nec liceret principi omnino dimittere administrationem illarum provinciarum.
JS has ut. For explanation of consecutive use of quod, see p. 205.
3B and S omit sunt.
410 REVERENDI PATRIS, FRATRIS FRANCISCI DE VICTORIA, DE INDIS, SIVE DE IVRE BELLI HISPANORVM IN BARBAROS, RELECTIO POSTERIOR.
SVMMA.1 1. Christianis licet militare et bella gerere.
2. Bellum gerendi aut indicendi penes quem sit auctoritas.
3. Bellum defensivum quilibet posset suscipere et gerere, etiam privatus.
4. Invasus a latrone aut inimico an possit repercutere invasorem, si possit fugiendo evadere.
5. Respublica quaelibet habet auctoritatem indicendi et inferendi bellum.
6. Princeps eandem auctoritatem habet ad indicendum et inferendum bellum quam Respublica.
7. Respublica quid sit et quis proprie dicatur principes.
8. Respublicae aut principes plures, si habeant unum communem dominum aut principem, an possint per se inferre bellum sine auctoritate superioris principis.
411 9. Reguli sive principes, qui non praesunt Reipublicae perfectae, sed sunt partes alterius Reipublicae, non possunt bellum inferre aut gerere. Et quid dicendum de civitatibus.
10. Belli iusti quae possit esse ratio et causa. Et quod iusti belli causa non sit diversitas religionis, probatur.
11. Imperii amplificatio non est iusta causa belli.
12. Principis gloria propria aut aliud commodum non est belli iusta causa.
13. Iniuria accepta est unica et sola causa iusta ad inferendum bellum.
14. Iniuria quaelibet et quantavis non sufficit ad bellum inferendum.
15. Bello iusto exsistente, licet omnia facere, quae ad defensionem boni publici sunt necessaria.
16. Bello iusto licet recuperare omnes res perditas et illarum partem.
17. Bello iusto licet occupare ex bonis hostium impensam belli et omnia damna ab hostibus iniuste illata.
18. Princeps iusti belli, recuperatis rebus ab hostibus, quid ulterius possit facere.
19. Principi iusti belli licet, parta victoria, recuperatis rebus ac pace etiam et 412 securitate habita, vindicare iniuriam ab hostibus acceptam et animad¬ vertere in hostes et punire illos pro iniuriis illatis.
20. Bellum ut dicatur iustum, non semper est satis principem credere se habere iustam causam.
21. Belli iustitia summopere et magna cum diligentia examinanda est.
22. Subditi an teneantur examinare causam belli; et quomodo, si subdito constet de iniustitia belli, non liceat ei militare, etiamsi princeps imperet.
23. Subditi si habeant conscientiam de iniustitia belli, non licet illis2 sequi bellum, sive errent sive non.
9S omits illis, but some such word is necessary and illis is the word used by B and M.
2JO Francisci de Victoria 24. Senatores, reguli et universaliter omnes, qui admittuntur, vel vocati vel etiam ultro venientes, ad consilium publicum vel regis, tenentur iniusti belli causam examinare.
25. Belli causas examinare qui non teneantur, sed possint, fide adhibita maioribus, licite militare.
26. Subditos militantes quando non excusaret ignorantia de iniustitia belli.
27. Belli iustitia si sit dubia, quid faciendum; et quomodo, si princeps unus sit in legitima possessione, manente dubio, non possit alius bello et armis 413 repetere.
28. Si sit civitas aut provincia, de qua dubitatur an habeat legitimum posses¬ sorem, maxime si est deserta morte legitimi domini, etc. — quid in tali casu sit agendum.
29. Dubitans de iure suo, etiamsi pacifice possideat, quomodo examinare teneatur diligenter causam, si forte possit certum scire vel pro se vel pro alio.
30. Examinata causa, quamdiu rationabiliter perseverat dubium, legitimus possessor non tenetur cedere possessioni, sed potest licite retinere.
31. Subditis non solum licet in bello defensivo in re dubia sequi principem suum in bellum, sed etiam in bello offensivo.
