terminans Dei potentiam. Non attingit itaque universum ter- minum maximitatis absolutae, neque genera terminumpttin- gunt4neque species terminum generum/ neque individua ter- Em specierum, ut omnia sint id quod sunt meliorif/fnodo intrà maximum et minimum, et Deus prineipium, medium et finis universi et singulorum, ut omnia sive ascendant/ sive descendant,//sive ad medium tendant, ad Deum accedant. Jonnexio:iutem universorum per ipsum est, ut omnia/,quam- quam sint differentia, sint et connexa. Quapropter inter ge. neragfünum universum contrahentiaf talis est inferioris et superioris connexio, ut in medio coineidant, ae inter species diversas talis eombinationis ordo existit, ut suprema speeies eeneris unius eoincidat eum infima immediate superioris, ut sit unum eontiuuum perfeetui Qniyersum.
Omnis autem eonnexio gradáàtiva est, et non devenitur ad maximam, quia ilg Deus est. Non ergo ceonneetuntur diversae speeies inferioris et superioris generis in quodam indivisibilig magis et minus non recipienti, sed in tertia speeie, euius individua gradualiter differunte ut nullum sit paequaliter participans utramque, quasi ex "ipsis sit compositumg Sed propriae speciei naturam unam in gradu suo ?eontrahit, quae ad alias relata ex inferiori et superiori composita videtur, neque aequaliter ex ipsis, eum nullum eompo- situm praecise ex aequalibus esse possit, et inter ipsas speeies media eadens, seeundum unam,superiorem aut inferiorem seilieet, necessario vineit, uti de hoe in philosophorum li- bris, in ostraeis et &- conehis marinis et aliis exempla repe- riuntur.
Non igitur descendit speeies aliqua, ut sit minima alicuius generis, quoniam antequam ad.minimum deveniat, commét tatur in aliamyfpriusquam nima? sit. In genere animali- tatis species humana altiorem gradum inter sensibilia dum attingere nititur, in commixtTonem intellectualis naturae ra- pitur; vincit tamen pars inferior, seeundum quam animal diei- tur. Sunt fortassis alii spiritus, de quibus in e coniecturis b i - x 194 DE DOCTA IGNORANTIA libris (5; et hi quidem large dieuntur de genere animalitatis propter sensibilem quandam naturam; sed quoniam in ipsis natura intellectualis vineit aliam, potius spiritus 9 quam ani- malia dieuntur, lieet Platoniei ipsos animalia intelleetualia credant. Quapropter concluditur species ad instar numeri esse — PM a Duis AA OA LUC a Nm x prn Ti] t? CEU. CE re QS » ordinatim progredientis, qui finitus est necessario; ut ordo, / harmonia ae proportio sit in diversitate, ut in primo osten- dimus, et ad infimam speciem infimi generis, qua aetu minor f non est, et supremam supremi, qua pariformiter aetu nulla maior et altior est, quibus tamen minor et maior dari posset j// absque proeessu in infinitum devenire necesse est; ut sive sursum numeremusj sive deorsum, ab unitate absoluta, quae Deus est, ut.àb omnium prineipio initium sumamus, ut sint speciesf quasi obviantes numeri, de minimo quod est maxi- 4/4 mum, et de maximo eui minimum non opponitur, progre- dientes; ut nihil sit in universo, quod non gaudeat quadam singularitate, quae in nullo alio reperibilis est, ita quod nullum omnia in omnibus vineat P? aut diversa aequaliter, sieut cum nullo ullo unquam tempore aequale in quocunque esse potest, etiam si uno tempore minus eo fuerit et alio 77 maius, hunc transitum faeit in quadam singularitate, ut num- quam aequalitatem praeeisam attingat, sieut quadratum in- seriptum jàsm circulo transit ad magnitudinem cireumseripti; de quadrato quod est minus circulo ad quadratum cireulo /5 maius, absque hoe quod unquam perveniat ad aequale sibi 9,: et angulus ineidentiae de minori recto ad maiorem, ascendit, 7 4 absque medio aequalitatis, et plura Ai& in libro &onieetu-: rarum 9?) (?) elicientur. ^ hadas N ^ Prineipia enim individuantia in nullo individug) in tali possunt harmonica proportione concurrere/ sieut in alio, ut 74 Patr (1 Il Cusano si riferisce specialmente al cap. 10 del lib. u 2e con&ecturis.
