pediebat. Constat enim quody si multi venentur aut piscentur in terra vel flumine, facile nemus feris et flumen piscibus evacuatum redditur: id quod in mari non est. Item flumi- num navigatio facile deterior fit et impeditur per aedificia^ quod in mari non est *. Item per aquaeductus facile eva- ^ c. erit autem lex. dist. quarta. [Decr. Grat. p. i. 4. 4.] 1. i. et 2. ff. de legibus. [D. i. 3.] cap. fin. de praescr. [Decrctal. 2. 26. 20.] 2 per totum tit. ff. ne quid in flum. publ. [D. 43. 13.]
DE JURE PRAEDAE. CAP. XII. 241 cuatur flumen^ non ita in mari: ergo in utroque non est par ratio, Nec ad rem pertinet, quod supra diximus, com^ munem esse usum aquarum, fontium etiam et fluminum. Nam intelligitur quoad bibendum et similia, quae fluminis dominium aut jus habenti vel minime vel leyissime nocent: minima enim in consideratione non sunt ^ Pro nostris sen-^ tentiis facit, quia iniqua nullo tempore praescribuntur, et ideo lex iniqua nullo tempore praescribitur aut justificatur *• Mox: Et quae sunt impraescriptibilia, ex legis dispositione nec per mille annos praescribentur •; quod innumeris doc- torum testimoniis fulcit. Nemo jam non videt ad usum rei communis intercipiendum nuUam quantivis temporis usurpa- tionem prodesse: cui adjungendum est, etiam eorum qui dissentiunt auctoritatem huic quaestioni non posse accommo- dari. IUi enim de mediterraneo loquuntur, nos de oceano: illi de sinu, nos de immenso mari, quae in ratione occupa- tionis plurimum difFerunt. Et quibus illi indulgent prae- scriptionem, hi littora mari continua possident ut Veneti et Januenses, * quod de Lusitanis dici non posse modo patuit. Imo et si prodesse posset tempus, ut posse quidam putant, in publicis quae sunt populi, tamen non ea adsunt, qua^ necessario requiruntur. Primum enim docent omnes desi- derari, ut is qui praescribit hujusmodi actum, eum exer- cuerit non longo duntaxat tempore, sed memoriam egrediente: deinde ut tanto tempore eumdem actum nemo aliusexercuerit, nisi concessione illius vel clandestine: praeterea ut alios uti volentes prohibuerit, scientibus quidem et patientibus iis ad quos ea res pertinebat: nam etsi exercuisset semper et quos- ' 1. scio. IF. de minorib. [D. 4. i. 4.] Vasq. 1. i. de suc. reso. c. 7. ' Balb. de praescr. 5. q. princ. in q. 11. illius 5. qaaest. prinp. Gl. in c. inter caetera. [Decr. Grat. p. a. 10. 3. 8.] Alph. de Castro, de potest. leg. poen. I. 2. c. 14. 8 Balb. in fin. et ibi Ang. in I. omnes. C. de praescr. trig. annomm. [C. 7. 39. 4.] * V. Ang. in d. §. littorum quoque. Inst. de rer. div. [I. 2. i. §. 5.] et alios supra alleg.
16 ft4^ DB JUR£ PRAEDAft. CAP. XlU dam exercere volentes prohlbuisset semper, non tamen omnes, quia alii fueruut prohibiti, alii vero libere exercuerunt, id quidera non sufBceret ex doctorum sententia. Apparet autem debere haec omnia coflcurrere, tum quia praescriptioni rerum publicarum lex inimica est, tum ut videatur praescribens jure suo, non autem communi usus, idque non interrupta possessione. Cum autem tempus postulatur, cujus initii non exstet memoria, non semper sufficit, ut optimi inter- pretes ostendunt * ^ pi*obare saeculi lapsum, sed constare oportet famam rei a majoribus ad nos transmissam, ita ut nemo supersit, qui contrarium viderit aut audiverit. Occa- sione rerum Africanarum in ulteriora primum oceani inquirere coepefunt, regnante Johanne, Lusitani anno salutis millesimo quadringentesimo SeptUagesimo septimo *: viginti post annis fiub rege Immanuele promontorium Bonae Spei praeternavi- gatum est^ seriusque multo ventum Malaccam et ad insulas remotiores, ad quas Batavi navigare coeperunt anno millesimo quingentesimo nonagesimo quinto, non dubie intra annum centesimum. J&m vero etiam eo quod intercessit tempore aliorum usurpatio adversus alios etiam omnes impedivit prae- acriptionemi Castellani ab anno millesimo quingentesimo decimo nonp possessionem Lusitanis ttiaris circa Moluccas ambiguam fecere. Oilli etiam et Angli non clanculum, sed vi aperta eo pefruperunt. Praeterea accolae totius tractus Africarti aut Asiiltici partem maris quisque sibi proximam piscando et nftvigando perpetuo usurparunt, numqUam a Lu- sitanis pfohibiti. Conclusum igituf sit jus nullum esse Lu- sitanis^ quo allam quamvis gentem a navigatione oceani ad Indos prohibeant.
