primo enim quis illis concedat, bella Christianorum esse ci- vilia, quasi vero totus orbis Christianus una sit respublica ^?
t [Grotius nobis in margine indicaverat Platonis opus, unde haec sumta sunt. Hodic nihil supercst praetcr littcras ihus\ de legihus, ut vidctur.]
4* 52 OB JURE PRAEDAE. CAP. IV.
Deinde quod in civili bello praedae locum non faciunt, in hoc etiam falluntur. Nam ut historias omittam, cx quibus discimus adeo praeda scatere bella civilia, ut ista saepissime cupido homines ad res novas pellexerit *, quae est ratio cur magistratus, si aliter non possit *, id quod reipublicae de- betur, vel ob solam poenam rebellionis, armata manu con- sequi non debeat? Plato * sane cum in civili dissensione bellum velit esse quam pacatissimum permittit tamen rov iTri- TSiov xapTriv i<pxipei(rdxi toT? xpxTOV(rt toov KpxTOVfiivcov ^ fructus annuos erlpi victis a yictoribus. Tum vero quid tam con- trarium est, quam praedam prohibere, ubi caedes permittas*? D«w. art. Quia verojusest gentium hostem spoliare, etiam juscivilesit ne- cesse est. Quod et singularum nationum leges ct consuetudines, quae de praedae distributione ubique plurimae sunt, manifestum faciunt. In Romano autem juris corpore ' saepissime expres- sum est capta bello capientium fieri idemque probant Canones. Haec autem omnia dubitare nos non patiuntur, quin praeda omni jure concessa sit. Idque ipsum sacrae literae loquun- Dem, /»-tur. Estne aliquid quod magis volumus, quam quod lege fici i. expressa jubemus? Atqui inter leges militares sunt ista Dei verba • de capta civitate: Omnia spolia ejus diripies tibi fruereque praeda hostium tuorum, quam dederat dominus Deus tuus tibi. Sicut igitur victoria sic etiam praeda a Deo est: unde et partem Deo sacratam legimus ipso agnoscente % quod ne profanae quidem gentes omnino ignoraverunt •, cum Jovem Praedatorem et Minervam Leitida, Martem denique * Tac. Hist. 1. 3. [c. 33.] ' Adde limitationem Silv. ad concl. 8. §ii.verbo Bellum. 3 de rep. 1. 5. [p. 470. b. d. e.] ** ut supra hoc capite. * 1. naturalem. in fine. cura i. seq. ff. de acq. dom. [D. 41. i. 5. et 6.] 1. siquid bello.fF. de capt. [D. 49. 15. 28.] Inst. de rer. div. § item quae ab hostibus. [I. 2. i. 17.] Dist. I. c. jus railitare. in fine. [Decr. Grat. p. i. dist. i. c. 10.] c. dicat aliquis. [Decr. Grat. p. 2. c. 23. q. 5. c. 25.] V. Gl. in d. c. jus militare. ct in c. juris gentium [c. 2.] d. dist. * Deut. 20. 14.? Num, 31. et alibi. ^ Diod. Sic saepe. Virg. Liv. ap. Fabr. Sera. 1. 2. c. 3. in fine.
DE JURE PRAEDAE. CAP. IV. 53 aut Herculem aut Vulcanum spoliis hostium mactaruut. Unde et tropaea sancta fuere. Illud autem ipsiusjosuae^ i€07rv€V(rrov €t a Divino numine dictatum negare quis potest? Cum mul^ tis opibus ad sedes redite vestras ^ cum vi pecoris multa^ cum auro argento aere ferro, cum yestimento omnifario, et participes estote praedae hostium vestrorum cum fratribus vestris. Inter praecepta etiara quae Josuae dantur adversus Hajum proficiscenti illud * est: Spolia ejus et jumenta ejus di- ripietis vobis. Aut illud quod per Davidem enuntiatum est: Accipite benedictionem de praeda hostium Domini '. Sed vel hoc solum sufficere poterat, quod Deus Israelitas, formatum a se populum, ea ratione jus suum tutari voluit *: aut etiam quod modum praedae circumscripsit ^ et quomodo dividi dc- beret ostendit. Illae etiam auctoritatcs, quae bellum ^^^^ arTnTar- justum aut simpliciter aut ex principiis probant, huc referri ^l^ri^fji^ non incommode poterunt. Et eaedem, quae bellum Christi- J)'/^^; /;. anis et in Christianos permittunf, ad praedam etiam perti- //}; 1'^^^. nent: quia scilicet mutari non potuit, quod crat sui naturai^V/f.//A' immutabile, nec Evangelica doctrina quidquam in moribus innovavit. Neque vero putandum est cum tam manifcstis Dei oraculis pugnare Baptistae praeceptum •. In quo animadvcrten- dum est consuli Johannem non a militibus in procinctu qui- que in hostem ituri erant, sed ab illis qui in Judaeac prae- sidlis versabantur. Quantis autem Romani milites injuriis miseros provinciales infestaverint quantamque solitudinem cir- cum se fecerint illorum hiberna, testantur ejus saeculi scrip- tores. Has itaque vexationes, quas concussiones ipse vocat, ut hodieque dicuntur, et calumnias omnes Johannes prohibet iubetq^ie milites salariis ' suis (nam id fcrme vox sonat) con- 14. 7 b^cavioti.