32. Bellum an possit ex utraque parte esse iustum, et quomodo, seclusa igno¬ rantia, hoc non possit contingere.
33. Princeps sive subditus, qui ex ignorantia secutus est bellum iniustum, si postea constiterit ei de iniustitia belli, an teneatur restituere.
34. Innocentes interficere in bello an liceat.
35. Innocentes interficere nunquam per se et ex intentione licet.
36. Interficere an liceat infantes et feminas in bello contra Tureas, et quid dicen- 414 dum de agricolis apud Christianos, togatis, peregrinis, hospitibus et clericis.
37. Interficere innocentes per accidens, etiam scienter, aliquando licet et aliquando non.
38. Innocentes, a quibus in futurum imminet periculum, an liceat interficere.
39. Spoliare an liceat innocentes inter hostes, et quibus rebus sint spoliandi.
40. Bellum si satis commode geri potest non spoliando agricolas aut alios inno¬ centes, videtur non licere eos spoliare; et quid dicendum de peregrinis et hospitibus, qui sunt apud hostes.
41. Hostes si nolint restituere res iniuria ablatas et non possit qui laesus est aliunde recuperare, quomodo possit undecumque satisfactionem capere, sive a nocentibus sive ab innocentibus.
42. Innocentes et pueros, esto quod non sint interficiendi, an saltem liceat ducere in captivitatem et servitutem.
43. Obsides, qui vel tempore induciarum vel peracto bello ab hostibus recipiuntur, utrum interfici possint, si hostes fidem frangerent et conventis non starent.
44. Interficere an liceat omnes in bello nocentes. 415 45. Interficere licet indifferenter omnes, qui in actuali conflictu proelii vel in oppugnatione aut defensione civitatis contra pugnant, et quamdiu res est in periculo.
46. Interficere licet nocentes, parta victoria et rebus iam extra periculum positis.
47. Interficere non semper licet omnes nocentes, solum ad vindicandum iniuriam.
48. Interficere aliquando et licet et expedit omnes nocentes, et hoc maxime in bello contra infideles. Et quid in bello contra Christianos?
49. Captivos aut deditos an liceat interficere, supposito quod etiam fuerunt nocentes.
50. Capta in bello iusto utrum fiant capientium et occupantium, et quomodo capta in iusto bello, usque ad sufficientem satisfactionem rerum abla¬ tarum per iniuriam et etiam impensarum, fiant occupantium.
De lure Belli.
51. Mobilia omnia quomodo iure gentium fiant occupantis, etiamsi excedant compensationem damnorum.
416 52. An liceat civitatem permittere militibus in praedam, et quomodo non sit illicitum, sed et quandoque necessarium.
53. Militibus non licet praedas agere aut incendia facere sine auctoritate, alias tenerentur ad restitutionem.
54. Occupare licet et tenere agrum, arces, et oppida hostium, quantum necessarium fuerit ad damnorum illatorum compensationem.
55. Occupare licet ab hostibus et tenere arcem aliquam aut civitatem pro paranda securitate et vitando periculo aut pro defensione, ut tollatur ab hostibus occasio nocendi, etc.
56. Hostes multare parte agri licet ratione iniuriae illatae et nomine poenae, h. e., ad vindictam; et quomodo hac etiam ratione potest arx aut oppidum cum moderamine occupari.
57. Tributa an liceat victis hostibus imponere.
58. Principes hostium, an liceat deponere et novos ponere et constituere vel sibi principatum restituere; et quomodo non passim et ex quacumque causa belli iusti hoc liceat facere.