Quod si dicant Lusitani cum Indis commercia exefcendi jus quoddam proprium ad se pertinere, iisdem fere omnibus argumentis refellentur. Repetemus breviter et aptabimus.
Jure gentium hoc introductum est ut cunctis horainibus inter se libera esset negotiandi facultas ^, quae a nemine possit adimi. Et hoc sicut post dominiorum distinctionem continuo necessarium fuit, ita originem videri potest antiquiorem habuisse* Subtiliter enim Aristoteles * fuTx^^^ijriJtifv dixit xv»irXvip6i<Fiv Tijg icxrk cpii^nv (ivTApiisl»^ ^ hoc est, negotiatione suppleri id quod naturae deest ^ quo commode omnibus suf- ficiat. Oportet igitur communem esse jure gentium non tan* tum privative, sed et positive *, ut dicunt magistri, sive affirmative. Quae autem illo modo sunt juris gentium mu- tari possimt, quae hoc modo non possunt* Id ita intelligi potest. Dederat natura omnia omnibus, sed cum a rcrum multarum usu^ quas vita desiderat humana, locorum inter- vallo homines arcerentur, quia ut supra diximus non omnia ubique proveniunt, opus fuit trajectione: nec adhuc vera permutatio erat, sed alii vicissim rebus apud alios repertis suo arbitrio utebantur: quo fere modo apud Seres dicitur rebus in solitudine relictis sola mutantium religione peragi commercium *. Sed cum statim res mobiles monstrante ne- cessitate, quae modo explicata est, in jus proprium transiis- sent^ inventa est permutatio % qua quod alteri deest ex eo quod altcri supercst suppleretur. Ita comtnercia victus gfatia inventa ex Homero Plinius * probat* Postquam vero res etiam immobiles in dominos distingui coeperunt, sublata undique communio non inter homines locotum spatiis discretos tantuta, verurti etiam inter vicinos necessarium fecit commef- cium: quod ut facilius procederet nummus postea adinventus est "^: dictus autem »7^0 tov vifi^v, quod institutum sit civile: antiquior enim inter cives est. Ipsa igitur ratio omnium 244 ^^ JURB PRAEDAB. CAP. XII.
contractuum universalis, jj fj[^Txl3^>iTiKii, a natura est: modi autem aliquot singulares ipsumque pretium, j} xpyiiAXTi^i}cyi ^ ab instituto ^: quae vetustiores juris interpretes non satis distinxerunt. Fatentur tamen omnes * proprietatem rerum sal- tem mobilium a jure gentium primario prodire, itemque con- tractus omnes, quibus pretium non accedit. Philosophi • Tviq fjLSTx^Kyittw^q ^ quam translationem vertere licebit, genera statuunt duo, T^iv ifjc^Tropixijv kx) Tyfv >cx7rvi>.iKviv: quarum ifATTopDoi, quae est, ut vox ipsa indicat, inter gentes dissitas, ordine naturae prior est et sic a Platone ponitur *. KxTnj^iKri eadem videtur esse, quae Trxpxarx^rig Aristoteli *, tabernaria seu stataria negotiatio inter cives. Idem Aristoteles t^i/ if/^TropiJcijv dividit in vxuKKvjpixv et (popmylxv, quarum haec terrestri itinere, illa maritimo merces devehit. Sordidior autem est KXTr^htKVj •, contra honestior ifATropiKvi^ et maritima maxime, quia multa multis impertit. Inde navium exercitionem ad summam rem- publicam pertinere dicit Ulpianus ', institorum non eumdem esse usum. Quin illa omnino secundum naturam necessaria est. Aristoteles ': ior/ yxp vi f^Tx(3^iiTtKii ttxvtccv, xp^xfji,av>i to fjtiv TrpaTOv ix tov kxtx ^v<rtv tu tx fjiiv TrXsioo, tx Jf iXxTTu tuv tKxvuv sx^tv Tovg xvSpcoTTov^, Est enim translatio rerum om^ nium, coepta ab initio ab eo quod est secundum naturam, cum homines partim haberent plura quam sufficerent ^ partim etiam pauciora. Seneca •: quae emeris, yendere gentium jus est, Commercandi igitur libertas ex jure est primario gen- tium, quod naturalem et perpetuam causam habet, ideoque DE JURE PRAEDAE. CAP. XII. 245 toUi non potest, et si posset, non tamen posset nisi omnium gentium consensu: tantum abest ut uUo modo gens aliqua gentes duas inter se contrahere volentes juste impediat. Et primum inventio aut occupatio hic locum non habet, quia jus mercandi non est aliquid corporale, quod possit