Si enim in causa dubia licet uni armis repetere, ergo alteri defendere, et, postquam unus recuperasset, posset iterum alius reposcere, et sic nunquam esset finis bellorum cum pernicie et calamitate populorum.
28. Secunda propositio: Si civitas aut provincia, de qua dubitatur, non habet legitimum possessorem, ut si deserta est morte legitimi domini et dubitatur an haeres sit Rex Hispaniae aut Rex Gallorum nec potest certum sciri de iure, videtur3 quod, si unus velit componere et dividere vel compensare pro parte, quod4 alter tenetur recipere condicionem, etiamsi sit vi5 potentior et possit armis totum occupare; nec haberet6 iustam causam belli. Probatur, quia alius non facit iniuriam in pari causa petendo 440 aequalem partem. Item in privatis causis etiam, in re dubia non liceret totum occupare. Item eodem modo bellum esset iustum ex utraque parte. Item iustus iudex neutri totum addiceret et attribueret.
29. Tertia propositio: Qui dubitat de iure suo, etiamsi pacifice possideat,7 tenetur examinare causam diligenter et audire pacifice rationes alterius partis, si forte possit certum scire vel pro se vel pro alio. Haec probatur, quia iam non bona fide possidet, qui dubitat et neglegit scire veritatem. Item in causa matrimoniali, si quis etiam legitimus possessor incipit dubitare veritatem,8 utrum haec mulier sit sua vel alterius, certum est quod tenetur rem examinare. Ergo eadem ratione in aliis causis. Item principes sunt iudices in propriis causis, quia non habent superiores.
Sed certum est quod, si quis contra legitimum possessorem opponit aliquid, quod9 iudex tenetur examinare causam. Ergo etiam principes in re10 dubia tenentur examinare causam.
30. Quarta propositio: Examinata causa, quamdiu rationabiliter perseverat dubium, legitimus possessor non tenetur cedere possessioni,11 sed potest licite retinere. Patet primo, quia iudex non posset eum ex¬ spoliare. Ergo nec12 ipse tenetur cedere, nec in toto nec in parte. Item 441 in causa matrimoniali13 non tenetur cedere, ut in cap. inquisitioni, 14 De ‘For repetition of ergo, see p. 204. 2S has alium.
3B and M have sciri: iure videtur, but S has the obviously correct emendation.
4For repetition of quod, see p. 204. 6M omits vi. 6S has habeat.
7M has possideas, which is eorrected in M’s Errata to possideat.
8M omits veritatem.
9M and S omit the first quod, whereas they usually omit the second quod, but see p. 204.
10S omits re. llS has possessione.
l3M and S add in re dubia, but this seems to be an instance of M’s amplifying to avoid a fancied ambiguity.
14 Decrtl., 5, 39, 44, which is an excerpt from Pope Innocent III.
De Iure Belli.
sententia excommunicationis, et in cap. Dominus,l De secundis nuptiis.
Ergo nec in aliis causis. Et Adrianus expresse (qu. 2, Quotlib. 2) tenet quod dubitans licite potest retinere possessionem, hoc quoad ipsos principes in re dubia. Sed quoad subditos in dubio belli iusti, Adrianus quidem (1 Quotlib. 2, ad primum arg. principale) dicit quod subditus dubitans de iustitia belli, i. e., utrum causa, quae allegatur, sit sufficiens, vel simpliciter an subsit causa sufficiens ad indicendum2 bellum, non potest licite, etiam ad imperium superioris, militare in tali bello. Probat, quia exponit se periculo peccati mortalis. Item, quia, “quod3 non est ex fide, peccatum est,”4 quod secundum doctores et veritatem non solum intellegitur contra conscientiam certam aut contra opinativam, sed etiam contra dubiam.
