rainos: Ibi erit fletus et stridor denlium.* Fletus propter fumum ignis, stridor dentium propter frigus. Tertia erit foetor. De hiss^ tribns dicitur in psalmo: Ignis, sulphur et spiritus procellanim pars calicis eorum.i» Quarta vermes indeficientes. Unde Esaias: Vermis eorum non morietur, et ignis eorum non extinguetur.c Quinta mallei percutien-ia tis. Unde dicit Salomon: Parata sunt damnationis iudicia blasphematoribus, et per- GUtientes mallei stultorum corporibus.^^ Sexta tenebrae palpabiles exteriores et interiores« Unde lob: Terra miseriae et tenebrarum, ubi i% 1. ditersae om. C. 2. frigus tlA. dixii do» «niifis] dietltfr ffi evangtHio M. 4. fimum ignis] fimos igni§ J, ignem fumotum C. 5. Tertia esi M. Tertia poena erit J. 7. pars calicis eorum ora. CJ. 9. eorum om. MJ. 10. mallei pereutientis] maUei percutientes M, salebrae (AVs fiagella «d marg. add* Clti) percutientiumCfllageUapereutientiumL 11. Uia- de,.. stuUorum eorporibus] Unde {dicit Salomon om.) parata wunt derisoribus iudicia damsMtionis et maUei percutientes M, Unde dicU {Satomon C, Esaias J): Farata sunt iudieia bUtsphetnatoribus {AVs derisori- bus add. ad roar|r. Cla) et percutientes maUei sluUo' rum eorporibus CJ. 12. blaspkematoribus} derisori^ bus A.
Google idi mHOCMTII PP. IIU nmbra mortis etc. Et alibi: Vadam ad terram tenebrosam et opertam mortis cali- gine.A Et in psalmo: In aeternuin non vide- bunt lumen,^ et alibi: Impii in tenebris con- 5 ticescent.« Septima conrusio peccatorum. Tunc enim (ut legitur in Daniele) erunt libri «perti,^ id est, conscientiae hominum erunt omni- bus manifeslae. Octava horribilis vtsio dae-** monum, qni videbuntur in excussione scintillalarum de igne ascendentium. Nona igneae catenae, quibns impii singolis membris con- stringentur. Prima poena est concupiscentium, secunda malitiosorum, tertia luxuriosorum, quarta invidornm et odium habentium, quinta i5 eorum, qui in hoc saeculo pcr flagella non memerunt casligari, quia tentaverunt et cx- acerbaverunt dominum in mullitudine iniqui- 1. ete, om. J. El alibi om. Cav. 3. Et om. CJ. tn psalmo] idem M. Et in aeternum CavJ. 4. atihi'] idem psa/mtit M. 6. in Daniele om. CJ. libriaperti •.. manifestae'] libri aperii eonscientiae hominis et omnia erunt manifesta C. * 7. omiit6ttf eruntj.
11. singulis om. CJ. membraCav. astringentur M.
12. poena om. C. concvpiscentia est J, concupiscen^ Hum est C. 15. per pagella] fiagello J. 1 6. sed quia J. tentaverunt el exacerbaverunt dominum in multitudi» ne iniquitalum suarum. Unde scriptum esl om. M.
Google DK CONT. MVHDI. LIB. III. 133 fatam suarum. Unde scriptum est: Exacer- bavit dominum peccator, sccundum multitudi- nem irae suae non requiret.» Sexta eorum, qui in tenebris ambulantes ad lumen verum, scilicet Christum, venire contempserunt, se-ft ptima confitentium peccata sua' et poeniten- tiam contemnentium, octava illorum^ qui in hoc saeculo libenter vident mala et faciunt, nona illorum, qui per singula vitia sunt de- fluxi, qui ambulant in desideriis suis et eunt lo post concupiscentias suas.
CAP. V. De ineffabili angustia damnatorum, Videntes lurbabuntur timore horribili, gementes prae angustia spiritus et dicentes: Hi sunt quos aliquando habuimus in derisum et in simililudinem improperii. Nos insensali i;^ vitam illorum aestimabamus insaniam et finem eorum sine honore. Ecce quomodo compu-* a) rsalm. (secUodum Hebr.) 10, 4.
1. Vnde sertptum „.non requiret om. CJ. 3. re- quiret] quaeret iM. 5« seilicet Christum om. CJ.
7. qui Ubenter in koc saeculo M. 10. eunt om. CJ. 11. post eoncupiscentias suas] concupiseentiis suis J. 14. quos habuimus aliquando in derisu et in timiiim, imdine improperii M. 15. iVo<] iVam Cav. 16. ae* glimabamus] putabamui M. l7. eortiifi] Ulorum M* Google i34 iiivocurTii rr. iii.
tati snnt inter filios deij et inter sanctos sors iUonim est.* Supplicium erit malorum iU'» lueri gloriam beatorum, licet forte post finem ittdiciL Beati quoque visuri sunt reprobos 5 in tormentis, secundum illud: Laetabitur iu- stus cum viderit vindictam impiorum.^ Re- probi vero non sunt visuri bealos in gloria^ secundum illud: Tollatur impius, ne videat gloriam dei.« Talia dicent in infemo pecca- 10 tores, quoniam spes impii est tanquam lanugo, quae a vento toUitur, et tanquam spuma gracilis, quae a procella dispergitur, et tan- quam fumus a vento diffusus, et tanquam memoria hospitis unius diei.^ CAP. VI. De igne gehennaU.
