48. Quarta propositio7: Aliquando etiam licet et expedit interficere 457 omnes nocentes. Probatur, quia etiam bellum geritur ad pariendam8 pacem et securitatem. Sed aliquando aliter obtineri securitas non potest, nisi tollendo omnes hostes, et hoc maxime videtur contra infideles, a quibus nunquam ullis9 condicionibus pax aequa10 * sperari potest. Et ideo unicum remedium est tollere omnes, qui contra arma ferre possunt, modo iam fuerint in culpa. Et ita intellegendum est illud praeceptum Deuteronomiae.n Alias autem in bello contra Christianos non puto quod hoc sit licitum. Cum enim necesse sit ut veniant scandala (ut habetur Matth., 1812) et bella inter principes, si semper victor interficeret adversarios omnes, esset13 in perniciem generis humani et Christianae religionis et orbis cito in soli¬ tudinem redigeretur, nec bella pro bono publico, sed in publicam calami¬ tatem perdite gererentur. Oportet ergo ut pro mensura delicti sit plagarum modus,14 nec ultra progrediatur vindicta, in quo etiam habenda est ratio 'M omits nisi...continerentur. 2B has tollere. 3S has iniutitiae.
4Cap. 5 (last sentence): “Ulciscamurque eos, qui nocere nobis conati sint, tantaque poena afficiamus, quantam aequitas humanitasque patitur.”
hDe Catilinae coniuratione, cap. 12, §§ 3-4: “Operae pretium est, cum domos atque villas co¬ gnoveris in urbium modum exaedificatas, visere templa deorum, quae nostri maiores, religiosissumi mortales, fecere. Verum illi delubra deorum pietate, domos suas gloria decorabant, neque victis quicquam praeter iniuriae licentiam eripiebant.”
6S follows M, which inserts inquit here.
7B omits Quarta propositio.
8M has parendum (corrected to parandum in the Errata prefixed to M) and S has parandam, but 9B has illis. 10M omits aequa.
UM and S add 20. The reference is to Deut., cap. 20, vv. 10-14; for the wording, see p. 291.
12V. 7: “Necesse est enim ut veniant scandala.”
13 M has essent.
uDeut., cap. 25, v. 2: “Pro mensura peccati erit et plagarum modus.”
De Iure Belli.
et consideratio quod (ut supra dictum est) subditi non tenentur nec debent examinare causas belli, sed possunt sequi principem suum in bellum, contenti auctoritate principis et publici consilii. Vnde pro maiori parte, 458 licet ex altera parte sit bellum iniustum, tamen milites, qui veniunt ad bellum et pugnant in bello aut defendunt vel oppugnant civitates, ex utraque parte sunt innocentes. Et ideo cum iam victi sunt et non est periculum ab illis, credo quod interfici non possunt, non modo omnes, sed1 ne unus quidem ex illis, si praesumitur quod bona fide in proelium venerunt.
49. Sextum dubium: An liceat interficere deditos aut captivos, sup- Dubium vi. posito etiam quod fuerunt nocentes. Respondetur quod per se loquendo nihil obstat quominus capti in bello iusto2 aut dediti, si fuerunt nocentes, Respons. interfici possint,3 servata aequitate. Sed quia in bello multa iure gentium auctons- constituta sunt, videtur receptum consuetudine et usu belli ut captivi, parta victoria (nisi forte sint profugae) et periculo transeunte,4 non inter¬ ficiantur,5 et servandum est ius gentium eo modo, quo inter bonos viros servari consuetum est. De deditis autem non lego nec audio talem con¬ suetudinem; immo in deditionibus arcium, civitatum, solent, qui se dedi¬ derunt, cavere sibi condicionibus, ut salva sint capita et salvi mittantur, scilicet veriti ne, si6 simpliciter et nullis condicionibus dedantur, inter- 459 ficiantur; et hoc aliquoties factum legimus. Vnde non videtur iniquum ut, si oppidum nihil cavendo dedatur, quin7 mandato principis aut iudicis aliqui, qui fuerunt notiores,8 occidantur.
