sine viribus, aut victrici inter caetera, quae in dominio hos- tium fuerunt, etiam bello erepta acquirerentur. Magnumautem hujus rei argumentum est, quod facta pace, de quibus non 120 DE JURE PRAEDAE. CAP. VIll.
cxpresse convenit ut redderentur, haec ut belli praemia penes possessores manent^ Videtur igitur, cum pactione efficiendum sit ut recipiantur, jus commune in contrarium praecedere: hoc autem aliud esse non potest, quam ex tacito civitatum wnff^ 'consensu. Potest et illud eidem rei documento esse, quod omnes res quae bello capiuntur aut in postliminio sunt, aut extra postliminium. In his quae postliminium non habent, cum recepta ad priores dominos non redeant, certum est amis- sum esse jus dominii hostesque dominos re vera &ctos. £a vero quae in postliminio sunt non in dominio permansisse, sed in dominium restitui putanda sunt, quia postliminium di> citur jus esse rei amissae alienataeque recipiendae ^, ita ut recepta pro iis habeantur, quasi hostes numquam iis potiti essent: clarequetraditumest, ubi dominium retinetur, nihilesse opus postliminii. Idem ex eo coUigi potest, quia redemta ab hostibus dicuntur protinus fieri redimentis, sed offerenti pretium jus postliminii dari. Haec autem omnia tam ex una parte, quam ex altera obtinere apertissimi juris est >. £t sane haud scio an uUa sit natio, quae aliter existimet. Nam et in sacra historia praeda Davidis dicitur id, quod David Araeleci- tis, Amelecitae autem suis hostibus eripuerant *: unde apparet dominium bis esse translatum. Fuit ista doctissimi Fulgosii sententia, quam Jason sequitur •. Romani quidem observan- tissimi aequitatis apertius hoc ipsum constituerant, quam ut dubitatio relinqueretur •. Ne pontificii quidem juris inter- pretes ' dissentiunt. Unde sequi videtur subditum, qui bel- DE JURE PRAEDAE. CAP. VIII. 121 lum gessit bona fide, etiamsi postea discat bellum injustum fuisse, ad restitutionem eorum, quae ex praeda obtinet, nuUo modo obligari: quod enim semel recte mihi quaesitum est, id ut meum esse desinat nisi facto meo contingere non po- test ^ Cui simile est, quod bonae fidei possessor fructus suos facit ' 5 qui naturaliter essent veri domini, et si quis rem alienam bona fide usucepit, is justus fit dominus, non quiain tempore vis uUa est dominii adjiciendi, sed quia lex civilis jus facit ', qua si quis utitur, injustus aut irreligiosus dici non potest: adeo quidem ut a plerisque * recte traditum pu- tem eum, qui bona fide praescriptionis tempora implevit, ex mala fide sequenti ad restitutionem ne in conscientia quidem obligari: jam enim ex lege dominium habet *. Quod autem Ayala Hispanus • voluit, etiam cum liquido de injustitia belli constat, capta tamen acquiri, id mihi nullo modo pro- bari potest: nam nec esse legem qua hoc introductum sit ', neque si foret tolerandam puto exemplo aliarum, quae prae- donibus favent, cum et ratione nulla nitatur et ad peccan- dum horaines invitet. Inter legitimos igitur hostes jura ista obtinent, ut in constitutione Severi * exprimitur: illos autem legitimos sive justos esse diximus *, qui probabilem magis- tratuum auctoritatem sequuntur: caeteros autem nihil a latro- nibus difFerre ", a quibus capta dominum non mutant nec postliminio indigent '^ Quare cum in bello civili vix possit utrimque contingere aequa auctoritas, aut etiam, quia non eo modo civeS, quo respublicae in hanc alienationem consen- serunt, neque vero ratio eadem est, cum pace constituta facilius inter illos judicia procedant, his de causis id quod 122 D£ JURB PRAEDAB. CAP. VIII.