15 Ignis gehennae nec lignis nutritur, nec flatu succenditur, sed a deo creatus est in- extinguibilis ab origine mundi.« Scriptum est enim: Devorabit eum ignis, qui non succen- Google OK COMT. ■VRM. L»ii HI. 135 ditiir.» Crediiar aQtem esfle sub fterris, s^ eundum illud Esaiae: Jnfemus subter conH ttirbatus est in oceursum adventus tui.^ Sed et omniti( locus reprobo est poenalis^ qui semper secum defert cmciatum, et ubique» contra se tormmium incurrit Producam (in* qnil) igneti de medio tui, qui comedet le.« Ignis autem gehennae semper ardebit elt nunquam lucebit, semper uret et nunquam consumet, semper afficiet et nunquam defi-io ciet. Est enim apud inferos summa tenebra- imm obscurita^^ immensa poenarum acerbi- tas, inCkiifia miseriarum aeternitas. Ligatis CinquU> pecKbus et manibus eius mittite eum in tenebras exteriores, ubi eril fletus et stri-^ i& dor dentiutnv^i Singula membra pro suis pee^ catis propria sttstinebunt tormentav vt fan eo pawiafatuf, in qu» p«ceaverunt. Scriptum esC enim: Fer qvsie peccal homo, per haec et totquebitur.*' Unde qoi m lingua peccaveral, so l.jndlarrif etteM. 2. fijouia] propheiitum Mm guUer] iuh Urra CJ, ai'$ $uUerr0 add. ad inavg. Ca. 3. «si om. MCavJ. 4. rtfiro&ia CJ. qui8emper,.^tor^ memtum meurrk] qui eemper erudatum ei ubique eontra $e teirmenium ieferuni CJ. 7. aomedal M. 9. eamret CJ^ 14. eiitt on. CavJ. 15. ub%\ iki M. 20. tn om. IL Google Google 136 ivrocKVTii pp. III crociabattir in lingua. Propter quod ipse clamabat: Pater Abraham, miserere mei» et mitte Lazarum^ ut intingat extremum digiti sui in aquam et refrigeret linguam meam^ 5quia crucior in hac flamma.* Per digitos in- telligitur operatio. Digitis enim operamur. Quasi dicat: Si minimum operum Lazari ha-^ berem, minorem poenam sentirem.
CAP. VII. De tenebris infemi.
Reprobi vero non solum exterioribus, losed etiam interioribus tenebris invoiventur, quia spirituaii pariter et corporali luce carebunt Scriptum est enim: ToIIatur impius^ ne yideat gloriam dei, qui solus tunc erit in lucem sempiternam.i» Tantam autem in poenis isreprobi tolerabunt angustiam, nt vix aliquid cogitare valeant praeter poenas: sed illuc dirigent impetum cogitationis, ubi sentient i, eruciabitur MJ, tpte om. M, ipie divee epuhJ, 4. 61] tff MJ. 5. Per digitum CJ, Per digUoi...Quasi dieeret...$entirem ad niartf. pon. dilatiore atra- mento M. 7. pperum] epus CavJ. 10.. etiam] ef C, om. J. 12. ToUaiur impiue (Aliae mitereo' mur impiorum ad marg. add.) Ca. 16. valeant MCv, vaiebunt CaJA. l7. dirigenl] deiieient CJ.
Google DB COXT. MUNDI. LIB. III. 137 vim doloris. Sane discipulus quidani fertur apparuisse magistro suo post mortem. Quem cum magister esse damnatum intellexisset^ quaesivit ab eo, si aliquae quaestiones apud inferos verterentur. Qui dicitur respondisse: 5 Apud inferos quacritur solummodo quid non sit poena. Sed et Salomon ait: Nec opus, nec ratio, liec scientia, nec sapientia est apud inferos, quo tu properas.<^ Erit enim tanta in reprobis mentis oblivio, tanta caecitas animi, lo tanta confusio rationis, ut raro vel nunquam ad cogitandum quicquam de deo possint as- surgere, ncdum ad confitendum valeant aspi- rare. Nam a mortuo tanquam ab eo, qui non est, periit confessio.^ Scriptum est enim: Non 15 mortui laudabunt te, domine, neque omnes qui descendunt in infernum.« Non infernns con- fitebitnr tibi, neque mors laudabit teA 2. suo om. M. 3. Quem eum magister inielle^ xisset damnatum M. 5. verterentur apud inferos M. respondisse, quod apud inferos quidem sotummodo non sit nisi poena CJ. l,Nec opus, nee ratio est apud inferos^ nee scientia^ nee sapientia^ quo tu pro^ peras C. opus^ opes Ji. 9. tn reprohis tanta J, m reprobo tanta M. lO. mentis om. C. \2,pos^ sit M. 13. nedurn] nee CJ. inspirare M, respi^ rare CJ. 14. non (est superp.) M.