50. Septimum dubium: Vtrum omnia capta in bello iusto fiant Dubium vii capientium et occupantium. Prima propositio: Non est dubitandum 1 Prop. quin omnia capta in bello iusto usque ad sufficientem satisfactionem rerum ablatarum per iniuriam et etiam impensarum, quod9 fiant occupantium.
Nec indiget probatione,10 quia ille est finis belli. Sed, seclusa considera¬ tione et restitutionis et satisfactionis et11 stando in iure belli distinguendum videtur12; nam capta in bello aut sunt13 mobilia (ut pecuniae, vestes, argen¬ tum, aurum) aut immobilia (ut agri, oppida, arces).
51. Quo supposito, sit14 secunda propositio: Mobilia quidem iure 11 Prop. gentium omnia fiunt occupantis, etiamsi excedant compensationem dam¬ norum. Hoc patet ex 1. si quid bello16 et 1. hostes,16 ff., De captivis,17 et iB omits non...sed and perhaps this is only an interpolation of M made for the sake of a fancied completeness. SB has iniusto. _.
»M and S insert per se loquendo here, but this seems to be a repetition of the same words m the preceding line.
4M puts et periculo transeunte after victoria, but the parenthesis belongs only to the hrst ablative absolute. S has transeundo for transeunte.
5M has interficiatur. eM and S omit si. 7M omits quin, but see p. 205.
8M has nocentiores. 8M and S omit quod, but see p. 204. 10M adds haec propositio.
nB has sed, which is not indefensible.
12M has est in place of videtur.
13S omits sunt here and inserts sunt after in in the preceding line.
14B omits these three words and M attaches them to the end of the preceding sentence.
lbDig., 49, 15, 28, which is an excerpt from Labeo, Pithana a Paulo epitomata, lib. iv. B, M, and S cite this law as si quid in bello.
ltDig., 49, 15, 24, which is an excerpt from Ulpian, Institutiones, lib. 1.
17The full title is De captivis et de postliminio et redemptis ab hostibus.
Francisci de Victoria Coroll.
Dubium incidens. Respons. III Prop.
Sylvester.
Dist. i, can. ius gentium,x et expressius Inst., De rerum divisione, § item ea quae ex hostibus,l 2 ubi dicitur quod “iure gentium, quae ab hostibus capiuntur, statim nostra fiunt, adeo ut etiam liberi homines in nostram servitutem deducantur.” Et Ambrosius ( Libro de3 patriarchis 4 *) dicit, cum Abraham occidit quattuor reges, praedam quidem fuisse Abrahae victoris, 460 quanquam recusavit accipere ( Gen., 146) et 23, qu. 5, can. dicat aliquis.6 Et confirmatur ex auctoritate Domini, Deut., 20, ubi de civitate expugnanda dicit, “Omnem praedam exercitui divides, et comedes de spoliis hostium tuorum.” Hanc sententiam tenet Adrianus in quaestione de restitutione, in particulari quaestione de bello, et Sylvester, in verbo bellum, § 1 et § 9, 7 ubi dicit8 quod “qui iuste pugnat,9 non tenetur restituere praedam, 23, qu. 7, can. si de rebus.10 Ex quo infertur11 quod capta in bello iusto non compensantur cum debito principali, ut tenet etiam Archidiaconus12 (23, qu. 2, can. Dominus noster13 *).” Ita tenet Bartolus in dicta 1. si quid bello.11 Et hoc intellegitur, etiamsi hostis sit paratus aliis satisfacere de damno et iniuriis. Quod tamen limitat Sylvester, et bene, quousque secundum aequitatem sit sufficienter satisfactum de damno et iniuria.
Non enim est intellegendum quod, si Galli exciderint unum pagum aut ignobile oppidum Hispaniae, quod15 liceat Hispanis (etiam si possint) praedari totam Galliam, sed pro modo et qualitate iniuriae arbitrio boni viri.