59. Principes hostium quando legitime possent deponi, ostenditur.
60. Canones seu regulae belligerandi describuntur.
417 Quia possessio et occupatio provinciarum illorum1 barbarorum, quos Indos vocant, videtur2 tandem maxime iure belli posse defendi, ideo, postquam in priori3 relectione de titulis disputavi, quos Hispani possunt praetendere ad illas provincias,4 sive iustis sive iniustis, visum est de iure belli brevem disputationem habere, ut illa relectio absolutior videatur.5 Sed, quia temporis angustia pressi non poterimus hic tractare omnia, quae in hac materia tractari possent et disputari,6 non licuit extendere calamum pro amplitudine et dignitate argumenti et materiae, sed quantum brevitas temporis patiebatur. Itaque solum notabo propositiones praecipuas7 in hac materia cum probationibus brevissimis, abstinens me8 a multis dubiis, quae in hanc disputationem9 conferri possent. Tractabo autem quattuor JB and M have illarum. 2M has videtur. 3B omits -priori and S has in relectione priori.
4S adds obtinendas after provincias; cf., however, ad iustam possessionem illarum provinciarum (p. 238), where ad governs a noun directly in the acc. after praetendere. Cf. also p. 278.
6The obvious meaning of this passage is: “I am giving this second relectio, in order that the first may seem more final and complete.” The readings of B, M, and S differ. M {ut relectio superior absolutior videatur) gives the proper sense, but it is so different from B {ut illae relectiones absolutiores videantur), which preceded it, that it makes one suspect its genuineness. This same suspicion must have been felt by I (who is followed by S: ut haec relectiones absolutiores videantur). The emendation proposed above gives the proper sense and a satisfactory explanation of the existing readings. The reading of B might be either a deliberate change of Boyer to procure what he thought would make better sense or an incorrect extension of what he thought were abbreviated words. It may be that Boyer was guilty of the former; the latter could have happened in the following manner. In manu- scripts in which diphthongs are ligatured it is easy to mistake illa for illa. Once this mistake were made, it would be easy to think relectio and absolutior were abbreviations, and the mistaking of third person singular forms for third person plural forms and vice versa, due to the use of the macron or tilde to denote the omission of n, is too frequent an occurrence to need further comment (e. g., M has essent for esset, p. 292, n. 13; interficiatur for interficiantur, p. 293, n. S; B has pugnat for pugnant, 6B has Sed quia haec disputatio etiam simul cum secunda relectione in scholis proponi oportuit, which seems to be either an emendation of Boyer or a repetition of the author not intended as a part of his formal lecture. See p. 198. S omits tractari and et.
9B has in hac disputatione, which remains uncorrected in M, since it is a mistake very easy to escape one’s notice (cf. hac disputatione).
Quattuor quaestiones principales tractandae.
Francisci de Victoria Prima quaestio principalis.
Ratio pro parte altera quaestionis.
Lutheri sententia.
A qua non videtur Ter¬ tullianus ab¬ horrere.
Respondet auctor uni¬ ca conclu¬ sione.
quaestiones principales.1 Prima: An omnino Christianis sit licitum bella gerere. Secunda: Apud quem sit auctoritas aut gerendi aut indicendi bellum. Tertia: Quae possint et debeant esse causae iusti belli. Quarta: Quid in bello iusto et quantum liceat in hostes.
Quantum ad primam,2 posset videri quod omnino bella sint interdicta Christianis, prohibitum enim videtur eis se defendere, iuxta illud: “Non 418 vos defendentes, carissimi, sed date locum irae” ( ad Rom., 123); et Dominus in Evangelio: “Si quis te percusserit in dexteram maxillam tuam,4 praebe illi et alteram,” et “Ego dico vobis non resistere malo” ( Matth., 55); et (. Matth.f 266) “Omnes qui acceperint gladium gladio peribunt.” Neque satis videtur respondere quod omnia haec non sunt in praecepto, sed in consilio; satis enim magnum inconveniens esset, si bella omnia, quae a Christianis suscipiuntur, sunt contra consilium Domini. In contrarium est sententia omnium7 doctorum et usus receptus in Ecclesia.
Pro quaestionis explicatione notandum8 quod, licet inter catholicos satis conveniat de hac re, Lutherus tamen, qui nihil incontaminatum reliquit, negat Christianis etiam adversus Tureas licere arma sumere, innixus tum locis Scripturae supra positis, tum etiam9 quod, si Tureae10 invadant Christianitatem, illa est voluntas Dei, cui resistere non licet.