appre- hendi: neque prodesset Lusitanis etiamsi primi hominum cum Indis habuissent commercia, quod tamen non potest non esse fal^issimum, Nam et cum initio populi in diversa iere, ali- quos necesse est primos fiiisse mercatores, quos tamen jus nullum acquisivisse certo est certius. Quare si Lusitanisjus aliquod competit, ut soli cum Indis negotientur, id exemplo caeterarum servitutum ex concessione oriri debuit aut ex- pressa aut tacita,hoc est,praescriptione, neque aliter potest. Concessit nemo, nisi forte Pontifex, qui non potuit. Nemo enim, quod suum non est concedere potest. At Pontifex, nisi totius mundi temporalis sit dominus, quod negant sa- pientes, jus etiam commerciorum universale sui juris dicere non potest. Maxime vero cum res sit ad solum quaestum accommodata nihilque ad spiritualem procurationem pertinens, extra quam cessat, ut fatentur omnes, Pontificia potestas. Praeterea si Pontifex solis illud Lusitanis jus tribuere vellet, idemque adimere hominibus caeteris, duplicem faceret injuriam. Primum Indis, quos ut extra ecclesiam positos Pontifici nuUa ex parte subditos esse diximus. His igitur cum nihil quod ipsorum est adimere possit Pontifex, etiam jus illud quod habent cum quibuslibet negotiandi adimere non potuit. Deinde aliis hominibus omnibus Christianis et non Christia- nis, quibus idem illud jus, adimere non potuit sine causa, aut causa indicta. Quid quod ne temporales quidem domini in suis imperiis prohibere possunt commerciorum libertatem, uti rationibus et auctoritatibus ante demonstratum est? Sicut et illud confitendum est, contra jus perpetuum naturae gen- tiumque, unde ista libertas originem sumsit in omne tempus duratura, nuUam valere Pontificis auctoritatem. Restat praeft4^ DE JURR PRAEDAE. CAP. XII.
scriptio, seu consuetudinem mavis dicere. Sed nec hujus nec illius vim esse aliquam inter liberas nationes aut diver- sarum gentium Principes, nec adversus ea quae primigenio jure introducta sunt, cum Vasquio ostendimus. Quare et hic, ut jus mercandi propriiim fiat, quod proprietatis natu- ram non recipit, nullo tempore efficitur. Itaque nec titulus hic adfuisse potest, nec bona fides; quae cum manifestc desunt, praescriptio secundum canones non jus dicetur sed injuria. Quin et ipsa mercandi quasi possessio non ex jure proprio contigisse videtur, sed ex jure communi, quod ad omnes aequaliter pertinet: sicut contra quod aliae nationes cum Indis contrahere forte neglexerunt, Id non Lusitanorum gratia fecisse existimandi sunt, sed quia sibi ita expedire crediderunt: quod nihil obstat, quominus ubi suaserit utili- tas id facerc possint, quod antea non fecerint, Certissima cnim illa regula a doctoribus ^ traditur in his, quae sunt liberi arbitrii seu merae facultatis, ita ut per se actum tan* tum facultatis ejus, non autem jus novum operentur, nec praescriptionis nec consuetudinis titulo annos etiam millc valituros: quod et affirmative et negative procedit, ut docet Vasquius *. Nec enim quod libere feci, facere cogor, nec quod non feci, omittere. Alioquin quid esset absurdius, quam ex eo quod singuli non possumus cum singulis semper contrahere, saivum nobis in posterum non esse jus cum iilis, si usus tulerit, contrahendi? Idem Vasquius ' et illud rectissime, ne infinito quidem tempore effici, ut quid neccs- sitate potius quam sponte factum videatur. Probanda itaque Lusitanis foret coactio, quae tamen ipsa, cum hac in re juri ^ Ci. <t fi^rt. ia U Wam fublicgiB, If. 4e vin pubL [P. 43* n- «•] ikilb,.i« 4. jpar. $. par. princ. (}. i. Pan. in c, ex parje Asienws* dc poncess. praeJb^ [Decretal. 3. 8. 10.] Dd. in 1. qui jure familiaritatis. ff. de acq. poss. [D. 4i. 2. 41.3 et aHegat. per Covarr. in c. possessor. p. 2. $.4.