(2) Il Cusano si riferisdé in modo speciale al De coniecturis, lib. 1, e..10.
s d. Lo urit aget $a ar rada et Pur - 4 MEM itg 082 - " MONS TNT; sia - ien LIBER III 125 quodlibet per se sit unum fet $9 modo,quo potestgperfeetum. Et quamvis in quaeuiqude speeie, puta des. in dato tempore aliqui reperiantur aliis, perfectiores et exceellentiores secundum certa, uti Sal lomon /vieit sapientia, Absalon pul-; éritudine, Sampson fortitudine, et ili qui magis in parte intellectiva egetepf$ vicerunt, merueryhnt prae eéeteris hono- rari? Tamen quia diversitas opinionum; seeundum diversita- tem religionum et sectarum ae regionum, diversa faeit iudieia comparationum, ut laudabile seeundum unam sit, "vituper rabile secundum aliam, sintque nobis per orbem dispersi ineogniti, ignoramus quis egeteris mundi exeellentior, quando nec unum ex omnibus perféete cognoscere valemus 9. Et hoc quidem à Deo faetum est, ut quisque in seipsojeontentetur, licet alios admiretur, et in propria patria, ut Si-videatur natale solum duleius et in moribus regni et lingua ae coóeteris, ut sit unitas et pax absque invidia, quanto hoe possibilius esse potest, cum omnimoda esse nequeat, nisi cum ipso regnan- tibus, qui est pax nostray/omnem sensum exsuperans.
CAP. II!
— Maximum ceontraetumfest et absolutum, creator et creatura.
Bene 9 satis apertum est/ universum non nisi contracte esse plura, quae aetu ita sunt, quod nullum pertingit ad simpliciter maximum. Amplius adficiam, si maximum ceon- traetum ad speciem aetu subsistens dabile esset, quod tune ipsum seeundum datam contraetionis speciem omnia aetu esset, quae in potentia generis aut speciei illius esse possent. Maximum enim absolute est omnia possibilia aetu absolute, et in hoe est infinitissimum absolute, Bximum/ ad genus et speciem eontraetumj fariformiter est actu possibilis perfeetio/ seeundum datam 'eontraetionemg(in qua eum maius dabile non sit, est infinitum ambiens omnem naturam datae con ls rej sc Nm T uu ' o EE a Tuas a, mr t 126 DE DOCTA IGNO2ANTIA HL 30s 4 L Oi Ra ER EE TA ^ Ln.
traetionis. Et quemadmodum mininum eoineidit eum maximo absoluto, ita,etiam ipsum eontracde eoineidit cum maximo contraeto. Huius exemplum clarisimum de maxima linea, LANE ail xp. MUS rw. pres quae nullam patitur oppositionem, »t quae est omnis figuraJet " LE TRY REA d pomi emmpengt ot 08 devra uode, doo ' T - 1 "AC ETN Macs Ü $ aequalis omnium figurarum mensu'a, cum quà punetuf coin- cidit, ut in primo libro ostendimis. Quapropter si aliquod dabile esset maximum contractum individuum alieuius spe- ciei, ipsum tale esse illius generi: ae speciei plenitudinem: necesse esset, ut vifa, forma, ratio atque veritas? in pleni- tudine perfeetionis omnium, quae in ipsa specief possibilia 4/ forent. Hoe tale maximum eontmetum supra omnem nma- turam contraetionis/ illius terminis finalis existens, in se j4 complicans omnem eius perfectiorem, cum quocunque dato supra omnem proportionem/ sumnam teneret aequalitatem, ut nulli maior et nulli minor esset, omnium perfectiones in sua plenitudine complieans.