diximus in externis duntaxat bellis, non etiam in civilibus locum habet *. In externis igitur capiendo acquiritur, hoc est ex consensu illo nationum universali, accedente possessi- one non quidem ambigua, sed tuta quodammodo et secura. Nec enim prius dominium amittere * videmur, quam cum rei^ persecutio cepit esse difBcilis, ita ut non facile speretur re- cipi posse. Id autem in jure militari contihgere tunc intelli*- gitur, cum res intra praesidia finesque hostium perducta est. Alii * hoc non loco sed tempore definiendum putaverunt, ut scilicet viginti et quatuor horarum spatio dominium amittere- tur, qui dies est civilis: minus quidem recte, ut ego arbi- tror, nisi quod in mari captis navibus hoc ipsum non sine ratione receptum videtur. Jure igitur gentium *, non illo naturali, sed positivo et quasi de pacto saltem inter plerosque Coroii. ni. populos inito, justa rerum bcllo publico externo captarum acquisitio utraque ex parte respectu subditorum datur^ jussu scilicet praecedente, cui ratio probabilis non repugnet *.
CAPUT IX.
D£ FINE BELLI.
QUAESTIO VIII. ART. I. QUIS SIT JUSTUS BELLI FINIS VOLUNTARIIS. ART. II. QUIS SIT JUSTUS BELLI FINIS SUBDITIS.
Justitiae fruendae causa bella a piis geruntur: quae, ut egre- gie Polus Lucanus • philosophus explicabat, eadem in societate DE JURE PRAEDAE. CAP. IX. la^ pax dicitur, in subditis vero adversus imperantes promtum obsequium. De priori, quod ad voluntarie agentes pertinet, prius videamus. Pax igitur fructus justitiae est: et Plato * leges cum verae justitiae gratia et cum pacis ergo institutas dicit, idem significat. Vult Cicero * ita bellum suscipi, ut nihil aliud quam pax quaesita videatur. Sed alibi * paceni non dicit esse dicendam eam quae paciio sit servitutis, sed tranquillam libertatem. Idem ^ utrumque conjungit: susci^ pienda bella sunt ob eam causam, ut sine injuria in pace v/- vatur. Sapientes Crispo auctore * pacis causa bellum gerunt et laborem spe otii sustentant: sed interpretatur ipse •, cum dicit: majores nostri religiosissimi mortales nihil victis eri- piebant praeter injuriae licentiam. Inter theologos Augus- tinus ^ non pacem quaeri ait, ut bellum exerceatur ^ sed bellum geri, ut pax acquiratur. Pax autem illi dicitur ordi^ nata concordia ^ Et veteres theologi " ad historiam Melchi- sedeci explicant pacem et justitiam non re, sed nominibus dif- ferre. Non igitur pax qualiscunque bellanti proposita esse debet, sed ea demum, quae justa atque honesta est. Nam alioqui frustra bella susciperentur, quae tum fere necessitas exprimit, cum dantur, ut ille *° ait, jura armis saeviora. Cavenda igitur pax, monente TuUio ", quae insidias contineat. Est enim pace aut misera aut suspecta tutius bellum^ Taci- to ** suasore. Demosthenis egregium est dictum TcoT^fioq hlo^og slpyjvfjg cucrxpciq xtpsTarepog. Bellum gloriosum pro turpi pace eligi debet. Thucydides " etiam bello dicit pacem confirmari: 124 ^K JURE PRAEDAK. CAP. IX.