54 I>£ JURE PRAEDAE. CAP. IV.
tentos essc. Nec aliis ea sententia quam rusticis et hospiti- bus parcit, in quos nimium crebrae sunt militum injuriae, ut omnes ad eum locum interpretes ' consentiunt. £st enim hoc periniquum spoliari paganos immerentes, qui ad sui de* fensionem et sustentationem militum onera publicitus indicia sustineant. Sed nihil hoc ad res hostium pertinet, neque aliam sententiam habet, quam quod ante publicanis dictum erat, ne quid amplius exigerent quam jure constitutum esset. Juste igitur, si imperantes ita decreverint, praeda ex hoste ad militem perveniet diceturque et haec pars esse salarii, hoc est pracmiorum, quae milites juste consequi Paulus ' testatur. Non aliud ergo Johannes his qui in Judaea militabant quam exercitibus suis Aurelianus ' edixit: Annona sua quisque ut contentus cssct: dc pracda hostis, non dc lacrymis provinci- Dem. fn- alium vivcrct. Omni autem jure praedam esse Justam eadem Yk ^^ ^' auctoritas evincit, quae de bello idem probavit. Eestant qua 'abtx^ i^jmctorum virorum exempla: quorum princeps facile Abra- hamus * multa nobis argumenta suppeditat. Primum eHirn cum res hostibus possessas vi aufert *, satis ostendit non debere ut alienum relinqui id ^ quod hostes detinent, ideoque hoc factum recte imitabimur. Agnoscit deinde praedam cum ejus partem decimam dat sacerdoti, ut in Epistola ad He- braeos • diserte explicatur. IUud autem ipsum de praedae deci- ma apud alias etiam gentes invenitur '. Ad ultimum jus praedae apertius probare non potuit, quam cum quaedam ejus consumenda ministris suis dedit, auxiliatoribus vero partes e manubiis assignari voluit •. Neque enim erat is Abrahamus qui daret quidquam quod honeste accipi non posset. Caete- rum quod e spoliis reliquum erat Hon quasi minus jure par- tum recusavit, hoc ipsum enim aperte fuisset professus: ne- ^ V. Cajec. in sumtn. pecc. Belli damna. Ferd. Diac. ad Duc. Reg. reg. 2. innocentiae. * Cor. i. 9. 7. ' Vopisc. Anrel. [c. 7.] * Historia est Gen. 14. * Ibid. 15. et 16. • Ibid. ao. ct Hebr. 7. 4. ^r Uv. 1. 5. [c. 25O ^ Cen.