Ex hoe manifestum est ipsum maximum contractum non posse/ ut pure contractumjf subsktere, secundum ea quae paulo antegf ostendimus, eum nullum tale plenitudinem per- fectionis in genere perfeetiorisy cortractionis attingere possit; feque etiam ipsum tale, ut eontraettum, Deus, qui est abso- lutissimus, esset, sed necessario e€et maximum contraetum,: hoe est Deus et ereatura, absolutum et contraetum, eontra- etione, quae in se *es& subsistere non- posset nisi in abso-. luta maximitate subsistente. Norfenim nisi una tantum maximitas, ut in primo ostendimis, per quam eontraetüm 44 diei posset maximum? si maxima potentia ipsum eontractum sibi taliter uniret, ut plus uniri non posset, salvis naturis, &/ d ut sit ipsum tale, servata natura eontractionis, seeundum EL quam est plenitudo speciei. contracta et ereata propter hy- $2 E postaticamfDeus et omnias Haec acmiranda unio omnem no- — — X4 strum intelleetum excelleret; flam «s ipsa coneiperetur,quem- jas admodum diversa uniuntur, error est. Non enim maximitas | absoluta est;alia aut diversa, cum sit omnia. Si ut duo eon-2«. eipereftur prius divisa, nune eoniuneta, errory lon enim Ta "um Tem ES ecol CT TO IEEE 2a) B, C: wt vitam, formam, rationem atque veritatem, ; tj - i — etm iu ere Lupi ima * "er eene T v9 i : ma eiu y Ww - ST qur x Lv. 7 P: LIBER III 191 aliter se habet Bivinitas secundum prius et posterius/ neque est potius hoe quam illud; neque ipsum ceontraetum ante unionem potuit hoe esse vel illud /quemadmodum indivi- dualis persona in se subsistens; neque ut partes eoniunguntur in toto, eum Deus pars esse non possit. [Quis igitur tam admirandam coneiperet unionem, quae neque est ut formae ad materiam, cum Deus absolutus sit impermiscibilis materiae uon informans? Omnibus profeeto unionibus intelligibilibus haee maior esset, ubi eontraetum non subsisteret, cum sit ;; maximum, nisi in ipsa absoluta maximitate;nihil ei ádiiciens, Ms eum sit maximitas absoluta, neque in eius naturam trang: Teus, eum sit contractum. Subsisteret igitur eontraetum in absoluto taliter, quod. si ipsum Deum eoneiperemus, falle- remur, cum eontraetum naturam non mutet: si] ipsam esse imaginaremur, deciperemur, eum maximitas absoluta, quae Deus est, naturam non desiseret; Si ^ vero ut compositum ab utroque putaremus, erraremus, cum ex Deo et creatura, con- /,ÁV traeto et absoluto maxime, compositio sit impossibilisZÜportet iS ipsum talef ita Deum esse mente concipere, ut sit et ^ 44 creatura, ita creaturam ut sit et creator, ereatorem et erea- turam absque confusione et compositione. Quis itaque/'excel- sum adeo elevari possit, ut in unitate diversitatem/'et in diversitate unitatem eoneipiat? Supra omnem igitur intel- leetum haee unio eet.
CAP. III Quomodo in natura humanitatis solum est ipsum tale maximum possibilius (*).
Faeil$? ad ista consequenter inquiri poterit, euius na- turae contraetum ipsum maximum esse deberet. Postquam (1) Tutte le eonsiderazioni che il Cusano fa in questo capo sulla natura dell'uomo ritornano poi spesso nelle altre sue opere filosofiche; - - ML: TA TUM ctm ar nm ny E ETE rim m e 198 DE DOCTA IGNORANTIA enim ipsum necessario est unum, sicut unitas absoluta est maximitas absoluta, et cum hoe eontraetum ad hoc vel illud; primo quidem manifestum est ordinem rerum necessario deposcere,ut quaedam res sint infer ioris naturae comparatione aliarum, ut sunt «ae quae carent vita et intelligentia, quaedam superioris naturae, quae sunt intelligentia, ae quae- dam mediae. Si igitur maximitas absoluta est omntum entitas universalissime, ita ut non magis unius quam alterius, ela- rum est'hoe ens magis maximo sociabile, quod magis univer- sadlitati entium est comune. Si enim ipsa inferiorum natura consideretur ^,. et aliquod talium entium ad maximitatem elevetur, erit tale Deus et ipsum, ut in linea maxima exem-j plum daturg Ham ipsa cum sit infinita per infinitatem abso- lutam/ ^ maxima per maximitatem, [necessario ea, eui unitur maxima^J» Deus erit per maximitatem, et remanet linea per sotibxedonein;, et ita erit aetu omne id, quod ex linea fieri potest. Linea autem non ineludit neque vitam neque intel- lectum, Quomodo ergo linea ad ipsum maximum gradum poterit assumi, si plenitudinem naturarum mon attingit? Esset? enim maximum quod maius esse posset, et per-/j fectionibus eareret. Pariformiter de np natura dieen- dum, quae inferiorem non eomplectitur, (nisi ita? ut maior;: «jt inferioris et superioris adunatio quani separatio. Ma- ximo autem, eui minimum coineidit, conveniét ita unum * EE Nor Cem Me a r 1 »" a) A: ipsae; B, C: illae. b) A, B, C: consideratur. Cc) A: cui necessario unilur, si macima est; B, €: necessario ea, cui unitur macima. d) A, B: esset; €: esse. e) A: ita; B, C: nisi ita.
z // importantissimo in proposito il cap. 14 del lib. ri del De coniecturis, in eui la natura specialissima dell'uomo é esaurientemente dimostrata sulla base gnoseologiea della mens hominis imago Dei; su ció si ritorna espressamente nel De mente, in modo speciale nel cap. 4. Nel De beryllo argomento é ripreso, sv olgendovisi la tesi: Zn se homo repperii quasi in ratione mensurante omnia creata (cap. b, p. 268); nel De venatione sa- pientiae poi un'altra volta si discute su tale questione per conchiudere: Homo copula universi in se connectens ut in medio inferiora temporalia et superiora perpetua (De ven. sapient., cap. 982, p. 924).