In qua tamen re non ita potuit imponere Germanis hominibus ad arma natis, sicut in aliis suis dogmatibus. Et Tertullianus non adeo videtur abhorrere ab hac sententia, qui libro De corona militis 11 disputat “an in totum Christianis militia conveniat,” et tandem profecto in hanc senten- 419 tiam declinare videtur,12 ut Christiano militare interdictum putet. “Cui,” inquit, “ne13 litigare quidem liceat.”14 1. Sed, relictis extraneis opinionibus, sit responsio ad quaestionem unica conclusione: Licet Christianis militare et bella gerere. Haec con- ‘M omits principales.
2B, M, and S have primum, which, it seems, should be rejected in favor of primam, in spite of its being the more difficult reading, because the author is speaking about the first quaestio, which he has just mentioned and which he is now answering. Furthermore, in speaking of the other three quae¬ stiones later on he uses secunda, tertia, and quarta, although it is true that with them he uses the word quaestio also. An a in the manuscripts could be very easily mistaken for a u, and the mistake would be difficult to detect, since it makes some sort of sense.
3V. 19; Vulgate has vosmelipsos. 4M omits tuam.
6V. 39: “Ego autem dico vobis, non resistere malo; sed si quis te percusserit in dexteram maxillam tuam, praebe illi et alteram.” Cf. also Luc., cap. 6, v. 29.
6V. 52: “Tunc ait illi: ‘Converte gladium tuum in locum suum; omnes enim qui acceperint gladium gladio peribunt.’ ” 7B omits omnium.
8B has nota, which might have been an abbreviation for notandum. S adds est for the sake of grammatical completeness. The reading of M, however, which is given above, seems to be the correct one. Cf. the use of notandum on pp. 276, 277, and 280.
9B has autem. i°M inserts ait.
uCap. 11: “Puto prius conquirendum an in totum Christianis militia conveniat.”
12B has in ea opinione videtur perseverare, which may be accounted for as a repetition of the author or as a difference due to the relectio having been delivered twice (see p. 198).
13M has nec, following Tertullian. But Victoria is not quoting the exact words of Tertullian: “cui nec litigare conveniet.”
14M has licet, using the indicative mood, perhaps because Tertullian does, though a different tense from the one Tertullian used.
De lure Belli.
clusio est Augustini in multis locis. Nam1 * 3 4 Contra Faustum 2 et Libro 83 Quaestionum 3 et De verbis Domini i et Libro contra Secundinum Manichaeum 5 et in sermone de puero Centurionis6 et ad Bonifacium epistola7 diserte8 astruit. Et probatur conclusio, ut probat Augustinus ex verbis Ioannis Prob. 1. Baptistae (Luc., 39) ad milites, “Neminem concutiatis, nemini iniuriam feceritis.” “Quod si Christiana disciplina,” inquit Augustinus,10 “omnino bella culparet, hoc potius consilium salutis petentibus in Evangelio daretur, ut abicerent arma seque militiae omnino subtraherent. Dictum est autem eis, ‘Neminem concutiatis, contenti estote stipendiis vestris.’ ” Secundo, probatur ratione (scilicet,11 Secunda Secundae, qu. 40, art. Prob. 2. i12). Licet stringere gladium et armis uti adversus interiores malefactores et seditiosos cives, secundum illud ad Rom., 1313: “Non sine causa gladium *B omits Nam.
SS adds in margin Praesertim lib. 22. The reference is to Contra Faustum Manichaeum, lib. xxn, capp. 74-75, which are found in the Corpus Iuris Canonici as Decr., 2, 23, 1, 4. See below, p. 285.
3S adds in margin qu. 31. The reference is to De diversis quaestionibus LXXXIII, qu. 31, § 1: “Vindicatio [est], per quam vis aut iniuria, et omnino omne quod obfuturum est, defendendo aut ulciscendo propulsatur.”