Google CAP. VIII.
De confusione poenarum, Dimitte me, domine (dicit lob), ut plan- gam paululum dolorem meum, antequam va- dam ad terram tenebrosam et opertam mor- tis caligine, terram miseriae et tenebrarum, 5ubi umbra mortis et nullus ordo, sed sem- piternus horror inhabitat.» Ordo quidem erit in quantitate poenarum, quoniam in qua men- sura mensi fuerint, remetietur eis,^ ut qui gra- vius peccaverunt^ gravius puniantur. Potenlotes enim potenter tormenta patientur.<^ Sed ordo non est in qualitate rerum, quia de aquis nivium transibunt ad calorem nimium,<i ut subita contrariorum mutatio graviorem inferat cruciatum. Experimento cognovi, quod i5adustuSy si frigidum statim adhibeat, arden** tiorem sentiet cruciatum.
1. domine om. CJ. lob didt M. 8. mensi fue^ rt(ts, remeiietur vobis CJ. 11. non erit ordo J« Google DB CONT. MUVDI. L1B. III. 139 CAP. IX.
De indeficieniia tormenforum, Sicut oves in inferno positi sunt, et mors depascel cos.* Dictum est hoc a simili iu- mentorum, quae non radicitus evellunt her- bas, sed summitates solummodo carpunt, ut iterum herbae renascantur ad pastum. Sic 9 et impii quasi morte pasti reviviscent ad mortem,. ut aeternaliter moriantur. Ovidius: Sic inconsumptum Tityi semperque renascens non perit, ut possit saepe perire iecur.^ Tunc erit mors immortalis, tunc vivent mortui^ qui lo vitae sunt mortui. Quaerent mortem et non invenient, quia vitam habuerunt et perdide- nint. Audi loannem in Apocalypsi dicentem: In diebus illis quaerent homines mortem, et non invenient eam: desiderabunt mori, etiA fogiet mors ab illis.<^ mors quam dulcis esses quibus tam amara fuisti, te solam de- sideranter optabunt, qui te solam vebemen- ter abhorruerunt.
Google 140 IHXOCIHTII PP. III.
CAP. X. Cur reprM nunguam Ubembuntur a poenis» NuUus ergo sibi blandiatur et dicat, quia deus non in finem irascetur, neque in aeter- num indignabitur, sed miserationes eius super omnia opera eius> Quia cum iratus est, non s obliviscetur misereri, nec quicquam eorum quae fecit deus odivit.i> Assnmens in argu^ mentum erroris, quod ait dominus per Esaiam prophetam: Congregabuntur in congregatione unius fascis in lacum, et claudentur in car- 10 cerem, et post multos dies visitabuntur.<^ Homo namque peccavit ad tempus, non ergo deus puniet in aeternum. spes inanis, o falsa praesumptio. Non credat frustra errore de- ceptus, quod aliquo pretio sit redimendus,<^ 19 quoniam in inferno nulla est redemptio. Con- gregabuntur ergo peccatores in lacum et claudentur in carcerem, scilicet in inferno, in quo sine corporibus usque in diem iudicii [Inscript.] Cur] Quod CJ. 5. ohlitiscilur M.
Google DK COHT. MUHDI. LIB. III. 14t torquebuntur, et post multos dies, postquam videlicet resurgent, cum corporibus suis in novissimo die visitabuntur, non ad salutem, sed ad vindictam, quia post diem iudicii gra- vius punientur. Sic et alibi dicitur: Visitabo 5 in vlrga iniquitates eorum, et in verberibus peccata eorum.^ Praedestinatis ergo deus irascitur temporaliter, quia flagellat omnem deus filium, quem recipit,i> de quibus illud ac- <:ipitur: Non in finem irascetur etc. Repro- lo bis autem deus irascitur aeternaliter, quia ittslum est, ut quod impius in suo praevari- catur aeterno, deus ulciscatur in suo aeterno. Nam licet peccandi facultas illum dimittat, ipse tamen non dimittit voluntatem peccandi. 15 Scriptum est enim: Superbia eorum, qui te oderunt, ascendit semper.« Nam non humilia- buntur reprobi iam desperati de venia, sed malignitas odii tantum in illis excrescet, ut 1. pcMtquatn videlicet eum reMurgent M. 2. re- Murgent] re$urrexerint CJ. eum corporibut tui$ pon. «d marg. M, suit om. CavJ. 5. Sie] Sed CJ, af« Sic ad marg. add. Ca. ef om. Cav. 7. deut om. M. S. fiageUavit M. 9. deut om. MCIJ. recipit] dilu. git CJ. 10. etc. om. Cav. 13. tuo aetemo] suo M. 16. eorum] Ulorum M. 17. Nam fuperp. M, om. CJ.