» MEN: e idt "Ev fo AC Ü aa ELS mm cm mee RA A^ Za T ct . E B 4 ——— " -— —— - rta cada S OPE: -— alla am -— X n—. Gum — — Oii Ra adi ai iuh Rep i— — — T Dream T —— NÉ VEU use S] aum qas re DRITTE SEU riae aes psi moe i ris ame TN S.
LIBER III 129 Oo; So i J eemplecti.quod et aliud non dimittat, sed simul omnia. Qua- propter natura media, quae est medium connexionis inferioris et superioris, est solum illa, quae ad maximu convenienter elevabilis est potentia maximi infiniti Dei; li cum ipsa intra se complicet « omnes natu as/ut supremum inferioris et infimum superioris, si ipsa secundum omnia sui ad unio- nem maximitatis ascenderit, omnes naturas ac totum univer- sum omni possibili modo ad summum gradum in ipsa per- venisse constat.
Humana vero natura est illa, quae est supra omnia Dei Opera elevataj'et paulo minus angelis minorata, intellectua- lem et sensibilem naturam eomplieans/ ae universa intra se costringens, ut mierocosmjs/'aut parvus mundus fa vete- ribus rationabiliter vocitetur. Hine 9 ipsa est illa, quae si elevata *esset in unionem maximitatis, plenitudo omnium per- fectionum universi et singulorum existeret, ita ut in ipsa humanitate omne supremum gradum adipiscerentur.THuma- nitas autem non est nisi contracte in hoe vel illo. Quare Si Don esset possibile plus quam unum verum hominem ad unionem maximitatis posse ascendere, et hie certe ita esset homo quod Deus, et ita Deus quod homo, perfectio uni- versi, in omnibus primatum tenens, in quo minima, ma- Xima ac media natu ae/ maximitati absolutae unitae ita coineiderent, ut ipse omnium perfeetio esset, et cuneta, ut - contracta? sunt, in eo ut in sua perfectione quiescerentg €uius TInensura|hominis Psset et angeli, ut Ioànnes ait in A po- ealypsi (9, et singulorum quoniam esset universalis con- wacta entitas singularum creaturarum per unionem ad abso- lutam entitatem, quae est entitas absoluta universorum? per quem cuncta initium contractionis atque finem reciperent; et per ipsum, qui est maximum contractum, a maximo abso- luto omnia in esse contraetionis prodirent/ et in absolutum S ^ot 7 CUSANO., 130 DE DOCTA IGNORANTIA per medium eiusdem redirent tanquam per prineipfum ema- UU nationis et per finem reduetionis/ Deus autem, ut est aequa- 2 litas essendi omnia, ereator est universi, cum ipsum sit ad N ipsum ereatum. Aequalitas ieitur summa atque maxima eg-ig sendi omnia absolute illa esf Cui Ipsa humanitatis natura - uniretur, ut ipse Deus per assumptam humanitatem ita esset A omnia contraetg* in ipsa humanitate, quemadmodum est p aequalig essendi omnia absolute. Homo iegitur ilie c feum in £* E. ipsa maxima aequalitate essendi per unionem subsisteret, E fillus Dei é&set?, sicut Verbum. in quo omnia faeta sunt, 40. aut ipsa essendi aequalitas, quae Dei filius nominatur ecun- E dum ostensa in prioribust nec tamen desineret esse filius, — hominis, sicut nee desineret esse homo, prout infra dicetur. »!