^.6. ' Controv. usu paturae sit contraria et omni hominum generinoxiajusfacere non potest. Deinde illa coactio durasse debuit per tempus, cujus initii non exstet memoria *; id vero tantum hinc abest, ut ne centum quidem anni exierint, ex quo tota fere nego* tiatio Indica penes Venetos fiiit per Alexandrinas trajecf tiones '. Debuit etiam talis esse coactio, cui restitum non sit. At restiterunt Galli et Angli aliique '. Neque sufficit aliquos esse coactos, sed ut omnes coacti sint requiritur, cum per unum non coactum servetur in causa communi liber-» tatis possessio. Arabes autem et Sinenses a saeculis aliquot ad hunc diem perpetuo cum Indis negotiantur. Nihil igitur prodest ista usurpatio. Ex his quae dicta sunt satis perspicitur eorum caeca aviditas, qui ne quemquam in partem lucri ad- mittant, illis rationibus conscientiam suam placare student, quas ipsi magistri Hispanorum, qui in eadem sunt causa, manifestae vanitatis convincunt \ Omnes enim qui in rebus Indicis usurpantur colores injuste captari, quantum ipsis licet satis innuunt, adduntque numqu^m eam rem serio theolo- gorum examine probatam. IUa vero querela quid est iniquius, quod dicunt Lusitani quaestus suos exhauriri copia contra licentium? Inter certissima enim juris enuntiata est, nec in dolo eum versari, nec fraudem facere, ne damnum quidem alteri dare videri, qui jure suo utitur •: quod maxime verum est, si non ut alteri noceatur, sed rem suam augendi animo, quidpiam fiat ". Inspici enim debet id quod principaliter agitur, non quod extrinsecus in cojisequentiam venit '• Imo si proprie 248 DB JURB PRABDAB. CAP. XII.
loquimur cum Ulpiano % non ille damnum dat, sed lucro, quo adhuc alter utebatur, eum prohibet. Naturale autem est et summo juri atque etiam aequitati conveniens*, ut lucrum in medio positum suum quisque malit esse quam alterius% etiam qui ante perceperat. Quis ferat querentem opificem, quod alter ejusdem artis exercitio ipsius commoda evertat? Batavorum autem causa eo est justior, quia ipsorum hac in parte utilitas cum totius humani generis utilitate conjuncta est, quam Lusitani eversum eunt. Neque hoc recte dicetur ad aemulationem fieri, ut in re simili ostendit Vasquius *: aut enim plane hoc negandum est, aut asseverandum non ad bonam modo, verum etiam ad optimam aemulationem fieri, juxta Hesiodum *: i<yaiif Vepiq viis fiporom. Bona lis morta- libus haec est. Nam etiam si quis pietate motus, inquit ille, frumentum in summa penuria vilius venderet, impediretur improba durities eorum hominum, qui saeviente penuria suum carius fiierunt vendituri. Verum est talibus modis minui aliorum reditus, nec id negamus, ait: sed minuuntur cum univer- sorum hominum commodo: et utinam omn^um Principum et tyrannorum orbis reditus ita minuerentur. Quid ergo tam iniquum videri potest, quam Hispanos vectigalem habere terrarum orbem, ut nisi ad illorum nutum nec emere liceat nec vendere? In cunctis civitatibus dardanarios odio atque etiam poenis prosequimur *, nec uUum tam nefarium vitae genus videtur quam ista annonae flagellatio. Merito quidem, naturae enim faciunt injuriam, quae in commune faecunda est ': neque vero censeri debet in usus paucorum reperta negotiatio, sed ut quod alteri deest alterius copia pensaretur, justo tamen compendio omnibus proposito, qui laborem ac periculum transferendi in se suscipiunt '. Hoc ipsum igitur DE JURE PRAEDAE. CAP. XII. 249 quod iii republica, id est, minore hominum conventu, grave et pernitiosum judicatur, in magna illa humani generis socie- tate ferendumne est, ut scilicet totius mundi monopolium faciant populi Hispani? Clament igitur Lusitani quantum et quamdiu libebit: Lucra nostra deciditis. Respondebunt Batavi: Imo nostris invigilamus. Lucra nostra deciditis. Hocne indignamini in partem' nos venire ventorum et maris? Lucra nostra deciditis. Et quis mansura promiserat? Lucra nostra deciditis. Salvum est vobis, quo nos contenti sumus; aequis mercamur pretiis. Lucra nostra deciditis. Docetis igitur id, unde lucrari possimus, alteri non remittere.