at sf quis amore pacis bcllum rcformidct cum non cxtra pc- riculum forc: quod et clarius explicat cum dicit, cssc qui- dcm modcstorum hominum quicsccrc, nisi injuria laccssitos: scd ct fortium, ubi injuria afficiantur, paccm cum bcllo com* mutarc: rursumquc rc bcnc gcsta^ubi tulcrit occasio^dcposi- tis armis rcdirc in gratiam. Ncquc ^ ait, aut bcllorum succcssu cxtolli qucmquam oportct, aut pacis otio dclinitum contumcliam pati. Qui cnim ob pacis voluptatcm a bclli ra- tionc abhorrct ^ is si dcsidcat^ quam cclcrrimc tranquillitatis ista dclcctationc spoliabitur, qua captus ad arma sumcnda scgnior fuit. Haec ille. Aquinas * etiam gcri quidcm bcllum dicit pacis gratia, scd bonac non malac. Essc cnim et quam- dam paccm^ quam Christus sc negat in mundum attulissc. £t alii ab eo theologi ^ finem belli esse dicunt amovere ea, quae pacem perturbant. Pacem autem perturbari, cum quis injuste impugnatur, cum suum alicui aufertur aut damnum infertur, et cum justitia sive certa punitio denegatur*. Quae quidem singula ad amussim conveniunt his causis ex quibus bellum oriri diximus. Pax igitur bellanti proposita nihil est Nova 49- aliud quam injuriae depulsio, sive quod in idem recidit juris adeptio, non utique sui, sed interdum etiam alieni: quod in sociis manifestum est *. Nec minus tamen accidere potest in ipsis belli auctoribus, ut puta si hi quibus fit injuria oppressi ita slnt, ut resistendi non habeant facultatem. Sic Abrahamus pro Lotho et Sodomi civibus bellum suscipit, sic Constantius pro Romanis contra Maxentium, Theodosius pro Christianis contra Chosroen Persam. Fortitudo, quae defendit infirmos, Ambrosio justitia dicitur *. Seneca • vult eum qui patriam non mcam impugnat, scd suac gravis cst, ct scpositus a mca gcntc suam cxagitat y pravitatc animi intcrcidissc mccum juris humani socictatem, ita ut prior potiorquc officii sit ra- DE jaRE PRAEDAE. CAP. IX. 1^5 tio, quod humano gcneri, quam quod uni hominum debeo. Quis est bonus f inquit Cicero ^, quififfcit nihil nisi sua causaP Tamen in hoc bono alieno etiam suum appetitur: interest enim securitatis omnium arceri injurias, ne qui eas faciunt, hoc ipso validiores, aliquando in nos etiam exsurgant, autaliiin- vitentur, si impunitatis multa exstent exempla. Illud etiam notatu non indignum est, sicut rempublicam diximus ^ bellum saepe suscipere publicum pro privata utilitate civis, ita et civem pro utilitate publica arma sumere, quod interdum ac- cidit, cum oppressa respublica se totam vindicare nonpotest. Fecit hoc Nasica adversus Gracchum, cujus quidem &ctum a bonis omnibus laudatur, fecit Octavius contra Antonium, fecerant omnes tyrannicidae. Sed et istos manifestum est aliqua ex parte sui agere gratia. Nam sicut reipublicae inter- est statum civium privatim salvum atque florentem esse, ita ^multo magis civium rempublicam conservari. Praeterea om- nes, qui ob jus alienum bello decertant *, necessario jus suum ad consequenda damna et impensas cum eo conjunctum habent. Damnamus igitur omnes illos, qui Ik ^Ksm^lxg et iniquo animo bella gerunt etiam justis causis. Absit igitur a republica, magistratu, privato bellum suscipiente et socio, profunda cupido imperii et divitiarum *, absint quae teste Seneca * Rupere foedus ^ impius lucri furor Et ira praeceps. Hoc est Augustino • exprimente, nocendi cupiditas, ulciscendi crudelitas ^ et quae alia ex illo jam ante citavimus^. Nam ut idem antistes • docet, apud veros Dei cultores etiam ipsa bella pacata sunt, quae non cupiditate aut crudelitate, sed pacis studio geruntur, ut mali coerceantur et boni suble- ventur. Hoc est: hi qui voluntarie agunt justo animo beU ConcUViiL 126 DB JURB PRAEDAE. CAP. IX.