, Et quoniam Deo optimo atque perfectissimo non repugnant fy - ista, quae absque sui variatione, diminutione aut minoratione 1 per ipsum fieri possunt, sed potius immensae bonitati con- T E veniunt, ut optime atque perfectissime congruo ordine uni- F * versa ab ipso et ad ipsum ereata sint ^, tune, eum semota - E hae via omnia perfectiora esse/fon possent 2, nemo nisi aut — Deum aut ipsum optimum negans ab iis rationabiliter poterit dissentire. Relegata est enim proeul omnis invidia ab.
eo.qui summe bonus est, ei- cuius 9 operatio defeetuosa esse nequit, sed sieut ipse est maximus, ita et opus eius, quanto hoc possibilius est, ad maximum accedit. Potentia autem ma- 2 G3 xima non est terminata nisi in seipsa, quoniam nihil extra E. ipsam est, et ipsa est infinita. In nulla igitur ereatura ter- Ek E minatur, quin; data quacunque,'ipsa infinita potentia possit - E creare meliorem ad perfectiorem. Sed si homo elevatur ad JE unitatem ipsius potentiae, ut non sit homo in se subsistens eg creatura, sed in unitate cum infinita potentia, non est Hr As potentia in ereatura, sed in se ipsa terminata. Haec autem E- est perfeetissima operatio maximae Dei potentiae infinitae ^4. et interminabilis, in qua deficere nequit, alioquin. neque. creator esset neque creatura. Quomodo enim creatura esset 4.
hac vta omnia perfectiora esse posseMi. e)A,B,C: Edd inui f) À: ipsa; B, C: illa / L E £p PR v í J - TC URS AE CTS UM. Ww »— M ure eil unos P—— A t MUERE LIBER IlI 181 lü- contracte ab esse divino absoluto, si ipsa contractio ipsi li 7 unibilis non esset? ber quam cuncta, ut sunt ab ipso, qui i absolute est, -edmpeie existerent, ac ipsa, ut sunt contracta, i;,ab ipso sint, eui contractio est summe unitaf ut sie primo I sit Deus ereator; secundo Deus et homo//ereata humanitate Wil supreme in unitatem sui assumpta, quasissit universalis re- 3 rum omnium contractioJ/aequalitati 9 omnia essendi hypo- Uu FJ Statiee ae personaliter unita, ut sie? per Deum absolutissi- [ mum mediante contraetione universali, quae humanitas est; tertió loco omnia in esse eontractum prodeant, ut sie? hoe d ipsum, quod sunt, esse possint ordine et modo meliori.! Hie ij autem ordo non temporaliter considerari debet, quasi Deus in tempore praecesserit primogenitum creaturae//aut quod : 44primogenitus Deus et homo tempore mundum antevenerit, sed natura et ordine perfectionis supra omne tempus, ut ille apud Deum supra tempus cunetis prior existens in plenitu- dine temporis," multis revolutionibus praeteritis, 4nundo ap- 7$ pareret.
D CAP. IV [| .
A) Quomodo y ipsum est Iesus benedictusy. 2 Deus et homo (!)., Quoniam quidem ad hoe indubia nune fide his talibus ratiocinationibus proveeti sumus, ut in nullo haesitantes ^ firmiter teneamus praemissa verissima esse, subiungentes dieimus temporis plenitudinem praeteritam 2 ac Iésum sem- per benedietum primogenitum omnis ereaturae esse. a) aequalitate; B, €: aequalitati. 5) A: sit; B, C: sic. C) À: sit; B, C: sic.
(1) L'interpretazione filosofiea che il Cusano dà in questo capo del dogma dell'Incarnazione é stata piu tardi da lui ripresa e svolta nel Je eisione Dei, specialmente nei capi 19 e 20, dove appunto si svol- cono le tesi: Quomodo lesus est unio Dei ei 4omanis, e: Quomodo iniciluitur Deus copulatio divinae et humanae naturae (pp. 200-202).
UZCTITW ees ORE AE EE i H7 132 DE DOCTA IGNORANTIA Nam ex iis, quae ipse existens homo supra hominem divine operatus est, ac aliis,quae ipse/in omnibus verax repertus de 2. seipso affirmavit, testimonium in sanguine suo perhiben- TENS edafffdis, qui? cum ipso, eonversati sunt, constantia; invariabiliZinfinitis dudum inéffabilibus probata argumentis iuste asserimus ipsum esse, Quem omnis ereatura in tempore $ E^ futur abinitio expeetavit, et qui per prophetas se in mundo e appariturum praedixerat. Venit enim, ut omnia adimpleret,$ S quoniam ipse voluntate cunetos sanitati restituit/ et omnia » — oeeulta et secreta sapientiae tagquam potens super omnia4? edocuit, peeeata tollens ut Deus, mortuos suseitans, naturam s transmutans, imperans spiritibus, mari et ventis, supra aquam 4.— ambulans, legem statuens in plenitudine supplementi ad omnes leges i Ín quo fsecundum testimonium illius singularissimió? — praedieatoris veritatis Pauli.) desuper in 'aptuyí lominati E habemus perfectionem omnBif, redemptionem et remis- '! sionem peccatorum; qui est imago Dei invisibilis,. | primogenitus omnis ereaturae, quia in ipso conditafit — universain egeliset in terri, Visbilla etinvi sibilia, b^ sive throni/ sive domin: ationesgiive prine ipatus/ive ^5: P potestates; Omnia peripsumetin ipso creata sunt, et Ipse est ante omnes, et omnia in ipso constantg ipse est caput corporis Eeclesiae, qui est jgssp prin- cipium, primogenitus ex mortuis, ut sit in omnibus 29 ipse primatum tenens; quia in ipso complacuitgjgaeet E omnem plenitudinem inhabitare et per eum recon- 9225 eiliari omnia in ipsum. | Talia quidem et ali& plura perhibentur sanetorum de eo te- A ES stimonia, quoniam ipse Deus «st et homo; in quo ipsa huma- k nitas in ipsa llivinitate Verbo unita est, ut non in se, sed in 4 ipso subsisteretj postquam humanitas in summo gradu et omni plenitudine aliter esse non potuity/nisi in divina Filii persona. D E.