Idem videtur tenere Sylvester (verbo bellum, I, § 9). 5 31. Sed sit quinta propositio: Primo non est dubium quin in bello v Prop., defensivo liceat subditis in re dubia sequi principem suum in bellum, immo ^drianf sen-Ur 442 quod teneantur sequi, sed etiam de bello offensivo. Probatur primo, quia tentia. princeps, ut dictum est, nec potest semper nec debet reddere subditis rationes belli, et, si subditi non possint militare, nisi postquam scirent iustitiam belli, Respublica periclitaretur vehementer et pateret iniuriae ostium. Item in dubiis tutior sequenda est pars. Sed, si subditi in casu dubii non sequantur principem suum in bellum,6 exponunt se periculo prodendi hostibus Rempublicam, quod multo gravius est quam pugnare contra hostes cum dubio. Ergo debent potius pugnare. Item manifeste probatur, quia lictor tenetur exsequi sententiam iudicis, etiamsi dubitet an sit iusta, contrarium enim esset valde periculosum. Item hoc argu- Est hic locus mentum videtur defendere Augustinus contra Manichaeum7: “Iustus si forte etiam sub rege, homine sacrilego, militet, recte potest eo iubente 75, licet non bellare, si quod sibi iubetur8 vel non esse contra Dei praeceptum, certum est, vel utrum sit, certum non est” (23, qu. 1, can. quid 9 culpatur 10). Ecce Augustinum diffinientem expresse quod11 si non est certum— i. e., si dubium est — an sit contra Dei praeceptum, quod licitum est subdito bellare. Nec Adrianus se expedire potest ab illa Augustini auctoritate, quamvis se in 443 omnem partem vertat12; sine dubio enim conclusio nostra est determinatio Augustini. Nec valet dicere quod talis debet tollere dubium et formare sibi conscientiam quod bellum sit iustum; nam stat quod moraliter loquen- 1Decrtl., 4, 21, 2, which is an excerpt from a letter of Pope Lucius III to all Christian captives of the Turks ( universis Christianis in captivitate Sarracenorum positis).
2B has indicandum. 3B omits quod. ^ *Jd Rom., cap. 14, v. 23: “Omne autem quod non est ex fide, peccatum est.” B omits peccatum est.
5B omits this sentence. 6M has in bello.
i Contra Faustum Manichaeum, lib. 22, cap. 75: “Cum ergo vir iustus, si forte sub rege homine etiam sacrilego militet, recte poscit illo iubente bellare civicae pacis ordinem servans; cui quod iubetur, vel non esse contra Dei praeceptum certum est, vel utrum sit, certum non est, ita ut,” etc.
8B has iuvetur. 9B and M have quod.
10Decr., 2, 23, 1, 4, which is an excerpt from St. Augustine, Contra Faustum Manichaeum, lib. xxii, cap. 75; Friedberg has Ergo vir iustus, si...illo iubente...si, vice pacis ordinem servans, quod sibi.. ■ preceptum, etc., as above., nM and S omit this quod, although they usually omit the second quod, for the repetition ot quod, Francisci de Victoria Causa erroris Adriani.
Dubium IV. I Prop.
II Prop.
Etsi princeps noverit iniu- stitiam belli, subditi ex u- traque parte nonnunquam licite pugnant.
Dubium V.
I Prop.
Sylvestri sententia.
do1 non possit, sicut in aliis dubiis. Adrianus autem videtur errasse in hoc, quod putavit, si dubito an hoc bellum sit iustum principi vel utrum2 sit causa iusta huius belli, quod statim consequatur quod dubito3 utrum liceat mihi ire ad hoc bellum necne. Fateor enim quod nullo modo licet facere contra dubium conscientiae et, si dubito an liceat mihi facere hoc necne, pecco si faciam. Sed non sequitur, dubito an sit iusta causa huius belli, ergo dubito an liceat mihi bellare vel militare in hoc bello. Immo oppositum sequitur. Si enim dubito an bellum sit iustum, sequitur quod licet mihi ad imperium principis mei militare,4 * sicut6 non sequitur, lictor dubitat an sententia iudicis iusta sit, ergo dubitat an liceat ei6 exsequi sententiam, immo scit quod tenetur exsequi. Et idem est de hoc dubio7: Dubito8 an haec sit uxor mea, ergo teneor ei reddere debitum.