lum gerunt, quod juris adipiscendi gfatia gerunt. Nam in subditis 5 ut dicere occepimus ^, obsequium spectatur, quod in jure pontificio Gregorii verbis * exprimitur: fumma militiae laus inter alia bona merita haecest^ obedientiam reipublicae utilitatibus exhibere. Quare et ab his abesse debent ea, quae a voluntariis removimus. Sunt autem istis vitiis affines fere mercenarii, ut Plato * ex Tyrtaeo probat, qui scilicet sola spe lucri pericula contemnunt *. Antiphanis » non inelegans versus est de milite: o^ €V€Kx Tov ^v Ipx^^ iTToSxvovfievo^. Qui nempe yitam ut quaerat in mortem ruit. Non est vetitum militi salaria accipere teste Paulo«, in.qui- bus etiam praedam comprehendi largiente republica aut ma- gistratu diximus et dicemus '. Sed hunc praecipuum tibi scopum proponere, ut ex praeda lucrum facias ] vitiosum est. Similiter eos, qUi officio publico funguntur, accipere honora- ria recte scimus et in his interdum mulctas civium. Iniquum enim esset serviri omnium utilitatibus damno unius: sed alium tamen finem magistratus proponere sibi debet, bonum scilicet publicum. Hoc ipsum voluit Augustinus ': militare non est delictumy sed propter praedam militare peccatum est": nec rempublicam gerere criminosum est, sed ideo gerere rempu-' blicam ut divitias augeas videtur esse damnabile. Hi vero qui damnum passi sunt ipsi, hoc dum reparant, etiam prop- ter praedam recte militant, hoc est propter juris sui conse- cutionem, quae in praeda consistit. Sed quod diximus de animi rectitudine in eam tantum cognitionem venit, quae cogitationes introspicit », hoc est ubi Deus de homine, aut homo de sese judicat. At si quando in forum res istaveniat, puta si pacatus aliquis judex de praeda decernat, omittenda DE JURE PRAEDAE. CAP IX. I27 sunt illa, quorum indicia haberi non possunt. Imo et in conscientiae judicio peccat quidem qui non pro populo bel- lum gerit, -se<> non eo minus recte praedam retinet. Pruden- ter itaque scholastici *: honam intentionem non requiri ad licite retinenda, quae hello obvenerunt, sicut nec exsecutio, quae fit judicis jussu^ ex animo censenda est exsecutoris. Prava enim capientis intentio per se ad restitutionem numquam obligat '. At in foro extemo idem dici potest de bona fide sive justitiae opinione, quam in subditis requirimus: ut ne haec quidem respiciatur, nisi forte injustitia sit omnino evi- dens. Unde sequitur in judicium id solum venire, de quo constare potest, videlicet imperium superioris, quomodo tra- dunt jurisconsulti omnes *. Quod si conscientiam respici- mus, subditi justo animo id bellum gerunt, quod gerunt ut g^fjl^j^^' obediant superiori.
CAPUT X.
QUAESTIO IX.
Cui PRAEDA ACQUIRATUR, ART. I. IN BELLO PRIVATO.
ART. II. IN BELLO PUBLICO.
COROLL. QUATENUS PRAEDA HIS ACQUIRATUR, QUI SUIS IMPENSIS, DAMNIS, PERICULO, SUORUM MINISTRORUM OPERA, NULLA PACTA MERCEDE, BELLUM PUBLICUM GERUNT.
Res hostiles recte eripi recteque acquiri posse, satis ut arbitror demonstratum est *. Manet una controversia propria ^ Cajet. ad. Thom. 2. a. q. 40. art. i. ad 2. ibi: in eodem est. Ariasdebello. n. 18. [Ocean. jur. vol. 16. p. 326.] Covarr. in c. peccatum. de reg. jur. §. 9. n. 2. Summ. Ang. in v. Bellum. n. 3. Summ. Ros. n. 3. et n. 8. Silv. n. 2. ibi: tertium. ' Thom. 2. 2. q. 66, art. 8. Cajet. in Summ. pece. in v. Bellum injus- tum, ' Hadrianus in c. aggredior. Cajet. d. q. 40. an. i. ad finem. Covarr. ad reg. peccatum. 5. 10, et 1 1. ^ concl. 2. item art. 3. et 4. et coroll. 2. et 3.-concI. 7.