-— ; y, IT. it Ti 3- i NI m. I" LC T n Lt. IL T hir "ER V l Jam el "lem cm TE dv hn fom m hu igi iat METRE 0 P edis " , rernm fuv PITE URS XU yu 7 ' a) A: perhibentes qui; B, C: perhibentibus etiam iis, qui. b) A: quia in ipso complicavit omnem plenitudiuem inhabitare, el per eim ratiocinari omnia in ipsum.
NE e I^ x TW IA P SOT Rs i AUN Ivi H] J à » ^ Ai ce aia.
* VR JI am lr we à a ilr ee diri b T (1) Cfr. PAoLo, Ad Coloss., 1, 14-20.
A it t L] DJ m. mus" AERE PO V NEMO UN 2 T ex cdm wefEESHD AK CI NAM — —— ÓmÓwNÓSMM e ERR EAR RUE URRTREI T DU ARR emi i. cun:: LIBER III 133 s Et ad hoc,ut supra omnem intellectualem nostram compráehensionemj/quasi in doeta ignorantia/ hane personam con- . eipiamus, quae hominem sibi univit, ascendentes in nostro Kap?
An intellectu consideremus,cum Deus per omnia sit in omnibus, et omnia» f per omnia in Deo, üt quod: ostendimus, tune, eum ista simul copulative eonsideranda sint, sie quod Deus sit in omnibus, w^?) quod omnia in Deo, et cum esse ipsum divinum sit supremae aequalitatis et sim- plieitatis, hine Deus, ut est in omnibus, non est seeundum gra- dus in ipsis quasi se gradatim et partieulariter eommunicando.
.Omnia autem sine diversitate graduali esse non possunt; 4)»uapropter in Deo sunt secundum se cum graduum diversitate. Hine eum Deus sit in omnibus, ita ut omnia in eo, est manifestum Deum absque sul mutatione in aequalitate essendi omnia esse'in unitate eum humanitate Iésu maxima, Quoniam maximus homo in ipso non alitér quam maximé esse potest, &t ita in lésu, qui sie est aequalitas omnia essendi, tamqug in Filio in divinis, qui?) est media personas Pater aeternus et /Spiritus/Sanetus existunt, et omnia ut in" Werbo, et omnis creatura in ipsa humanitate summa et perfectis- simaé* universaliter omnia ereabilia eomplieante 9. ut sit ; omms plenitudo ipsum inhabitans.! Manuducamur a qualiter ad ista hoe exemplo: Sensualis cognitio est quaedam con- 45 tracta cognitio, propter quod sensus non attingit nisi parti- "€ularia. Intelleetualis cognitio est universalis, propter quod ; respectu sensualis/ absoluta existit atque abstracta a contraetione particulari. Contrahitur autem sensatio varie ad 2^ Varios gradus, per quas quidem ceontraetiones variae animalium species exoriuntur/ secundum gradus nobilitatis et perfectionis, &t quamvis ad maximum gradum simplieiter non ascendat, ut superius ostendimus, in specie tamen illa, quae actu suprema est in genere animalitatis, puta humana, ibi sensus tale animal effieit, quod ita est animal, ut et sit j*intelleetus. Homo enim est suus intelleetus, ubi contraetio sensualis quodammodo in intelleetuali natura suppositatur, àm 10Cc0 superrus nri 134 DE DOCTA IGNORANTIA «&. intellectualig natura existát-^? quoddam divinum sepa- ratum abstraetum esse, sensuali/ remanente temporali et Mt RA M m A Pr CUT 23 cs corruptibili seeundum suam naturam./Quare/ quadam licet re- mota similitudine£ ita in Iesu considerandum, ubi humanitas in divinitate suppositatur, quoniam aliter in sua plenitudine maxima esse non posset. 