32. Quartum dubium est: An possit esse bellum iustum ex utraque parte. Repondetur.9 Prima propositio: Seclusa ignorantia, manifestum est quod non potest contingere, quia, si constat de iure et iustitia utriusque10 444 partis, non licet in contrarium bellare, nec offendendo nec defendendo. Secunda: Posita ignorantia probabili facti11 aut iuris, potest esse ex ea parte, qua vera iustitia est, bellum iustum per se, ex altera autem parte bellum iustum, i. e., excusatum a peccato bona fide, quia ignorantia invin¬ cibilis excusat a toto. Item saltem ex parte subditorum saepe potest contingere; dato enim quod princeps, qui gerit bellum iniustum, sciat iniustitiam belli, tamen (ut dictum est) subditi bona fide possunt sequi principem suum, et sic ex utraque parte subditi licite pugnant.
33. Sed ex hoc sequitur quintum dubium: Vtrum qui ex ignorantia secutus est bellum iniustum, si postea constiterit ei de iniustitia belli, utrum12 teneatur restituere, sive loquamur de principe sive de subdito. Primo propositio: Si quidem habebat probabilitatem de iniustitia13 belli, tenetur, adveniente notitia de iniustitia,13 restituere ablata, quae nondum consumpsit, i. e., quantum factus est locupletior; non autem quae con¬ sumpsit, quia regula iuris est quod, qui non est in culpa, non debet esse in damno14; sicut qui bona fide fuit in convivio lautissimo furis, ubi15 res furtivae consumptae sunt, non tenetur restituere, nisi forte quantum domi 445 consumpsisset. Si autem dubitavit de iniustitia belli secutus auctoritatem principis, Sylvester (in verbo bellum, I, § 916) dicit quod tenetur de omnibus, quia mala fide pugnavit.
*B omits moraliter loquendo; S has mortaliter loquendo.
2B has contrarium in place of utrum.
3M and S have dubitem. 4M has bellare.
6B h as sic. 6B omits ei and S has sibi.
7B omits idem est de hoc dubio.
8M has Ego dubito. 9B omits Respondetur.
10B has simply utrius. nM has facta.
I2M and S omit utrum. For the repetition of this utrum, see p. 205.
13B has iustitia. 11 B has in damnum suum.
15B has et and M has ubi scilicet.
16H 3: “Cum autem sciverit aut probabiliter crediderit bellum iniustum, restituere omnia quae habet, et etiam quae consumpta, si semper fuit dubius, quia non fuit possessor bonae fidei.”
De Iure Belli.
Sed sit secunda propositio conformiter ad supra dicta: Quod1 nec iste tenetur de consumptis, sicut nec alius, quia (ut dictum est) licite et Sylvestri bona fide pugnavit. Sed esset verum, quod Sylvester dicit, si re vera sententiam, dubitasset an liceret ire ad bellum, quia iam facit contra conscientiam.
Sed est multum considerandum quod stat quod bellum sit iustum et licitum Notandum, per se, illicitum autem Christianis.2 Stat enim quod quis habeat ius ad recuperandam civitatem aut provinciam, et tamen ratione scandali fiat prorsus illicitum. Cum enim, ut supra dictum est, bella geri debeant pro bono communi, si ad recuperandam unam civitatem necesse est quod sequantur maiora mala in Republica, ut vastatio multarum civitatum, caedes magna mortalium, irritatio principum, occasiones novorum bellorum in perniciem Ecclesiae, item quod paganis detur opportunitas invadendi et occupandi terras Christianorum, indubitatum est quin teneatur princeps potius cedere iuri suo et abstinere se3 bello. Clarum est enim quod, si 446 Rex Gallorum, v. g.,4 haberet ius ad recuperandum Mediolanum, ex bello autem et Regnum Galliae et ipsa provincia Mediolanensis paterentur5 intoleranda mala et calamitates graves, non licet ei recuperare, quia bellum ipsum aut fieri debet vel propter bonum Galliae aut Mediolani.6 Quando ergo e contrario7 utriusque magna mala ex bello futura sunt, non potest bellum iustum esse.