Google 142 lllHOCBlfTII PP. III.
Tclint illam omnino non esse, per qaem sciant se tam infeliciter esse. Maledicent altissimo, et blasphemabunt ^excelsum, con- querentes eum esse malignum, qui creavlt 5 illos ad poenam et nunquam inclinatur ad ve- niam. Audi loannem in Apocalypsi dicentem: Grando magna descendit de coelo in homi- nes et blasphemaverant homines deam pro- pter plagam grandinis, quoniam magna facta 10 est vchementer.A Yoluntas ergo damnati^ li- cet amiserit potestatis effectum, semper ta* men habebit malignitatis affectum, et ipsa erit in inferno supplicium, quae fuerat in mundo peccatum, licet forsan et ibi peccai5tum sit, sed non meritum poenae. Impius ergo, quia semper habebit in se reatum ex culpa, semper seniiet contra se esse crucia* tnm ex poena, quia quod ipse per poeniten* tiam non delevit, deus per indulgentiam non 20 remitlet. Ad magnam ergo pertinet iustitiam 8. deum homines lU. 11. potestatie afectum (ai'« peccandi defeclum add. td marg.) Ca. 14. lic^i €t forsan M. 16. reatmm in se M. 17. sempar om. CJ. contra] eirca A. esse eyperp. M, om. CJ. 16. quia quod\ quod enim CJ. 20. remittU CJ.
Google DS CONT. UVNDI. LIB. III. 145 iudicandis, ut nunquam careant in gehenna suppiicio, qui nunqnam carere voluerunt in vita peccato. Voluissent utique, si potuissent, sine fine vivere, ut potuissent sine fme pec- care. Ostendunt enim quod in peccato sem- » per vivere volunt, qui nunquam desinunt pec- care dum vivunt.
CAP. XI. TesHmonia de suppliciis aetemalibus.
Quis (inquit Esaias) poterit habitare de vobis cum ardoribus sempiternis? isti fumus erunt in furore meo, ignis ardens tota dieio et nocte, et non extinguetur, sed ascendet fumus eius in sempiternum.* Hieremias quo- que ait: Dabo vos in opprobrium sempiter- num et ignominiam aeternaai, quae nunquam oblivione delebitur.b Et Daniel ait: Quidor-is 1. iudieandis] iudieantit MCIJ. in gehenna] gehen^ nae CJ. 2. carere volueruni] caruerunt CJ. 6. vo* lunl] cupiunt CJ, volunt vivere M. 8. de vobi$ habi^ tare poterit^. 9. isle MJ. 10. erit M, es(J. fu- rore] ardore &I. tota die, nocle et die non II, ioia (toto Cv) die ei nocte non Cav. tota die et nocte, ei die non J. 11. aeeendii J. 12. t» perpetuum Cav. quoque ait oni. MCJ. 13. vos] vohit J. 14.61 in ignominiam MCl. aeiernam] sempiternam M. 15. Et 0111. MCJ. ait oin. MCJ.
Google 144 ivvocixTii pf. in.
mierant in pulvere terrae, evigilabunt, alii in vitam aeternam, alii in opprobrium, ut videant semper.* Salomon quoque: Mortuo, inquit, homine impio nulla spes erit>» de eo. Huic ft extemplo yeniet perditio sua, et subito con- teretur, nec habebit ultra medkinam.c Et lo- annes apostolus: Si quis, ait, adoraverit be- sliam et imaginem eius, hic bibet de vino irae dei, et cruciabitur igne et sulphure, et 10 fumus tormentorum ascendet in saecula sae- culorum, nec habebit requiem die ac nocte qui adoraverit bestiam et imaginem eius.^ ' Confirmat haec veritas, quae damnatos in iudicio sententialiter reprobabit, dum dicet: 15 Ite maledicti in ignem aeternum, qui praepara- tus est diabolo et angelis eius.« Si secundum divinum iudicium in ore duorum vel trium testium stat omne verbum/ quanto magis in 1. in Urrae pultere M. 2. mlii ui opprobrium 9ideant semper J. 3. qmoque om. MCJ. inquit om, MCJ. 4. nuUa erit $pes J. 6. Et om. MCJ.
7. ait oin. MCJ. 10. tormentorum eius M. 13. da- mnandos M, al*8 damndndos add. ad marg. Ca. 14. <ftiffi dicet om. M. 15. ^i ifobis paratus diabolo et a»- Selis eius est M.
Google DB COHT. MVNDI* LIB. III. 145 ^re tot et tantorum virorum de proposita Teritate constabit.
CAP. XIL De die Mnficw.