52. Sed ex hac determinatione sequitur dubium: An liceat permittere militibus civitatem in praedam. Respondetur, et sit tertia propositio: 461 Hoc quidem16 per se non est illicitum, si necessarium est ad bellum gerendum vel deterrendos hostes vel ad accendendum militum animos. Ita Sylvester lDecr., i, i, 9, which is an excerpt from St. Isidore of Seville, Etymologiae, lib. v, cap. 6.
iInst., 2, i, 17: “Item ea quae ex hostibus capimus, iure gentium statim nostra fiunt: adeo quidem, ut et liberi homines in servitutem nostram deducantur, qui tamen, si evaserint nostram pote¬ statem et ad suos reversi fuerint, pristinum statum recipiunt.”
3S adds Abrah.
‘Lib. 1, cap. 3, which is found in the Corpus Iuris Canonici as Decr., 2, 23, 5, 25.
6Cap. 13 et seqq.
71]2: “Is, qui iuste pugnavit, non tenetur ad restitutionem praedae, sed sit capientis (23, qu. 7, can. si de rebus). Ex quo infertur quod capta in bello iusto non compensantur cum debito principali, ut etiam tenet Archidiaconus (23, qu. 2, can. Dominius noster).”
8B omits ubi dicit.
9M and S have pugnavit, which Sylvester also has. This would lead one to suspect that M had changed the text to conform with Sylvester.
10Decr., 2, 23, 7, 2, which is an excerpt from St. Augustine, Contra litteras Petiliani Donatistae, nB, M, and S have infert, but Sylvester, whose words are being quoted, has infert ( = infertur), and infert would not make good sense in the quotation from Sylvester. Whether the mistake was made by the writers of the manuscripts or the editor of B, it is impossible to say, although the latter is more probable, but it would not be difficult for one to fail to notice a light tilde.
12B and M have Archi., which has been incorrectly extended in S to Archiep. See above, n. 7.
uDig., 49, 15, 28; B, M, and S have si quid in bello. lsFor repetition of quod, see p. 204.
16B and M insert de, but S omits it altogether, apparently as not understanding it. That some word stood between hoc and per in the manuscripts is indicated by the fact that B has a word there, which is not rejected by M. That de is not the word is evident from its utter lack of sense. What then is the word? Quidem is suggested as making good sense (cf. tamen, three lines farther on) and as a word from which de could easily be derived (qde).
De Iure Belli.
verbo bellum,1 § 10. Sicut etiam licet incendere civitatem ex rationabili' causa. Sed tamen quia ex huiusmodi permissionibus sequuntur3 multa saeva,4 crudelia praeter omnem humanitatem, quae a barbaris militibus committuntur, innocentum caedes et cruciatus, virginum raptus, matro¬ narum stupra, templorum spolia, ideo sine dubio sine magna necessitate et causa, maxime civitatem Christianam, praedae tradere periniquum est.
Sed, si ita necessitas belli exigat, non est illicitum, etiamsi credibile5 sit quod milites aliqua huiusmodi foeda et illicita patrent, quae tamen duces et interdicere et, quam possunt, prohibere tenentur.
53. Quarta propositio: His omnibus non obstantibus, non licet iv Prop. militibus sine auctoritate principis aut ducis6 praedas agere aut incendia facere, quia ipsi non sunt iudices, sed executores, et aliter facientes7 tenen¬ tur ad restitutionem.
54. Sed de bonis et8 rebus immobilibus maior difficultas est, et sit v Prop. quinta propositio: Non est dubium quin liceat occupare et tenere agrum 462 et arces et oppida hostium, quantum necessarium est ad compensationem damnorum illatorum. Puta si hostes diruerunt arcem nostram, incen¬ derunt civitatem, sylvas aut vineas aut oliveta, licebit occupare vicissim agrum hostium aut arcem aut oppidum et tenere. Si enim licet capere recompensationem9 ab hostibus pro rebus ablatis, certum est quod iure divino et naturali non plus licet hanc recompensationem accipere in rebus10 mobilibus quam in11 immobilibus.