34. Circa aliam quaestionem, quantum liceat in bello iusto, sunt etiam Dubium 1 ex multa dubia. Primum: An liceat in bello interficere innocentes. Et ritima^prin- videtur quod sic, quia filii Israel primo interfecerunt infantes, ut patet «pali ortum. Ios., 6, 8 in Iericho, et postea9 Saul (I Reg., 1510) interfecit pueros in Amalec, JSJ^STp“ta utrumque ex auctoritate et mandato Domini. “Quaecumque autem scripta sunt, ad nostram doctrinam scripta sunt,” ut patet {ad Rom., 1511).
Ergo et nunc, si bellum sit iustum, licebit interficere innocentes.
35. De hoc dubio sit prima propositio: Nunquam licet per se et ex 1 prop.
intentione interficere innocentem. Probatur primo {Exod. 2312): “ Inson- prob. 1.
tem et iustum non occides.” Secundo, fundamentum iusti belli est iniuria, prob. 2. ut supra ostensum est. Sed iniuria non est ab innocente. Ergo non licet 447 bello uti contra illum.13 Tertio, non licet in Republica pro delictis malorum Prob. 3. punire14 innocentes. Ergo etiam nec pro iniuria malorum licet interficere15 4M omits Quod.
2B has this reading, which ought to be retained, but here again M has substituted the more sym- metrical reading ( per accidens) for the more difficult reading ( Christianis ) and in this is followed by S.
The retention of Christianis is strengthened by the use of ratione scandali a few lines farther on.
3S has a in place of se. 4B has ex gratia. 6B has patientur. 6B has Mediolanenses.
7B has econtra. 8V. 21: “Et interfecerunt omnia quae erant in ea, a viro usque ad mulierem, ab infante usque ad senem.”
9B and M have post ea. 10V. 8: “Omne autem vulgus interfecit in ore gladii.”
uy. 4. 12V. 7. 13B has illud. 14B has interficere.
16B has punire and in this is followed by M and S, but in the preceding sentence B has interficere, which M has replaced with punire. The argument of the passage is: “It is licit to punish guilty citizens of the State and to kill the enemy who wrongs us, but it is not licit to punish innocent citizens because of the crimes of guilty citizens nor to kill the innocent among the enemy because of the wrong done us by the guilty among them.” Consequently, M did right in the preceding sentence in replacing inter¬ ficere with punire, although the reason may have been to have the same verb in both sentences, and may not have been suggested by the manuscripts, but M did not complete the correction of the transposition existing in B by making the reciprocal change made above.
F r ancis ci de Victoria Prob. 4.
Confirm.
II Prop.
Animadver¬ tendum hoc.
Breve et resolutum auctoris responsum.
innocentes apud hostes. Quarto, alias iam bellum esset iustum ex utraque parte, seclusa ignorantia, quod esse non potest, ut ostensum est. Et patet consequentia, quia innocentes certum est quod possent1 se defendere contra quemcumque conantem interficere. Et confirmatur totum hoc Deut., 20.2 Mandatur3 filiis Israel, ut, cum vi ceperint civitatem, alios quidem interficiant, parcant autem mulieribus et parvulis.