4S adds in margin Serm. 19. The reference is to found be in Sermo 82 (Appendix 1, edition of the Benedictines, who do not think it belongs to St. Augustine) and as Decr., 2, 23, 1, 5, in the Corpus Iuris Canonici: “Non enim militare, delictum est; sed propter praedam militare, peccatum est.”
6B and M have et secundo libro contra Manichce. et, while S has omitted these words entirely.
I searched long in ali of St. Augustine’s writings against the Manichaeans for the sentiment referred to, but it was in the second book of none of them. Finally, the correct solution of the puzzle was found, as given above. The mistake in B and M may be accounted for as follows. Very probably most of the references to authorities were abbreviated in the manuscripts. The editor of B finding, we may say, et lib. cont. secund. Manichce. et in the manuscripts and thinking it a mistake (cont. and secund. transposed) transposed secund. to the position in which we find it and extended the abbreviation to secundo. The editor of M, facing the same state of affairs, followed B, while the editor of S, who had not access to the manuscripts, omitted the words apparently as being impossible.
6S adds in margin Est sermonibus De verbis Domini. The reference is to Epist. 138 (ad Marcelli- num), § 15: “Nam si Christiana disciplina omnia bella culparet, hoc potius militibus consilium salutis petentibus in Evangelio diceretur, ut abiicerent arma, seque omnino militiae subtraherent. Dictum est autem eis: ‘Neminem concusseritis, nulli calumniam feceritis, sufficiat vobis stipendium vestrum’ (Luc., iii, 14).” This is found in substantially the same words in the Corpus Iuris Canonici as Decr., 23, 1, 2, after the words in sermone de puero centurionis: “Nam si Christiana disciplina omnia bella culparet, hoc pocius consilium salutis petentibus, in evangelio diceretur, ut abicerent arma, seque miliciae omnino subtraherent. Dictum est autem eis: ‘Neminem concusseritis; estote contenti stipen¬ diis vestris.’ ” 7M has in epistola ad Bonifacium. S adds in margin Videtur Ep. 205, ad Bonifacium Comitem. The reference is to Epist. 189 (alias 205), § 4, and is found in the Corpus Iuris Canonici as Decr., 2, 23, 1, 3: “Noli existimare neminem Deo placere posse, qui in armis bellicis militat.”
8M inserts eam.
*Luc., cap. 3, v. 14: “Et ait illis: ‘Neminem concutiatis, neque calumniam faciatis, et contenti estote stipendiis vestris.’ ”.
10S adds in margin Videtur esse locus lib. 22, Contra Faustum, cap. 74, but the reference is to Epist. 138. See above, note 6, from which it appears that Victoria was quoting from the Corpus Iuris Canonici, rather than from a text of St. Augustine.
nM has S. Thom. in place of scilicet.
12“Cum autem cura rei publicae commissa sit principibus, ad eos pertinet rem publicam civitatis vel regni seu provinciae sive subditae tueri. Et sicut licite defendunt eam materiali gladio contra interiores perturbatores, dum malefactores puniunt, secundum illud Apostoli ad Rom., 13: ‘Non sine causa gladium portat. Minister enim Dei est, vindex in iram ei, qui male agit,’ ita etiam gladio bellico ad eos pertinet, rem publicam tueri ab exterioribus hostibus. Unde et principibus dicitur in Psalm. 81: ‘Eripite pauperem et egenum de manu peccatoris liberate.’ ” 13V. 4: “Si autem malum feceris, time; non enim sine causa gladium portat. Dei enim minister est, vindex in iram ei, qui male agit.”
Francisci de Victoria Prob. 3.
Prob. 4.
Et sequentes pertinent ad bellum offen- sivum.
Videtur locus hic sumptus ex Quaes¬ tionibus super Iosue, Prob. 5.
Prob. 6. Locis ante citatis.
portat. Minister enim Dei est, vindex in iram ei, qui male agit.” Ergo etiam licet uti gladio et armis adversus hostes exteriores. Vnde princi¬ pibus dictum est in Psalm.,1 “Eripite pauperem et egenum de manu 420 peccatoris liberate.”