Ecce ergo dies domini veniet crudelis ei indignationis plenus, irae et furoris, ad ponendam terram in solitudinem et pecca- & tores eius conterendos de ea, quoniam stel- lae coeli et splendor earum non expandent lumen suum. Obtenebratus est sol in ortu £Uo, et luna non splendebit in lumine suo*. Et visitabo super orbem mala, et contra impios lO iniquitatem eoruni. Et requiescere faciam superbiam infidelium, et arrogantiam fortium tumiliabo.» Propter ho*c omnes manus dis- solventur, et omne cor hominis tabescet et conteretur. Torsiones et dolores tenebunt, 15 quasi parturientes dolebunt, unusquisque ad proximum suum stupebit, facies combustae [Ingciipt.] De di€ iudicii exiremi M. 4. ef irae CJ. 5. tii iolitudine CIJ. 9- non eplende^ bii om. CU, non retplendebU Cav. 11. eorum om. Cl. conquiescere M, quieteere CIJ. 15. dolores tene^ brarum CIJ. 16. et quasi parturiens CIJ. 17. ad proximum itupebit suum M.
7 Google Tttttiis eoram.* Diea irae, dies illa, dies tri^ bulationis et angustiae, dics calamitatis et miseriae, dies tenebranim et caliginis, dies nebulae et tnrbinis, dies tubae et clangoris, 5 quia consummatfonem cum festinatione faciet dominus cunctis habitantibus terram.i> Et su-* perveniet repentina dies illa ianquam laqueus in omnes, qui sedent super faciem orbis ter- rae.<^ Quoniam sicut fulgur exit ab oriente 10 et apparet usque in occidentem, ita erit ad* ventus filii hominis.^^ Dies enim domini si* cut fur in nocte ita veniet. Et cum dixerint: pax et securitas, tunc repentinus eis super- veniet interitus sicut dolor in utero habeni& tis, et non effugient.« 1. Die$ Ula, dieM irae J. 3. dies nehulae ei iurhims om. C. 4. turbidinii Ja. 6. Mcper ierram Bf. 1 0. apparel] paiet C. us^ ad occidentem M. 11. Dies\ Apostolus: Dies M. \2, ita in nocte MCJ. Ei om. CJ. dixerint MCtvJ, dixerit Ca. 14. dohrem }.
15. habenti CIJ.
Google DB CONT. HUNDI. LIB. III. 147 CAP. XIII. De iudicium praecedente tribtdaHone.
Praecedet autem tribulatio magna, qua- lis nunquam fuit ab initio mundi usque modo, neque fiet. Et nisi breviati fuissent dies illi, non fieret salva omnis caro.* Surget enim gens conlra gentem, et regnum adversus re- 5 gnum^ et terrae motus erunt magni per loca, el pestilentiae et fames,Uerroresquede coelo, et signa magna erunt^ Et erunt signa in sole et luna et stellis, et in terris pressura gentium prae confusione sonitus maris et flu- 10 ctuum, arescentibus hominibus prae timore et expectatione,quae supervenient iiniverso orbi.<^ Surgent enim pseudochristi et pseudoprophe- tae, et dabunt signa magna et prodigia, ita ut in errorem deducantur, si fieri pot^st, is etiam electi.<i Tunc revelabitur homo peccati, filius perditionis, qui adversatur et extollitur [luatcripl.] tviJtGttifii om* MCJ. praeeedenU CJ. 3. neque] nec M. abbrevieaii Ji, abbreviati Ja. 6. magni erunt 911. 8. signa magna eruni] iempe^ tlales M, signa magna erunl ei lempesiates CIJ. 9. el in] in M. 10. ^eiKiicjii] kominum MCL 12. su^ perveniet MCJ. 13. eiitfti om. CavJ. 14. i(a om. M« 15. dueanlur M. possii J.
Google 148 miiociHTii pp, 111.
super omne^ quod dicitur deus aut quod co- litur, ut in templo dei sedeat ostendens se, tanquam sit deus,*quem dominus lesus in- lerficiet spiritu oris sui. Mittetur autem He-> A lias propheta, priusquam veniat dies domini magnus et horribilis, et convertet corda pa- trum ad filios, ct cor filiorum ad parentes.^ Cum quo veniet et Enoch^ et prophetabunt diebus mille ducentis et sexaginta amicti sac- 10 cis. £t cum finierint testimonium suum, be- stia^ quae ascendet de abysso^ faciet adver- sus illos bellum, et vincet illos et occidet, et corpora eorum iacebunt in plateis civita- tis magnae, quae vocatur spiritualiter Sodoma 15 et Aegyptus, ubi dominus illorum crucifixus est. Et post tres dies et dimidium spiritus vitae intrabit in eos.<: 1. quod dieitur aui eolitur deu$^ ita ui MCU. 2. iia ui Cav. 3. letui] deui M. 6. cor pa^ irum ad /Uiot ei eeonira {eorda filiorum ad pareniee eorum ad marj;.) M. 8. Cum ad marg. pon. M.
9. mille duceniit texaginta diebut CJ. 10. tuum\ eiut Cl. 12. eeddet illot M. 13. iacebuni ad marg. pon. M. 14. quae vocatur tpiritualiier Sodoma ei Aegypius om. MCIJ. 15. iUorum] no-^ ster Cav.