Cum igitur supra ^ Victoriae auctoritate et exemplis demon- stratum sit justam esse belli causam, cum libertas commer- ciorum -vindicatur adversus prohibentes, sequitur Batavis justam belli causam in Lusitanos fuisse. Quod et speciatim hoc modo probatur. Justae bellorum causae sunt rerum 2int£xconcL6. defensio aut recuperatio, debiti et poenae exactio. In rebus mtn i etiam jura comprehendere debemus: et sic Baldus * dicit eum qui jure meo me uti prohibet recte ofFendi. Jus autem est tum quod privatim, tum quod jure humanae societatis nobis competit, ut in causa belli adversus Amorraeos Augustinus' loquitur, hoc est, usus ejus quod commune est, puta maris £*/.2.*/4.
et commerciorum. Si quis igitur jus tale quasi possideat recte defendet. Ita Pomponius * eum, qui rem omnibus com- munemcum incommodo caeterorum nsurpetfmanu prohiben- dum dicit. Nam quoties in judiciis interdicta competunt prohibitoria, toties extra judicia prohibitio competit armata. Praetor *: Quominus illi in flumine publico navem agere, ratem agere, quove minus per ripam exonerare liceat, vim fieri veto, De mari et littore in eamdem formam dandum %SO D£ JURB PRABDAE. OAP. XII.
interdictum docent interpretes ^ exemplo Labconis *, qui cum interdiceret Praetor: Ne quid in flumine publico ripave ejus facias, quo statio iterve navigio deterior sit, fiat: simile dixit interdictum competere in mari ': Ne quid in mari inve littore facias^ quo portus statio iterve navigio deterius sit, fiat. Injusta igitur vis illa vi justa repellenda est. Et hoc ipsum alii etiam de bello scriptores * crediderunt, cum pro rerum defensione bellum suscipi possit, posse etiam sustineri pro usu eaium rerum, quae naturali jure debent esse communes. Quare his qui itinera praecludunt, per quae fit inductio et eductio necessariorum, etiam sine Principis auctoritate via facti dicunt posse occurri. Et hoc in ipsa prohibitione. Post prohibitionem autem competit vice inter- dicti restitutorii injuriarum actio, si quis in mari navigare prohibeatur, aut rem suam vendere, aut re sua uti non per- mittatur, ut multis locis Ulpianus * respondet. Oportet igitur hanc esse injuriam. Injuria autem ab altero illata justam dat bello causam *. Et sicut res nobis ereptas recuperare liceret, Ex lege 6. ita ct jus illud recte recipiet, qui per vim depulsus est. Se- quitur causa debiti. Nam qui aliquem impediret eo jure uti, ad damni reparationem etiam naturali jure obligatur. Sil- vester ^: Qui impedit piscatorem vel aucupem a verisimili futura captione piscium vel avium, quae sunt juris com" munis, tenetur arbitrio boni viri ': quia istis aufertur suus proprius usus, qui erat sui juris^ et fructus in eorum usu quasi seminaliter contentus, Deinde: qui impediunt ad" ventum frumenti aut aliarum mercium ad aliquam terram, « finem. ^ alleg. Gerard. Old. et Arch.
D£ JURB PRAEDAE. CAP. XII. ft^I