Tertio, in lege naturae hoc licuit, ut patet de Abraham, qui pugnavit contra quattuor reges ( Gen., 14). Item in lege scripta, ut patet de David et Machabaeis. Sed2 lex Evangelica nihil3 interdicit, quod iure naturali licitum sit, ut S. Thomas eleganter tradit ( Prima Secundae, qu. 107, art. ult.); unde et dicitur lex libertatis {lac., i4 * et 28). Ergo quod licebat in lege naturae6 * et scripta, non minus licet in lege Evangelica.
Et quia de bello defensivo revocari in dubium non potest, quia vim vi repellere licet {ff., De iustitia et iure, 1. ut vini1), quarto probatur etiam de bello offensivo, i. e., in quo non solum defenduntur aut etiam repetuntur res, sed ubi petitur vindicta pro iniuria accepta. Probatur, inquam,8 auctoritate Augustini {Libro 83 Quaestionum 9) et habetur can. Dominus, 10 23, qu. 2: “Iusta bella solent diffinire, quae ulciscuntur iniurias, si gens vel civitas plectenda est, quae vel vindicare neglexit quod a suis improbe factum est vel reddere quod per iniuriam ablatum est.”
Probatur etiam quinto11 de bello offensivo, quia bellum etiam defen- sivum geri commode non potest, nisi etiam vindicetur in hostes, qui iniuriam fecerunt aut conati sunt facere; fierent enim hostes audaciores ad iterum invadendum, nisi timore poenae deterreantur12 ab iniuria. 421 Probatur sexto,13 quia finis belli est pax et securitas Reipublicae, ut Augustinus inquit {De verbis Domini1* et ad Bonifacium15). Sed non potest esse securitas in Republica, nisi hostes coerceantur metu belli ab iniuria. Esset enim omnino iniqua condicio belli, si, hostibus invadentibus iniuste Rempublicam, solum liceret Reipublicae avertere hostes nec possent ulterius prosequi.
JS has Psal. 18. The reference is to Psalm. 81, v. 4. 2B has Et.
3B has nihili, which seems to involve a dittography.
4V. 25: “Qui autem perspexerit in legem perfectam libertatis et permanserit in ea,...hic beatus in facto suo erit.”
6V. 12: “Sic loquimini, et sic facite, sicut per legem libertatis incipientes iudicari.”
6S has naturali, which seems to be a change made simply for grammatical symmetry (cf. scripta).
7Dig., 1, 1, 3, which is an excerpt from F lorentinus, Institutiones, lib. 1. M cites this law as vim vi here, but see p. 259, n. 5. 8B adds quarto.
®This is a mistake (cf. p. 279); the reference is to Quaestiones in Heptateuchum, lib. vi ( Quae¬ stiones in Iesum Nave, not Iosue, as S has in margin), qu. 10: “Iusta autem bella definiri solent, quae ulciscuntur iniurias, si qua gens vel civitas, quae bello petenda est, vel vindicare neglexerit quod a suis improbe factum est, vel reddere quod per iniurias ablatum est.” See next note.
10Decr., 2, 23, 2, 2, which is the passage from St. Augustine just quoted.
UB omits quinto.
12S has deterrerentur, which would be more classical.
13B has etiam in place of sexto.
14In place of verbis B and M have verb., which the manuscripts probably had. But S, extending the abbreviation, erred by using the singular form {verbo) instead of the plural. For the reference, l6The reference is to Epist. 189 (alias 205), § 6: “Non enim pax quaeritur ut bellum excitetur, sed bellum geritur ut pax acquiratur.”
De Iure Belli.
Probatur septimo1 ex fine et bono totius orbis. Prorsus enim orbis Prob. 7. consistere in felici statu non posset, immo esset rerum omnium pessima condicio, si tyranni quidem et latrones et raptores possent impune iniurias facere et opprimere bonos et innocentes, nec liceret vicissim innocentibus animadvertere in nocentes.