36. Ex quo sequitur quod etiam in bello contra Tureas non licet inter¬ ficere infantes. Patet, quia sunt innocentes. Immo nec feminas inter infideles.4 Patet, quia, quantum ad bellum spectat, praesumuntur inno¬ centes, nisi forte constaret de aliqua femina quod esset in culpa. Immo idem videtur iudicium de innoxiis agricolis apud Christianos, immo de alia gente togata et pacifica, quia omnes praesumuntur innocentes, nisi con¬ trarium5 constaret. Hac etiam ratione sequitur quod nec licet interficere nec6 peregrinos nec hospites, qui versantur apud hostes, quia praesumuntur innocentes, nec re vera sunt hostes. Eadem ratione nec clericos nec reli- 448 giosos,7 quia praesumuntur innocentes in bello, nisi constet de contrario, ut cum actualiter pugnant.8 37. Secunda propositio: Per accidens autem, etiam scienter, ali¬ quando licet interficere innocentes, puta cum oppugnatur arx aut civitas iuste, in qua tamen constat multos esse innocentes, nec possunt machinae solvi et alia tela vel ignis subici aedificiis, quin etiam opprimantur inno¬ centes sicut nocentes. Probatur, quia alias non posset geri bellum contra ipsos nocentes et frustraretur iustitia bellantium; sicut e contrario, si oppidum oppugnatur iniuste et iuste defenditur, licet mittere machinas et alia tela in obsessores et in castra hostium, dato quod inter illos sint aliqui pueri aut9 innoxii.
Sed tamen est considerandum, quod paulo ante dictum est, quod oportet cavere ne ex ipso bello sequantur maiora mala quam vitentur per ipsum bellum. Si enim ad summam belli victoriam parum confert expu¬ gnare arcem aut oppidum, ubi est praesidium hostium et sunt multi inno¬ centes, non videtur quod liceat ad expugnandum paucos nocentes occidere multos innocentes subiciendo ignem vel machinas vel alia ratione, qua indifferenter opprimantur innocentes cum nocentibus. Et tandem nun- 449 quam videtur licitum interficere innocentes, etiam per accidens et praeter intentionem, nisi quando bellum iustum expediri et geri aliter non potest, iuxta10 illud Matth., 13, 11 “Sinite crescere zizania, ne forte colligentes zizania, eradicetis simul et triticum.”
has possunt. 2Capp. 10-14; for wording, see p. 291.
SB has mandavit. 4M omits inter infideles. 6B has contra.
6B omits sequitur...interficere; M omits nec. S, however, seems to have the correct reading. See, for example, nec ipse tenetur cedere, nec in toto nec in parte, p. 284, n. 12.
7B omits nec religiosos.
8B and M have pugnat. 9B inserts fuerint.
10B and M have iuxa, but M has corrected (?) this to iusta in the Errata prefixed to his edition. nVv. 28-30: “ ‘Visimus, et colligimus ea?’ Et ait: ‘Non; ne forte colligentes zizania, eradicetis simul cum eis et triticum. Sinite utraque crescere usque ad messem.’ ” De lure Belli.
38. Sed circa haec potest dubitari an liceat interficere innocentes, a Dubium quibus tamen in futurum imminet periculum. Puta pueri Saracenorum incidens- sunt innocentes, sed timendum merito est ne facti adulti pugnent contra Christianos et inferant bellum cum periculo. Et praeterea etiam togati puberes apud hostes, qui non sunt milites, praesumuntur innocentes, sed isti armabuntur postea in milites1 et inferent periculum — an liceat tales interficere. Et videtur quod sic eadem ratione qua per accidens licet interficere alios innocentes. Item {Deut., 202) praecipitur filiis Israel, ut, cum expugnaverint aliquam civitatem, interficiant omnes puberes. Non est autem praesumendum quod omnes essent nocentes.
Respondetur ad hoc, licet posset fortasse defendi quod in tali casu Respons.