55. Sexta propositio: Etiam ad parandam securitatem et vitandum vi Prop. periculum ab hostibus, licet occupare et tenere arcem aliquam aut civitatem hostium necessariam ad defensionem nostram aut tollendam hostibus occasionem, unde possint nocere.
56. Septima propositio: Etiam pro iniuria illata et nomine poenae, vn Prop. h. e., in vindictam, licet pro qualitate iniuriae acceptae multare hostes parte agri aut etiam hac ratione occupare arcem aut oppidum. Sed hoc, ut diximus, debet fieri cum moderamine et non quantum viribus et potentia armorum occupari et expugnari potest. Et si necessitas et ratio belli postulat ut maior pars agri hostium occupetur et plures civitates capiantur, 463 oportet ut, compositis rebus et peracto bello, restituantur, tantum reti¬ nendo, quantum sit iustum pro recompensatione12 damnorum et impensarum et pro vindicta iniuriae, servata aequitate et humanitate, quia poena debet esse proportionata culpae. Et intolerabile esset quod, si Galli agerent praedas in pecora Hispanorum vel incenderent pagum unum, quod13 liceret occupare totum Regnum Francorum. Quod autem hoc titulo liceat occupare aut partem agri aut aliquam civitatem hostium, patet ex illo14 Deut., 20, 15 ubi datur licentia in bello occupandi civitatem, quae16 pacem ]B omits verbo bellum. 2B has rationali. 3B inserts plurima, but see p. 198.
4M inserts et. 6B has crudele. 6B omits principis aut ducis.
7B omits aliter facientes. 8B repeats de here.
9M and S have compensationem, but see the same word in the next line; see also p. 290, n. 2; and p. 295, n. 12. 10S omits rebus. US omits in.
12M and S have compensatione, but see n. 9, above. 13For repetition of quod, see p. 204.
14B has I in place of ex illo. 15Capp. 10-13. 16B has qui.
Francisci de Victoria Dubium VIII. Respons.
Dubium IX.
I Prop.
II Prop.
recipere noluerit.1 Item malefactores intraneos licet punire hoc modo, scilicet privando2 illos domo aut agro aut arce pro rei qualitate. Ergo etiam extraneos. Item superior iudex potest commode multare auctorem iniuriae, tollendo scilicet ab eo civitatem aut arcem. Ergo et princeps, qui laesus est, hoc poterit, quia iure belli factus est tanquam iudex. Item Imperium Romanum hoc modo et titulo auctum et amplificatum est, occupando scilicet iure belli civitates et provincias hostium, a quibus iniuriam acceperant, et tamen Imperium Romanorum tanquam iustum et legitimum defenditur ab Augustino, Hieronymo, Ambrosio, Thoma et aliis sanctis doctoribus. Immo posset videri approbatum a Domino in illo loco, “Reddite quae sunt Caesaris Caesari,”3 et a Paulo, qui Caesarem 464 appellavit et ( ad Rovi., 134 *) admonet potestatibus sublimioribus et prin¬ cipibus subditos esse et tributa pendere eis,6 qui eo tempore omnes habebant auctoritatem ab Imperio Romano.
57. Octavum dubium: Vtrum liceat imponere victis hostibus tributa. Respondetur quod sine dubio licet, non solum ad compensandum damna, sed etiam ratione poenae et in vindictam. Hoc satis patet ex supra dictis et ex illo loco Deut., 20, 6 ubi dicitur7 quod, postquam ex iusta causa acces¬ serint ad expugnandum civitatem, si receperit eos et aperuerit portas, cunctus populus, qui in ea est, salvabitur et serviet illis sub tributo. Et hoc ius et usus belli obtinuit.