2 Intelleetus enim Iésu, cum sit perfeetissimusf*penitus in aetu existens "y/non potest nisi in divino intelleetu, qui $o0- lum est actu omnia, suppositari personaliter. Intelleetus enim - 20 na iTEEES T T Ue pu opacis, in omnibus hominibus 9"est omniaf;erescens gradatim de pos- j sibilitate in aetum, ut quanto sit'maior, minor sit in potentia. Maximus autem eum sit terminus potentiae omnis intelle- $2 ctualis naturae,in aetu existens pleniter nequaquam existere potest, quin ita sit intellectus, quod et sit Deus, qui est omnia 4 in omnibus, quasi ut si polygonia circulo inscripta natura esSüt humana, et cireulus divina; si ipsa polygonia maxima j4* esse debet, qua maior esse non potest, nequaquam in angulis ' finitis per se subsisteret, sed in circulari figura, dics ha- x beret propriam subsistendi figuram etiam intellectualiter ab ipsa eirculari et aeterna figura? separabilem. Dad Maximitas autem perfectionis humanae naturae in sub- stantialibus et essentialibus attenditur, puta quoad intelleetum, 9$ eui edetera corporalia serviunt; ét hine maxime perfectus n xvm APO Re s nya rt M — PM homo non debet esse in aecidentalibus eminens, nisi in re-^ spectu intelleetus. Non enim requiritur;ut sit? aut dee ant manus aut illius vel illius magnitudinis, coloris, figurae et 4 à sie de edeteris aceidentalibus? sed hoc tantum est neeessarium, "quod ipsum eorpus declinet ita ab extremis, ut sit aptissimum ^ instrumentum intelleetualis naturae, cui absque renitentia, murmuratione ace fatigatiemets pem obediat et obtemperet.
lesus noster, in quo omnes thesauri scientiae et sapientiae, etiam dum in mundo apparuit, absconditi fuerunt/quasi lux in tenebris, ad hune tinem eminentissimae intelleetualis na-. turae eorpus aptissimum atque perfectissimum fut etiam à 2j | sanetissimis testibus suae conversationis memoriae.iraditume 3 est) creditur habuisse.; Lo: apo BON — 5 - T. reme mÓ RES PS T etia, ' MM ü n.
mote dé odas cd E Ts t Tx » - TRSCCRVITRCSVIS US LHÓNISSSNSESNES: Ros i —: ALAIN UAIUT cT RUE EAR UE LIBER III 135 CAP. V Quomodo Christusfconceptus per Spiritum Sanetum, natus est ex Maria virgine.
Amplius eonsiderandum, quoniam humanitas perfectissima sursum suppositata, eum sit terminalis eontraeta praeeisio, nà- turae illius penitus speciem non exit. Simile autem a simili generatur, et hinc? seeundum naturae proportionem procedit generatum a genitore. Terminus autem cum eareat termino, caret finitatione et proportione. Quare homo maximus via naturae non est scenerabilis, neque etiam omnino earere po- test? principio specie, cuius ultima perfeetio existit. Partim igitur seeundum humanam j/naturam procedit/.quia homoy ét quoniam est altissimum principiatum immediatissime prin- eipio unitum, tune ipsum principium, a quo est immediatis- sime, est ut creans aut generans, ut pater? et principium humanum est ut passivum, materiam receptibilem ministrans; quare a matre sine virili semine. Omnis autem operatio ex spiritu et amore quodam proceditZ'uniente ^ aetivum pas- sivo, ut quodam loeo in superioribus ostensum reperitur. Et hinc maxima operatio supra omnem natürae proportio-, nem, per quam ereator unitur creaturae, ex maximo uniente / r r amore procedens, non dubig a sancto Spiritu, qui absolute amor est, necessario existit; per quem solum sine admini- culo agentis contracti infra latitudinem specieij coneipere potuit mater filium Dei patris? ut sieut Deus pater omnia spiritu suo formavit, quae ex non extantibus 2 ab ipso in esse prodierunt, ita principalius?) hoe egit eodem sanctissimo spiritu, quando perfectissime operatus estf Quasi ut exemplo instruatur ignorantia nostra? Hum excellentissimus aliquis doetor verbum intelleetuale a6 mentale suum vult discipulis iem.. d) A: quae non exiantibus: B. C: quae non em extantibus. e) À, B: prin- cipalius; C: principalibus, JW 136 DE DOCTA IGNORANTIA Ped nid v" ios 4 [vw dA e.