450 possint interfici, tamen credo quod nullo modo licet, quia non sunt facienda mala, ut vitentur etiam alia mala maiora, et intolerabile est quod occidatur aliquis pro peccato futuro. Et praeterea sunt aha remedia ad cavendum in futurum ab illis, ut captivitas, exsilium, etc., ut statim dicemus. Vnde sequitur quod, sive iam parta victoria sive in3 actu bellum geratur, si con¬ stat de innocentia alicuius militis4 * et milites6 possunt eum liberare,6 tenen¬ tur.7 Ad argumentum in contrarium respondeo8 quod illud factum fuit Ad arg- pro speciali mandato Dei, qui iratus et indignatus9 contra populos illos voluit tiva. perdere omnino; sicut misit ignem in Sodomam et Gomorrham, qui de¬ voraret tam innocentes quam nocentes. Ipse autem est Dominus omnium, nec dedit hanc licentiam ex lege communi. Et ad illud Deut., 20, 2 posset Adkieum^ eodem modo responderi. Sed quia illic data est lex belli communis in antea posi- omne tempus futurum, potius videtur quod illud Dominus dixit, quia re tum- vera omnes puberes reputantur in civitate inimica nocentes et non possunt distingui innocentes a nocentibus. Ideo omnes possunt interfici.
39. Secundum dubium est: An liceat in bello iusto10 spoliare innocentes Dubium 11.
451 inter hostes.11 Sitque prima propositio: Certum est quod licet spoliare 1 Prop. innocentes bonis et rebus, quibus hostes adversum nos usuri sunt, ut armis, navibus, machinis. Patet, quia aliter victoriam consequi non possemus, quae est finis belli. Immo etiam licet accipere pecunias innocentum et comburere et corrumpere frumenta et12 occidere equos, si ita opus est, ad debilitandum hostium vires. Ex quo sequitur corollarium quod, si bellum Coroii. sit perpetuum, licet indifferenter exspoliare omnes apud hostes, tam nocentes quam innocentes, quia ex opibus suorum hostes alunt bellum iniustum et e contrario13 debilitantur vires eorum, si cives eorum spoliantur.
XM has isti -postea sument arma. 2Vv. 10-14; for wording, see p. 291. 3S omits in.
4S omits militis here and inserts militibus after constat. The reading of S is of course much sim- pler and fits in more exactly with the argument of the passage. On the other hand, it is almost incredible to suppose that B and M would have left unchanged such a difficult passage, had there been a mistake therein. Moreover, the author may have intended to assert his position so suongly that “no matter whether victory has been obtained or the battle is stili raging, if even a soldier s innocence is evident and the soldiers can free him, they are bound to do so.”
6S omits et milites. 9M has cum liberare, S has eum liberare et. ‘B adds eum salvare.
8S has respondetur. 9M has indinalus. 10B omits in bello iusto. nM omits inter hostes.
«B, M, and S omit this et, a word easy to overlook.
Francisci de Victoria II Prop.
Sylvester.
Pia quidem Sylvestri haec est sententia, non tamen vi¬ detur auctori necessaria.
III Prop.
Litterae re- praesaliarum per se quidem non iniustae, attamen peri¬ culosae.
Dubium III.
Respons. unica propo¬ sitione con¬ tentum.
Christiani a Christianis iure belli non fiunt servi.
40. Secunda propositio: Si bellum satis commode geri potest non spo¬ liando agricolas aut alios innocentes, videtur quod non liceat eos spoliare.
Hoc tenet Sylvester (in verbo bellum, I, § io1), quia bellum fundatur in iniuria, ergo non licet iure belli uti in innocentes, si aliunde potest recom- pensari2 iniuria.3 Immo addit Sylvester quod, etiamsi fuerit iusta causa spoliandi innocentes, quod,4 transacto bello, tenetur victor restituere illis quicquid superest. Sed hoc non puto esse necessarium, quia, ut infra dicitur, si iure belli factum est, omnia cedunt in favorem et ius iustum bellum gerentium. Vnde, si licite sunt capta, puto quod non sunt obnoxia 452 restitutioni. Dictum tamen Sylvestri pium est et non improbabile. Spoliare autem peregrinos et hospites, qui sunt apud hostes, nisi constet de culpa illorum, nullo modo licet, quia illi non sunt de numero hostium.