DE JURE PRAEDAE. CAP. IV. 55 quc vero interpretum quisquam * ita intellexit: sed ionge alia de causa. Et nonnulli quidem ita verba exponunt, ut dicant Abrahamum ante expeditionem voto se obligasse, niliil se ex praeda sibi excepturum. Certum autem est vovere nos alia quam quae facere necessario debemus* Quae autem ratio il- lum moverit aut ad votum aut citra votum ad repudiationem partis ex praeda, illis verbis indicatur: Ne dicas ego ditavi Abrahamum >. Liberaliter igitur et quadam animi magnitudine cessit jure suo. Verebatur enim haud immerito vir innocens ne homines profani et verae religionis inimici temcre ipsum calumniarentur, quasi sola praedae aviditate bello non ad se proprie pertinenti se immiscuisset. Habet igitur hoc rationem specialem, et a Periclis et Fabii facto haud longe discrepat, qui rei privatae jacturam fecerunt, ne iniquam suspicionem in se irritarent. Neque multum diversam rationem Fabricius apud Dionysium * reddit, quod cum posset ex praeda nihil suum fecerit, ^i rov ijc iixalou vrXourov inrspihuy heKx I6^q, etiam juste partas divitias prae gloria contemnens^ idque se fecisse dicit Valerii Publicolae aliorumque exemplo, Marci etiam Catonis factum haud dissimile post Hispanicam victori- am *, qui paene iisdem verbis, quibus et Abrahamus, nega- bat quidquam ad se perventurum e bello captis praeter ea quae in cibo ac potu consumsisset. Addebatquc non ideo a se culpari alios* imperatores, qui concessas ex praeda utilitates sumerent, sed malle se de virtute cum optimis, quam de opibus cum ditissimis contendere. Potuit et hoc Abrahami animum movisse, quod pleraeque res quae penes reges de- victos inventae erant, non illorum fuerant antiquitus, sed Sodomae civibus, sociis tum Abrahami, recens ereptae *, quas idcirco ad priores dominos aut eorum Principem velut postliminio redire nonnihil habebat rationis: ut et juris Eo- ' V. Ambr. dc patriarchis 1. 3. c. 2. et Nic. Liranum ad lccum Gen. Wilh. Math. de bello justo. rcq. 2. p. 5. ^ Gen. 14. 23. ' in fragm. [p. 747. vs. 43-] ^Plut. Cat. [p. 342. a.] « Gen. ibid. 11. et 16.
56 D£ JURB PRAEDAB. CAP. IV.
mani aequius in rebus quibusdam constituit ^ Imo etiam ubi jus deest benigniute interdum id factum legimus. Atque iu Abrahamus idem tum fecerit, quod Bomani alias, quicap- tis Yolscorum castris Latinis atque Hernicis sociis edicto ad res cognoscendas vocatis easdem reddiderunt •. Idem Volum- nius et postea Attilius devictis Samnitibiis, idem Gracchus et Aemilius factitarunt. Nec aliter Scipio constituit superatis Lusiunis atque etiam capu Carthagine in signis et donariis, quae Siculorum fuerant. Caeterum videant si qui sunt, qui- bus haec nou placent, quos viros et quales condemnent: cum praedas egisse legamus et Mosem ', exemplar justitiae multo certius quam fuit aut Lycurgus aut Aristides, et sanctissimum ducem Josuam * et Davidem Deo amicissimum regem *; tum vero Bubenitas cum Gaditis et parte Manassitarum *, qui hostium spoliis ditati ideo scribuntur, quia fiduciam in Deo collocaverant, itemque Asam Principem religionis nomine sum- mopere commendatum \ Quod si ad Christianos Principes venimus, invenietur nemo qui non exempla illa secutus sit. Tametsi enim Christianorum moribus et quidem sero servitus exoleverit*, (cujus rei diversa ratio demonstrari facile posset, nisi ab instituto hoc discederet), manere tamen illud ut res captae bello capientibus quaerantur apud cunctos juris magis- Prob. tota tros cxploratum est ^ Verum testimonia in numerum conge- f,vf ^ '^ rere nihil hic opus. Theologos poscimus? En unum pro omnibus Augustinum ^®. Si qua jam praecisi possidere coe- pistis, quia yobis ablata nobis dominus Deus dedit, non ideo DE JURE PRAEDAE. CAP. IV. 57 concupiscimus aliena: quia illius imperio^ cujus sunt omnia^ facta sunt nostra, etjuste nostra sunt. Placent juris Pontifi- cii doctores? Pontifex ipse Innocentius * acquisita bello li" cito licite retineri affirmat: idemque multis exsequitur Hos- tiensis * et Panormitanus ^ et Archidiaconus *. Quid juris Romani interpretes? Bartolus *: Ubi bellum licitum fuit de^ praedantes ex jure civili ad restitutionem non tenentur. Bal- dus • hoc amplius: In foro etiam interno conscientiae licite retinentur quaejusto bello capta sunt: cujus etverbajason' refert et omnes probant non modo jurisconsulti verum etiam sacrosanctae sapientiae interpretes, quicunque hanc disputa- tionem proprie exsecuti sunt, ut Silvester, Adrianus, Ange- lus 5 Lupus et inter Hispanos Victoria et Covarruvias ': quod si omnes auctores inspiciamus, nemo damnat praedam, multi avaritiam in praeda, to Tr^GviKm/^cc, id quod plus acquo est: sicut nec bellum, sed in bello crudelitatem culpari diximus. praedam igitur capere aliquando justum est Christianis ex Conci. ii. Christianis omni jure '.