Probatur octavo et ultimo, quia in moralibus potissimum argumentum Prob. 8. est ab auctoritate et exemplis2 sanctorum et bonorum virorum,3 qui non solum bello defensivo tutati sunt patriam resque suas, sed etiam bello offensivo prosecuti sunt iniurias ab hostibus acceptas vel attentatas, ut patet de Ionatha et Simone (I Machab., 94), qui vindicaverunt mortem Ioannis fratris sui contra filios Iambri. Et in Ecclesia Christiana patet 422 de Constantino Magno,5 6 Theodosio maiore, et aliis clarissimis et Christianissimis Imperatoribus, qui multa bella utriusque generis gesserunt, cum haberent in consiliis sanctissimos et doctissimos episcopos. Secunda 2. Secunda quaestio: Apud quem sit auctoritas gerendi aut indicendi5 quaestio bellum. principalis.
3. Pro qua sit prima propositio: Bellum defensivum quilibet potest iProp. suscipere et gerere, etiam privatus. Haec patet; nam vim vi repellere licet (/.,7 ubi supra8). Vnde hoc bellum quilibet potest gerere sine auc¬ toritate cuiuscumque alterius, non solum pro defensione personae, sed etiam rerum et bonorum.
4. Sed circa istam conclusionem dubitatur primo, an invasus a latrone Dubium, aut inimico possit repercutere invasorem, si possit fugiendo evadere. Et Archiepisco- Archiepiscopus9 quidem respondet quod non, quia iam non est defensio pi sententia- cum moderamine inculpatae tutelae; quilibet enim tenetur se defendere, quantum poterit, cum minimo detrimento invasoris. Si ergo resistendo oportet aut occidere aut graviter vulnerare invasorem, potest autem se liberare fugiendo, videtur quod teneatur. Sed Panormitanus10 (cap. olinn,u Panonmtani De restitutione spoliatorum) distinguit: si enim invasus magnum dedecus subiret fugiendo, non tenetur fugere, sed potest repercutiendo iniuriam 423 repellere; si vero non faceret iacturam famae aut honoris, ut monachus aut Bartoli sen- rusticus invasus a nobili et forti viro, tenetur potius fugere. Bartolus tentu.
iB has etiam. 2B has exemplis. Probatur exemplis, etc.
3M has virorum. Sed fuerunt multi tales, qui, etc. 4Vv. 35-41. °B omits Magno.
6B has incendendi. 7Dig., 1, 1, 3, which is an excerpt from Florentinus, Institutiones, lib. 1.
10§ 17: “Item quaeritur ad declarationem praedictorum, quid si possum evadere fugiendo? Qui¬ dam in dicta lege 1 distinguunt quod aut est talis homo, quem non decet fugere, ita quod fuga esset sibi maxima verecundia, et tunc non tenetur fugere, sed potest percutere ad iniuriam repellendam; aut non est sibi verecundia, ut puta, quia aggrediens est praestantior persona, et tunc secus. Bartolus ibi tenet indistincte quod non tenetur quis fugere, quia fuga est iniuria (1. apud Labeonem, ff., De iniuriis). Ergo licitum est percutere ad hanc iniuriam propulsandam. Item videmus quod pro defensione rerum licitum est armis resistere (ut hic et in cap. dilecto, De sententia excommunicationis, Lib. vi) et etiam occidere secundum ius civile, si aliter res salvae esse non possunt, iuxta ea, quae leguntur et notantur in 1. furem, ff., De sicariis. Sed quaelibet iniuria corporalis est maior iactura rerum (1. in servorum, ff., De poenis) quod tamen est temperandum, ut notat Bartolus in 1. i,ff., eodem titulo. Ergo pro hac iniuria propulsanda licitum est percutere, nec tenetur fugere.”
Francisci de Victoria Sequitur auctor Bartoli sententiam.
II Prop. Discrimen.. inter priva¬ tam personam et Rempub- licam.
Opinio auc¬ toris.