1^8 DE JURE PRAEDAE. CAP. X.
nostrae disceptationi, quis fiat rerum bello captarum dominus. Naturalem autem ordinem et hic servabimus, ut prius de privato loquamur, posterius de publico % quoVad perspi- cuitatem non parum confert. In commune autem ex his quae jam dicta sunt ' sciri potest, eamdem esse naturam eorum quae bello et quae in causam judicati capiuntur *: nam sive publica accedit auctoritas, nihil a forensi exsecutione bellum differt, nisi quod ob potentiam adversarii armis agendum est: siveprivata necessitate pugnetur^palam est ad jus illud rediri, quo unusquisque suus judex erat. Nemo igitur recte dominus fiet praedae, nisi qui jus, hoc est causam crediti habet. Omnino igitur eradicanda est ex hominum animis falsa opinio, quae velut sublata omni inter hostes humana societate, quid- quid illorum fiiit, exemplo r«v ^SfcrTroVwv, hoc est rerum ya- cantium, in medio positum vult occupanti. Quamquam enim multae sunt veterum sententiae, quae huc inclinent, cum venationi comparant genus istud acquirendi *, nec aliud sig- nificare videntur sententiae, quas ad asserendum jus praedae ex oratoribus et philosophis initio * allegavimus, et inter ipsos juris auctores Paulus • res bello captas illis accensere videtur, quae nullius sunt, atque adeo primo possessori quaeruntur, negari tamen non potest, quod ne interpretes quidem nostros ^ latuit, esse dissimilitudinem haud exiguam inter ea, quae nullius dominio subjecta umquam fuerunt, et ea, quae ad hostes pertinuisse confitendum est. Nam si tanto plus odiis quam naturae largimur, ut legem, quae alieno abstinere vetat', inter hostes abrogemus, nihil obstat quominus et pactorum fidem toUamus, et omne illud, quod &s armorum DE JURR PHAEDAE. CAP. X. 129 dicitur: quorum utrumque injustum esse Socrati in primo Politico disputanti * credimus. Nec efFugit philosophorum notam Pindarus ', cum dixisset: xP^ ii Triv epiovr' £f4.cajpa<rxi riv exipov. Quidvis facere oportet ut inimicum perdas, Ego et Tullium * audio: Sunt autem quaedam officia etiam ad^ yersus eos servanda, a quibus injuriam acceperis. Est enim ulciscendi et puniendi modus. Et te, secunde Romule, qui cum ludimagistrum remitteres *: Nobis, ajebas, et Faliscis quae pacto fit humano societas non est y quam ingenerayit natura utique est, eritque: sunt et belli sicut et pacis jura* Nec alio magis nomine Fabricium laudat Seneca*, boni exempli tenacem: quod difficillimum est ^ in bello innocentem: qui aliquod esse crederet etiam in hostes nefas. ToUit bellum communionem civilem, non illam humani generis. Manet igitur etiam lex quarta, nisi quatenus secunda praevalet. Secundae autem vis ut diximus, in quinta etiam et sexta includitur. Unde sequitur rem hostilem nisi ob debitum ac- quiri non posse, hoc est, praeter possessionem debere causam accedere, quod quamquam alibi demonstratum est •, hoc tamen loco repetere non abs re fuit. De praeda igitur belli privati cui quaeratur videamus. Sed quisquis hoc quaerit, is primum illud ponere videtur jus aliquod praedae ex bello privato oriri: quod interpretes plerique canonum et legum, et qui belli jura tractarunt videntur negare '. Aliquoties jam diximus P^radoxtn.
non esse, cur nobis semper placere debeat illorum sententia, qui contenti juris civilis cognitione ea, quae juris gentium " sunt, ex veris principiis discere supersederunt. Et meretur hic observari ratio definiendi quae a Fabro affertur. Is enim > Plato de rep. i. [p. 335. d. e.] ' [Isthm. 4. vs. 82.] ' de off. 1. i. [c. 11. §• 33»] * Liv. 1. 5. [c. 27.] * Ep. 120. • princ. c. 4. ' Inn. et Pan. in c. olim. de rest. spol. [Decretal. 2. 13. 12.] et in c. sicut. de jurejur. [Decretal. 2. 04. 29.] Bart. ad 1. hostes. ff*. de capt. [D. 49. 15. 24.] Jas. in 1. ex hoc Jure. ff. de just. et jure [D. i. i. 5.] Franc. Arias in tract. de bello §. de bello particulari. [Ocean. jur. vol. 16. p. 325. sqq.] ' Inst. de rer; div. §. item quae ab hoste. [I. 2. i. §. 17.]