CAPUT V.
QUAESTIO III, QUAE PRAEDA JUSTA SIT. QUAESTIO IV. QUOD BELLUM JUSTUM SIT.
Si igitur cst aliqua ejusmodi, quaenam illa sitpraeda, quae ' in c. quia plerique. de imm. Eccl. [Decretal. 3. 49. 8.] ^ in summa tit. de poenit. [Decretal. 5. 38.] ^ in d. c. sicut et d. c. olim [Decretal. 2. 24. 29. et 2. 13. 12.] * in c. Dominus noster. [Decr. Grat. p. 2. 23. 2. 2.] ^ ad I. naturalem. §. item quae ab host. ff. de acq. dom. [D. 41. i. 5. § 7.] ^ in c. I. in 4. col. de mil. vas. qui contumax est. [F. 2. 22.] 7 ad I. i. flf. de acq. poss. [D. 41. 2.] n. 8. ^ Silv. in verbo Bcllum §. i. et §. 9. Adria* nus in qaaest. de rest. in part. et quaest. de bello. Angelus in disput. Renovata guerra. Lupus de bello §. ult. [Ocean. jur. vol. 16. p. 323.] Victoria de jure belli c. 51. et scq. Covarruvias ad I. pcccatum, de reg. jur. can. parte 2. §. II. [Covarr. Oper. Omn. vol. i. p. 512.] ® Mart. Laud. q. 11.
58 DE JUIIE PRAEDAE. CAP. V.
justa dici dcbeat, rcstat vidcndum. Neque longa est disqui- sitio. Ut enim ex his, quae ante diximus % manifestum fit, conci, ni. omms praeda justa est, quac justo ex bello oritur *. £t sic omnes definiunt. In eo nunc omnis disputatio vertitur, bellum quodnam justum sit '• Sed ante omnis verbi toUenda est ambiguitas. Justum enim cum dico, non ita inteHigo, sicut interdum usurpatur, quod ad suae naturae magnitudinem pervenit, ut justa aetas, justumnavigium, justum opus dici- tur, nec cui addita est species exterior solemnis quodam- modo, unde justa materfamilias, etsi pars haec est propositae considerationis (utroque enim significatu justum bellum apud auctores legitur), sed hoc demum, cui nihil eorum deest quae jure aliquo divino aut humano requiruntur. Varie autem haec nec satis ordine a magistris tractata sunt. Septem quidam * bellorum nomina verius quam genera posuerunt: neque vera omnia, nec ipsa satis inter se distincta. NonnuUi hoc volue- runt ut a judice esset et ex jure. Alii hic desiderant aucto* ritatem, causam (sic vocant illud unde bellum nascitur) et intentionem, seu potius id, quod cuique propositum est, nonnuUi causam, modumy necessitatem ^ Auxerunt alii nu- merum, qui necessarium esse bellum cupiunt, ut sine reipa- blicae periculo omitti non possit, et jussum a magistratu sum- mo, et justa causa, indictumque hosti et denuntiatum *. Nava do- Consideraut alii ex re, ex causa, ex animo, ex auctoritate, ciaratto. ^^ persoua. Sed in quaque partitione quid deficiat aut abun- det, ita apparebit, si bellum ad summa quatuor causarum genera ^ revocemus* Solent enim actiones non minus quam * Ex. demonstr. univ. q. 2. * Convenit cum Thom. a. a. q. 66. art. 8. ad I. ^V. Bud. i. 3. ff. pro socio. [D. 17. 2.] et Ayalam de jure belli 1. i.c. 34. * Ge- min. in c. i. de homic. [Decretal. in 6. 5. 4.] et ex ilio alii qui de bello* scripserunc. *. Thom. a. 2. q. 40. Bart. de repress. Cascr. ad 1. ex hoc. ff. de just. et jure. [D. i. i. 5.] Pantheol. Raiu. Pisani. c. i. Wilh. Math. de bello justo et licito, in princ. <• Joh. Lupus de bello, cx Hostiensi de treuga. [p. 323.] J^ Arist. Metaph. I. 4. c. 2. [p. 1013. 2. vs. 16.] v. Silv. in verboLex. §. 