58. Nonum dubium: An liceat deponere principes hostium et novos ponere et constituere vel sibi retinere principatum. Prima propositio: Hoc non passim et ex quacumque causa belli iusti licet facere, ut patet ex dictis. Nam poena non debet excedere quantitatem et rationem iniuriae.8 Immo poenae sunt restringendae et favores ampliandi, quae est non solum regula iuris humani, sed etiam naturalis et divini. Ergo, dato quod iniuria illata ab hostibus sit sufficiens causa belli, non semper erit sufficiens ad 465 exterminationem principatus hostis et ad depositionem legitimorum et naturalium principum; hoc enim esset prorsus saevum et inhumanum.
59. Secunda propositio: Non est negandum quin aliquando possint contingere sufficientes et legitimae causae vel ad mutandos principes vel ad occupandum principatum, et hoc vel pro multitudine et atrocitate damnorum et iniuriarum, vel maxime quando aliter securitas et pax ab hostibus obtineri non potest, et immineret grande periculum Reipublicae ab illis, nisi hoc fieret. Hoc patet, si enim licet occupare civitatem ex causa, ut dictum est, ergo tollere principem civitatis. Et eadem est ratio de provincia et principe provinciae, si causa maior contingat.
*B has voluerit. 2B has privare.
4V. 1: “Omnis anima potestatibus sublimioribus subdita sit.” And v. 7: “ Reddite ergo omnibus debita: cui tributum, tributum; cui vectigal, vectigal; cui timorem, timorem; cui honorem, honorem.”
7B, M, and S have dicit, but compare this with mandatur (p. 288, n. 3), praecipitur (p. 289), and datur (p. 293), where the same sentiment is expressed (a paraphrase of Deut., cap. 20, vv. 10-13), and see my note on infertur, above (p. 294, n. xi).
8Cf. Deut., cap. 25, v. 2: “Pro mensura peccati erit et plagarum modus.”
De Iure Belli.
Sed notandum circa VI, VII, VIII, et IX dubium quod aliquando, immo frequenter, non solum subditi, sed etiam principes ipsi, qui re vera non habent causam iustam, tamen bona fide gerunt bellum, ita, inquam, bona fide, quod1 excusantur ab omni culpa, puta cum, facta diligenti examinatione, ex sententia doctorum et bonorum virorum geritur bellum.
466 Et cum nemo debeat sine culpa puniri in tali casu, quamvis liceat victori recuperare res ablatas et forte impensam belli, tamen, sicut non licet, parta victoria, quemcumque2 interficere, ita nec ultra iustam satisfactionem occupare nec exigere in rebus temporalibus, quia omnia alia fieri non possunt nisi nomine poenae, quae in innocentes cadere non debet.
60. Ex his omnibus possunt componi pauci canones et regulae belli¬ gerandi. Primus canon: Supposito quod princeps habet auctoritatem gerendi bellum, primum omnium debet non quaerere occasiones et causas belli, sed, “si fieri potest, cum omnibus hominibus pacem habere,” ut Paulus praecepit ( ad Rom., 123). Debet autem recogitare quod alii sunt proximi, quos tenemur diligere sicut nos ipsos,4 et quod habemus omnes unum5 communem Dominum, ante cuius tribunal tenemur rationem reddere. Est enim ultimae immanitatis causas quaerere et gaudere quod sint ad interficiendum et perdendum homines, quos Deus creavit et pro quibus Christus mortuus est. Sed coactum et invitum venire oportet ad necessitatem belli.
Secundus canon: Conflato iam ex iustis6 causis bello, oportet illud gerere non ad perniciem gentis, contra quam bellandum est, sed ad conse- 467 cutionem7 iuris sui et defensionem patriae et Reipublicae suae, et ut ex8 illo bello pax aliquando et securitas consequatur.
Tertius canon: Parta victoria et confecto bello, oportet moderate et cum modestia Christiana victoria uti et oportet victorem existimare se iudicem sedere inter duas Respublicas — alteram, quae laesa est, alteram, quae iniuriam fecit — ut, non tanquam accusator, sed tanquam iudex, sententiam ferat, qua satisfieri quidem possit Reipublicae laesae, sed quantum fieri poterit, cum minima calamitate et malo Reipublicae no¬ centis,9 castigatis nocentibus quantum licuerit; et maxime, quia, ut10 pluri¬ mum, inter Christianos tota culpa est penes principes, nam subditi bona fide pro principibus pugnant,11 et est periniquum, quod poeta12 ait, ut, 'S has the more Ciceronian ut excusentur, but see p. 205.