41. Tertia propositio: Si hostes nolunt restituere res iniuria ablatas, et non possit, qui laesus est, aliunde commode recuperare, potest unde¬ cumque satisfactionem capere, sive a nocentibus sive ab innocentibus.
Vt, si latrones Galli fecerint praedas in agrum Hispanorum et Rex Fran¬ corum nolit cogere illos ad restitutionem, cum possit, possunt Hispani auctoritate principis sui5 spoliare mercatores Gallos aut agricolas quan- tumcumque innocentes, quia, licet forte a principio Respublica aut princeps Gallorum non fuerit in culpa, iam est in culpa, quia “neglegit vindicare,” ut ait Augustinus,6 “quod improbe a suis factum est,” et princeps laesus potest ex omni membro et parte Reipublicae satisfactionem accipere. Vnde litterae marcharum aut repraesaliarum, quae a principibus in huius- modi casibus conceduntur, non sunt per se iniustae, quia per neglegentiam et iniuriam alterius principis, concedit laeso suus princeps, ut possit re¬ cuperare bona sua, etiam ab innocentibus; sunt autem periculosae et 453 praebent occasionem rapinarum.
42. Tertium dubium: Dato quod non liceat interficere pueros et alios innocentes, an saltem liceat7 ducere illos in captivitatem et servitutem? Sitque pro illius declaratione unica propositio: Eodem modo licet ducere innocentes in captivitatem, sicut licet spoliare illos, quia libertas et cap¬ tivitas inter bona fortunae reponuntur. Vnde, quando bellum est talis condicionis quod8 licet spoliare indifferenter omnes hostes et occupare omnia bona illorum, etiam licet ducere in captivitatem omnes hostes, sive nocentes sive innocentes.9 Et cum bellum adversus paganos sit huiusmodi, quia est perpetuum et nunquam satisfacere possunt pro iniuriis et damnis illatis, ideo non est dubitandum quin liceat et pueros et feminas Sarace¬ norum ducere in captivitatem et servitutem. Sed quia iure gentium inter Christianos videtur receptum ut Christiani iure belli non fiant servi, in 11f 3: “Rapinam etiam committunt, si spoliant rusticos aut viatores aut exsistentes in aericultura.”
3M has compensari. 3B has iniuriae.
4M and S omit this quod, but see p. 204. 6B omits sui.
6 Quaestiones in Heptateuchum, lib. vi, qu. 10; for wording see p. 274, n. 9.
7S has licet.
8Note the correlation of talis...quod; cf. p. 205.
9S omits sive innocentes.
De Iure Belli.
bello quidem inter Christianos non1 licet, sed," si° opus est ad finem belli, captivos ducere etiam innocentes, ut pueros et feminas, non quidem in servitutem, sed ut pro illorum redemptione pecunias recipiamus, licitum 454 esset.4 Quod tamen extendendum non est ultra quam belli necessitas postulet et consuetudo legitime belligerantium obtinuit.
43. Quartum dubium est: Vtrum saltem obsides, qui vel tempore Dubium iv. induciarum vel peracto bello ab hostibus recipiuntur, interfici possint, si hostes fidem fregerint et conventis non steterint. Respondeo per unicam Respondetur conclusionem: Quod6 si obsides alias sint de numero nocentum, puta qui XsTone”' tulerunt contra eos arma, interfici iure possunt in eo casu; si autem sunt innocentes, ex supra dictis constat quod interfici non possunt, ut cum sunt6 pueri aut feminae aut alii innocentes.
44. Quintum dubium: An saltem in bello iusto7 liceat interficere Dublum v> omnes nocentes. Pro responsione notandum est quod, ut ex supra dictis ^„^0* haec patet, bellum geritur primo ad defendendum nos et nostra; secundo, ad recuperandum res ablatas; tertio, ad vindicandum acceptam imuriam; quarto, ad pacem et securitatem parandam.