5« s DE JURE PRAEDAE. CAP. V. 59 res caeterac ad eas referri. Et quidem ut vitiosa sit actio aliquam causarum vitiosam esse sufficiet *: recta vero ut sit (siquidem rectum nisi uno modo esse non potest) illas omnes ^ quomodo oportet, concurrere necesse est. Id Graecus indi- cat versus ': SimplicUer bonus est: at malus omnimodis. Omnc ergo bellum justum est^ quod omnes causas justas cmcl iv. habet. Causae itaque examinandae sunt. £t in prima parte videndum qui juste bellum gerant, in secunda quibus de causis et in quos^ in tertia quomodo seu quatenus, in quarta quorsum quoque animo. Operam autem hanc non eo insum- simus, quod aliorum nobis labores de jure belli displiceant, quippe quorum etiam auctoritas nobis usui futura sit: sed quia ex adminiculis, quae nobis jam comparavimus, aliquan- tum nos ad earumdem rerum, quas illi tradiderunt certitudi- nem, aut saltem ad ordinis perspicuitatem coUaturos exis- timavimu^.
CAPVT. VL D£ CAUSA BELLI SFFICIENTE.
QUAESTIO. V.
ART. 1. QUAE JUSTA SIT CAUSA EFFICIENS BELLI PRJVATI.
ART. II. QUAE JUSTA SIT CAUSA EFFICIENS BELLI PUBLICI.
Causarum, quae aliquid efficiunt, alias esse principales tra- ditum est, alias adjuvantes, alias instrumentorum nominecen- seri: quae quidem omnes, ut in aliis plerumque rebus spec- tantur, ita et in voluntariis hominum actionibus, in quo ge- nere bellum est. Naturaliter, sicuti diximus, juris quisquc sui exsecutor est: ideo enim ex animo efFecti sumus et cor- * Dion. dc divi. nomin. Thom. 2. 2. iio. an. 3. ^ Arisc.de mor. ad Nicom.
6o DE JUR£ PRABOAB. CAP. VI.
pore, ut corpus sit quod animo inserviat '. Hoc ipsum ct mem- brorum usus indicat, praecipue manuum ', quas exserendo nos ipsos tuemur, injiciendo rem ut nostram vindicamus; naturale est praeterea ut alter alteri benefaciamus atque opem feramus K Nam quod nobis laborantibus fieri velimus, idem recte alteri praestabimus *. Nec male qui de officiis scripserunt * il)ud demonstrant Deo placuisse, ne quid post ipsum homini esset utilius homine* Sunt autem diversa inter homines societatis vocabula, secundum quae et cognati ad opem ferendam coeunt ct vicini inclamantur • et in universum omnes ejusdem civi- -tatis cives ': unde iUud in scenis Porro Quirites *. Et Solo- nem ita docuisse accepimus beatam fore rempublicam, in qua alienas quisque injurias suas existimaret. Democritus ': cS&i' mjfJLevom rtfjucpsTv xxra, ivvxtiiv XP^ ^'^ f^*l ^^piivxt. ro (Jtiv yxp roiovro Hkmov ^ iyaOoVf ro is i^yi rotovro ihxov kx) kxk6v. Inju^ ria oppressos defendere pro viribus oportet et non negligere: illud enim justum bonumque est, hoc vero injustum et malum. Et Aristotelis ^® est egregium dictum: 5« roU £iiKov(jL6vovq vwsp exvrav Troy^iislv yj vwhp (rvyysvZv ij vTTsp svspyerav yj (7V(jt,iJLixon; xSiKovfiivotg (Soyjietv. • Oportet aut pro se arma sumere si quis injuriam acceperit, aut pro cognatis aut pro benefactoribus aut pro injuria afectis auxiliariis, Quodsi etiam caetera desint vincula, tamen totius humani generis socieias naturaeque communio hoc efficit, ut mala aliis illata nos etiam tangant. Hominibus cnim humani nihil alie- num esse debet: adeo quidem ut praeclarae gentes theologi- que et jurisconsulti non minimae auctoritatis multis casibus existiment puniendam esse eorum negligentiam qui, cum