2M and S have quanquam, which M has corrected to quemquam in his Errata.
3V. 18: “Si fieri potest, quod ex vobis est, cum omnibus hominibus pacem habentes.”
6B has istis. 7S has consequentionem.
8S omits ut ex. 9B inserts et satis est ut.
10M omits ut. US has pugnent.
12Horace, Epistolae, 1, 2, 14. 13Victoria has adapted this from Horace’s plectuntur.
Notandum.
Tres belli¬ gerandi canones.
I.
II.
III.
.
'...■ DE INDIS ET DE IVRE BELLI RELECTIONES BEING PARTS OF RELECTIONES THEOLOGICAE XII By Franciscus de Victoria Primary Professor of Sacred Theology in the University of Salamanca THE PHOTOGRAPHIC REPRODUCTION OF THE EDITION OF 1696 The De Indis and the De iure belli are the only lectures here reproduced out of the twelve Relectiones in the original volume, as they are the only ones which have a direct bearing on International Law. As a matter of historical interest, the Preface of the original volume is reproduced, although not essential for this publication. The Preface and the two relectiones follow immediately after this page and consist of twenty-four pages unnumbered in the original, and pages 302-467 of the numbered original.
V- \ FRANCISCI * VICTORIA Theologi Hilpani celeberrimi RELECTIONES MORALES duobus tomis comprehenfe * Quarum (eriem ver(a pagina in dicabit Antealngolftadiiedit# nunc pro¬ pter exemplarium defe<3:um& rerum nobiltatem recognita; & duplice indice ornatae Opera, JOH GEORGII SIMONIS.
Hallenfis.
Opta Omnibta tam JureConfultis quam ^htologis imprimis utile ^(o)So- Sumptibus AUGUSTI BOETII ■M DC XCVI Tomm cPrimm, I. De poteftate EcdcGx prior.
II. De poteftate Ecciefig pofterior.
III. De poteftate Civili.
IV. De poteftate Papx& Concilii* V. Pars prior, five de Indis noviter repertis» VI. Pars pofterior,five de jure Belli.
VII. De Matrimonio.
Tomus Secundus* I1X. De augmento Charitatis* IX. De Te m p crantia.
X. De Homicidia XI. DeSimonia.
XII. De Arte Magica, XIII. De eo, ad quod tenetur homo veniens*ad ufum rationis.
QJJIDAM QUIDAM EX INGOLSTA- DJANIS SS. THEOLOGIA DOCTO- RIBUS CHRISTIANO LECTORI S.
RANCISCI VICTORIA theologi, patrum memoria in florentiffima Salmanticenfium Sic ademi a longe doBiffimi, Relc- B io nes has i 3. ChrifliarieL,eBor9 cum hic INGOLSTADII re - cudenda ejjent, corrigendas fufcCpi virorum D0B0 • rum fua fu, qui tanti vir i (ludio } propter ejus fama celebritatem vehementer incendebantur. In hoc au¬ tem negotio, quod mi hi datum efl, pauca hac ejje vi¬ deo,* quorum rationem tibi conflare operet pretium fit: quantum opera <& laboris in editione corri¬ genda & adornanda po fuerim j qualis quantufy vir hic f, luerit t qui harum Re leclionum autor ejlj quan¬ tum utilitatis & commodi harum RekBionum te - Bioadlatura fit hominibus etiam Germanis, qui a gymnico illo & fi eoUftico difputandi genere viden - dentur nonnihil alieni* Quantum aut em labaris fit d nobis in hoc nego- PR^FATIO AD LECTOREM.