9 130 DE JURE PRAEDAE. CAP. X.
idcirco non putat ex bello privato praedam nasci, quia nusquam hoc in jure scriptum habeatur: quasi vero quae in corpore legum Romanarum continentur non ad jus praecipue civile pertineant, ita ut multa in illis praetermittantur, quae communis ratio melius, quam ulla auctoritas dijudicet. Sed cur ]ion inveniatur haec nostra quaestio dictu facile est: quia Romani imperii ea majestas idque virium fuit, ut penuria judicii, continua sane, cujus in bello privato vim esse maxi- mam diximus % vix unquam laboraretur. At si definiendi veras rationes inquirimus, quid est certius quam in bello id omne licere, quod ad juris exsecutionem necessarium est *, tam in privato quam publico? Atqui necessarium est, si de- bitum consequi volumus, acquirere nos rem hostilem^ hoc autem est illud ipsum, quod praedam vocamus ': nisi quis forte eum qui privatim nos oppugnat hostem dici non vult nec quod sic quaeritur praedam, de quo etsi pertinaciter no- lim digladiari, dummodo de re constet, multum tamen ad rem extricandam pertinere arbitror, in jure eodem nominibus uti non diversis. Et si diligenter illorum quos diximus juris consultorum * sententias scrutamur, parum aberit quin sono difFerentia, re eadem dicere videantur. Ita enim docent, bello privato, si judex desit, posse nos pro recuperatione rerum nostrarum et his quae nobis debentur etiam ex intervallo ca- pere res adversariorum pretio tenus acquiparabili. Si pro cunctis quae nobis debentur, utique et pro damnis et impensis ad juris consecutionem factis; imo pro periculis etiam lu- croque cessanti, sive damno extrinseco et omni eo quod in- terest, ut tradunt theologi * in hoc argumento: nam haec etiam judex, si quis daretur, insonti adjudicaret, cum par sit cuncta in ejus odium vergere qui malo causam dedit •.
1 art. I. concl. 7. ' princ. c. 4. et concl. 7. art. i. ' fine c. 2. ^ Franc. Arias d. 1. * Wilh. Math. de bello justo, in req. i. per 1. proinde. et seq. ad 1. AquiL [D. 9. 2. as. et a6.] • d. c. sicut. de jurejur. 1. quoniam. C. de vi DE JURE PRAEDAE. CAP. X. I3I Imo etiam pro his, quae ex delicto debentur. Nam et in judiciis fur in duplum aut quadruplum, in triplum raptor bonorum ei qui spoliatus est condemnatur. Etiam injuriae penditur aestimatio similesque poenas aut laesae parti, aut ac- cusatori leges deferunt. Et hoc est quod Boethius * interro- gatus si cognitor resideret, cui supplicium inferendum putaret, eine qui fecisset, an qui pertulisset injuriam, respondet non ambigere se, quin perpesso satisfaceret dolore facientis. Nir mirum, ut recte quidam*in doctrina de bello scripsit, damni nomine juxta Aristotelem * omne id comprehenditur, quod mali rationem habet, in quo genere est etiam accepta injuria. Contrarium igitur lucrum, quod boni habet rationemi justa scilicet vindicta, parti la^ae naturaliter convenit. Qua de re alibi disseruimus *. Tantumdem ergo in bello publico et in privato consequimur. Quod si omnes fatentur, quo ista dis- tinctio? IUud forte in causa est, quod nonnuUi * velle viden- tur bello privato capta venire in calculum, publico autem acquisita non compensari cum debito principali et, quamvis damnum excedant, manere penes occupantem. Sed illi non satis intelligunt praedam omnem, quae capitur extra persecuti- onem rei et damna, retineri posse in poenam, quam offendens respublica offensae debet, nec posse eam excedere: et quod justam poenam excedit, id reddi oportere Silvester • rectis- sime definit, cujus sententiam et nos amplexi sumus. Idem