pos- DE JURE PRAEDAE. CAP. VI. 6l sent prohibere, laedi aliquem permiserint ^ Sed et auctores et auxiliares agunt vi sua, illi quidem sui ipsius, hi vero alterius gratia. Instrumenta autem non agunt sua vi, sed ejus qui movet *. Habet enim instrumentum rationem quo- dammodo partis: pars autem toti naturaliter famulatur. Hinc manus ofryavov opyxvm^ quasi instrumentorum omnium instru- mentum, unde poeta *: Arma antiqua manus, dent^s unguesque fuerunt. Armavicissim manus militis. Nos autem cum de instrumentis belli loquimur, non tonnenta aut gladios aut hastas volumus intelligi: ista enim ad justitiae quaestionem parum pertinent: sed ipsos homines, quomm opera sub aliorum imperio est. Exemplum sit in filio^, qui naturaliter pars quaedam est pa- tris, cum a patre hoc ipsum quod est acceperit. Et in servo ^, nam et hic pars quodammodo domini est, ut quaevis pos- sessio. Nam sicut pars non tantum pars est totius eadem relatione qua totum est totum partis, sed hoc ipsum quod est totius est, ita possessio est aliquid ipsius possidentis. Democritus •: olscsrifliTiv ag f^Jpso-i tov (Txilivsog %poo ^AAw Trphq ^AA^. h. e. famulis tamquam partibus corporis aliis ad aliud utere, Nec male dictum Aristoteli ^ quosdam esse natura servos, non quia non hominem Deus liberum creaverit, sed quia 62 DE JURE PRAEDAE. CAP. VI.
suntquidameoingcnio, ut ipsis cxpcdiat alieno potius imperio regi quam suo \ Quarc familia quasi multitudo corporum est, quae ab uno animo moventur. Et omnis omnino minister instrumentum est: undc et eos, quorum nos opera utimur, smMhi. manum nostram dicimus. Hos igitur omnes subditos voce- Cmcl r. mus. Secundum haec ergo quae diximus. bellum prhatum (nam de eo prius agendum est) juste gertt unusqmsque ct cum socHs et per subditos. Baldi ' huc illud referri potest.. quosdam movere bellum per se non per alium^ item per se cum alio: quosdam per alium non per se; quosdam per alium et per se. Sed tria, quae diximus, in una conspici possunt Abrahami * historia, ubi non ipse duntaxat bellum gerit, sed Haner, Eschel et Mamres federati praetereaque familia ipsius Abrahami vcniacula, qui pueri illic vocan* tur. Neminem autem hic excipio: quia si cui bellum gererc non licet, id non vitio contingit personae sed ordinis *, ob legem scilicet nonam, de cujus vi alibi erit agendi locus. Et sic intelligi debet Augustini * illud: ut nihil justus prae- cipue cogitet in his rebus^ nisi ut bellum suscipiat cui hellare fas est: non enim fas est omnibus. Plerumque enim aucto- res bellum cum dicunt non privatum sed publicum intelli- gunt ^ cujus frequcntior consideratio est •. De quo et nos videamus. Sicut privatim belli gerendi penes singulos, ita publice bellandi potestas primo est penes rempublicam ^, sive id quo de agitur ab initio publicum fuit, sive per judicium Respw ex privato factum est publicum *. Respublica autcm intelligi blica, debet, quae est ciurxpxti^ t sufficienssibi et totum aliquod per se: quae est »ur6vo[iog, xvrSiiycos, oiiiToreXvic, ut Thucydides dice- '^ Convenit cnmVict. de jurc belli n. 5. et Caiet. ad Thom. 2. 2. q. 40. art. i. et in summ. pecc. Bellum injustum. ^ Bal. cons. I. 4. 106. Bart. dc repress. 1 DE JUUE PRAEDAE. CAP. VI. 63