tie fufceptum, credere vixLeblor poteris, rufi vtl hanc editionem noflram cum Lugdunenfi & Sal- manticenfi fudiose conferas, vel qualts utraque harum fuerit, nobu referentibus, ratione aliqua cognofcas. l^fus enim eram primd fla ILugdunenfi ad bonam prioris Tomi partem repurgandam, ex qua folia quinque prima typographus excudendo iam abfoluerat, quando pr ater flem opinionemque meatu Palmant in & editionis exemplum ( nonenim putabam in his Igcis extare ) quod multo emenda*- datius videbatur, hoc modo fum natius. Cum re* verendus Pater Gregor ius Rofephius Auguftanm Ecclefiafles huc ad nos excurriffet, laboremque mole fi fimum, quem in exemplari Lugdunenfi cor¬ rigendo ( videbar f quidem Augta fabulum pur¬ gare) fufiipiebam, locosque aliquot omnino de - prauatos d me indicatos cognouiffet, effecit gratia & intere e ffone fu a, vtivir gener ofus D. Marcia Fuggerus, pro eo quo tenetur publici commodi de* f der io, ex celeberrima illa familia, fu a Bibliotheca Salmantinum exemplar nobis vtendum daret. .Quam autem mendo fum & corruptum Lugdunen- fe fuerit exemplar, ex Epiflola F.AlphonftMugno - fit ad. LeB orem, quam in initio Salmantini exem¬ pli pofuit, malo, quam ex me LeBor intetligas. Cujus EpifloU, quia laudes aut oris etiam in ea con- t i nentur 3 &< difiipuli ejus doBiffimi aliquot nomia 3 natim PRAEFATIO natim recenfeniur, p&rtcnraliquam huic interfe- rere vifum efl. Cum Salmantica? agerem, auxi- liaremque nauarem operam fratri Dominico Sotoin emaculanda itxipreflione quarti fenten- tiarum,qui tunc cxcudebatur,candideLedor, libellus quidem prodiit fpeciofiffimo titulo, innumerabiles portentofafque mendas, delira¬ menta pudenda, arque contumeliofa autori, tum etiam toti Theologorum, fcholae conti¬ nens. Stupori erat in tantilli libelli corpufculo tam incredibilem vitiorum congcftam intueri ^olluuiem, pudbri atque dolori, quod vifeba- tur tantum licere nebulonibus in eximias cla- riffimorum virorum lucubrationes, idque im¬ pune. Titulus libri is erat: Reledioncs R, P. Fratris Francifci VidonjE:, ordinis Praedicato¬ rum, (aerse Theologia in Salmanticenfi Aca¬ demia quondam primarii Profefibris. Vides inferiptionem pulcherrimam, & undecunque pollicitabundam, atqueadeo propter quam, v£ Plinius dixit vadimonium deferi poffir. Cum igitur hunc librum Salmanticce ofifendiflem re¬ cens e praelo prodeuntem, fumma auiditate coepi legere, & vixdum coniecenm oculos in pagellam, qux prior fefe obtulit, &ccce in ocu¬ los ipfos incurrit impius quidam error in ma¬ teria Simonix, illeque mirum in modum Ito¬ ni, aehurn AB LECTOREM.
AB LECTOREM.