Google DB CONT. MURDI. LIB. III. t49 CAP. XiV, De signis iudidum praecedentibus.
Statim autem post tribulationem dieram illoram sol obscurabitur, ct luna non dabil lumen suum, et stellae cadent de coelo^ et virtutes coelorum movebuntur: et lunc appa- rebit signum filii hominis ia coelo. £t tunc 5 plangent se super se omnes tribus terrae.* Reges terrae et principes^ et tribuni et di- vites et fortes, et omnis servus et liber ab- scondent se in speluncis et in petris montium, €t dicent montibus et petris: Cadite super to nos, et abscondite nos a facie sedentis su- per thronum, et ab ira agni, quoniam venit dies magnus irae ipsorum. Et quis poterit stare?b Et mittet angelos suos cum tuba et voce magna, et congregabunt electos eius a i& quatuor ventis et summis coelorum usque ad terminos eorum.<^ Tunc ipse dominus in [Inscript.] iudieium om. CJ. De die finalis iudi^ cii M. 5. tune om. J. 6. plangent $e] plangent CJ. se iuper $e ad mar^. pon. M. 7. lerrae om.J. iribunij forte$j divUe$ M. 12. venietJ. 13. fna- 4fnu$ die$ M. 16. 9enti$ eoeli MCIJ. et], a MCIJ. n.eorum] terrae CIJ.
Google 130 IKHOCKHTII FP. III.
iussu et voce arcbangeli et in tuba dei de- scendet de coelo.^ Et omnes, qui in niona- mentis sunt, audient vocem filii dei, etpro- cedent boni in resurrectionem vitae, mali 5 vero in resurrectionem iudicii.^ Hors et in- femus dabunt mortuos suos,qui inipsis erunt.« Ecce venit in nubibus, et videbit omnis ocu- lus et qui in eum pupugerunt, et plangent omnes tribus terrae,^ et tunc videbunt filium 10 hominis venientem in nubibus cum virtute multa et potestate magna et maiestate.® Ye- niet autem dominus ad iudicium, non solum cum angelis et apostolis, sed et cum sena- toribus popiili sui. Unde ait Salomon: Nobiis lis in portis vir eius, quando sederit cum senatoribus terrae.^ Sedebunt enim et ipsi 1. elin voee M. 7. Eece venii in nuhibue om. MCIJ. 8. in om. M. et plangent omnes tribus ler- rae et tune videhunt om. MCIJ. 10. in fiti6e Cav, eoeli add. MCIJ. cum virtute magna et maiestale CIJ, cum potestate magna et maiestate Cav, cum virlute multa et potestate et maiestate M. 12. iudicium'] vindictam CJ. 13. angelis et om. CJ. et apostolis om. M. 14. Unde ait Salomon om. J, Unde ait Sa^ lomon] Isaias M. 15. Nobiles M. vir eius ad marg. poD. M. 16. terrae superp. M.
Google DB COHT. MUNDI. LIB. III. 15t tiuper sedes duodecim iudicantes duodecim tribus Israel.ft Aspiciebam^ inquit Daniel, do- nec throni positi sunt et antiquus dierum se- dit. Yestimentum eius quasi nix candidum^ et capilli capitis eius quasi lana munda. Thro- 5, nus eius flammae ignis, rotae eius quasi ignis :accensus..FIuvius ignens rapidusque egredie- batur a facie eius. Millia millium ministrabant «i, et decies centena miliia assistebant ei.^ Unde ait et Psalmista: Deus noster manifeste veniet, lo deus noster, et non silebit. Ignis in conspectu €ius ardebit, et in circuitu eius tempestas vali- da.c Nubes et caligo in circuitu eius. lustitia et iudicium praeparatio sedis eius,^ et advoca- vit coelum desursum, et terram, ut discernat 15 populum suum.« Nam congregabuntur ante eum omnes gentes, et separabit eas ab invi- cem, sicut pastor segregat oves ab hoedis, 1. iudicantei duodepim om. Cav. 4. eandida CU» ^sandidum quasi nix Cav. 6. flamma J. ^tfatt om. C, ad marg. pon. M. 7. rapidus el egredtelur M.
9. Unde ait om.CavJ. 10. Deui] Dominus J. ^2. ar- debit] exardescet C}, 13. Nubes et caligo,,, sedis ejus, et om. CJ. \^,'praeparalio] correctio M, et advocabit M. 15. et om. M. ut diseernat] discer^ nere CJ. 16. Nam] Tune CJ. 17. eas] eos M.