45. His praemissis sit prima propositio: In ipso actuali conflictu 1 Prop. proelii vel in oppugnatione aut defensione civitatis licet indifferenter occidere omnes, qui contra pugnant, et breviter, quamdiu res est in pe- 455 riculo. Hoc patet, quia aliter rem bene gerere non possent bellantes, nisi tollendo omnes impedientes et contra pugnantes. Sed totum dubium est ^ ^ con_ et difficultas: An, parta iam victoria et ubi periculum non est ab hostibus, sistit huius an8 liceat interficere omnes, qui contra arma tulerunt. Et videtur aperte d“b“sdiffi- quod sic, quia, ut supra relatum9 est, inter praecepta militaria, quae Domi- Ratio pro nus dedit (Deut., 2010), unum est, ut, expugnata civitate hostium, inter- ficerent11 omnes habitatores. Verba illius loci sunt haec: Si quando accesseris ad expugnandam civitatem, offeres ei primum pacem. Si receperit et aperuerit tibi portas, cunctus populus, qui in ea est, salvabitur et serviet tibi sub tributo. Sin autem foedus mire noluerit et coeperit contra te bellum, oppugnabis eam. Cumque tradiderit Dominus Deus tuus eam12 in manu tua, percuties omne, quod in ea est13 generis masculini, in ore gladii, absque mulieribus et infantibus.”
46. Secunda propositio: Parta victoria et rebus iam extra periculum HProp. positis, licet interficere nocentes. Probatur, quia (ut iam dictum est) non solum ordinatur bellum ad recuperandas res, sed etiam ad vindicandum iniuriam. Ergo pro iniuria praeterita licet interficere auctores iniuriae.
13 omits non. All of the differences in this sentence hinge upon the retention or non-retention of this non. If the non is omitted, in bello quidem inter Christianos must be taken with non fiant servi, and sed and licitum esset must be omitted. But that part of the sentence from si opus est to the end seems to be an exception, to a general rule, and it is hardly likely that M would have made so many changes without having some foundation in the manuscripts. _ _.
23 omits sed, an omission easy to make, if it was abbreviated in the manuscripts, since the following word begins with /..
3B inserts ita. 4B omits licitum esset; S has licitum est. 6M and S omit Quod.
6M has sint. 7B omits iusto and S has iuste.
8S omits an; for the repetition of an, see pp. 204-205. 9M has dictum. 10Vv. 10-14.
nM has interficerentur. «Vulgate has illam. «Vulgate has this est after masculini.
Francisci de Victoria III Prop.
IV Prop.
Hic obiter respondetur ad rationem pro parte affirmativa post primam propositio¬ nem adlatam.
Item hoc licet in proprios cives malefactores. Ergo etiam in extraneos, quia (ut supra dictum est) belli princeps iure belli auctoritatem habet in 456 hostes, sicut legitimus iudex et princeps. Item, quia, licet in praesentia non esset periculum ab hostibus, tamen in futurum securitas non haberetur, nisi timore supplicii hostes continerentur.1 47. Tertia propositio: Solum ad vindicandam iniuriam, non semper licet interficere omnes nocentes. Probatur, quia etiam inter cives non liceret, ubi etiam esset delictum totius civitatis aut provinciae, interficere omnes delinquentes, nec in communi rebellione liceret occidere et perdere totum populum. Vnde pro simili facto Theodosius ab Ambrosio ab Ecclesia est prohibitus. Hoc enim esset contra publicum bonum, quod tamen est finis belli et pacis. Ergo etiam non licet occidere2 omnes no¬ centes ex hostibus. Oportet ergo habere rationem iniuriae3 ab hostibus acceptae et damni illati et aliorum delictorum, et ex hac consideratione procedere ad vindictam et animadversionem, omni atrocitate et inhuma¬ nitate seclusa. In hoc enim proposito Cicero (secundo Officiorum 4) ait quod animadvertendum est in noxios, quantum aequitas et humanitas patiantur.
Et Sallustius5: “Maiores6 nostri religiosissimi mortales nihil victis eripie¬ bant praeter iniuriae licentiam.”