machum mihi mouit. Sed nihil moratus, eum res effer, qua? facile a quouis vel medioerkee erudito deprehendi poffet^ pergo, &qoo am¬ plius procedebam, plores errores, nonauL laque etiam truncata inveniebam. Cumque vidiffem rem effe minime ferendam, detuli ipfarn ad reuerendos ad modum Patres F. Do¬ minicum Sotum, & F. Melchiorem Canum* qui mihi amores fuerunt huius prouinci^ affu- mendae $ nempe librum iftum corrigendi ad veriffima exemplaria. Refciuit hocipfumMa- gifter Francifeus Sanflios Salmanticcnfis Ec- clefix Canonicus, & in Salmantino gymnafio cathedra Philofophiae moralis moderator, at* que adeo admioifter fan&x Inquifitionis in. negotio examinandorum librorum, qui reci¬ piendi funt aut rejiciendi: Is ad F. Dominicum Sotum venit de hoc ipfo cum eo tra&aturus; ejufdemquc Francifci impulfu accerfitus funi* ac denuo ab ambobus ipfis fparta mihi haec iniunda eft exornanda. Et quamuis noffemf quam fit inamoenum negotium, quam dura ac moro la res, quam inglorius labor, corrigere atque inftaurare monumenta aliena, prxfer- tim tam vlcerofa, tam turbata vndique, tam mifere, poene dixerim, & hoflilitcr habita, vt haec ipfa erant: tamen autoritate prxeipiena 4 tium PR A* AT- IO* tfum motus i tum etiam amore pulcherrimi operis j & illuftris amoris ejmdemquechariiTi-’ mi mihi prareeptoris mei Victoriae addu&us humeros amaro operi fuppofui. In fine deni - que e ju fidem Rpifiola hanc Mugnojius adiicit clau- fiulam: Fruere igitur feliciter his, quae tibi np» ftris vigilas & laboribus parauimns, quibus fa- ftura eft(abfit verbo inuidia) vt pro lutulenta antea opere, ne dicam luteo, terfum nitidum» que habeas, atque vndique aureum & fpJendi- dum, id quod facile experimento comperies* 15 quacunque liber apertus fuerit conferre vo¬ lueris & perpendere, quid differ nofter hic* quem tibi tradimus, qui corre&usefta nobis, ab illo quem Jacobus Boyer exeuffir Lugduni Anno Domini 1557. ante quem nullus erat impteffus: neque poftea aufi funt vili typo- graphi ipftim excudere, timentes hanc no flxam, quantula ea cunque cft, diligentiam, quam non ignorant. Quam igitur fuerit edi¬ tio Lugdumnfis vitio ja corrupta, quantoque fit: ' \tla Salmanticenfis ( anni fcilicet 15 6y. ) emenda tior y ex bis, Leclor, nobis tacentibus, agnofek « Sed nefeio quonam acciderit cafu, vt in hanc Sal - mantic e nfem editionem tam ter fam, tam nitidam, tam auream, nec pauca, nec leuia menda vitia¬ que obvepfirint. Laborat nannunquam ei f dem vitiis » AD LECTOREM.
4 vitiis, quibus Lugdurtenjis, nonnunquam pro¬ priis, qua vel ex Lugdunenfi, vel alia ratione aliqua corrigi fuerit necejjum. Sfiuid tunc age¬ rem Leffor tam mendo fi etiam Salmanticenft exemplari, in quo corridendi alterum fpem mihi cclic caram / r tranfiriberefn ne totum Salmanti •• cenfi ( cauerat enim vir ille gener ofus > qui noba vtendum dederat > Typographo ne committeretur > nec vilis inficeretur notis ) illudque typographo ad recudendum traderem / At id nec vacabat, ne fi vacdffit, ad opm emendate edendum fui {fit vtiley propter errata & vitia, qua in illud obrepfifii diximus. Corriderem ne codicem Lugdunenfem totum, ficut ante exparte correxeram, ante quam Salmantinnm haberem, & cor r ellum typo¬ grapho pr alerem? nec id fieri poterat, quod ille mulio pluribus & grani oribus quam hic corru¬ ptus effit vitiis; efi quia, ni fi illum ex Sa hn anti¬ ce n fi emendaremus, frufira hunc accepifje vten¬ dum videremur. Rem igitur it a con fi itui; A quo loco typographut excudendi opus inter mi fer aty {fin- ter mi ferat enim c a fiu poft folium quintum; quod Utera E notari filet ) ab eo ipfi & prudens ficius, quem a (Jump feram, utrum que codicem contulimus accuratiffime, & Lugdunenfem, qui. typographo tradendus erat, ex Salmdnticenfi ubicunque hoc mlltrn habuijfet apertum mendum, pro eo ac potuu & J mmf PR^FATIO