Google 152 IMOCBIITII FF« III.
el slalael o?es qaidem a dextris, hoedos aatem a sinistris.* CAP. XV. De potentia, sapienHa et iiuHHa iudici$, quantus tunc erit timor et tremor^ quantus erit fletus et gemitus! Nam si co- 5 lumnae coeli contremiscunt et pavent ad nu- tum eius,^ et angeli pacis amare flebunt;« pec- catores autem quid facient? Si iustus vix salvabitur, impius et peccatores ubi parebunt?^^ Propterea clamat propheta: Ne intres in iu- 10 dicium cum servo tuo, domine, quia non iu- stificabitur in conspectu tuo omnis vivens.« Si enim iniquitates observaveris^ domine, quis sustinebit?^ Quis enim non timeat iudicem potentissimum, sapientissimum et iustissimum?
15 Potentissimum, quem nemo potest efi^ugere, sapientissimum^ quem nemo potest latere, iu- stissimum, quem nemo potest corrumpere. Si 1. quidem evei J. 3. tremor et timorC, 4. quan^, fiis] quatenusCvi, Nam st, sic /o6, M. 5. adnu» tum] adventum MCJ. 8. peecater M. 9. cla- Google DB COVT. MUHDI. LIB. III. 15^ fortitudo quaeritur, robustissimus est, sapiens corde, et fortis robore, si aequitas iudicii/ nemo audebit pro me testimonium reddere. Si iustificare. me voluero, os meum condem- nabit me. Si innocentem ostendero, pra-&' Yum me comprobabit, etiam si simplex fuero.» Ipse dixit et fiacta sunt, ipse mandavit et creata suht.^ Qui vocat stellas, et dicuntr Adsumus.« Qui facit angelos suos spiritus, et ministros suos flammam ignis.*' Cuius vo- io luntati nihil omnino resistit.« Cui nullum ver- bum est impossibile,^ cui flectitur omne gena coelestium, terrestrium et infernorum.s Huno ergo nemo pofest fugere, sicut dicit pro- pheta: Si ascendero in coelum, tu illic es, si 15 descendero ad infemum, ades.i> Ipse scruta- lur renes et corda,* cuius oculis omnia nuda sunt et aperta,^ qui pluviae guttas et arctum Cav. 10. flammam ignis] ignem urentem MA« 12. feetatur U. 14. effugere MCl, poteif fugere ne- mo Cav, potett effugere nemo J. Hiieente propheia Vk* Google 154 imociHTii pp. III.
nam maris diniimerat.* Dens scieiilianim do-^ minus,^ praeacias omnium ^ et conscius sin- guloram, occoitiis occultoram omnium inda- gaior. Honc ergo nemo potesl latere, sicut a dicit Apostolus: Non est aila oreatura inTi-* sibilis in conspectu eius.* Ipse est iudex iu- stus, fortis et longanimis,^ qui nec prece» nec pretio, nec amore, neo odio declinat a semita rectitudinis, sed via regia semper in«<- focedens nulium malum praeterit impunitum, nullum bonum irremuneratum relinqaii<^ Hane ergo nemo potest corrumpere, iuxta qHjOd dicit psalmus: Tu reddes singulis secandum opera sua.^ CAP. XVI. De dwmo iudicio.
15 Quis aufem non timeat illud examen, in quo idem erit et accusator et advocetus et Google DB COMT. MUITDI. LIB. III. 155 iodex? Accusabit enim, dum dicet: Esurivi, «t non dedistls mibi niandacare, sitivi, el non dedistis mihi bibere. Advocabit^ quum subdet: Quandiu non fecistis uni de minimis meis his^ nec mihi fecistis. ludicabit, quum 5 inferet: Discedite a me maledicti in ignem^ aeternum.» Non erunt testes in illo iudicio necessarii, qiiia tunc manifesta erunt abscon- dita tenebrarum.i> Nihil enim occultum, quod non revelabitur.<^ Tunc erunt libri conscien- lo fiarum aperti,<i et iudicabuntur mortui ex his, quae scripta sunt in libris, secundum opera ipsorum. Opera enim ipsorum sequuntur il- Ios.« Quantus erit pudor in peccatoribus. Quanta confusio erit, quum eorum nefandis- 15 sima crimina cunctis erunt liquida et mani- fesla. Beati quorum remissae sunt iniqui- lates, et quorum tecta sunt peccata.^ Ab illa 1. dum] eum M. ^.suhdiiCti}. mmtfnts] mi- fiort6tis Cav. 5. mets om. CavJ. 6. infert Ca. 7. neeessartt tJt iUQ iudieio M. 10. 7ttftc tibri «riMl aperii (eonscieniinrHm om.) M. II. et] HtHc CJ. 12. ta Ubre CJ. seetmdwm opera ipsarum om. Ci. i3w Opera enim iptarum eequuntur iUoi om. M. tpso- rum\ iUorum CU. 15. ertl om. M. 16. liquide maitt/esfaM. 17. Sed beati M.
Google 156 iHHOcmTii pp. III.
enim sententia nunquam poterit proTOcari, quia pater omne iudicium dedit filio suo.<^ Qui claudit, et nemo aperit, aperit, et nemo claudit.^ Os enim domini locutum est.« CAP. XVII. Quod nihU proderk damnoHs.