^v [vw dA e.
^v pandere, ut ostensa ipsis concepta veritate spiritilaliter pascan- tur, agit ut ipsum tale suum mentale verbum vocem induat, quoniam aliter ostensibile diseipulis non est, si non induat sensibilem figuram, Hon potest autem aliter hoc fieri nisi per spiritum naturalem doetoris, qui ex attraeto aere adaptat voealem figuram mentali verbo eonvenientem, eui taliter ipsum verbum unit, ut vox ipsa in ipso verbo subsistat, ita quod audientes mediante voce verbum attingant. Haej licet remotissima,' similitudine supra id,quod intelligi per nos po- test, dleváàmur? parumper in nostra meditatione, quoniam pater aeternus immensae bonitatis, nobis volens divitias glo- riae suae ad omnem seientiae et sapientiae plenitudinem. ostendere/ Verbum aeternum, filium suum, qui ista et ple- nitudo omnium exsistit, nostris infirmitatibus eompatiens, quoniam aliter quam in sensibili et nobis simili forma per- cipere non poteramus, ipsum seeundum nostram capaecita- tem manifestans, humana natura induit per Spiritum Sanetum sibi eonsubstantialem;, Qui quidem spiritusj quasi ut vox ex aere attraeto per inspirationem, de puritate féecunditatis virginalis sanguinis eorpus ipsüám animale contexuit, ratio- nem adifciens, ut homo esset Vérbum Dei patris, ef adeo? interne adunavit, ut eentrum substàántiae humanae naturae. existeret, Et haec omnia non seriatim, ut in nobis conceptus temporaliter exprimitur, sed operatione momentanea supra omne tempus, ouk OS voluntatem eonformem infinitae - ^ LN TS / Te TIN M. Cod Aou d "n lad P t1 DE (n ay Ej MISMA o) ties ie Me J JN E RET PTITISIR V A d LU y f" Wi L [wr n T nin 11 mnn ctun dm esee V MA i Hn.
E "PIU reDPIR ra mur ua AEEEMPLIScu m ui Qe up TNR potentiae, peraeta sunt.
Hane autem matrem/ talem virtute plenam, materiam | ministrantem, nemo dubitare debet cunetas virgines omni T virtutis perfectione excessisse/ et inter omnes mulieres ffe- eundas exeellentiorem benedietionem habuisse. Ipsa enim, » quae per omnia fuit ad 4mm tamqee-excellentem unieum partum virginalem praeordinata, omnibus ex debito carere // debuit, quae aut puritati/ aut vigorositati simul et unitati tam pésecellentis e) d obesse potuissent. Si enim prae-/!
£lectissima virgo non fuisset, quomodo ad partum virginalem t 13 - Ea Ut SR - Ne EN vvv yc ex "ra AMBPUR TT TUI. a EE ieieckotdaam, a i ETE IERI dir A MEN p E: ENRIQUE TRRER "Ei Rame * inquii sine virili semine apta fuisset? Si sanctissima et superbene- dieta a Domino non fuisset, quomodo sacrarium /Spiritüs Saneti, in quo filio Dei corpus effingeret, faeta fuisset? Si post partum virgo non remansisset, prius excellentissimo par- tui centrum maternae ffeeunditatis in sua suprema perfectione Iympiditatis non conimunicasset, sed divisive e$ diminute, non ut tanto filio unico et supremo debuisset. Si igitur virgo sanctissima se totam Deo obtulit,eui, operatione Spiritus saneti, etiam omnem ff-cunditatis naturam penitus eemeunieaxit,/ remansit in ipsa immaculata virginitas ante partum, in partu, et post partum supra omnem naturalem eommunem gene- rationem incorrupta.
Ex patre igitur aeterno et matre temporali, virgine seilicet gloriosissima Maria, Deus et homo Iesus Christus natus est; ex patre maximo et absolute plenissimo, ex matre plenissima virginali ffecunditate, supfema benedictione referta in tem- poris plenitudine. Non enim potuit esse homo ex matre vir- gineg'nisi temporaliter, neque ex patre Deof'nisi aeternaliter? sed ipsa temporalis nativitas requisivit in tempore plenitu- * dinem perfectionis/sicut in matre plenitudinem ffecunditatis.
Quando igitur venit plenitudo temporis, cum sine tempore homo nasci non posset, tune natus est in tempore et loco ad.