5 Tunc non proderunt opes^ non defen- dent honores, non suffragabuntur amici. Scri* ptum est enim: Argentum eorum et aurum eorum non valebit eos liberare in die furo- ris domini.d Flebunt et plangent omnes reloges terrae, quum viderint fumum incendii,« propter timorem tormentorum eorum. Quid ergo facietis in die furoris domini, in die visi- tationis et calamitatis de longe venientis? ad cuius fugietis auxilium? Unusquisque onus i5suum portabit.^ Anima quae peccaverit, ipsa 1. enim om. M. retoctni vtl appellari A. 2. de» dii omne iudicium M. mo om. CJ. 7. eerum om. CJ. 8. liberare eos M. 9. omnet om. M. 11. eoruml euisM. 12. tfi die furoris ilommi om. M. 15. pec- eatU M.
Google DB COKT. MUHDI. LIB. III. 157 oaorietur.A quam durum et districiom iudicium, in quo non solum de factis, sed do omni verbo otioso, quodcunque locuti fuerint homines, reddiiuri sunt rationem in die iudicii,b in quo usque ad novissimum qua-s drantem exigetur debitum cum usuris.^' Quis ergo fugere poterit a ventura ira?<> Mittef ergo filius hominis angelos suos, et colligent de regno eius omnia scandala et eos qui faciunt iniquitatem, et alligabunt fasciculos lo ad comburendum, et mittent eos in caminum ignis ardentis. Ibi erit fletus et stridor dentium,« gemitus et ululatus, luctus et cruciatus, stridor et clamor, timor et tremor, dolor et labor, ardor et foetor, obscuritas eti5 anxietas^ acerbitas et asperitas, colamitas et egestas^ angustia et tristitia, oblivio et con- 1. quam durum et om. CJ. distrieium ad marg. pon. M. 3. quodcunque] quod CJ. 4. in dU Mtridor denlium om. M. 13. gemituty eiulatus et ulutatus J. ululatus {Al's eiulalus ad marg. add.) Cla. ululatusy luctus et crueiatus om. M. 15. et foetor^ obscuritas et anxietasy acerbitas et asperitas^ eala^ mitas om. M. 17. et tristitia], tristitia M.
Google 158 iMsocBinrii ff. ni.
fnsio, torriones et panctiones, amaritadines et terrores, fames et sitis, frigas et caama, sulphur et ifnis ardens in saecida saecalo- ram. Unde liberet nos deas, qni est bene- i dictas in saecala saecoloram. Amen.
4. Unde Ubwei...ui $aeeula iaeefilorum om. CJ. 5. Amen om. Cl.
Google CAP. I. De perseveranHa.
Uis auctoritatibusf monelur quilibet ad perseverantiam. Ait namque dominus noster lesus CbrisEus: Qui perseveraverit usque in finem, hic salvus erit.* Et alibi: Si pcrseve- raverit usque in finem pulsans, dieo vobis, 5 etsi non dabit ei surgpens, eo quod amicus eius sit, propter improbitatem tamen iHtns surgens d«bit ei, quotquot habet neoessarios.^ Bt Apostolus ait: Omnes in stadio curruiit, 1. Uii auctorUalibui monetur qui$ ad persete^ rantiam M. In D. Innocentii de eleemosina libelto istud eaput iucipit verbi^ kist Qmniam OMtem nee eleemoiinOy nee ieUtnium^ nee oratio deo flacere eel homini eue merUoria ad vUam beatam potiunt $ine peneverantia, ideirco v^ pauca hic de virlute per^ eeverantiae connectenda mnt; et inprimit tequenti^ hue auetorit0tibut momeiur quiUbet ad peneverantiam, 2. AU namque dominut notter letut Ckrittut om. M.
3. Quif aity perteveraverit.. • M.
Google 160 IHHOCIVTII PP. III.
sed unos accipit braviam.* Et qui legitime certaverit, eoronabitor.^ Et alibi dicitur, quod dominus iudicat fines terrae.® Et ubi cecide- rit arbor, sive ad austrum, sive ad aquiloftnem, ibi enXA Finis enim, non pugna co- ronat. Ex hoc procedendum est sic: Non est magnum sic inchoare bonum, sed con- summare perfectum. Multi aggrediuntur ma- gna, sed deficiunt in via. Multi exeunt Soio domam, sed retrospiciunt.® Multi egrediuntur Babylonem/ sed morantur in via, nec perve-* niunt ad aeternam pacis civitatem. Nec per- severantia piget aggredi magna, nec fatigat inchoatum. Haec firmat nutantem. Haeo 15 coronat pugnantem. Haec ducit ad bravium^ haec ad portum. Haec dat formam operi» regulam actioni. Haec est talaris tunica lo--. seph, in finem vitae pertingens.c Haec est tunica sacerdotaliSi usque ad pedes perve- 2oniens.^ Haec est cauda hostiae,^ quam tene- mur Deo offerre. Haec est calcaneus bonae